Fuqarolik sud ishlarini yuritishda advokat ishtiroki - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	15.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Fuqarolik sud ishlarini yuritishda advokat ishtiroki

Купить

• F U Q A R O L I K S U D I S H L A R I N I Y U R I T I S H D A
A D V O K AT I S H T I R O K I

MUNDARIJA :
01
02
03
04
05
06 K I R I S H
I-BOB. FUQAROLIK SUD ISHLARINI YURITISHDA ADVOKAT ISHTIROKINING UMUMIY TAVSIFI
II-BOB. FUQAROLIK SUD ISHLARINI YURITISHDA ADVOKAT FAOLIYATI
III-BOB. AYRIM TURDAGI FUQAROLIK SUD ISHLARINI YURITISHDA ADVOKAT
ISHTIROKINI TA’MINLASH MASALALARI
X U L O S A
F O Y D A L A N I L G A N A D A B I Y O T L A R R O ’ Y H AT I

MAVZUNING DOLZAR BLIGI
• Advokatura noyob institutdir, chunki aynan u fuqarolarning
huquq va erkinliklarini himoya qilishga ko‘maklashadi.
Shuningdek, o'z ichidagi huquqiy nizolarni hal qilishda
jamiyatning huquq va manfaatlarini to'g'ri himoya qilishni
ta'minlaydi. Bunday holatda asosiy subyekt advokatdir, shu
sababli, ilmiy ishda o’rganish obyekti sifatida fuqarolik
protsessda advokat faoliyati olindi.

“ 2022-yil 30-maydagi O’zbekiston Respublikasi Prezdentining
‘‘Advokatura faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini keng joriy etish to’g’risida’’gi 1
qarori qabul qilindi.
28.01.2022 yilda qabul qilingan Yangi O’zbekistonning 2022-2026-yillarga
mo’ljallangan taraqqiyot strategiyasining 19-maqsadi sifatida Advokatura
insititining inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya
qilish salohiyatini tubdan oshirish, shuningdek aholi va tadbirkorlik
subyektlarining malakali huquqiy xizmatlarga bo’lgan talabini to’liq
qondirish rejalashtirilgan”. Shuningdek, yangi tahrirdagi O’zb Res
Konstitutsiyasining XXIV bobi alohida Advoktura institutiga bag’ishlandi.
Raqamlashtirish jarayonlari advokatura sohasini faoliyatini ham chetlab
o’tayotgani yo’q. Xususan;

Tadqiqot mavzusi bo’yicha adabiyotlar sharhi (tahlili).
• Salomov B, (O’zbekistonda
advokatlik faoliyati), Shorahmetov
Sh.Sh. (O’zbekiston Respublikasi
Fuqarolik protsessual huquqi. Darslik),
Rustamboyev M.X, Tuxtasheva U.A,
(Sud hokimiyati va O’zbekiston
respublikasida sud huquqiy islohotlar:
ilmiy-publistik nashr), Doniyorov M.A
(Fuqarolarning huquq va erkinliklarini
buzadigan xatti-harakatlar (qarorlar)
ustidan berilgan ariza va shikoyatlarni
sudda ko’rishning protsessual
xususiyatlari), • Jurayev I.B. (O’zbekiston
Respublikasida advokatlik faoliyati,
O’quv uslubiy qo’llanma), Bazarov
S.R (Inson huquqlarini himoya
qilishda advokatura instituning o’rni).
Ushbu masala MDH
qonunchiligi nuqtai nazardan
Demidova L.A.
(Адвокатура в России), Vatman D.P
(Адвокатская этика), Chechina N.A.
( Гражданские процессуальн ые
отношения ) va boshqalar tomonidan
tadqiq etilgan. Ushbu olimlarning
ishlari
dissertatsiyaning
foydalanilgn
adabiyotlar ro'yxatida
ko'rsatilgan

Tadqiqot ishlari olib borish natijasida to’plangan nazariy
xulosalar bevosita yuridik yunalishga ixtisoslashgan oliy
o’quv yurtlarining bakalavr bosqichi talabalari
‘‘Advokatura’’, ‘‘Fuqarolik protsessual huquqi’’ singari
o’quv mashg’ulotlarida unumli foydalanishlari mumkin.
Bundan tashqari, tadqiqot natijasida olingan nazariy
ko’nikmalar natijasida chiqarilgan xulosalar mustaqil
tadqiqotchilar. izlanuvchilarga o’z ilmiy ishlarida
foydalanishga imkon beradi. Tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyatini biz, ilmiy
tadqiqot mavzusini o’rganishdan keyin yaratilgan yangi
taklif va tavsiyalar qonunchilik tashabbusi loyixalarini
shakllantirishga yordam beradi.Tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati.

Tadqiqot obyekti.
Advokatning fuqarolik protsessida vakil sifatida faoliyat yuritishi orqali o'z
mijozlarining malakali yuridik himoyalash bo'yicha o'z kasbiy burchlarini
bajarishi jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlar.
Advokat tomonidan fuqarolik sud ishlarini yuritish bosqichlarida amalga
oshiradigan protsessual harakatlari hisoblanadi.Tadqiqotning predmetini esa :

TADQIQOT ISHNING
MAQSADI:
• Ishning maqsadi quyidagi vazifalarni shakllantirishda ko'rsatilgan:
1. Fuqarolik protsessida advokat ishtiroki tushunchasi, mohiyati va ahamiyatini ko‘rib chiqish.
2. Fuqarolik protsessida vakil advokat maqomining huquqiy asoslarini tahlil qilish.
3. Fuqarolik protsessida advokat ishtirokining huquqiy asoslarini takomillashtirish bo’yicha
qonunchiligimizga takliflar kiritishdan iborat.

TA DQI QOTN I N G I L M I Y YA N GI L I GI
Tadqiqotning ilmiy yangili quyidagicha namoyon bo’ladiki, advokatning shartnoma bo’yicha
vakillik qiluvchining arz qilingan talablaridan butkul yoki ma’lum miqdorda voz kechish, uning asosi
va predmetini o’zgartirish, miqdoriga o’zgartirish kiritish holatlarida va arizalarni imzolash va ijro
harakatlarini amalga oshirish, shuningdek, sirtdan ko’riladigan ishlarda advokat faoliyati bilan bog’liq
holatlar monografik tarzda talqin etiladi.

RESPUBLIKAMIZDA ADVOKATURA FAOLIYATINI
TAKOMILLASHTIRSH BO’YICHA BIR QANCHA NORMATIV
ASOSI YARATILDI
O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi,
“Advokatura”to’g’risidagi qonun
O’zbekiston Respublikasi Presdentining Advokatura
institutini samaradorligini tubdan oshirish va
advokatning mustaqilligini kengaytirish
chora-tadbirlari to’g’risidagi farmoni
Fuqarolik-protsesual kodeksi,
Jinoyat-protsessual kodeksi, Ma’muriy
javobgarlik to'g'risidagi kodeks va b/q

I BOB. FUQAROLIK SUD ISHLARINI YURITISHDA ADVOKAT ISHTIROKINING
UMUMIY TAVSIFI
1.1 O’zbekistonda advokat institutining rivojlanishi
O’zbekistonda advokatura institutini rivojlanish jarayonini beshta
bosqichga ajratamiz
Birinchi bosqich – aholiga yuridik xizmat ko’rsatish institutining paydo
bo’lishi(dastlab muftilar-musulmon huquqining namoyondasi)
Ikkinchi bosqich – O’zbekistonda advokatlik instituning yuzaga kelishi.
Uchinchi bosqich – advokaturaning tashkiliy-huquqiy asoslari isloh
qilingan davr.
To’rtinchi bosqich – O’zbekistonda mustaqillikning dastlabki yillarida
advokatura institutining isloh qilingan davri.
Beshinchi bosqich – advokatura institutining yanada isloh qilingan
davri.•

1.2 Fuqarolik sud ishlarini yuritishda advokatning vakolatlari
“ O’zbekiston Respublikasining “Advokatura” to’g’risidagi qonunining 6-moddasida
mustahkamlab qo’yilgan. Bularga: 1) tegishli masalalarni xal etishga vakolatli bo‘lgan barcha
organlar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda jismoniy va yuridik shaxslarning
topshirig‘iga muvofiq ularning manfaatlarini ifoda etish va huquqlarini himoya qilish;
2) yuridik yordam ko‘rsatilishi munosabati bilan advokat tomonidan so‘ralgan
hujjatlarni yoki ularning tasdiqlangan ko‘chirma nusxalarini qonunchilikda belgilangan
tartibda berishi shart bo‘lgan davlat organlari va boshqa organlardan, shuningdek korxonalar,
muassasalar va tashkilotlardan ma’lumotnomalar, tavsifnomalar hamda boshqa hujjatlarni
so‘rash va olish;
3) yuridik yordam ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan masalalar
yuzasidan ekspertlarning yozma xulosalarini, mutaxassislarning
ma’lumotnoma-maslahatlarini ishonch bildiruvchi shaxsning (himoya
ostidagi shaxsning) roziligi bilan so‘rash va olish; 4) ishga taalluqli
axborotdan xabardor bo‘lgan shaxslarni so‘rovdan o‘tkazish va ularning
roziligi bilan yozma tushuntirish olish; 5) to‘plangan materiallarni o‘z
ishonch bildiruvchi shaxsining (himoya ostidagi shaxsning) ishi yuzasidan
ish yuritayotgan sudlarga va boshqa davlat organlariga taqdim etish;

1.3 Advokat tomonidan ko’rsatiladigan yuridik xizmatni rasmiylashtirish tartibi .
Har doim advokat mijoz bilan tuzilgan yuridik yordam ko’rsatish to’g’risidagi shartnoma asosida fuqarolik
protsessida ishtirok etadi. Ushbu shartnoma ikki tomonlama ishonch bildiruvchining o‘ziga yoki u tomonidan tayinlangan
shaxsning foydasiga yozma tartibda tuzilgan fuqarolik-huquqiy bitimdir. Bitim tushunchasi haqida O’zbekiston
Respublikasi Fuqarolik kodeksida quyidagicha ta’rif berilgan. Unga ko’ra “bitimlar deb fuqarolar va yuridik shaxslarning
fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, o`zgartirish va bekor qilishga qaratilgan harakatlarga aytiladi”. O’zbekiston
Respublikasi Fuqarolik kodeksi 101-moddasi. Shartnoma tuzish vaqtida e’tiborsizlik va xato kamchiliklarga yo’l quyilsa,
kelgusida bitim taraflari uchun noqulaylik va o’za tortishuv va kelishmovchiliklarga olib kelishi mumkin. Mijoz bilan
shartnoma tuzgan advokat unutmasligi kerakki, uning asosiy vazifasi mijozga professional advokatlik xizmati bilan
ta’minlashdan iborat bo’lib, uning pirovard maqsadi ishda ijobiy natijaga erishishdir.

II.BOB. Fuqarolik sud ishlarini yuritishda advokat faoliyati
2.1. Fuqarolik ishlarini qo’zg’atishga qadar advokatning vakolatlari.
0 10 2
“ O’zbekiston Respublikasi Oliy Sud Plenumining “Fuqarolik sud ishlarini muhokamaga tayyorlash to’g’risida”gi 2018-yil 24-avgust
26-sonli qarorida sudya va sud protsessisining boshqa ishtirokchilari tomonidan amalga oshiriladigan protsessual harakatlarga alohida
to’xtalib o’tilgan. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash, ushbu bosqichdagi harakatlari ishda
qatnashayotgan shaxslar va sudya, advokat tomonidan ishki ko’rib chiqulguniga qadar
amalga oshiriladigan harakatlarni aniq vaqtida xatosiz qilishning majmui sifatida
qaraladi. Fuqarolik ishini kechiktirmasdan ko’rib chiqishdan iborat bo'lgan fuqarolik
protsessining asosiy maqsadiga erishish ishni sud muhokamasiga to'g'ri tayyorlamasdan
turib erishishi mumkin emas. Bu ishni sud muhokamasiga tayyorlash bosqichining
ahamiyati va zarurligini belgilaydi. Ushbu bosqichni, jumladan, advokatning mijozga
uning manfaatlarini samarali himoya qilishda yordam beradigan faoliyatini o'rganishga
ko'plab ilmiy ishlar bag'ishlanganligi bejiz emas.

Fuqarolik sud ishlarini yuritish muhim sud protsessining tarkibiy qismlardan biri hisoblanadi.
Ushbu qismning asosiy vazifasi ishni birinchi instansiya sudida ko’rish vaqtida mazmunan to’g’ri
baholab, xal qilishni tashkil etadi. Fuqarolik protsessida ish ko’rish jarayonida odil sudlovga taalluqli
demokratik tamoyillarning barchasi qo’llanilganligi sababli ushbu bosqich fuqarolik protsessining
muhim qismi hisoblanadi . Sud da'voni qabul qilib, sud majlisini tayinlagandan so'ng, fuqarolik ishida
advokatning roli sezilarli darajada oshadi. Sud jarayoni fuqarolik protsessining asosiy qismidir, chunki
aynan shu bosqichda fuqarolik jarayonining maqsad va vazifalari amalga oshiriladi. Sud protsessining
o‘ziga xos vazifalari, birinchi navbatda, fuqarolik ishini mohiyati bo‘yicha qonuniy va asosli qaror
qabul qilish bilan ko‘rib chiqish va kengaytirishdan iborat. 2.2. Fuqarolik sud ishlarini yuritish qo’zg’atish va ishni ko’rishda
advokatning protsessual faoliyati

2.3. Sud qarorlarini qayta ko’rish va ijro etish bosqichida advokatning faoliyati
Yuqori instansiya sudlarida ish yuritish sudyalarning yakuniy sud hujjatlari ya’ni xal qiluv qarori va ajrimini qayta ko‘rib chiqish
bo‘yicha apellyatsiya va kassatsiya instansiyasida ish yuritish, shuningdek tatish tartibida qayta ko‘rib chiqishni o‘z ichiga oladi.

O’zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2024-yil 25-martdagi 9-sonli “Sudlar tomonidan fuqarolik ishlarini apellatsiya, kassatsiya
tartibida ko’rishning ayrim masalari to’g’risida”gi qarori qabul qilingan. Ushbu plenum qarorida ishda qatnashayotgan shaxs vakili, shu
jumladan, advokat, sud hujjati ustidan apellatsiya, kassatsiya tartibida shikoyat qilishga bunday huquq ishonchnomada maxsus ko‘rsatilgan
holdagina haqli (FPK 69-moddasining ikkinchi qismi).
O’zbekiston Respublikasida “Sud qarorlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshirish tartibi takomillashtirishi munosabati
bilan O’z Res FPKga o’zgartirish va qo’shimcxalar kiritish to’g’risi”dagi 2021-yil 1-yanvardan kuchga kirgan O’zbekiston Respublikasining
qonuni qabul qilinishi bilan sud qarorlaridan norozi bo’lgan taraflar birinchi instansiya sudining apellatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilgan
xal qiluv qarori, ajrimi, qarori hamda apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining ajrimi ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi
mumkinligi belgilab qo’yildi.
O’zbekiston Respublikasining 2001-yil 29-avgustdagi 258-II-sonli “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish” to‘g‘risidagi
qonuda ijro harakatlarini amalga oshirish tartibi keltirlgan. Ushbu qonunning 13-moddasi “Ijro ishi yuritishda taraflar vakillarining ishtiroki”
deb nomlangan. Unda “Jismoniy shaxslar ijro ishi yuritishda mustaqil ravishda yoki vakillari orqali ishtirok etishlari mumkin.

III-BOB. AYRIM TURDAGI FUQAROLIK SUDISHLARINI YURITISHDA ADVOKAT ISHTIROKINI
TA’MINLASH MASALALARI
3.1 Buyruq tartibida ishni ko’rishda advokatning ishtirok etishi.
“ 2018-yil 1-aprelga qadar amalda bo‘lgan Fuqarolik protsessual kodeksida 5 talab yuzasidan sud buyrug‘i chiqarilgan bo‘lsa, 2018-yil 22-yanvarda yangi
tahrirda qabul qilingan Fuqarolik protsessual kodeksida 8 talab yuzasidan, 2019 yil 22 oktyabrda kiritilgan o‘zgartirishlarga asosan jami 9 talab yuzasidan sud
buyrug‘i chiqarilishi belgilangan. O’zbekiston Respublikasining “Davlat xisobidan yuridik yordam ko’rsatish” to’g’risidagi 16.06.2023-yildagi O‘RQ-848-sonli
qonuning 11-moddasida davlat tomonidan yuridik yordam ko’rsatiladigan ishlar ruyhati keltirib o’tilgan bo’lib, ushbu ro’yhatda alimentlarni undirish haqida
ishlarham kiritilgan.
3.2 Alohida tartibda ish yuritishda advokatning ishtirok etishi
Fuqarolik sudida alohida tartibda ish yuritish mustaqil ish turi sifatida da’vo va buyruq tartibida ko’rib chiqiladigan ishlardan tubdan farq
qiladi. Ushbu toifadagi ishlarning ajralib turadigan qator xususiyatlari bor. Ya’ni bular: ushbu toifadagi ishlarda taraflar bo’lmasligi ish bo’yicha
sudning chiqargan xal qiluv qarorining bekor qilish holati bo’yicha qa’tiy o’rnatilgan tartibi orqali ham fuqarolik sudida ko’riladigan boshqa turdagi
ishlardan ajralib turadi. “Yuridik ahamiyatga ega bo’lgan faktlarni aniqlash haqidagi ishlar bo’yicha sud amaliyoti” to’g’risidagi O’zbekiston
Respublikasi Oliy Sudi Plenumining 1991-yil 20-dekabrdagi qonuni ushbu toifadagi ishlar to’g’risida qonuniy va adolatli xal qiluv qaror chiqarilishini
ta’minlaydi.
3.3 Sirtdan ish yuritishda advokatning ishtirok etishi
O’zbekiston Respublikasida qonun ijodkorligi masalasida ham boshqa soxalar kabi rivojlangan xorijiy davlatlarning tajribasidan foydalanishi bugungi kunga kelib hech kimga sir emas. Shu ma’noda fuqarolik sud ishlarini sirtdan ko’rib xal etish masalasi xorijiy davlatlar tajribasi asosida sud amaliyotimizga tadbiq etilgan. Sirtdan ish yuritish tartibi to’g’risida, sirtdan qabul qilingan xal qiluv qarorini qayta ko’rish, bekor qilish va rad etish
haqida to’xtalib o’tilgan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining qarori, 25.10.2019-yildagi 19-son “fuqarolik ishlari bo‘yicha birinchi instansiya sudining ajrimlari to‘g‘risida”gi qarorida e’tibor qaratib o’tilgan.

XULOS A
O’zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Vakillikka doir fuqarolik prosessual qonunchiligi normalarining sudlar tomonidan qo’llanilishi to’g’risida”gi
14.05.2010 yildagi 05-sonli qarorida 13-bandining uchinchi xat boshida “Advokat ishga kirishishi uchun advokatlik guvohnomasi va advokatlar tuzilmasi tomonidan
berilgan order taqdim etilishi kifoya bo’lib, u advokatga yuridik yordam so’rab murojaat etgan shaxs manfaatlarini sudda himoya qilish huquqini beradi” mazmunidagi
qoida nazarda tutilgan. Biroq oliy sud Plenumining qarori huquqning manbai hisoblanmaydi. Shu sababli Order advokat uchun huquq beruvchi hujjat sifatida e’tirof
etilgan va huquqni qo’llash amaliyotida foydalanib kelinayotgan ekan, u Fuqarolik prosessual qonunchiligida aniq belgilab qo’yilishi kerak. Yuqoridagi holatlarni
e’tiborga olib, Fuqarolik prosessual kodeksining 68-moddasining 5-qismi sifatida quyidagi mazmundagi normani kiritishni maqsadga muvofiq deb bilamiz:
“Advokatning sudda ishni yuritish vakolatlari tegishli advokatlik tuzilmasi tomonidan berilgan order bilan tasdiqlanadi”. Bu norma sudlarda advokat faoliyati normativ-
huquqiy hujjat doirasida mustahkamlab beradi.
Ikkinchidan, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 98-moddasida qonunchilik tashabbusi huquqiga bo‘lgan subyektlar keltirib o‘tilgan. Ushbu
subyektlar qatorida O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori, Oliy sud, Konstitutsiyaviy sudi va boshqa bir qator subyektlar kiritilgan. Lekin ushbu subyektlar qatoriga
O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi raisi kiritilmagan. Advokatning bugungi kunda faoliyati amaliyot bilan to‘liq bog‘liq hisoblanib, u qonunchilikdagi
bo‘shliqlarni advokat ish faoliyati jarayonida yaqqol guvohi bo‘ladi. Shu sababli, O‘zb Res Konstitutsiyasining 98-moddasi ga qonunchilik tashabbusi huquqiga ega
bo‘lgan subyektlar qatoriga O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi raisini to‘g’ridan to‘g’ri kiritishi lozim deb hisoblayman. Advokatlarga qonunchilik tashabbusi
huquqining berilishi kelgusida qonunchilik sohasidagi islohotlar o‘tkazishga muhim taklif va tavsiyalar jamlanmasi vujudga kelishiga zamin yaratadi.
Uchinchidan, O‘zb Res “Advokatura” to‘g’risidagi qonuniga advokatlarga mediator sifatida ish yuritish vakolatini kiritish kerak. Bunday vakolat O‘zb Res
“Notariat” to‘g’risidagi qonunning 61 1
–moddasi notariuslarga mulkiy va meros masalarida mediator sifatida ish yuritish vakolati berilgan. Bunday mazmundagi nizo
bo‘yicha fuqarolar ko‘p hollarda advokatga murojaat qilishadi. Hozirda advokat mediator faoliyati amalga oshirish uchun maxsus mediatorlarni tayyorlash kursini o‘qib
chiqishi kerak. Ushbu talab, O‘zb Res “Mediatsiya” to‘g’risidagi qonuning 12-moddasida belgilab qo‘yilgan. Advokatga bunday huquqning berilishi kelgusida nizoni
sudga olib bormasdan muqobil hal qilish imkonini berib, mediator faoliyatnidan foydalanish holatlari fuqarolar o‘rtasida yanada kengayishiga olib keladi.
To‘rtinchidan, Hozirgi kunda sud qarorlaridan nusxa olish uchun advokat sudga order taqdim etib, sud hujjatlaridan nusxa oladi. Shuningdek, oilaviy, mol-
mulk nizolari masalasida murojaat qilgan fuqarolarning yaqin qarindoshlarini shaxsini aniqlovchi hujjatlarni topishda qiyinchilikka duch keladi . Shu sababli,
advokatlar uchun maxsus integratsiya tizimini joriy qilish kerak deb hisoblayman. Ya’ni sudlarning adolat axborot tizimlari kompleksi-sud.uz sayti bilan to‘g’ridan
to‘g’ri bog‘lanish imkoniyati yaratilishi lozim. Shunday holatda advokat order kiritganidan keyin, o‘zining mijoziga taalluqli hujjatlar nusxa olishga imkoniyati
yaratiladi.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Fuqarolik sud ishlarini yuritishda advokat ishtiroki

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish