Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 363.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 23 Сентябрь 2019
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет География

Продавец

Bohodir Jalolov

Географик билимларнинг тараққиёти

Купить
Географик билимларнинг тараққиёти Укитиш процессида укувчиларнинг географик билимлари доимий равишда таракдий этиб боради. Аввало укувчиларнинг илгаридан мавжуд булган тасаввурлари ва тушунчалари бойиб боради. Тасаввурлар тобора яккол ва аниқ буда бориб, янги тафсилотлар билан бойийди. Шу билан бир вактда территориал тасаввурлар, объектларнинг картадаги холати, уларнинг шакли ва катталиги ойдинлашади. Масалан, география ук.итишнинг дастлабки пайтларида Европа киеми тундрасининг табиати тугрисида укувчиларнинг тасаввури жуда юзаки ва кам булади; уларнинг тасаввурида тундранинг атиги бир образи булади, бунинг устига бу образ етарли даражада аниқ булмайди, чунки укувчилар тундра табиатининг тафсилотларини тасаввур кила олмайдилар. Тундранинг чегараларини хам у к.адар якол тасаввур этмайдилар. Тасаввурлар билан бир вактда тушунчалар хам тараккий этади; тушунчалар уз мазмунига кура конкретрок., аникрок. ва чукуррок. булиб колади. Укувчилар узларига илгаридан маълум булган объектларни урганар эканлар бу объектларга доир янги фактлар билан, уларнинг илгари номаълум булган хоссалари ва алокалари билан танишадилар. Масалан, ук.увчилар Ленинград билан дастлаб танишганларида бу шахар тугрисида факат бошлангич маълумотгина олганлар: Ленинграднинг катта шахар, йирик саноат ва маданият маркази эканлигинигина билиб олганлар. Кейинрок укувчилар Ленинграднинг олдиндан маълум булган аломатларини курсатадиган янги фактлар (масалан, саноатининг ихтисоси ро электр станция ишга туширилган дейилади. Укувчилар карта асосида Жигули торларининг Волга дарёсига нисбатап географик холатини, Самара ёйини ва бутун Волгабуйи кирларини куз олдига келтира оладилар, шунингдеқ бу тогларнинг абсолют баландлигини аниклай биладилар. Уқувчилар Жигули тогларини утмасдан олдин баландлиги тахминан шунча келадиган бошка кирлар билан (Донец кряжи ва бокщалар) хамда бир канча баланд тоглар билан танишиб чикдилар. Укувчиларнинг онгида Жигули торларининг баландлиги намоён булади (Жигули тоглари бошка баландликларга караганда баландроқ, торлардан эса пастрок.). Дарсликдаги фоторасмдан укувчилар дарёни, дарс кирроқ-ларидаги урмонли тогларни, Жигулевск шахрини ва олдинда электр симлари мачталарини курадилар. Бу манзара урганилаётган район тугрисида, унинг рельефи, Жигу Шундай образни ташкил киладиган предметлар ва ходисалар тугрисида уқувчиларнинг умумий тасаввурлари к.анчалик куп булса, хусусий географик тасаввурлар улар онгида канчалик куп урнашган булса (укувчилар урганиладиган объектни ана шу хусусий географик тасаввурлар билан такдослашлари мумкин), бу барча тасаввурлар накадар ёркин ва ифодали булса, уқувчилар картани қанчалик яхши укий олсалар, хаёл ва тафаккур накадар кучли тараккий этган булса, бундай тасаввур шу к.адар ифодали ва ёркин булади. Тасвир мазмунининг узи хам, жумладан, укувчилар учун унинг ёркин ва осон булиши жуда катта ахамиятга эга. Тасаввурларнинг хосил булиш процессида укитувчи рахбарлик қилади. Укитувчи уқувчилар идрок килиши осон булган энг ифодали типик объектларни танлаб олади, укувчилар диктатами биргаликда шу географик об Укитувчи карта асосида объектнинг географик урнини, шакли ва катталигини капдай килиб аниклашни, карталардан олинган маълумотларни расмда курган ва текстда кайд қилинган маълумотлар билан кандай таккослаш кераклигини тушунтириб беради. Ана шундай килингандагина укувчиларда бу объект тугрисида укитувчининг сузлари асосида хосил килинган идрок билан карта ва расмлар асосида хосил килинган идрок тугри мужассамлашади. Тушунчаларнинг хосил булиши Тушунчалар, абстракт тафаккурнинг бир формаси хисобла-ниб ва предметлар хамда ходисаларнинг мохиятини ифода этиб, тасаввурлар билан чамбарчас борликдир. Курсатмали моментлар предметлар ва ходисалар тугрисидаги тасаввурлар шаклида, шунингдек тафаккур этилувчи сузлар ва схемалар куринишида фикрлаш процессига киради. Масалан, уқувчилар тор тизмаси узунасига чузилган тогларнинг бир группаси эканлигини тушунганларидан кейин улар онгида тор тизмаларининг бир канча образлари пайдо булади ва бу тог тизмаларини табиий карталардаги к.орамтир чизиклар шаклида тасаввур этадилар. Умумий тушунчалар идрок килиш процессида бошланади ва тасаввурлар хосил булиши билан бирга хамда ана шу тасаввурлар асосида таркиб топади. Укувчилар предметлар хамда ходисаларни идрок этар эканлар, Энг мухим белгилар буртиб чикади. Мухим булмаган аломатлар эса йуколиб кетади, яъни умумий тушунча хосил булади. Масалан, карта ва расмлар, хамда уқитувчининг хикояси асосида укувчилар тогларни идрок этар эканлар, анализдан фойдаланган холда бу тогларнинг айрим кисмларини ажратиб курсатадилар (тор этаклари, ён барирлари, чукдилари), уларни онгда абстрактлаштирадилар хамда бу тогларни бир-бирлари билан хамда текисликлар ва тепаликларнинг ана шундай хоссалари билан таккослаб, уларнинг хоссаларини (накадар тиклиги, баландлиги ва хоказолар) аниклайдилар. Барча тоглар учун ухшаш булган мухим аломатлар умумлаштирилади ва тоглар тугрисидаги умумий тушунча синтезлашади. Укитувчи идрок ва фикрлаш процессини бошкариш билан укувчиларнинг эътиборини мухим аломатларга каратади, объектларни тугри идрок  Умумий тушунчаларнинг хосил булишида предметлар хамда ходисаларни табиий холда бевосита идрок килиш билан бирга курсатмали укув куроллари хам мухим рол уйнайди.  Бу курсатмали укув куролларининг куплари абстракт тафаккурни образлар воситасида мустахкамлабгина колмасдан, балки мухим аломатларни аниқ курсатади ва, шундай килиб, бу аломатларни ажратиб курсатишда укувчиларга ёрдам беради. Курсатмали укув куролида объект нак.адар умумлаштириб тасвирланган, иккинчи даражали ташки тафсилотлар накадар кам булса, укувчилар бу уқув куроли асосида предмет ёки ходисанинг мухим аломатларини шу кадар осонлик билан ажрата оладилар. Бу жихатдан олганда энг асосий аломатларнигина курсатадиган схемалар энг катта имкониятларга эга (масалан, катламларнинг холатини курсатадиган тор бурмалари схемаси). Объектларнинг ички тузилишини очиб курсатадиган моделлар хам ана шуларга якиндир (масалан, вулканнинг кесими). Ундан кейин предметларнинг намуналарини куришлари мумкин, бу намуналар тажриба килиш йули билан предметларнинг хоссаларини билиб олишга имкон беради (масалан, минерал намунасининг каттиклигини текшириб куриш). Расмлар, кинофильмлар, фотосуратларга келганда шуни айтиш керакки, уларнинг имкониятлари тафсилотларнинг накадар тутри танланишига боглик.. Масалан, жэрнинг асосий аломатларини унинг бутун т Курсатмали воситаларни шундай танлаш керакки, бунда, бир томондан укувчиларнинг тушунчани узлаштириши осонлашсин, иккинчи томондан, уларнинг кузатувчанлиги ва тафаккури таракдий этадиган булсин. Хусусий географик тушунчалар хам умумий тушунчалар каби изчиллик билан ва ушандай, тафаккур килиш ёрдамида вужудга келади. Бунда шу нарсани кайд килиш керакки, хусусий географик тушунчалар тегишли умумий тушунчалар мавжуд булган такдирдагина вужудга келиши мумкин. Масалан, Кавказ иклими тугрисидаги тушунча укувчиларда иклим тугрисида, унинг элементлари ва факторлари хакида тушунча булгандагина вужудга келиши мумкин. Кавказ табиати. тугрисидаги тушунча қандай хосил булишини мисол тариқасида куриб чикайлик. Укувчилар анализ ва абстракциядан фойдаланиб уз онгларида Кавказни айрим кисмларга (Шимолий Ка Таккослашнинг тараккий этиши билан бирга таккосланадиган материал хам мураккаблаша боради. Тасвирлар ва расмлар билан бирга картадан хам тобора купрок. фойдаланила бошлайди. Укитувчи укувчиларни объектларнинг узига хос хусусиятларини аникугашга йуналтириш билан бирга, уларни бу хусусиятларни карта ёрдамида объектларнинг географик урни билан боглашга ургатади. Укитувчи хусусий географик тушунчаларни хосил килиш билан бирга объектлар орасидаги ва хар бир объект ичидаги фазовий алокалар, вакт, сифат ва микдор алокалари хамда борланишларни аниклашни ва таърифлашни тушунтириб беради. Укитувчи ана шу йул билан укувчиларни хар бир объектни бир бутун деб, шу билан бирга, уни ташкил этган барча элементлар узаро боглик ва бир- бирларини такозо киладиган комплекс деб карашга ургатади. Мактабда география укитишнинг мазмуни Мактабда география укитишнинг асосий вазифаси укувчиларни илмий географик билимлар системаси билан, яъни мактабда укув предмети хисобланган география мазмунини ташкил этувчи тасаввур хамда тушунчалар системаси билан куроллантиришдан иборатдир. Мактабда география укитишнинг бутун давомида укувчи-ларнинг билимлари узгармасдан колмайди, балки ривожлана боради, бунда тафаккур процессида тасаввур ва тушунчалар узаро богланган, бир-бирларига утиб туради, бир бутунни ташкил этади. Шу билан бирга тасаввур ва тушунчалар укувчиларнинг онгида узига хос йул билан хосил булади ва тараккий этади, улар уртасидаги мухим фарклардан бири ана шундадир. Укувчилар уз билимларидан фойдалана олишлари, уларни амалда ишлата билишлари лозим. Шу сабабли укувчилар географияни ург Билим, куникма ва малакалар бир-бирлари билан алокадор, бир-бирлари билан борлиқдир. Укувчилар географик билимларга суянган холда географик куникма ва малакалар оладилар. Иккинчи томондан, куникма ва малакалар хосил килиш янги билимларни узлаштиришда укувчиларга ёрдам беради. Географик билим, куникма ва малакалар хосил килиш процессида укувчилар коммунистик дунёкараш рухида тарбияланади ва уларнинг аклий кобилиятлари хамда хулкий сифатлари тараккий эттирилади. Укувчиларнинг мактаб географияси курсида кандай тасаввур, тушунча, куникма ва малакалар олишларини, уларнинг мохияти ва хусусиятлари кандай эканлигини, укитиш процессида уларнинг кандай ривожланишини куриб чикамиз 26 0B 0B 0B 0E 0D 0E 030E0316 29 1412 0E 0D 0E 0D 23 0E 13 16 17 09 Хусусий географик тасаввурлар бошка тасаввурлардан шу билан кескин фарк киладики, бу тасаввурлар уз маконига эга булган тасаввурлардир. Бунинг маъноси шуки, бундай тасаввурлар шу территориядаги предметлар билан бирга территориянинг шакли, катталиги, бошка территорияларга нисбатан урнини яккол равишда тулик курсатиб беради. Укувчилар географияда урганиладиган территориялар жуда катта булганидан материклар хамда океанларнинг, ороллар хамда ярим оролларнинг, денгизлар хамда айрим мамлакатларининг шаклини, катталигини ва урнини уларнинг картада тасвир этилишига караб тасаввур этиш билангина билиб оладилар. Шу сабабли урганилаётган объектлар ва территориялар тугрисида укувчилар олган тасаввурлар албатта карта билан 6орланган булиши лозим. Мисол учун олганда, укувчилар Озарбайжонни кандай тасавв Мактаб географиясидаги тушунчалар Т у ш у н ч а предметлар ва ходисаларнинг алока хамда муносабатларидаги умумий ва мухим хусусиятларининг киши онгида акс этишидир Мактаб географияси курсида укувчилар эгаллайдиган тушунчалар хам, тасаввурлар каби, икки асосий типга — умумиптушуичалар, ва хусусий тушунчаларга булинади. Умумий тушунчалар бир хил ном билан аталадиган турдош Предметлар ва ходисаларнинг бутун бир синфини уз ичигз олади. Мактаб географиясида бундай тушунчаларни шартли ра шпиля умумий фан тушунчалари ва умумий гео-график тушунчаларга булиш мумкин. (Умумий фан тушунчаларига география учун спе- ЦЙсрик булмаган тушунчалар, масалан «пахта», «саноат», «ша-х,ар» каби тушунчалар киради. Бундай тушунчалар мактабдаги ^ар қандай фанда учраши мумкин. Мактаб географияси куп-дан-куп умумий фа • Умумий географик тушунчалар асосан бош-лангич география курсида очиб берилади. Буларни баъзан географик терминлар хам дейишади. Масалан, «водий», «дель та», «вулкан», «зилзила» ва бонщалар ана шундай тушунча-лардиб^ • "в!гММтаб географияси тушунчалари орасида Ерни географик жих.атдан урганиш методлари ва воситаларига дойр умумий ту шунчалар, масалан, куз билан чамалаб план олиш, топографик план туррисида'ги тушунчалар ва боищалар алох.ида урин ту-тади^— • "|Мактаб географиясидаги иккинчи тип тушунчалар — х у с у -сии географик тушунчалардир. Бу тушунчалардан кар бири ^андайдир фак.ат бир географик объектга тегишли бу-лади ва унинг узига хос эканлигини курсатади. Бундай тушун чалар жумласита, масалан, «Франция», «Волга», «Волга буйи», «Кавказ торлари», «Боку шах.ри» каби тушун • Хусусий географик тушунчалар бирон-бир географик объ-ектнинг узига хос хусусиятини акс эттириш билан бирга айн» вак.тда шу объект учун умумий булган ва умумий тушунча уз ичига оладиган бопща хусусиятларни х4ам акс эттиради. Ма салан, «Краснодар» шахсий тушунчасига бопща шах.арлар учун х.ам хос булган хусусиятлар киради: катта область шах.ри ва саноат маркази. Шу билан бирга х.ар бир умумий тушунча ху сусий географик объектларда географик жих.атдан конкретлаш • тирилади. У мучоГи тушунчалар энг як.ин хил ва турлар билан аникланади. Масалан, узидан сувни яхши утказадиган тор жинс-лари сув утказадиган жинслар дейилади Бу та ърифда «жинс»-энг яқин хил х.исобланади, унинг сув утказиши эса сув утказув-чи жинснинг сув утказмайдиган жинсдан ажратадиган тур ху- сусиятидир. Бундай тушунчалардан фа • Хусусий географик тушунчаларни муайян даражада муфас-сал тасвирлаш ёки таърифлаш, яъни энг катта ах.амиятга эга булган барча асосий белгиларини, энг мух,им хусусиятлари ва хоссаларини курсатиш мумкин, ёки них,оят, такдослашлар ёрда-мида тушунтириб бериш мумкин. • Барча хусусий географик тушунчалар бир-бирларидан фар^ к.илади. Бу фарк. уша хусусий географик тушунчалар учун му-х.им х.исобланган хусусиятларда, бу хусусиятларнинг специфик-труппировкаларида, алок.а ва муносабатларининг муайян сис-темасида уз аксини топади. Мисол учун, «Озарбайжйн» тушун-часи уни Ер шаридаги бопща территориялардан ажратиб- турадиган узига хос хусусиятларига эга. Бу фаркдар Озарбай-жонн'инг географик урни ва табиатида, ах.олисининг хужалик.. фаолияти характерида, унинг бопща территориялар билан алок.а-ларид • Масалан, «Озарбайжон» тушунчаси «Апшерон ярим ороли» . тушуичасини узига буйсундиради, иккинчи томондан эса, «За кавказье» тушунчасига буйсунади. «Закавказье» тушунчаси, уз-навбатида, «Кавказ» тушунчасига буйсунади, «Апшерон ярим ороли» тушунчаси эса «Боку» тушунчасини узига буйсундиради. Хар к.андай географик объектнинг узига хос хусусиятини акс эттирадиган асосий белгиси унинг географик урнидир. Геогра фик урин жойнинг Ер шарида фак.ат шу жой учун хос булган махсус урнини, бонща географик объектларига нисбатан специ-фик хрлатини характерлаб беради. Жойнинг теографик урнини фак.ат карта ёрдамидагина англаб олиш мумкин. • Бирон территориядаги географик элементларнинг узаро ало-к.аларини ва турли территориялар орасидаги алок.аларни (маса-лан; бир областдан иккинчи областга борадиган транс • Хусусий географик тушунчалар хусусий географик т а-саввурларга жуда яклш ва айни вак.тда улардан анча фар^ ктшади. Хусусий географик тас.аввурлар бир-бирлари би лан богланмаган ва территория картаси тугрисидаги тасаввур-лар билан биргаликда вок.еликнинг якдол образларини акс эт тиради. Хусусий географик тасаввурлар х,иссий идрок натижа-сида тикланган мух.им ва мух.им булмаган белгилардан иборат булади. • Хусусий географик тушунчаларни бундай як.к.ол та саввур к.илиб булмайди. Бу тушунчаларда бевосита миссий ид рок йули билангина эмас, балки бевосита, яъни хар хил пред мет ва х.одисаларнинг узаро муносабати оркали хосил к.илинган муд_им белгиларгина намоён булади. • Хусусий географик тасаввур территориянинг ташки хусусиятларини характерлайди; хусусий географик тушунча эса территориянинг м
Купить
  • Похожие документы

  • Belgilar, chiziqli belgilar, izoliniyalar, sifatli va miqdorli fon, nuqtalar, areallar, bir joyga taalluqli diagrammalar usuli
  • O'zbekiston aholisi va uning joylashuvi
  • Geodezik asosni yaratishda poligonometrik yo‘lni loyihalash va aniqligini baholash
  • O‘rta Osiyoning yirik suv omborlari
  • O’zbekiston yoqilg’i-energetika balansi

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha