Fonetika fanining predmeti. Tovushlarning artikulyatsiya xususiyatlari
![Undosh tovushlarning tasnifi
Shovqin darajasi:
1) tovushli (ovoz ustunlik qiladi, shovqin darajasi ahamiyatsiz) - [ l ], [ m ],
[ n ], [ p ], [ th ] ;
2) Shovqinli (sezilarli shovqin darajasi). Shovqinlilar ovozli (shovqin va ovoz
birikmasi) - [ in ], [ d ], [ h ] va boshqalar va kar (faqat shovqin) - [ f ],
[ t ], [ s ] va boshqalarga bo'linadi.
Qattiqlik uchun :
1. Qattiq - [ l ], [ d ], [ s ] , [ f ], [ c ] , [ w ] va boshqalar.
2. Yumshoq - [ l ´ ], [ d ´ ], [ c ´ ] , [ w ´ ], [ h ´ ] , [ th ] va boshqalar.](https://docx.uz/documents/5e17b1e4-e79d-4a10-919c-fac8fe88e96a/page_11.png?v=1)
![Undosh tovushlarning tasnifi
Ta lim joyi:ʼ
1. Labial - lablar ishtirokida hosil bo'ladi:
a) lab-labial: ikki lab yopiladi [ n ] , [ m ] ;
b) labio-dental : lab va tishlar yopiladi [ in ], [ f ] .
2. Anterior lingual - tanglayning oldingi sohasida hosil bo'ladi:
a) dental : til tishlarning orqa devoriga bosiladi [ t ] , [ l ] ;
b) palatin : til alveolalarga bosiladi [ p ] , [ g ] ;
3. O'rta til - tilning orqa qismi tanglayning o'rta qismiga bosiladi [ th ] .
4. Orqa til - tilning orqa devori tanglayning orqa tomoniga [ r ] , [ k ] , [ x ]
ko tariladi .
ʻ](https://docx.uz/documents/5e17b1e4-e79d-4a10-919c-fac8fe88e96a/page_12.png?v=1)
![Undosh tovushlarning tasnifi
Ta'lim yo'li bilan:
1. Slotted: havo oqimining og'iz bo'shlig'ida hosil bo'lgan tor
bo'shliqdan o'tishi natijasida hosil bo'lgan [ s ] , [ g ] .
2. Portlovchi: birinchi navbatda havo oqimining to'liq kechikishi,
keyin esa keskin o'tish [ t ] , [ b ] .
3. Bog‘lovchi bo‘laklar:
a) burun : og'iz bo'shlig'i butunlay yopilgan va havo oqimi burun
bo'shlig'idan o'tadi [ m ] , [ n ] ;
b) lateral : havo og'iz bo'shlig'ining yon tomonlari bo'ylab oqadi [
l ] .
4. Affrikatlar - birinchi navbatda nutq a'zolari portlovchilar kabi
yopiladi, so'ngra tirqishli [ h ] , [ ts ] kabi biroz ochiladi .
5. Jonli - havo oqimida til uchining tebranishidan hosil bo'lgan
[ p ] .](https://docx.uz/documents/5e17b1e4-e79d-4a10-919c-fac8fe88e96a/page_13.png?v=1)
![Rus tili bo'g'inlari
Bo'g'in bo'linishidagi naqshlar :
1. Unlilar orasidagi shovqinli birikmalar quyidagi bo'g'inga tegishli:
[ ká / sk' ];
14 114
2. Shovqinli so‘z birikmalari keyingi bo‘g‘inga ham boradi:
[ ty / fl'i ]
14 13 4
3. Unlilar orasidagi sonorant birikmalari quyidagi bo‘g‘inga ham tegishli:
[ ká / rm' ].
14 334
Ovozni oshirish qonuni bir qator hollarda buziladi :
[ strás't '] so'zining oxirida unli yo'q ;
113411
2) undosh oldingi bo g inga qo shilishdan oldingi ʻ ʻ ʻ unlidan keyin [ j ] tovushi: [ má j / k ' ];
343 14
3) sonorant shovqinli dan oldin bo'g'in oxirida turadi : [ pár / t' ];
143 14](https://docx.uz/documents/5e17b1e4-e79d-4a10-919c-fac8fe88e96a/page_29.png?v=1)
![Fonetik tahlil namunasi
G'amxo'rlik [ ^ / bo ´ / t ' ] - 6 ta harf, 6 ta tovush
24 24 14
[ h ] - mos ., shovqinli ., qo'ng'iroq ., qattiq., tirqishli, oldingi til .
stomatologiya.
[ ^ ] - unli . , bezud . , mehnatsiz . qator, o'rta - past ko'tarilish.
[ b ] - mos ., shovqinli ., jiringlash ., qattiq., portlovchi ., lab.
[ o ´ ] - unli ., zarba ., lab ., orqa . qator, o'rtacha ko'tarilish.
[ t ] - mos ., shovqinli ., kar., portlovchi ., oldingi til . stomatologiya.
[ b ] - unli . _ _ _ _](https://docx.uz/documents/5e17b1e4-e79d-4a10-919c-fac8fe88e96a/page_31.png?v=1)
Fonetika fanining predmeti. Tovushlarning artikulyatsiya xususiyatlari