(gastropoda pulmonata) fаunаsi, ekologiyasi vа ho‘jаlik аhаmiyati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

(gastropoda pulmonata) fаunаsi, ekologiyasi vа ho‘jаlik аhаmiyati

Купить

(GASTROPODA PULMONATA) FАUNАSI, EKOLOGIYASI VА HO JАLIKʼ
АHАMIYATI

Tadqiqot
usullariZoologik
Morfometrik Malakologik
Gelmintologik Anatomik
Ekologik

Samarqand hududida tarqalgan
shilliqqurtlarning faunistik spektri
OILA AVLOD TURLAR
AGRIOLIMACIDAE DEROCERAS
Deroceras leave , D.strunyi,
D.agreste, D.reticulatum
PARMACELLIDAE CANDAHARIA
Candaharia rutellum , C levanderi
LYMNAEIDAE LYMNAEA
Lutopelte maculate

Samarqand hududida tarqalgan
7 turdagi shilliqqurtlar .
DEROCERAS avlodi vakillari
Deroceras leave Deroceras strunyi Deroceras agreste
Deroceras reticulatum

CANDAHARIA AVLODI
Candaharia rutellum Candaharia levanderi

LIMACIDAE OILASI
LYMNAEA AVLODI
Lutopelte maculate

Biotoplardagi namlik darajasiga nisbatan shilliqqurtlarning
ekologik guruhlari.
I- gigrobiont; II- mezobiont. 57,14%
42,86%
1 2

Shilliqqurtlarning biror - bir substratga doimiy bog‘liqligiga nisbatan ekologik guruhlari.
1- Saprogeobiont, 2- Petorbiont, 3- Epifitostrabiont, 4- Epifitopetrobiont, 5-Epifitoripabiont .15,38%
15,38%
23,07%
23,07%
23,07%
1 2 3 4 5

Shilliqqurtlarning balandlik
mintaqasi bo‘yicha tarqalishi
Cho’l Adir
Tog’
Deroceras leave )
Deroceras strunyi Deroceras leave
Deroceras agreste
Deroceras reticulatum Deroceras leave
Lutopelte maculate
Candaharia rutellum
Candaharia levanderi

Ma'lumki qishloq xo'jaligi ekinlari zararkunandalari orasida shilliqqurtlar o'ziga xos o'rinni
egallaydi.Ularning zarari turli mavsumlarda turlicha bo'lib,bu turga xos ravishda o'zgarib boradi.Ba'zi
turlarning o'ta serpushtligi ularning o'zi egallab turgan arealida keng tarqalishiga imkon beradi.Hozirgi
vaqtda dunyo faunasida suv shilliqqurtlarining 150 da n ortiq turlari mavjud bo ʻ lib, ularning 24 tasi O ʻ rta
Osiyoda, 18 tasi O ʻ zbekistonda bo ʻ lib(2), ularning xilma-xilligi nafaqat O ʻ zbekistonda, balki butu n O ʻ rta
Osiyo mintaqasida to ʻ liq o ʻ rganilmagan. Aholini oziq- ovqat bilan ta ʼ minlash maqsadida yil sayin poliz va
sabzovot ekin maydonlari kengayib bormoqda. Ekin maydonlarining kengayib borishi bilan bir qatorda,
ularga zarar keltiruvchi (ular bilan ozuqlanuvchi) umurtqasizlar soni ham shunga mos tarzda ko‘payib
bormoqda. Umurtqasiz hayvonlarning vakillaridan biri shilliqqurtlar hisoblanib, yuqorida qayd
qilingandek, ular ko‘plab don, sabzavot, texnik va manzarali ekinlar, sitrus va uzum plantatsiyalariga zarar
yetkazadi. Shuni qayd qilish lozimki, shilliqqurtlar tomonidan har yili keltiradigan yo‘qotishlarni aniq
hisoblash hali yo‘lga qo‘yilmagan bo‘lsa- da, biroq ularning zararining salmoqli ekani aniq. Misol uchun, C.
rutellum antropogen biotoplarda keng tarqalgan bo‘lib, u asosan issiqxonalarga yaqin bo‘lgan joylarda
yashab, asosan bodiring (ochiq va yopiq maydonlarda) qulupnay, pomidor bilan oziqlanib ularga turli
darajada zarar yetkazadi. Ushbu turning qishloq xo‘jalik ekinlaridan piyoz ko‘chati va bodiringga keltirgan
zarari Kattaqo'rg'on shahar Chinobod mahallasigi aholiga tegishli tomorqa maydonlarida o‘rganildi. Bizga
ma ʼ lumki C. rutellum havo haroratiga bog‘liq holda mart oyining oxiri va aprel oyinig boshlarida qishki
uyqudan turib faol oziqlana boshlaydi. Shuning uchun, ushbu turni zararli xususiyatlari, aynan, aprel oyida
o‘rganildi.

C. rutellum turi tomonidan piyoz
ko‘chatlariga keltirilgan zarar (5 m2 maydonda)

Tadqiqot olib
borilgan
maydoncha
(1m 2
) k o‘chat -
la r s oni
Zararlangan J ami
zararlangan
ko‘chatlar %
hisobidaZararlanma-
gan ko’chatlar Unib chiqqan
ko‘chatni bir
qismi yeyilgan Unib chiqqan
ko‘chatni yer
ustki qismi
to‘liq yeyilgan
1- maydoncha 78 61 10 7 21,9%
2- maydoncha 68 54 9 5 20,58%
3- maydoncha 73 63 7 3 13,69%
4- maydoncha 74 65 5 4 12,16%
5- maydoncha 65 46 12 7 29,23%
Jami 358 289 43 26 19,27%

n 2Tadqiqot
o‘tkazilg a n vaqt Shilliq -
q urtlar soni Jami bodiring
soni Zararlangan - lar
soni Zararlanma -
ga nlar soni Keltirilgan
zarar
foiz(%)
hisobida
15.04.23y 24 25 7 18 28%
16.04.23y. 27 29 10 19 34,48%
17.04.23y. 35 31 12 19 38,70%
18.04.23y. 22 23 8 15 34,78
19.04.23y. 25 19 6 13 31.57%
20.04.23y. 21 22 7 15 31,81%
21.04.23y. 24 14 5 9 35,71%
Jami 169 163 58 105 35,58%C. rutellum turining Kattaqo‘rg‘on shahar
Chinobod mahallasi aholiga tegishli
issiqxonalarda bodiring mevasiga yetkazgan
zarari(maydon 3 m 2
)

C. rutellum bodiring mevasi bilan oziqlanish jarayoni .

C. rutellum va C. levanderi turlarining ozuqabop o‘simliklar
bilan oziqalanishi natijasida o‘simlik barglarida
hosil bo‘lgan shakllar

O‘zbekiston hududida tarqalgan eng
zararli shilliqqurtlar tarkibi

№
Turlar nomi
Zarar ko‘radigan o‘simlik qismi
1 D. laeve
yangi unib chiqqan barcha poliz ekin niholi va turli xildagi o‘simlik
bargi
2 D.reticulatum g‘allali o‘simliklar nihollari
3 L.maсulata yangi unib chiqqan barcha poliz
ekinlari va mevalari
4 C.rutellum ozuqabop o‘simliklar bargi
5 C.levanderi qulupnay mevasi, bodiring, pomidor,
va ularning nihollari
6 D. agreste
ozuqabop o‘simliklar bargi, qulupnay mevasi, bodiring, pomidor, va
ularning nihollari
7 D. sturanyi
qulupnay mevasi, bodiring, pomidor, va
ularning nihollari

Mollyuskalarga qarshi kimyoviy preparatlarning
biologik samaradorligi .
№ Variantlar Ishchi eritma Biologik samaradorlik (%
hisobida )
C.Rutellum C.
L evanderi
1 Nazorat 0 0 0
2 Pest Kil fipronil 5% sus . 10 litr suvga 50 ml 76 88
3 Groza metaldegid 60 g .
kg 15 gr 5 . 86 95
4 E lnur-D xlorpirifos500 gl
sipermetrin. 50 gr 10 litr suvga 30 ml 67 87
5 Agro-pirifos xlorpirifos
48% .. 10 litr suvga 30 ml 92 92

Shilliqqurtlarning qishloq xo ‘ jaligi ekinlariga keltirgan zararini aniqlash hamda ularga qarshi
kurash choralarini ishlab chiqish bilan bog ’ liq bo ‘ lgan adabiyotlarni o ‘ rganishimiz jarayonida
zararli shilliqqurtlar bilan kurashish uchun bir nechta samarali usullar mavjud ekanligi haqida
ma ’ lumotlarga ega bo ‘ ldik .
1. Profilaktika choralarini ko ‘ rish . Bu jarayonda biz quyidagilarga etibor qaratishimiz lozim
bo ‘ ladi . O ‘ simliklarni muntazam ravishda tekshirib turing va zararkunandalarning dastlabki
belgilari paydo bo ‘ lganda darhol choralar ko ‘ ring . O ‘ simliklar orasida toza va tartibli joylar
saqlang , bu shilliqqurtlar uchun yashirin joylarni kamaytiradi .
2. Tabiiy dori vositalaridan samarali foydalanish. Xususan, ularga sarimsoq, chili yoki boshqa
tabiiy ingredientlardan tayyorlangan spreylardan foydalaning. Bu zararkunandalarni
qo‘rqitadi. O‘simliklar uchun foydali bo‘lgan parazitlarni jalb qilish.
3. Kimyoviy vositalardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish. Zararkunandalarga qarshi maxsus
kimyoviy preparatlarni ehtiyotkorlik bilan qo‘llang. Ularni qo‘llashdan oldin ko‘rsatmalarga
amal qiling. O‘simliklar uchun xavfsiz bo‘lgan va atrof-muhitga zarar bermaydigan
mahsulotlarni tanlang.
4.O‘simliklarni almashlab ekishni joriy qilish. Har yili o‘simliklarni joylarini o‘zgartirish,
shilliqqurtlarning ko‘payishini kamaytiradi.

Xulosa
1. Olib borilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston hududida shilliqqurtlarning 3 ta oila, 3 avlod va 4 kichik avlodiga mansub
bo‘lgan 7 tur tarqalganligi aniqlandi va ularning O‘zbekiston quruqlik malakofaunasidagi ulushi 11,17 % tashkil etishi izohlab
berildi.
2. Shilliqqurtlar balandlik mintaqalari bo‘yicha notekis tarqalgan bo‘lib, cho‘l (tekislik) mintaqasida 4 ta, adir mintaqasida 6 ta va
tog‘ mintaqasida 11 ta tur uchrab, adir mintaqasi uchun 3 ta va tog‘ mintaqasi uchun 10 ta tur xarakterli turlar ekanligi aniqlandi .
3. Shilliqqurtlarning populyatsiyadagi zichligi o‘rganilib, populyatsiyada zichligi bo‘yicha D. saucasicum dominant tur hisoblanib,
1m 2
maydonda 50-70 ta va yog‘in-sochin ko‘p bo‘lgan yillari undan ham ortiq bo‘lishi aniqlandi. Populyatsiyadagi zichlik
ko‘rsatgichi (4-5 m 2
maydonda 2 yoki 3 ta uchrashi mumkin) eng past turlar ( D. sturanyi, T. natalianus, T. turkestanus ) aniqlandi.
4. Ilk bor, O‘zbekiston sharoitida Candaharia rutellum va L. valentiana turlarining biologiyasi va hayot sikli o‘rganildi. C. rutellum
ning hayot sikli: yoshlik (yuvenil), voyaga yetgan yoki ko‘payish, klimakterik (ko‘payish davrini so‘nishi), senil (qarish)
bosqichlardan iborat ekanligi aniqlanib, har bir bosqichning to‘liq tavsifi berildi. L. valentiana ning hayot sikli tuproq usti (qishki
uyqudan turish; faol hayot kechirish va juftlashishga tayyorlanish; juftlashish; tuxum qo‘yishga ketish; yosh mollyuskalarning
bahorgi faollik davri, yozgi uyqudan turish va faollik davri) va tuproq ostida (tuxumning rivojlanishi; yosh mollyuskalarni
tuxumdan chiqishi; yozgi va qishki uyqu) kechib bir qator bosqichlaridan iborat ekanligi aniqlandi.
5. Candaharia levanderi va Deroceras reticulatum shilliqqurtlarining o‘zgaruvchanlik jarayoni ilk bor o‘rganilib, o‘zgaruvchanlik
ko‘proq morfologik belgilarida – tanasining rangida va kattaligida namoyon bo‘lishi isbotlandi.
6. O‘zbekistonda tarqalgan 7 turdagi shilliqqurtlardan 2 ta turi eng zararli turlar hisoblanib, sabzavot ekinlari hamda ozuqabop
o‘simliklarga jiddiy zarar

(gastropoda pulmonata) fаunаsi, ekologiyasi vа ho‘jаlik аhаmiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish