Fors tili fanidan bog‘lovchilar va ularning turlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Fors tili fanidan bog‘lovchilar va ularning turlari

Купить

FORS TI LI FA NI DAN
BOG’LOVCHILA R VA
ULARN IN G TURLARI
MAVZUSI DA TAQDI MOTI

•
Reja
•
I. Kirish.
•
II. Asosiy qism.
•
III. Bog’lovchilarning turlari.
•
IV. Biriktiruvchi bog’lovchilar.

KIRISH.
•
Hozirgi fors tili Eronning davlat va adabiy tilidir. Fors adabiy tilining tayanch dialekti
— Te hron diale k t idir . Fors tili o‘zaro qarindosh bo‘lgan boshqa tillar bilan birgalikda
hind — yevropa tillariga mansub bo‘lgan e roniy t illar guruhiga kiradi. Eroniy tillar
ba’zi bir fonetik va grammatik hususiyatlariga ko‘ra g ‘arbiy va sharqiy guruh eroniy
tillariga bo‘linadilar. 1. G ‘arbiy guruh eroniy tillariga fors, tojik, beluch, kurd va
kaspiy bo‘yi tillari (gilon, mozandaron, semnon, tolish, tot) va boshqa tillar kiradi. 2.
Sharqiy guruh eroniy tillariga afg‘on (pushtu), osetin, yag‘nob va pomir tillari
(shug‘non, voxon, sanglichi, yazg‘ulom, ishkashim, zeboki, munjon) va boshqa tillar
kiradi

•
Fors tilida yozuv Fors alifbosida harflaming 16 ta shakli mavjud. Ba’zi modellardan
(1-modeldan 12-modelgacha) nuqtalar va chiziq qo‘yish orqali turli harflar hosil
qilinadi.

•
Qadimiy f ors t ili e ramizdan avv algi VI asrda A hamoniy lar sulolasining rasmiy t ili
hisoblanib k e lgan
•
Bu t ilda y ozilgan ahamoniy laming bir qancha y ozma y odgorlik lari bizgacha y e t ib
k e lgandir.
•
F ors t ilining t arix iy t araqqiy ot y oli uch asosiy davrga bo‘linadi:
•
1. Qadimgi fors tili (eramizdan avvalgi VI—III asrlar).
•
2. 0 ‘rta davr fors tili (eramizdan avvalgi III va eramizning VII asrlari).
•
3. Yangi ya’ni hozirgi fors tili (IX asrdan shu kungacha bo‘lgan davmi o‘z ichiga
oladi).

•
ASOSIY QISM
•
Qadimgi va o‘rta davr fors tili o‘lik til hisoblanib, uning grammatik
qurilishi va lug‘at tarkibi haqida bizgacha yetib kelgan yozma
yodgorliklar orqaligina ma’lumotga ega bo‘lish mumkin.
•
Somoniy lar dariy yoki forsiy nomi bilan atalgan mahalliy tilni
o‘zlarining davlat va adabiy tili deb e’lon qildilar. Dariy tili qadimgi
va o‘rta davr fors tilining tarixiy taraqqiyoti davomi sifatida
shakllandi va arab so‘zlari hisobiga o‘z leksik tarkibini boyitdi.
Shunday qilib, IX asrdan boshlab fors t ili t arixida I I I davr — y angi
fors t ilidavri boshlandi .

•
Bu davrda dariy (forsiy) tilida insoniyatning ma’naviy
boyliklari xazinasiga katta xissa qo‘shgan, o‘zining o‘lmas
asarlari bilan jahon kitobxonlarini maftun etgan Abu
Abdullo Rudakiy ning lirik she’rlari, Abulqosim Firdavsiy ning
mashhur « Shohnoma » asari, Umar Xayyomning ruboiylari,
Sa’diy Sheroziyning «Guliston» va «Bo‘ston» asarlari, Amir
Xusrav Dehlaviyning «Hamsa»si, Shamsiddin Muhammad
Hofizning g‘azallari, Abdurahmon Jomiyning «Haft avrang»i
va boshqa bir qancha shoir va olimlaming asarlari yaratildi.

•
Forsiy tili o‘zining ohangdorligi, sinonimlarga boyligi va
so‘zlaming osonlik bilan vazn hamda qofiyaga tushishi
sababli ko‘pgina mamlakat shoir va olimlarini o‘ziga jalb
qiladi va qisqa davr ichida 0 ‘rta Osiyoning butun
territoriyasiga, Ozarbayjon va Hindistongacha yoyilib, forsiy
tilda bu mamlakatlar xalqlari tomonidan boy adabiy va
ilmiy asarlar yaratildi.

•
Fors tilining ba’zi fonetik xususiyatlari
O‘zbek tilida jarangli undoshlar ko‘pincha so‘z oxirida o‘z
jarangli xususiyatlarini yo‘qotib, jarangsiz tovush kabi
talaffuz etiladilar. Masalan, kelib so‘zi kelip, umid so‘zi umit,
xarj so‘zi xarch tarzida talaffuz qilinadi. Fors tilida jarangli
tovushlar o‘z jarangli xususiyatlarini qisman yo‘qotsalar ham,
o‘zbek tilidagi kabi jarangsizlanmaydilar. Masalan, lab so‘zi
lap, g‘arb so‘zi g‘arp, dard so‘zi dart tarzida emas, lab, g‘arb,
dard holida talaffuz etiladilar

KO`MA KCHI LA R
F ors t ilida k e iishik k at e goriy asi y o‘qdir. Ot larning
o‘zaro sint ak t ik munosabat lari izof a, k o‘mak chi
va pre dloglar (old k o‘mak chilari) orqali if oda
e t iladi .


Fors tilida mustaqil ma’nodagi ba’zi bir ot va ravishlar
ko‘makchi vazifasida ham kelishi mumkin.

Bu so‘zlar ko‘makchi bo‘lib kelganda, o‘zlarining mustaqil
ma’nolarini yo‘qotib, ko‘makchi so‘z anglatgan grammatik
ma’noni bajaradi va doimo o‘zidan keyin kelgan so‘zga izofa
yordamida birikadi.

Izofali ko‘makchilar fors tilida 20 dan ortiq bo‘lib, gapda
asosiy ko‘makchilar orqali ifodalangan ma’nolarni
aniqlashtirish, ular munosabatini yana ham aniqroq
ko‘rsatish uchun xizmat qiladilar.

LUG`AT BI LA N I SHLA SH

FOY DALAN I LGAN ADABIYOTLAR;
•
M ALIK ABDUSAMATOV FORS TILI «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik
kompaniyasi Bosh tahririyati Toshkent – 2007
•
Nishanbayeva Aziza Karimov Davron Kalandarov Mirzajon FORS TILI «0‘zbekiston
faylasuflari milliy jamiyati» nashriyoti

•
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Fors tili fanidan bog‘lovchilar va ularning turlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish