Forma validatsiyasi

Информация о документе

Цена	40000UZS
Размер	676.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	31 Октябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Forma validatsiyasi

Купить

Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy
universiteti Amaliy matematika va intellektual
texnologiyalar
fakulteti
“Kompeyutir ilmlari va dasturlash texnologiyalari yo‘nalishi
(masofaviy)”
kafedrasi
“Web dasturlash ” fanidan
Kurs ishi
Mavzu: Forma validatsiyasi
Toshkent - 2026 yil

MUNDARIJA
KIRISH……………………………………………………………………………3
I BOB. FORMA VALIDATSIYASINING NAZARIY ASOSLARI
1.1. Forma validatsiyasi tushunchasi va uning web ilovalardagi
ahamiyati………6 1.2. Ma’lumotlarni tekshirish turlari va validatsiya
tamoyillari…………..12 1.3. Klient tomon va server tomon
validatsiyasining farqlari……………………18 II BOB. FORMA
VALIDATSIYASINI AMALIY JORIY ETISH USULLARI 2.1. HTML5
yordamida forma validatsiyasini amalga oshirish………………..26 2.2.
JavaScript orqali dinamik forma validatsiyasi………………………………..32
XULOSA…………………………………………………………………………36
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR……………………….……………….40
2

KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi: Zamonaviy axborot texnologiyalari rivoji
bilan bir qatorda veb ilovalar va axborot tizimlarining kundalik
hayotimizdagi o‘rni tobora ortib bormoqda. Bugungi kunda deyarli
barcha sohalarda foydalanuvchi bilan tizim o‘rtasidagi asosiy muloqot
shakli veb interfeyslar orqali amalga oshiriladi. Ushbu interfeyslarning
eng muhim tarkibiy qismlaridan biri forma hisoblanadi. Forma
foydalanuvchi tomonidan ma’lumotlarni kiritish, uzatish va qayta
ishlash jarayonini ta’minlaydi. Shu sababli forma bilan bog‘liq
jarayonlarning to‘g‘ri va ishonchli ishlashi butun tizimning
samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Forma orqali kiritiladigan ma’lumotlar sifatli, to‘liq va to‘g‘ri bo‘lishi
axborot tizimlarining asosiy talablaridan biridir. Agar foydalanuvchi
noto‘g‘ri, to‘liq bo‘lmagan yoki zararli ma’lumot kiritsa, bu tizim ishida
xatoliklarga, ma’lumotlar bazasining buzilishiga yoki xavfsizlik
muammolariga olib kelishi mumkin. Shu nuqtayi nazardan forma
validatsiyasi tushunchasi veb dasturlash va axborot xavfsizligi sohasida
muhim ahamiyat kasb etadi. Forma validatsiyasi foydalanuvchi
tomonidan kiritilgan ma’lumotlarni tekshirish, baholash va belgilangan
talablar asosida qabul qilish jarayonini anglatadi.
Kurs ishining maqsadi foydalanuvchi kiritayotgan ma’lumotlarning
tizim talablariga mosligini ta’minlashdan iborat. Bu jarayon yordamida
bo‘sh maydonlar, noto‘g‘ri formatdagi qiymatlar, ortiqcha belgilar yoki
ruxsat etilmagan ma’lumotlar aniqlanadi va foydalanuvchiga mos
ravishda xabar beriladi. Natijada foydalanuvchi xatolarini darhol
tuzatish imkoniga ega bo‘ladi, tizim esa noto‘g‘ri ma’lumotlardan
himoyalanadi. Bu esa foydalanuvchi tajribasini yaxshilash bilan birga,
dastur barqarorligini ham oshiradi.
Kurs ishining vazifalari
Mazkur kurs ishining asosiy vazifalari forma validatsiyasi
tushunchasining mazmun-mohiyatini ilmiy asosda ochib berishdan

iborat. Shuningdek, veb ilovalarda forma validatsiyasining tutgan o‘rni
va ahamiyatini yoritish, foydalanuvchi tomonidan kiritiladigan
ma’lumotlarni tekshirish usullarini tahlil
3

qilish, klient tomon va server tomon validatsiyasi o‘rtasidagi farqlarni
aniqlash hamda ularning afzallik va kamchiliklarini asoslash vazifa qilib
qo‘yilgan. Bundan tashqari, forma validatsiyasida uchraydigan asosiy
xatoliklarni ko‘rsatib berish, xavfsizlik bilan bog‘liq muammolarni tahlil
qilish va ularni bartaraf etish yo‘llarini yoritish ham kurs ishining muhim
vazifalaridan hisoblanadi. Amaliy jihatdan esa forma validatsiyasini
zamonaviy veb texnologiyalar yordamida tashkil etish usullarini
o‘rganish va ularni real tizimlarda qo‘llash imkoniyatlarini ko‘rsatish
vazifasi belgilangan.
Kurs ishining obekti
Mazkur kurs ishining obekti zamonaviy veb ilovalar va axborot
tizimlarida foydalanuvchi bilan tizim o‘rtasidagi o‘zaro aloqani
ta’minlovchi forma orqali ma’lumot kiritish jarayonidir. Ushbu jarayon
doirasida foydalanuvchi tomonidan kiritiladigan ma’lumotlar, ularning
tizimga uzatilishi va qayta ishlanishi asosiy tadqiqot maydoni sifatida
qaraladi.
Kurs ishining predmeti
Mazkur kurs ishining predmeti veb ilovalarda forma validatsiyasini
amalga oshirish usullari, mexanizmlari va texnologiyalaridir. Xususan,
foydalanuvchi va server tomonida bajariladigan validatsiya jarayonlari,
ma’lumotlarni tekshirish algoritmlari, xavfsizlikni ta’minlashga
qaratilgan yondashuvlar hamda forma validatsiyasini samarali tashkil
etishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiqot predmeti hisoblanadi.

I BOB. FORMA VALIDATSIYASINING NAZARIY ASOSLARI 1.1.
Forma validatsiyasi tushunchasi va uning web ilovalardagi ahamiyati
Forma yaratish uchun Platon platformasi navigatsiya panelining
Formalar bo'limiga o'tiladi. Ushbu ochilgan sahifada Platon
platformasida ilgari ochilgan
formalar ro'yxati aks etadi. Ushbu sahifa pastgi qismid
a
joylashgan Qo'shish tugmasi bosiladi va quyidagi oyna ("forma")
ochiladi:
Forma yaratish oynasi tarkibi
Oyna quyidagi yacheykalardan
iborat:
• name : formaning nomi (shuningdek, forma URLda ham shu
nom bilan joylashadi);
• source_table_name : ma'lumotlar bazasi (Database)dagi
faylning nomi bo'lib, formaga kiritilgan ma'lumotlar ushbu jadvalda
saqlanadi;
• data_source : Bu selectdan platon yoki project ma'lumotlar
bazasiga (Database)ga saqlashni nazorat qilishi mumkin;

• sequence_name : formaning ma'lumotlar bazasi
(Database)dagi sequenceni yozish uchun foydalaniladi;
5

•
data_filt
er : formadagi ma'lumotl
arga filter qo'yish uchun
foydalaniladi;
• unique_fields : ushbu funksional ma'lumotlar bazasidagi
belgilangan so'z yoki raqamni unikallashtirish funksiyasini bajarib,
belgilangan so'z yoki raqamga aynan o'xshash boshqa so'z yoki
raqamni qayta kiritishning oldini oladi; • focused_field_name :
forma sahifasidagi diqqat qaratilishi lozim bo'lgan ma'lumotni belgilash
uchun foydalaniladi;
• grid_offset : formaning ikki tomonidan joy tashlab berish
uchun xizmat qiladi;
• next_link : forma to'ldirilib, saqlash tugmasi bosilganidan
so'ng ochilishi lozim bo'lgan sahifa manzilini yozish uchun foydalaniladi.
Saqlashdan so'ng modal yoki blank oyna yopilishi uchun back nomli
maxsus url dan foydalaniladi;
• archive_fields :formading edit Modi ochilganda kelmasligi
kerak bo'lgan qiymatlar.
• add_title : ushbu forma web-sahifasi manzili (https) qismining
sarlavhasini yozish uchun foydalaniladi;
•
•
• edit_title : tahrirlash sarlavhasini
nomlash uchun ishlatiladi;
add_header : ushbu forma
sarlavhasini yozish uchun
Yacheykalarga kiritilgan yozuvlar (kodlar) ning ko'rinishi:
• name.
// misol uchun
test_post
•
source_table_name.
// misol uchun
temp_guids
•
sequence_name.
// misol uchun
6

seq_nimadur
•
data_filter.
// misol uchun
type_id = #type_id
•
unique_fields.
// misol uchun
username
•
focused_field_name.
// misol uchun
reject_type_id
•
grid_offset.
// misol uchun
2
•
next_link.
// misol uchun
back •
archive_fields.
// misol uchun
Realsoft
Tillarni ozgartirish quyidagi yacheykalardan iborat:
•
add_title 1-uz,2-ru,3-la va 4-en.
// misol uchun
қўшиш
добавить
qo’shish
add
•
edit_title 1-uz,2-ru,3-la va 4-en.
// misol uchun
тахрирлаш
7

изменить
tahrirlash
edit
•
add_header 1-uz,2-ru,3-la va 4-en.
// misol uchun
фойдаланувчи кўшиш
добавить пользователя
foydalanuvchi qo’shish
add user
•
edit_header 1-uz,2-ru,3-la va 4-en.
// misol uchun
фойдаланувчи малумотини тахрирлаш
изменить информацию о пользователи
foydalanuvchi malumotlarini qo’shish
edit user
Sql formalari
•
defaults_sql.
// misol uchun
select int01 as region_id, int02 as district_id, int03 as sector_id, id as
mahalla_id, 2022 as ayear
from lists
where id = #mahalla_id
•
params_sql.
// misol uchun
select l.total_sum, extract(month from now()) as month, m.name1 as
mahalla
from credit_limits l
left join lists m on m.type_id = 4 and m.state = 1 and m.id = l.mahalla_id
where l.id = #id
•
before_add_sql.
8

// misol uchun
Realsoft
•
after_add_sql.
// misol uchun
@username,call send_user_password_s
ms(@mobile_phone :: big
@raw.password);
insert into auth_users_groups (id, created_at, state, version, user_id,
group_id) values (nextval( 'seq_user_group' ), now(), 1 , 1 , @id, ( case when
#org_type = 200 then 13 when #org_type = 301 then 94 else 15 end))
•
before_edit_sql.
// misol uchun
Realsoft
•
after_edit_sql.
// misol uchun
@username,call send_user_password_s
ms(@mobile_phone :: big
@raw.password);
•
before_delete_sql.
// misol uchun
update auth_users set username = concat( 'user' , @id) where id = @id
•
after_delete_sql.
// misol uchun
Realsoft
•
before_restore_sql.
// misol uchun
Realsoft
•
after_restore_sql.
// misol uchun
Realsoft
JS / CSS
9

$• js. // misol uchun $form.formElements = $form.params.total_sum }); • css. // misol uchun .platon - form[form - name ="mahalla" ] .card { border : none; } .platon - form[form - name ="mahalla" ] .card - body { padding : 0 ; } • visibility. // misol uchun $user.has_perm( 'platon.admin' ) • can_create_condition. // misol uchun $user.has_perm( 'platon.admin' ) || ($user.level == 1 && $user.bank_group_id == 1 ) • can_edit_condition. • can_delete_condition. // misol uchun $user.has_perm( 'platon.admin' ) || ($user.level == 1 && $user.bank_group_id == 1 )$

// misol uchun
$user.has_perm( 'platon.admin' )
Forma sahifasi tarkibi
10

Forma yaratib olingani
dan so'ng quyidagi oyna paydo bo'ladi:
Ushbu oynada quyidagi tugmalar mavjud:
Foydalanuvchilar uchun
• Saqlash Ushbu tugmani bosish orqali formaga kirilgan
ma'lumotlar saqlanadi.
• Chiqish Ushbu tugmani bosish orqali forma shaklidan chiqib
ketiladi.
Dasturchilar uchun
• Oynani sozlash Ushbu tugmadan formaga o'zgartirishlar
kiritish uchun foydalaniladi.
• Yangi element qo'shish Ushbu tugmadan formaga yangi
elementlar (foydalanuvchi tomonidan ma'lumotlar kiritishga
mo'ljallangan yacheykalar) qo'shish uchun foydalaniladi
• Elementlar ro'yxati Ushbu tugmani bosish orqali forma
sahifasidagi barcha elementlar ro'yxatini ko'rish mimkin.
Yangi element qo'shish
Ushbu tugmadan formaga yangi elementlar (foydalanuvchi
tomonidan ma'lumotlar kiritishga mo'ljallangan yacheykalar) qo'shish
uchun foydalaniladi.
Ushbu tugma bosilganida quyidagi oyna ochiladi:

Oyna quyidagi yacheykalardan iborat:
• form : formaning nomi (shuningdek, forma URLda ham shu
nom bilan
joylashadi);
• type : element funksiyasi yoki turi bo'lib quyidagilardan
iborat:
• a) fieldset - elementlarni joylashtirish uchun
yangi maydon
shakllantirib beradi;
• b) text - tekst kiritish uchun input yaratadi;
• c) raw_json - faqat json turidagi ma'lumotlarni qabul qilish
uchun
ishlatiladi;
•
•
•
•
•
• d) number - son (natural son)
kiritish uchun input yaratadi;
e) file - fayllar qabul qilish uchun
input yaratadi;
f) image - rasmlar qabul qilish
uchun input yaratadi;
g) button - turli xil so'rovlarni
beruvchi input yaratadi;
• j) time - vaqtni qabul qilish uchun input yaratadi;

• k) multiselect - bir nechta ma'lumotlarni tanlash imkoniyatini
beruvchi input yaratadi;
• l) checkbox - boolean turidagi ma'lumot qaytaradigan
element yaratadi; • m) textarea - katta hajmdagi
tekstlarni kiritish uchun input
yaratadi(description uchun);
• o) phone - telefon raqami formatidagi ma'lumotni kiritish
uchun ishlatiladigan input;
• p) code - turli xil dasturlash tilidagi kodni saqlash
imkoniyatini beradi ( js, html, css, sql )
• r) html - bu orqali hohlagan API ga so'rov yuborish va
hohlagan ko'rinishdagi dizayn yaratish mumkin;
•
s) geo - ushbu element turi bo'yicha geopozitsiyani kiritish
imkoniyati
mavjud ( map_cent
er, map_zoo
m ). Bunda qaysi karta orqali
tanlashni active_map maydonida ko'rsatib ketiladi;
•
t) geo polygon
- ushbu element
da turi
bo'yicha bir nechta
geopozitsiyani kiritish imkoniyati mavjud ( map_center, map_zoom, is ).
Bunda qaysi karta orqali tanlashni active_map maydonida ko'rsatib
ketiladi. Bundan
tashqari bir nechta geopozitsiyala
rni kiritish
uchun is_multiple tugmasi active holatga keltiriladi;
• u) simple key-value - unikal qiymatlarni shakllantirish uchun
qo'llaniladi;
• v) tab - turli xil ma'lumotlarni sahifaviy joylashtirish uchun
ishlatiladi; • w) tab container - sahifaviy joylashtirilgan ma'lumotlarni
ma'lum bir ko'rinishda jamlash;
•
x) markdown editor ,
monaco_editor ,
kontentlarni tahrirlash;
• data_field : ustunning ichki nomi. SQL so'rovlarida ushbu ichki
kod nomi yoziladi;
• parent : boshqa elementlarni o'z ichiga oluvchi bosh element;

• sort_order : elementning forma sahifasidagi joylashgan o'rni
(kichik
raqamli elementlar sahifaning oldingi qismida, katta raqamli elementlar
sahifaning
keyingi qismida joylashadi);
•
default_value : forma shakllantirish
jarayonida ushbu element uchun
default qiymat berish u/n ishlatiladi. Bu yerda shartga ko'ra qiymat
olish mumkin va
h.k;
•
•
• width : ushbu yacheykaga ustun kengligi yoziladi;
sql : ushbu yacheyka SQL so'rovlari yozish uchun
mo'ljallangan;
validation
_sql : inputdagi ma'lumotlar
ni validatsiya qilish.
Yani bu yerda shart yoziladi va agar shu shartga to'g'ri kelmasa post
bo'lmaydi
masalan:
SELECT
not EXISTS (SELECT 1 FROM table_name WHERE name = @name)
Bu yerda agar kiritilayotgan name aval kiritlgan bo'lsa xatolik
qaytaradi!
•
is_attribute : ushbu svitchdan
ma'lumotlar bazasi 'attributes'
ma'lumotlar kiritish uchun foydalaniladi;
•
is_required svitchi: ushbu svitch
element yacheykasiga ma'lumotni
kirgizmasdan turib saqlash imkonini bermaslik uchun foydalaniladi
(yani ushbu
svitch yoqilsa foydalanuvchi element yacheykasiga ma'lumot kirgizish
shart
hisoblanadi);
•
is_read_only svitchi: ushbu svitch
yoqilsa foydalanuvchi
ma'lumotlarni faqat o'qish imkoniga ega bo'ladi;
•
is_disabled : svitchi: inputga
kiritilgan ma'lumotni bazaga
imkoniyatini beradi;
•
• label : element yacheykasining
sarlavhasini yozish uchun
foydalaniladi; hint : elementga
yozish uchun foydalaniladi;

$• placehol der : element yacheykas iga yozuv kiritilish uchun foydalaniladi (foydalanuvchi tomonidan yacheykaga ma'lumot kiritilganida ushbu yozuv o'chib ketadi); • visibility : ushbu yacheykaga yaratilayotgan jadvalni ko'rish ega bo'lgan foydalanuvchilar kiritiladi; • boshqa render_condition : Forma elementlarining kiritilganligiga qarab elementla rni ko'rinishi yoki ko'rinmasl igini hal qiladi. Agar render_condition maydoniga qiymat yozilsa, ma'lumotlar bazasida kiritilgan ma'lumotni saqlaydi. Aks holda ma'lumotlar bazasida null qiymatni saqlaydi; • • style : css kod yozish uchun mo'ljallangan class : element xususiyatlarini yozish uchun foydalaniladi; Formada Javascript metodlarini ishlatilishi hamda Platon metodlari. Platon formalarning JS qismiga JavaScript ES6 kodlari yoziladi vue emas • beforeSave Ushbu funktsiya formadagi malumotlar saqlanishidan oldin ishladi. Odatda saqlashdan oldin inputlardagi ma'lumotlarni tekshirish , validatsiya qilish va boshqa turlixil maqsadlarda ishlatiladi. Masalan: // Ishlatilishi. this .beforeSave = () => { // javascript codlar // ushbu funkisya ichidagam fetch apilarni o'zimiz hohlaganimizdak ishlatishimiz mumkin. Masalan: // this.$api.get('api-url').then(res=>{}) return true } Agar beforeSave da retrun false qaytsa formadagi ma'lumotlar saqlanmaydi. • afterSave$

$Ushbu funktisya yuqoridagi beforeSave singari ishlaydi faqat formadagi ma'lumotlar saqlanganidan so'ng ishlaydi. // Ishlatilishi this .afterSave = (id) => { // bu yerda ham biz JavaScript kodlarimizni yozishimiz mumkin . // id bu forma saqlangandagi malumotlar bazasiga tushgana qaytgan id } • setVal Ushbu metod platon formadagi inputlarga default ma'lumot yoki boshqa holatlarda ma'lumotlar yozish uchun ishlatiladi. Masalan: $setVal( 'Data_field' , 'value' ) // Data_field qaysi inputga ma'lumot yozishi kerakligi // value yozilishi kerak bo'lgan ma'lumot (taxrirlanayot gan) yoki yangi• editId Ushbu metod form aning edit saqlanayotganligini tekshirishimiz uchun ishlatil adi. Ishlatilishi this.editId . Masalan: if ( this .editId != null ){ // Ushbu holatda ushbu forma edit yoki edit emasligini tekshirilmoqda } so'ng Platon formalarning edit (taxrirlash) oynasini ochish uchun linkda formadan id berish orqali ochishimi z mumkin. Masala n forms/add_car/id id yani formaning ID raqami. • Toast$

$Toastlar bu platonning custom Toastlari(ogoxlaruvlari)dir. Platonda ikki xil toast mavjud boo'lib (shaxsiy toastlarin iham yasash mumkin!) ` this.errorToast('Ogoxlantiruv habari') ` Error yani qizil rangadi ogoxlantiruv. ` this.greenToast('Ogoxlantiruv habari') ` Green yani yashil rangadi ogoxlantiruv. • $w $w orqali Platon formadagi inputlarning o'zgarishini ushlab olishimiz mumkin. Masalan username Data_field o'zgarganida qandaydir funktsiyani avtomatik ishlatmoqchi bo'lsak. const testFunc = () => { // odatiy JavaScript funktsiyasi } $w( 'username' , testFunc); • Parametr dagi qiymatlar Platon formalar ochilayotganda linkga qo'shimcha qiymatlarham berishimiz mumkin. Masalan qayerdandur forma uchun link bor va u linkga userning user_id parametrini berishimiz kerak bo'lsa: forma linkiga 'forms/my-user?user_id=22' // user_id ni formaning SQL qismida ushlamoqchi bo'lsa #user_id orqali murojat qilamiz. // user_id ni formaning Javascript qismida ushlamoqchi bo'lsa this.q('user_id')$