Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 5.0MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение ppt
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Геологик ҳавфли ҳодисалар мавзусини интерфаол услубда

Купить
МАВЗУ: ГЕОЛОГИК ҲАВФЛИ ҲОДИСАЛАР МАВЗУСИНИ ИНТЕРФАОЛ УСЛУБДА ЎТИШ Ўқув саволлари ва вақти тақсимоти:  Кириш. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ................... 5 дақиқа  Зилзила ва унинг табиати ҳамда окибатларини интерфаол услубда ўқитиш жараёнини ташкил этиш . . . . . 10 дақиқа  Зилзила буйича интерфаол услублар намуналари. . . . . . . . . . ...............................................................................25 дақиқа  .Кўчки ва ўпирилишлар, уларнинг содир бўлиши................ ……………………………………………………...25 дақиқа.  Ўзбекистон Республикаси ҳудудига хос бўлмаган табиий хусусиятли фавқулодда вазиятлар........................ 10 дақиқа.  Хулоса . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...................... 5 дақиқа Дарснинг шиори  «Менга гапирсанг эсдан чи қ араман, менга к ў рсатсанг эслаб қолишим мумкин, менга ў зимга ишлашга имконият бер, шунда бу батамом меники бўлиб қолади» Ўқув машғулоти мақсади:  Тингловчиларда:  Ўзбекистон Республикасида рўй бериши мумкин бўлган геологик хавфли ҳодисалар, уларнинг юзага келиш сабаблари ҳақидаги билим, кўникма ва малакаларни шакллантириш. кутилаётган натижалар :  1 . Зилзила ва унинг табиати ҳамда окибатларини тўғрисидаги билимлар ва маълумотларни эгаллашади;  2. Кўчки ва ўпирилишлар, уларнинг содир бўлиши ҳақидаги маълумотларга эга бўлишади;  3. Ўзбекистон Республикаси ҳудудига хос бўлмаган табиий хусусиятли (дунё миқёсида содир бўлаётган) фавқулодда вазиятлар тўғрисидаги билим,кўникма ва малакаларга эга бўлишади .  Илова 2. Мавзу бўйича асосий тушунчалар , мустақил ишлаш учун адабиётлар рўйхати  АСОСИЙ ТУШУНЧАЛАР  Геология,ёши ва босқичлари, давр, эра, табиат, тектоника, мантия, ер пўстлоғи, Ер ядроси, пасттекислик, текислик, қир, давон,зилзила, зилзила ўчоғи, сейсмик ҳодиса, кўчки, ўпирилиш, ҳавфли ва ҳавфсиз, аҳоли, ҳудуд, муҳофаза.  Мустақил ишлаш учун адабиётлар рўйхати  Ўзбекистон Республикаси Қонуни: «Аҳолини ва ҳудудларни табиий ҳамда техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш тўғрисида».(N824-1сонли. 20.08.1999);  Ўзбекистон Республикаси Қонуни: «Фуқаро муҳофазаси тўғрисида». ( N80-II 26.05.2000);  Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Тошқинлар, сел оқимлари, қор кўчиши ва ер кўчки ҳодисалари билан боғлиқ фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ҳамда уларнинг оқибатларини тугатиш борасидаги чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори (ПҚ- 585-сонли, 19.02.2007).  Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Ма ҳ камасининг қ арорлари:  а) Техноген, табиий ва экологик тусдаги фав қ улодда вазиятларнинг таснифи тў ғ рисида (455-сонли, 27.10.1998);  б) Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 19-июлдаги “Аҳолини зилзилалар оқибатида юзага келган фавқулодда вазиятларда (табиий ва техноген тусдаги) харакат қилишга тайёрлаш комплекс дастурини тасдиқлаш тўғрисида” ги 208- сонли Қарори .  Каримов И.А. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка тақдид, барқарорлик шартлари, тараққиёт кафолатлари. – Т. : «Ўзбекистон», 1997.  Абдуллабеков Қ .Н. Зилзиладан са қ ланиш мумкинми? - Т. : «Ўзбекистон», 1992. – 48 б.  Азизхўжаева Н.Н.Педагогик технология ва педагик маҳорат. –Т. : ТДПУ, 2003. – 2003 б.  Нурхўжаев А., Ҳ икматуллаев С. Табиий офатлар: ҳ осил бўлиши, тас нифи, а ҳ оли ва ҳ удудларни му ҳ офаза қ илиш қ оидалари. -Т.: 2004. - 84 б.  Сайидаҳмедов Н.С., Индиаминов Н.Н. Педагогик маҳорат ва педагогик технология. -Т.: «Фан ва технология», 2014.-336 б.  Ходиев Б.Ю., Голиш Л.В.,Рихсимбоев О.К. Кейс-стади- Иқтисодий олий ўқув юртидаги замонавий таълим технологиялари. -Т. : ТДИУ, 2009.-150 б.  Холдоров А. ва б. Сейсмик жараёнлар. -Т. : 2007. – 87 б.  Қурбонов Б., Орти қ ов А. Сел ва кўчкилар  2 . Ўқув машғулотида ўқув ишларини баҳолаш мезонлари  Тингловчиларнинг дарсдаги фаоллиги, саволларга берган жавоблари, бахс- мунозарада қатнашишига қараб 2-10 баллга баҳоланади. (Илова 3)  2.1. Тезкор-с ў ров, савол-жавоб , ақлий ҳ ужум, Кластер усуллари орқали билимларни фаоллаштиради. (Илова 4)  2.2. Маъруза машғулотининг режаси ва тузилишига мувофиқ таълим жараёнини ташкил этиш бўйича ҳаракатлар тартибини баён этади. (Илова 5)  3.1.Мавзу бўйича якунлайди, қилинган ишларни келгусида касбий фаолиятларида аҳамиятга эга эканлиги муҳимлигига тингловчилар эътиборини қаратади. (Илова 6)  3.2.Тингловчилар билимини назорат килади, гуруҳлар ишини баҳолайди, ўқув машғулотининг мақсадга эришиш даражасини таҳлил қилади.  3.3. Мустақил иш учун топшириқ беради ва унинг баҳолаш мезонларини етказади. (Илова 7) Бошқа ўқув предметларига қараганда фуқаро муҳофазаси мавзулари тингловчилар учун қизиқарли ва хаёжонли... «Интерфаол» тушунчаси инглиз ча «interact» («inter» – биргаликда , «act»– ҳ аракат килиш) сўзидан олинган . Интерфаол ўқ итиш билиш фаолият ини ташкил этишнинг махсус туридир. Унда режалаштирилаётган ма қ садлар т ў лик ва ани қ б ў лади. Ушбу максадлардан бири – тингловчининг ў з муваффакияти хамда аклий етуклигини англаб етиши учун кулай шароит яратишдир . Интерфаол таълим кичик гуруҳларда ишлашга асосланган: Кичик гуруҳ бўлиб ишлаш модели:  Шароит  Талаб  Тамойил  Ҳаракат ЗИЛЗИЛАЗИЛЗИЛА - бу ернинг ички харакатлари натижасида унинг юзасида пайдо б ў ладиган тебраниш натижасида содир бўладиган ер силкиниш - ларидир. Ер силкинишларининг пайдо бўлган жойи ЗИЛЗИЛА ЎЧОҒИ, унинг маркази эса ГИПОЦЕНТРГИПОЦЕНТР дейилади. Гипоцентрнинг ер юзидаги проекцияси ЭПИЦЕНТРЭПИЦЕНТР дейилади. Гипоцентр ва эпицентр оралиғидаги масофа ЗИЛЗИЛАНИНГ ЧУҚУРЛИГИЗИЛЗИЛАНИНГ ЧУҚУРЛИГИ дейилади. З И Л З И Л АЗ И Л З И Л А З И Л З И Л А Л А Р ТЕКТОНИКЎПИРИЛИШ ВУЛ ОНҚ ВУЛ ҚОН ЗИЛЗИЛАЛАРИ Сўнмаган вулқонларнинг ҳаракати натижасида ҳам зилзила бўлиб туради. Бундай зилзила фақат вулқонли ўлкаларга хос ва унинг кучи 5-6 баллдан ошмайди. Ернинг чуқур қисмида ҳарорат катта бўлиши туфайли ҳосил бўлган магмалардан ажралиб чиқувчи газ ва буғни ер остидан даҳшатли куч билан отилиб чиқишидан кучли зилзила рўй беради. Марказий Осиёда ҳаракатдаги вулқонлар йўқ бўлганлиги учун бизнинг минтақада вулқон зилзилалари бўлмайди. ЎПИРИЛИШ ЗИЛЗИЛАЛАРИ Оҳактош қатламлари ер ости суви таъсиридан эриб катта- катта чуқур ғор ҳосил қилиши мумкин. Карст рельефи кенг тарқалган ўлкаларда ёпиқ карстларнинг баъзилари жуда катта бўлиб, уларнинг тепа қисми оғирлик кучи таъсирида бўшлиққа ўпирилиб тушади. Ўпирилган жойларда баъзан кўл ёки воронкасимон катта чуқурлик ҳосил бўлади. Бунга Помир тоғларидаги Сарез кўлини мисол қилиб келтириш мумкин. Ўпирилиш зарбаси натижасида ер ларзага келади. Тектоник зилзилалар Ернинг энг устки қатлами унинг қобиғи дейилади. Ер қобиғининг чуқурлиги қуруқликларда асосан 30-50 км ни ташкил этиб, баъзи жойларда 70 км гача боради, океанларда эса 6-8 кмга боради. Кейинги қатлам мантия бўлиб, у 2900 км гача давом этади. Сўнгги қатлам 2900 км дан то ернинг марказигача давом этиб у ядро қатламидир. Ер қатламларида доимо мураккаб кимёвий, физикавий жараёнлар тўхтовсиз бўлиб туради. Булардан биринчиси-солиштирма оғирликлари оғир жинсларнинг доимо пастга, енгил жинсларнинг юқорига бўлган ҳаракати. Иккинчиси- радиоактивлик хоссаси асосида бир жинслардан иккинчисининг ҳосил бўлиши ёки жинсларнинг бир ҳолатдан иккинчи ҳолатга ўтиши натижасида энергия ажралишидир. Бундай реакциялар содир бўлишига сабаб, ернинг чуқур қатламларида жуда катта босим ва иссиқлик мавжуддир. Бу эса радиоактивлик хоссасига асосан бир жинсларнинг иккинчисига айланишига ва иссиқлик энергияси ажралишига олиб келади. Энергиянинг сақланиш қонунига асосан у йўқолиб кетмайди. Ҳосил бўлган энергия ернинг остида жуда катта ҳажмдаги жинсларни ҳаракатга келтиради. Ўз навбатида бу кучлар ернинг устки қатламларини, ер қобиғини харакатга келтиради. Булунғур тумани Пахтобоши қишлоғи Жиззах вилоят и Ғ аллаорол туман худудида 2013 йил 26 май куни зилзила оқибатида талофат курган бино ва иншоотлар « Т-чи зм а » у слу би  Бу технологиядан маъруза машғулотларнинг якуний қисмида фойдаланиш қулай. Бунда бир муаммони турли қарама-қарши нуқтаи назарлардан қаралади (ижобий ва салбий, афзаллик ва камчилик, фойда ва зарар, тўғри ва нотўғри). Масалан, ўқитувчи мавзу бўйича аралаштириб тузилган тўғри ва нотўғри жавобларни экранга чиқариб, бир партада ўтирган тингловчиларга ҳамкорликда уларни жадвалга ажратиб ёзишларини, сўнгра ёзилган варақларини ёндош партадаги тингловчилар билан алмаштириб қўшимчалар қилишларини таклиф этади. Иш якунлангач тўғри ва нотўғри жавоблар ажратиб ёзилган жадвал экранга чиқарилади. Тингловчилар ўзларининг жавобларини экрандаги жадвал билан таққослаб тегишли хулосаларга келишади. Биз мазкур услубни зилзила ва цунами мисолида ёритамиз . ЗилзилаЦунами 1 . Цунами – Японча “цунами” сўзи зилзила юзага келтирган океан тўлқинини белгилаш учун қабул қилинган. Цунамини янада аниқроқ белгилаш учун “сейсмик денгиз тўлқини” атамасини ҳам қўллаш мумкин. 2. Цунамининг я ққ ол белгиси – сувнинг қ ир ғ о қ дан тўсатдан чекинишидир. Денгиз туби очилиб қ олади, айрим ва қ тларда туб юзлаб метр ва ҳ атто бир неча километр масофада кўриниб туради ва ҳ.к 1. Ер ички ҳаракатлари натижасида унинг юзасида пайдо бўладиган тебранма ҳаракатга зилзила деб аталади 2. Ер силкинишларининг пайдо бўлган жойи зилзила ўчоғи, унинг маркази эса гипоцентргипоцентр дейилади. Гипоцентрнинг ер юзидаги проекцияси эпицентрэпицентр дейилади. Гипоцентр ва эпицентр оралиғидаги масофа зилзиланинг чуқурлигизилзиланинг чуқурлиги дейилади . « Т-чизма » услуби Зилзила ва цунамининг ўзаро фарқи нимада? ВЕНН ДИАГРА ММАСИ ТЕХНОЛОГИЯСИ Бу методдан ўрганилган, бир-бирига боғлиқ мавзуларни таҳлил қилиш, солиштириш, таққослаш ва мустаҳкамлашда фойдаланиш яхши самара беради. Ундан фойдаланиш босқичлари: -тингловчилар икки гуруҳга бўлинади; -плакатга чизилган диаграмма доскага осиб қўйилади; -ҳар бир тўғри фикрга қўйиладиган балл олдиндан келишиб олинади; -қўйилган топшириқ бўйича гуруҳларнинг ҳар қандай тўғри ёки нотўғри фикрлари бир тингловчи томонидан икки хил рангдаги фламастерда диаграмманинг тегишли жойларига ёзиб борилади; -кичик гуруҳ ичидан бирор тингловчи шерикларининг исми-шарифлари тўғрисига улар айтган фикрларни қайд қилиб боради; -фикр билдиришлар ниҳоясига етгач ўқитувчи ва тингловчилар ҳамкорлигида тўғри ва нотўғри жавоблар аниқланади; -тўғри жавобга уч балл қўйиладиган бўлса, ҳар бир нотўғри фикр учун гуруҳнинг умумий балидан уч балл олиб ташланади; -энг кўп балл тўплаган гуруҳ ғолиб ҳисобланиб улар рағбатлантирилади; -бу жараёнда кичик гуруҳда қайд этилган жавобларнинг нотўғрилари ўчириб чиқилади ва натижалар эътиборга олинган ҳолда тингловчиларга табақалаштирилган балл ёки баҳо қўйилади. 2013йил 26 майда Соат 11дан 8 даққиқа ўтганда Ғаллаорал туманМаржонбулоқ посёлкасида ва Булунғур тумани Пахтабоши қишлоқлари худудидаги зилзиланингумумий ва фарқли томонларини аниқлашга доир қуйидаги диаграммани мисол тариқасида келтириш мумкин Агар таққослаш талаб этилса доиралар сони учта бўлади ва ҳоказо “ Венн диаграммаси” услуби геологик хафли ҳодисалар Тошкент зилзиласи сабаблари ва оқибатлари Маржонбулоқ Пахтабоши зилзиласи сабаблари ва оқибатлари: Ўхшашлиги ва фарқи “ Венн диаграммаси” услуби геологик хафли ҳодисалар Пахтобоши зилзиласи биноларнинг зарарланиш сабаблари Маржонбулоқ зилзиласи сабаблари: Умумийлиги: Плиталар техтоник ҳаракти; Конда фойдали қазилмалар қазиб олиниши ва бўшлиқларнинг пайдо бўлиши ва ҳ.к.Биноларнинг эскириши, Пахса ва хом ғиштлардан фойдаланиш ,синч ва бино конструкция мустаҳкам эмаслиги.ва ҳ.к.  « НИМА УЧУН?» СХЕМАСИ ТЕХНОЛОГИЯСИ  Бу технологиядан шакллантирилган муаммо юзасидан «нима учун?» саволи қўйилиб унга ҳар бир тингловчи ўзининг қарашларини, фикрларини ёзади. Асосий мақсад нотўғри бўлсада тингловчиларнинг фикр билдиришларига, охир оқибатда тўғри хулосалар чиқаришларига эришишдан иборат. «Нима учун?» саволининг қўйилиши ва унга жавобларнинг ёзилиши муаммо ечими топилгунча давом этади. Дастлаб бир партада ёнма-ён ўтирган тингловчилар, сўнгра кичик гуруҳ, охирида бутун гуруҳ ёзма жавоблари ҳамкорликда таққосланиб, такрорланувчи ва хато фикрлардан тозаланиб, бир умумий тўғри натижага келинади. Нотўғри жавоблар танқид остига олинмайди . “ Нима учун” услуби Нима уч ун? Нима уч ун? Нима уч ун? Нима уч ун? “ Нима учун” услуби Мисол : Маржонбулоқ ва Пахтабоши зилзиласида бинолар зарар кўрди . Маржонбулоқ ва Пахтабоши зилзиласида бинолар зарар кўрди Бинолар хом ғишт ва пахса деворлар соз тупроқдан бўлмаганли, маҳалли ҳом ашё ҳамишларда н фойдаланил магани Девор бурчакларид а сеймик боғламнинг бўлмаслиги, Синч деворлар бўлмаганлиг иНима учун ? Нима учун ? Нима учун ? Фундаментл ар 20-30 см замнга 30см юзада ва эни 50 см бўлмаган- лиги,ясси тошлардан фойдаланга нлиги ва уларнинг мустаҳкамл иги паслиги “ ЎЗБЕКИСТОН ҚУТҚАРУВЧИСИ” деган шарафли бурчга содиқ қоламан. ДАРСНИ ҚАНДАЙ ТАШКИЛ ЭТИШ, ТИНГЛ ОВЧИЛАР ОНГИГА ҚАНДАЙ ЕТКАЗИШ, АЛБАТТА, ЎҚИТУВЧИНИНГ ИЖОДКОРЛ ИГИГА БОҒЛИҚ Сиз- қобилиятли , ижодкор, изланувчан устозсиз!

Геологик ҳавфли ҳодисалар мавзусини интерфаол услубда

Купить