Fuqarolik ishlarida prokuror ishtiroki - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Fuqarolik ishlarida prokuror ishtiroki

Купить

Mavzu:Fuqarolik ishlarida prokuror ishtiroki O ‘ ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA`LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI
SAMARQAND DAVLAT UNIVERSITETI
YURIDIK FAKULTET
PREZENTATSIYA
TAQDIMOTI

Reja
1. Fuqarolik protsessida prokurorning ishtirok etish
asoslari va shakllari
2. Prokurorning ikkinchi instansiya sudida ishtirok etishi

Fuqarolik protsessida prokurorning ishtirok etish asoslari va shakllari
Prokuror nazorati hech qanday ma`muriy hokimiyatga ega bo`lmaganligi, har
qanday ma`muriy hokimiyatdan farq qilishligini va birorta ma`muriy masala
bo`yicha hech qanday hal qiluvchi ovozga ega emasligini esda tutish kerak.
Prokuror faqat birgina narsaga haqqi bor va majbur, u ham bo`lsa hech qanday
mahalliy xususiyatlarga va qanday bo`lmasin mahalliy ta`sirlarga qaramasdan butun
Respublikada qonunni va boshqa huquqiy me`yorlarni bir xilda tushunishning
tadbiq etilishini kuzatib borishga qaratilgan. Prokurorning birdan-bir huquq va
burchi masalani sud hukmiga topshirish lozimligi yuridik adabiyotlardan ma`lum.
Ana shu qoidaga muvofiq O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 120-
moddasiga ko`ra prokuratura organlari o`z vakolatlarini har qanday davlat
organlari, jamoat birlashmalari va mansabdor shaxslardan mustaqil holda, faqat
qonunga bo`ysinib amalga oshiradilar.

•
Prokuraturaning tashkiliy faoliyatidagi muhim xususiyati uning har qanday davlat
organlari, jamoat birlashmalari, mahalliy organlar va mansabdor shaxslardan
mustaqilligidir.
•
O`zbekiston Respublikasida Prokuraturaning faoliyati faqat O`zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi nazoratida bo`lib, davlat hokimiyati va boshqaruvining boshqa organlari,
jamoat birlashmalari, ommaviy axborot vositalari, ularning vakillari, shuningdek
mansabdor shaxslar prokuraturaning qonunlar ijrosi ustidan nazorat qilish, jinoyat
ishlarini tergov qilish, shikoyat, ariza va xabarlarni tekshirib ko`rish hamda kadrlarni
tanlash va joy-joyiga qo`yish kabi faoliyatlariga aralashuvlari man qilinadi.1
•
Prokurorlar o`z vakolatlari davrida siyosiy partiyalar va siyosiy mansablarni
ko`zlovchi boshqa jamoat birlashmalariga a`zolikni to`xtatib turish to`g`risida qoida
belgilangan. Bu qoida mustaqillikka qadar totalitar tuzumi davridagi siyosiy talablar
bo`lib, unga ko`ra prokuratura idoralari faqat partiyaning talablari va ko`rsatmalari
asosida ish tutib, bu esa partiya bilan birga prokuratura xodimlarining o`zlarini ham
qonunchilikni buzilishida ishtirokchi bo`lib, inson huquqlarini toptalishiga olib kelgan
holatlarni Respublika xalqi hanuz esdan chiqarmagan.

•
O`zbekiston Respublikasidagi hamma vazirliklar,
davlat qumitalari va idoralari, davlat nazorati
idoralari, hokimlar, shuningdek kimga bo`ysinishidan,
kimning tasarrufida bo`lishidan va mulkchilik
shaklidan qat`iy nazar, korxonalar, muassasalar,
tashkilotlar, jamoat birlashmalari, harbiy qismlar,
mansabdor shaxslar, shuningdek fuqarolar tomonidan
qonunlarni aniq va bir xilda bajarilishini nazorat qilish
O`zbekiston Respublikasining Bosh Prokurori va unga
bo`ysinuvchi quyi prokurorlar tomonidan amalga
oshiriladi.
•
Huquqiy demokratik davlat ko`rish uchun qonun
ustuvorligini ta`minlashda qonunlarni aniq va
ogishmay bajarish fuqarolar, tashkilotlarning
huquqlari hamda qonun bilan qo`riqlanadigan
manfaatlarining himoya qilinishidek muhim vazifalarni
amalga oshirishda prokuratura idoralarining roli
katta.

Prokuratura idoralarining faoliyati «Prokuratura to`g`risida»gi qonunda
ko`rsatilganidek, qonunning ustunligini har tomonlama qaror toptirishga, huquq tartibotni
mustahkamlashga, O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi bilan mustahkamlangan inson
va fuqaroning ijtimoiy, iktisodiy, siyosiy, shaxsiy huquqlari hamda erkinliklarini,
shuningdek davlat mustaqilligini, ijtimoiy davlat tuzimini siyosiy va iktisodiy tizimlarni,
milliy guruhlar va hududiy tuzilmalarning huquqlarini g`ayriqonuniy tajovuzlardan
muhofaza qilishni ta`minlashga qaratilgandir.
Fuqarolik sud ishlari bilan bog`liq bo`lgan qonunlarning bajarilishi yuzasidan nazorat olib
boruvchi prokuror fuqarolik ishlari bo`yicha sudlar tomonidan qonuniy va asosli qaror
chiqarilishiga sudlarning mustaqilligi va faqatgina qonunga buysunish prinsipiga qat`iy
rioya etish faoliyatini nazorat qilish bilan odil sudlovni amalga oshirishga ko`maklashadi.
qonunda (FPKning 46-moddasida) prokuror boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun
bilan qo`riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida sudga ariza bilan murojaat
qilishga haqli. Shuningdek prokuror boshqa shaxslar tashabbusi bilan qo`zg`atilgan ishni
ko`rishda protsessning boshidan boshlab ishtirok etish huquqiga ega ekanligi belgilangan

•
Fuqarolik ishini ko`rishda prokurorning ishtiroki qonunda ko`rsatilgan,
prokurorning o`zi yoki mazkur ishda ishtirok etishi sud tomonidan zarur deb topilgan
hollardagina majburiydir.
•
Masalan, O`zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1998 yil 11 sentabr
«Bolalar tarbiyasi bilan bog`liq bo`lgan nizolarni hal qilishda sudlar tomonidan
qonunlarni qo`llash amaliyoti to`g`risida»gi qarorining 13-bandida «ota-onalik
huquqidan mahrum qilish to`g`risidagi ishlar bo`yicha prokurorning ishtiroki qonunda
nazarda tutilganligini e`tiborga olib sudlar bu ishlarni prokuror ishtirokisiz ko`rishga
haqli emasligi» to`g`ridan-to`g`ri ko`rsatilgan.2 Yuqorida keltirilgan qonun
prokurorning fuqarolik protsessida ikki shaklda ishtirok qilishini: birinchidan, ariza
berish yo`li bilan ish boshlashini va ikkinchidan, manfaatdor shaxs tomonidan
qo`zg`atilgan ishni ko`rishda jarayon boshlanishidan boshlab qatnashish huquqiga ega
ekanligi nazarda tutiladi.
•
Demak, prokuror FPKning 5-moddasiga muvofiq o`z tashabbusi bilan ishga
kirishishidan tashqari, sud tashabbusi (qarori) bo`yicha ham, shuningdek qonunning
maxsus, to`g`ridan-to`g`ri ko`rsatmasiga binoan ham ishga jalb qilinishi mumkin.

•
Prokuror sudlarda ishni ko`rib chiqish vaqtida qonunlarning bajarilishi ustidan nazorat
qilar ekan, o`z huquq doirasida ishni sudda ko`rishga tayyorlashda, ishlarni birinchi instansiya
sudida, kassatsiya va nazorat tartibida ko`rib chiqishda qatnashish, ishlarni ko`rib chiqish
vaqtida kelib chiqqan masalalar yuzasidan o`z fikrini berish, sudda fuqarolik ishini qo`zg`atadi
va sudga arizalar topshiradi («Prokuratura to`g`risida»gi qonunning 24-moddasi) hamda
fuqarolik ishlarining mohiyati yuzasidan umumiy xulosalar beradi. FPK va «Prokuratura
to`g`risida»gi qonunda ko`zda tutilgan boshqa protsessual harakatlarni amalga oshiradi.
Umuan prokurorning qanday protsessual huquqlarga ega bo`lishi, uning jarayonda ishtirok
etish shakliga qarab belgilanadi. Agar prokuror o`z tashabbusi bilan ariza bersa, uni nusxalari
bilan sudga topshirishga, o`z talablarini isbotlashga majbur. Bunday hollarda prokuror
javobgar taraf bilan sudda tortishadi. Sudda birinchi bo`lib so`zga chiqadi, talabdan voz
kechishi ham mumkin. Xullas, ishda da`vogar taraf kabi protsessual huquqlardan foydalanadi.
•
Biroq, prokuror manfaati ko`zlangan shaxsning o`rniga o`tmaydi, bu shaxs ishda da`vogar
bo`lganicha qoladi. Prokuror talab qiluvchi tarafning ba`zi huquqlaridan foydalana olmaydi,
chunonchi prokuror javobgar taraf bilan kelishuv bitimini tuza olmaydi, prokurorga nisbatan
muqobil da`vo qo`zg`atish mumkin emas, prokuror sud boji to`lamaydi va hokazo.

•
Prokurorning o`zi qo`zg`atgan talabdan voz kechishi yoki arz qilgan talablarini
o`zgartirishi manfaatini himoya qilish uchun prokuror da`vo qo`zg`atgan shaxsni suddan ishni
mazmunan ko`rishni talab qilish huquqidan mahrum qilmaydi.
•
Prokuror ishda qanday formada ishtirok qilsa ham, u hamma vaqt sud faoliyatini emas,
balki sudda qonunning bajarilishini nazorat qiluvchi va odil sudlovni amalga oshirishda
ko`maklashuvchi shaxs bo`lib qolaveradi. Shu sababli prokuror protsessda qaysi tomonning
huquqini himoya qilishga qaramasdan, protsessda qaysi tarafning huquqi buzilsa, barcha
hollarda ana shu buzilishga qarshi chiqishi lozim. Bundan tashqari prokuror, dastavval to`tgan
yo`lidan qat`iy nazar, sudda nizo ko`rilganidan so`ng oqibatda haqli chiqqan tarafning
manfaatini himoya qiladi.
•
Ma`lumki, talab qo`zg`atgan prokuror javobgarga qarshi bo`lgan shaxsning huquqini
himoya qiladi. Ammo ishning sudda ko`rilishi natijasida talabning asossizligi aniqlansa,
prokuror undan voz kechib, da`vogarning talabini rad qilishni suddan so`raydi va shu bilan
javobgarning huquqini himoya qilgan bo`ladi.

•
Yuqorida prokurorning asosan, birinchi instansiya sudida ishtirok etishi to`g`risida
bayon qilindi.
•
Prokurorning ikkinchi instansiya sudida ishtirok etishi
•
Prokurorning ikkinchi instansiya sudida ishtirok etishi to`g`risida shuni aytish
kerakki, uning bu instansiyada ishtirok etishi ikki shaklda (formada): birinchidan, sud
qarori ustidan shikoyat, protest keltirish yo`li bilan; ikkinchidan, taraflardan birining
sud qaroridan norozi bo`lib shikoyat arizasi berganida bu to`g`rida fikr berish yo`li
bilan ishtirok qila oladi.Prokurorning protest bildirish huquqi-uning birinchi
instansiya sudida ishning ko`rilishida ishtirok qilish-qilmasligiga bog`liq emas.
Kassatsiya protestini hamma prokurorlar, ya`ni tuman, shahar, viloyat va yuqori
turgan prokurorlar bera oladilar. Ikkinchi instansiya sudida protest ko`rilganida
prokuror ishtirok etadi va protestni quvvatlaydi.
•

•
Agar taraflardan biri sud qarori ustidan shikoyat arizasi bergan bo`lsa, bu shikoyat sudda ko`rilishida
prokuror, garchi o`zi protest bermagan bo`lsa ham, ishtirok eta oladi va o`zining og`zaki va yozma fikrini
beradi.
•
Prokuror birinchi va ikkinchi instansiya sudlarida ishtirok etishdan tashqari, yuqorida aytilganidek, sud
qarorlarining qonuniy kuchini ham tekshirishga haqlidir. Uning bu huquqi sudning qonuniy kuchga kirgan hal
qiluv qarori, ajrimlari va qarorlari yuzasidan protest keltirishdan iborat. Nazorat tartibida protest keltirish
huquqi FPKning 349-moddasida ko`rsatilgan shaxslarga berilgan.
•
«Prokuratura to`g`risida»gi qonunda belgilanishicha, prokuror o`z faoliyatini quyidagi yo`nalishlarda
amalga oshiradilar, jumladan:-inson va fuqarolarning ijtimoiy, siyosiy, shaxsiy huquqlari, erkinliklarini
muhofaza qilishni ta`minlashga qaratilgan qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazorat olib
borish;-sudlarda jinoiy ishlarni ko`rib chiqilishida davlat aybini qo`llab-quvvatlash, sudlarda fuqarolik
ishlarini, ma`muriy huquqbuzarliklar to`g`risidagi ishlarni hamda xo`jalik ishlarini qarab chiqishda ishtirok
etish, qonunlarga zid bo`lgan hujjatlarga protest keltirish va hokazo.
•
Nazorat tartibida berilgan protest sudda ko`rilishida prokurorning ishtirok etishi shart va shu bo`yicha o`zi
yoki yuqori turgan prokuror keltirgan protestni quvvatlaydi, vakolatli shaxslarning bergan protesti bo`yicha ish
yuzasidan xulosa beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar
•
1.O’zbekiston Respublikasi fuqarolik protsesual kodeksi
2018-yil 1-aprel.
•
2. O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Toshkent davlat
yuridik universiteti Shoakbar Shoraxmedov darsligi 2022-yil.
•
3. O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi yuristlar
malakasini oshirish markazi, Muzaffarjon Mamasiddiqov
qo’llanma 2014-yil.

Fuqarolik ishlarida prokuror ishtiroki

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish