Garriet Bicher-Stouning “Tom tog‘aning kulbasi” asari tahlili - Геология - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	28.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Геология

Garriet Bicher-Stouning “Tom tog‘aning kulbasi” asari tahlili

Купить

Garriet Bicher-Stouning “Tom tog’aning kulbasi” asari tahlili
REJA:
1. Asarda abolitsionizm g’oyasi.
2. Asar syujeti.
3. Xulosa.

Amerika tarixining eng qora kunlari irqchilik davri bo'lgan desak xato
bo'lmaydi. Qulchilik, quldorlik, qora tanlilarni ikkinchi darajali inson deb
hisoblash, jamiyatga xos illatlardan biri edi. Undan qutulish uchun ko'p ter
va qon to'kilgan. Quldorlik tizimiga qarshi kurash nafaqat ijtimoiy soha
vakillari, balki buyuk adabiyot namoyondalari tomonidan olib borilgan.
Quldorlik tizimini qoralash, qora tanli aholiga nisbatan adolatsizlikka
qarshi kurash Amerika yozuvchilarining aksariyat asarlarida o’z aksini
topgan. AQSh adabiyotida tanqidiy realizm XIX asrning birinchi yarmida
boshlangan qulchilik tartiblarini bekor qilishga qaratilgan abolitsionistlar
harakatida yaqqol namoyon bo’ladi. Adabiyotda, bu harakatning
tarafdorlaridan biri Garriet Bicher Stou muhim o’rin tutadi .
Bicher Stouning adabiyotdagi faoliyati 30-yillarda boshlanadi. Uning ilk
hikoyalari, ocherk va avtobiografik xarakterdagi qaydnomalari o’sha
vaqtlarda yetarlicha mashhur bo’lgan “Godi ayollar jurnali”da chop
etilardi. Garriet Bicher Stou ruhoniy oilasida dunyoga kelganligi tufayli,
bo’lajak yozuvchi puritan mazhabining qattiqqo’l talablariga rioya qilish
ruhida tarbiyalandi va bu uning asarlarida o’z aksini topmay qolmadi.
Adibaning dastlabki asarlarida fermerlar hayoti, diniy o’gitlar, puritan
mazhabining turli aqidalari, ichkilikning zarari kabi xilma-xil mavzular
tilga olinadi.
Adibaning betakror yozuvchilik qobiliyati uning eng sara asarlaridan biri
bo’lmish, “Tom tog’aning kulbasi” romanida yaqqol namoyon bo’ladi. Ushbu
roman 1851-1852-yillarda “Milliy davr“ haftalik jurnalining taklifi bilan
yaratilgan. U 1852- yilda alohida kitob shaklida bosilib chiqdi. Bu kitob o’z
muallifi nomini butun dunyo kitobxonlariga tanishtirdi va adibaga misli
ko’rilmagan shon-shuhrat keltirdi. Hozirgi kunga kelib ushbu asar 37 dan ortiq
tilga tarjima qilingan.Buning asosiy sababi esa Bicher Stou ushbu asarida o’sha
davrning eng dolzarb mavzusi hisoblangan qullik va unga qarshi kurashish,
ya’ni abolitsionizm g’oyalarini ilgari surganida edi.

“Tom tog’aning kulbasi” asari XIX asr Amerika adabiyotidagi birinchi ijtimoiy
realistik asarlar qatoridan joy olgan. Ushbu asar orqali ilk bor qora tanli
qullarning ayanchli hayoti, kishini larzaga keltiruvchi minglab asirlarning
mudhish taqdiri adabiy asarda o’z aksini topdi. Avvalambor yozuvchi bu
romanda qullarning ruhiy ahvoli, ularning yetkazilayotgan moddiy va ma’naviy
ziyon, qullar hamda quldorlar o’rtasidagi tengsizlikni yorqin dalillar misolida
ifodalab bergan.
Asardagi bosh qahramon, qora tanli Tomning ayanchli taqdiri haqida gapirar
ekan, Bicher Stou oq tanlilarning negrlarga nisbatan vaxshiy, haqoratomuz
munosabatini kishini lol qodiradigan darajada tasvirlab beradi. Qullarning inson
sifatidagi qadr-qimmatini toptash, ulardagi shaxsiyat tushunchasini butkul
yo’qotish maqsadida oilalar buziladi, bolalar ota-onasidan tortib olinadi va sotib
yuboriladi; ayollarga esa nasl qoldiruvchi va shuning barobarida quldor
xo’jayinlariga yanada ko’proq foyda keltiruvchi “narsa” sifatida qaraladi.
Adiba o’z asarida hech narsaga qaramasdan o’z xalqining eng oliy xislat va
fazilatlarini saqlab qolgan bir qator ajoyib qora tanli qullar obrazini yaratgan.
Roman qahramoni Tom tog’a o’z oilasi bilan quldor Shelbi xonodonida qaram.
Tom o’z xo’jayiniga xalol xizmat qiladi. U g’oyatda taqvador va dindor hamda
itoatgo’y inson. Habash Jorj Garris esa o’z xo’jayinini yomon ko’radi; uning
uchun, iste’dodli ixtirochi uchun qullikda hayot kechirish imkonsiz. Uning xotini
Lizzi, o’z farzandi uchun mardona kurashgan ayol. Kichkinagina, quvonch va
kulgudan ko’zlari yonib turadigan Topsi, alam va iztiroblarga to’la Kassi –
bularning barchasi asardagi eng sara qahramonlardir.
Romanning eng katta yutug’i shundaki, Bicher Stou quldor Legrining
plantatsiyasidagi qullarning mudhish, ayanchli taqdirini, qullar bozorini
haqqoniy, realistik tarzda ko’rsatib berishga erisha olgan. Legri qullari orqali
nafaqat mo’maygina daromad orttiradi, balki ularni haqoratlash va qiynash orqali

ularni ruhiy jihatdan sindirishga harakat qiladi. Legri: “Sening hojang kim? Sen
ko’ppak uchun bir ming ikki yuz dollar to’lagan kim? Sen endi menikisan, ruhing
va tanang bilan”, - deya Tomga o’shqiradi. Lekin itoatkor Tom so’nggi
nafasigacha o’zining insoniylik qadr-qimmatini saqlab qoladi. “Mening kuchim,
mening vaqtim- mening borimdir. Biroq, ruhimga egalik qila olmaysiz. Siz meni
o’lar darajada kaltaklashingiz, o’lguncha och qoldirishngiz, tiriklay yoqib
yuborishingiz mumkin”, deya zolim xo’jiyiniga mardlarcha fikr bildiradi.
Ushbu asar qahramonlarida biz insoniylik, vijdon, e’tiqod, sabr, sadoqat, o’ziga
ishonch kabi fazilatlarni ko’rishimiz mumkin. Shunday fazilatlarni o’zida
mujassamlashtirgan Tom, o’zi yashayotgan muhitga, atrofida sodir bo’layotgan
razilliklarga qaramasdan o’zida o’zligini saqlab qolish uchun kuch topa oladi.
Hayoti davomida boshidan kechirgan barcha azoblarga qaramasdan, barcha
xo’rliklarga sabr–bardosh bilan chidaydi va boshqa safdoshlarini ham shunga
chorlaydi. Asar muallifi Tom tog’a obrazini bunday xislatlarni o’zida
mujassamlashtirgan holda tasvirlashing asosiy sababi, qora tanli boshqa qullarda
ham ruhiy barkamollikni tarbiyalash edi. Abolitsionizm g’oyasi yorqin misollar,
real faktlar zamirida ilgari surilgan ushbu asar jahon adabiyoti durdonalari
qatoridan joy olgani bejiz emas.
Qora tanli Tom Kentukki shtatidan bo‘lgan janob Shelbining quli edi. Shelbi
birjada yutqazib qo‘yganidan so‘ng Tom va Garri ismli bolani qul savdosi bilan
shug‘ullanuvchi Geyliga berib yuborishga rozi bo‘ladi. Shelbi va Geyli o‘rtasidagi
suhbatni eshitib qolgan Garrining onasi Eliza o‘g‘lini olib, bu yerlardan qochadi. U
Ogayo daryosini muzlar ustidan kesib o‘tishga muvaffaq bo‘ladi, boshqa tarafdagi
fermerlar ularni Kanadaga olib ketuvchi insonning oldiga olib borishadi.
Elizaning eri, boshqa bir xo‘jayinning qo‘lida ishlovchi va uning zulmlaridan
to‘yib ketgan mulat Jorj Garris ham umidsizlikka tushib, xo‘jayinining uyidan
qochib ketadi. U ispaniyalik jentelmen niqobi ostida daydib yuradi. Jorj va Eliza
uchrashadi. Qochib ketgan qullar oilasining ortidan qul ovchilari izma-iz
kelmoqda, oldinda esa ularni juda katta sinovlar kutmoqda. Tom juda dindor,

vijdonli va mehnatkash odam edi. Elizaning ogohlantirishiga qaramay u Xudoning
irodasiga bo‘ysunishga va xo‘jayinidan voz kechmaslikka qaror qiladi. Uning
taqdiriga bitilgan azob-uqubatlar ham cheksiz edi...
Yozuvchi Garriet Bicher-Stou hamisha qullikka qarshi qat’iy fikrga ega edi va
bolaligidan odam terisining rangi qora bo‘lgani uchungina qullikka hukm qilishni
mantiqsizligini tushundi.
Roman janob Shelbining plantatsiyada ishlagan, keyinchalik xo‘jayinining ishlari
yurishmay qolishi ortidan sotib yuborilishi kerak bo‘lgan bir guruh qullarning
boshidan kechirgan azob-uqubatlari haqida hikoya qiladigan dahshatli, obyektiv va
juda kuchli ma’noga ega bo‘lgan hikoyadir. А sar boshida plantatsiyadagi qullar
tomonidan ma’naviy yo‘lboshchi sifatida ko‘riluvchi va hamma Tom amaki deb
ataydigan baland bo‘yli va baquvvat odam paydo bo‘ladi. А sar davomida biz u
orqali quldorlik deb atalmish insoniyatning jirkanch o‘tmishining asl yuzini
ko‘ramiz.
“Tom amakining kulbasi” asarining o‘ziga xos mavzusi — quldorlikning yovuz va
axloqsizligidir. Yozuvchi asarda boshqa mavzularni, masalan, onalik tuyg‘usining
naqadar qudratli ekani va nasroniylikdagi tavba qilish imkoniyatlari haqida ham
to‘xtalsa-da, ammo umumiy kontekstda yuqoridagi mavzular va qullik dahshatlari
o‘rtasidagi bog‘liqliklarni ko‘rsatib beradi.
Romanning deyarli har bir sahifasida muallif o‘zining quldorlikning
jirkanchliklariga qarshi kurashini namoyon qilib, qullikning vayronkor tabiati
to‘g‘risida hikoya qiladi. Masalan, Tom amakining oq tanli ayol bilan kemadagi
suhbatini olsak: “Mening fikrimcha, qullikning eng dahshatli tomoni shundaki, u
his-tuyg‘ularni o‘ldiradi va oilalarni ajratadi”. O‘z davri uchun qullikning yomon
taraflarini ko‘rsatib bergan Bicher-Stouning usullaridan biri, shubhasiz, “maxsus
institut” oilalarni qanday qilib ajratib yuborishini aniq tasvirlaganidadir.

Shuningdek, Bicher-Stou aynan onalikni butun А merika hayotining axloqiy va
tarkibiy modeli sifatida ko‘rgan va А QShni qullikdan ozod qilish uchun faqatgina
ayollar axloqiy vakolatlarga ega ekaniga ishongan. Shu sababli, kitobning yana bir
muhim mavzusi ayollarning ruhiy kuchi va muqaddasligidir.
O‘g‘lini qutqarish uchun o‘limni bo‘yniga olib qullikdan qochgan Eliza yoki
“mukammal nasroniy” deb hisoblanadigan kichkina Yeva singari personajlar orqali
Bicher-Stou ayollar o‘z yaqinlarini hatto eng katta adolatsizliklardan ham
qutqarishi mumkinligini ko‘rsatib berdi. Hozirgi zamon o‘quvchisiga Stouning
ayol personajlari konservativ stereotiplar mahsuli bo‘lib ko‘rinsa-da, ammo bu
personajlar o‘sha davrda jamiyatga ayollar ta’sirining ahamiyatini tasdiqlab berdi
va keyingi o‘n yilliklarda ayollar huquqlarining keng muhokamalariga yo‘l ochdi.
Yozuvchining puritan diniy e’tiqod egasi bo‘lganini hisobga olsak, nasroniylik dini
qullik bilan mutlaqo nomuvofiq ekanini muallif asar ichida namoyish qilayotganini
kuzatamiz. А sarda diniy mavzu juda muhim rol o‘ynagani sababli romanning
ayrim qismlari va’z tarzida keladi. Zulm ko‘rgan Tom boshqalarni kechirishda
o‘rnak bo‘ladigan xristian axloqining “mo‘jizasi” sifatida tasvirlanadi.
А sar qullikni qattiq qoralaydi va u А merika adabiyotida o‘z janridagi eng yaxshi
romanlardan biri hisoblanadi. Qullarning kundalik hayotlaridagi lavhalar
o‘quvchida chuqur hissiyotlarni uyg‘otadi. Kitob А merika shimolida qullikka
qarshi jangari kayfiyatlarining kristallanishiga hissa qo‘shgan va shu bilan
fuqarolar urushi boshlanishini tezlashtirib yuborgan edi.
Asar tufayli А merika aholisining katta qismi “quldorlik instituti”ga xos bo‘lgan
azob-uqubatlar, bolalarni ota-onalardan ajratish, ularni hayvon kabi sotish va
ularga nisbatan zo‘ravonliklar haqida tushunchalarga ega bo‘ldi. Bu roman chop

etilgandan keyin А merikada asrlar davomida uxlagan vijdonlarning uyg‘onishi
boshlandi.
IQTIBOSLAR:
 А gar siz uchun juda qiyin bo‘lsa, hamma narsa sizga qarshi bo‘lsa, sizni
ortiq bir daqiqa ham chidashga kuchingiz yo‘qdek tuyulsa, orqaga qaytmang,
aynan shu lahzalarda kurashda keskin burilish yuz beradi;
 Qabrda biz hammamiz erkinmiz va tengmiz;
 Qul imkon bo‘lishi bilan xo‘jayinga aylanishni istaydi;
 А gar biz yaxshilik qilish yo‘lida yomonlikka uchrashdan qo‘rqqanimizda
edi, inson nomiga loyiq bo‘lmas edik.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Sharif Rizo. Tom tog’aning kulbasi. 1948.
2. Harriet Beecher Stove. Uncle Tom’s Cabin. Boston: John P.Jawett &
Company. Cleveland, Ohio:Jewett, Proctor& Worthington. 1852.
3. www.saylor.org

Garriet Bicher-Stouning “Tom tog‘aning kulbasi” asari tahlili

Купить