Geometrik shakllarni yuzini hisoblovchi dastur C#
![1.2. C# dasturlash tilining maqsad va vazifalari
Kompyuter tillari o z-o zidan emas, balki o zaro bir-biriga bog liqlikda mavjudʻ ʻ ʻ ʻ
bo ladi. Har qanday yangi til u yoki bu shaklda oldingi yaratilgan tillarning
ʻ
xossalarini o ziga meros qilib oladi, ya ni ketma-ketlik prinsipi amalga oshiriladi.
ʻ ʼ
Natijada bitta tilning imkoniyatlari boshqalari tomonidan foydalaniladi (masalan,
yangi xususiyatlar mavjud kontekstga birlashtiriladi, tilning eski tuzilishlari esa
o chirib yuboriladi). Kompyuter tillarining evolyutsiyasi shunday tarzda ro y
ʻ ʻ
beradi va dasturlash mahorati takomillashtiriladi . C# tili yuqoridagilardan istisno
emas, u boshqa dasturlash tillarining ko plab foydali imkoniyatlarini meros qilib
ʻ
oldi va dunyoda eng ko p qo llaniladigan ikkita kompyuter tillari —
ʻ ʻ Ci, C++ ,
shuningdek Java tili bilan uzviy bog liqdir
ʻ . C# tili 1972-yilda Nyu-Djersi
shtatining Myurrey-xill shahrida Bell Laboratories kompaniyasining tizimli dastur
tuzuvchisi Dennis Richie tomonidan yaratilgan. Bu til o zini shunchalik yaxshi
ʻ
ko rsatdiki, oxir oqibatda unda
ʻ Unix operatsion tizimlarining 90 % yadro kodlari
yozildi (oldin quyi darajadagi til assemblerda yozilgan). C# ning vujudga
kelishidan oldinroq yaratilgan tillardan, ( Pascal ulardan eng mashhuri
hisoblanadi), yetarli darajada muvaffaqiyatli foydalanilgan, lekin aynan C# tili
dasturlashning zamonaviy davri boshlanishini belgilab berdi. 1960-yillarda
dasturlash texnologiyalaridagi strukturaviy dasturlashlarning paydo bo lishiga olib
ʻ
kelgan inqilobiy o zgarishlar
ʻ C# tilini yaratish uchun asosiy imkoniyatlarni
belgilab berdi. Strukturaviy dasturlashlarning paydo bo lishiga qadar katta
ʻ
dasturlarni yozish qiyin bo lgan, satr kodlari miqdorining oshishi sababli
ʻ
dasturlarning o tish joylari chalkash massalariga aylanib ketishiga olib keladi.
ʻ
Strukturaviy tillar dastur tuzuvchi instrumentariysiga shartli operatorlarni, lokal
o zgaradigan tartiblarni va boshqa mukammallashtirishlarni qo shib bu muammoni
ʻ ʻ
hal qildi. Shunday tarzda nisbatan katta dasturlarni yozish imkoniyati vujudga
keldi. Aynan C# tili kuch, elegantlik va ma nodorlikni o zida muvaffaqiyatli
ʼ ʻ
birlashtirgan birinchi strukturaviy til bo ldi. Uning bo lishi mumkin bo lgan
ʻ ʻ ʻ
xatolar mas uliyatini tilga emas dastur tuzuvchi zimmasiga yuklaydigan prinsiplar
ʼ
bilan inobatga olgan holda sintaksisdan foydalanishdagi qisqalik va osonlik kabi
xususiyatlari tezda ko plab tarafdorlarini topdi.
ʻ
Bugungi kunda biz mazkur sifatlarni o z o zidan anglashiladigan deb hisoblaymiz,
ʻ ʻ
lekin S da birinchi marotaba dastur tuzuvchiga zarur bo lgan ajoyib yangi
ʻ
imkoniyatlar mujassamlashtirilgan. Natijada 1980 -yillardan boshlab S strukturaviy
dasturlash tillari orasida eng ko p foydalaniladiganlaridan biri bo lib qoldi. Biroq,
ʻ ʻ
dasturlashning rivojlantirish choralariga ko ra bundanda kattaroq dasturlarni qayta
ʻ
ishlash muammosi kelib chiqmoqda. Loyiha kodi ma lum bir hajmga yetgan zahoti
ʼ
(uning raqamli ahamiyati dastur, dastur tuzuvchi, foydalanilgan instrumentlarga
bog liq bo ladi, lekin taxminan 5000 satr kodlari nazarda tutilayapti) S-dasturlarini
ʻ ʻ
tushunish va kuzatib borishda qiyinchiliklar yuzaga keladi. OYD ning vujudga
kelishi va C++ tilining yaratilishi [tahrir | manbasini tahrirlash]1970 yillar oxirida
ko plab loyihalar
ʻ S strukturaviy dasturlash tili yordamida qayta ishlash uchun oson
bo lgan eng yuqori hajmga erishgan. Endi bularga yangichamunosabat talab qilina
ʻ
boshlandi va ushbu muammoni hal etish uchun dastur tuzuvchiga katta hajmdagi
7](https://docx.uz/documents/b1326b8e-82b3-4b20-89ad-6f9e9487c531/page_7.png?v=1)
![dasturlar bilan ishlash imkonini beruvchi obyektga yo naltirilgan dasturlash (OYD)ʻ
yaratildi. Hamonki, o sha vaqtda S eng ommabop til bo lishiga qaramasdan OYD
ʻ ʻ
ni qo llab-quvvatlamadi, uning obyektga yo naltirilgan (keyinchalik C++ deb
ʻ ʻ
atalgan) versiyasini yaratish zarurati tug ildi. Bu versiya o sha
ʻ ʻ Bell Laboratories
kompaniyasining xodimi Brian Straustrup tomonidan 1979-yil boshida ishlab
chiqilgan. Dastlab yangi til „C sinflar bilan“ degan nom oldi, lekin 1983-yilda C++
deb qayta nomlangan. U o zida
ʻ C tilini to la qamrab oladi (ya ni, ʻ ʼ C C++ uchun
poydevor bo lib xizmat qiladi) va obyektga yo naltirilgan dasturlashni qo llab-
ʻ ʻ ʻ
quvvatlash uchun mo ljallangan yangi imkoniyatlarni namoyon qiladi. Aslida
ʻ C++
C tilining obyektga yo naltirilgan versiyasi hisoblanadi, shuning uchun C ni
ʻ
biluvchi dastur tuzuvchi uchun C++ da dasturlashga o tishda yangi tilni emas,
ʻ
balki faqatgina OYD ning yangi konsepsiyasini o rganish kifoya qiladi. C++ tili
ʻ
uzoq vaqt mobaynida sifatga etibor bermay, faqat miqdor oshirish, hajmni
kengaytirish jihatidan rivojlandi va soya ostida qolib ketdi.1990-yillar boshida u
ommaviy ravishda qo llanila boshlandi va katta yutuqlarga erishdi, o n yillikning
ʻ ʻ
oxirida esa dasturiy ta minotni qayta ishlashda eng keng foydalaniladigan va
ʼ
bugungi kunda ham peshqadamlik qilayotgan tilga aylandi. Shuni anglash
muhimki, C++ ni ishlab chiqilishi yangi dasturlash tilini yaratishga intilish
hisoblanmaydi, balki faqatgina yetarlidarajada muvaffaqiyatli tilni
takomillashtirayapti va to ldirayapti. Bunday qarash, hozirda ham kompyuter
ʻ
tillarini rivojlantirishning yangi yo nalishlarida qo llanilayapti.
ʻ ʻ
Consol rejimi . Visual Studio.NET sistemasida dasturni kompilyatsiya qilish
va bajarishning bir necha usuli bor. Ko‘p hollarda dasturchilar dasturni
alohida kompilyatsiya qilib bir nechta tugmalar kombinatsiyalari orqali
ishlatishga o‘rganishgan. <Ctrl> + <Shift> + <B> tugmalarini bosish orqali yoki
menyuning Build->Build Solution qismini tanlash orqali dasturni kompilyatsiya
qilish mumkin. Alternativ variant sifatida instrumentlar panelidagi Build
tugmasini bosish ham mumkin.
Dasturni kompilyatsiya qilmasdan ishlatish uchun <Ctrl>+<F5> tugmasini yoki
menyuning Debug->Start Without Debugging qismini tanlash yoki panel
instrumentlar qismidagi mos tugmani bosish lozim.
using System;
class Kirish
{
static void Main(string[] args)
{
Console.WriteLine(“Kirish!”);
}
Write metodi unga yuborilgan o‘zgaruvchi qiymatini ekranga chiqarish vazifasini
bajaradi. U string tipini qabul qiladi. U barcha bazali tiplar uchun ishlaydi.
Shuning uchun uni parametersifatida chaqirish mumkin.
Console.Write (I);
Console.Write (0.75<3) ;
Console.Write("kirish”);
Undagi satrga o‘zgaruvchi qiymatini qo‘shib e‘lon qilish uchun quyidagi kodni
8](https://docx.uz/documents/b1326b8e-82b3-4b20-89ad-6f9e9487c531/page_8.png?v=1)
![•havfsizlik kodiga tegishli suzuvchi nuqtaning arifmetik amallari dastur kodini
dinamik tiklash soddalilik ko`p komponentalilik tushunarli interfeysi
II-bob Dasturning asosiy qismi
2.1. Visual Studio muhitida ishlash
Microsoft Visual Studio - dasturiy ta'minotlar ishlab chiqish uchun mo'ljallangan
komponentlar to'plami. Ushbu mahsulotlar ham konsol dasturlar ham grafik
interfeysga ega o'yinlar, jumladan veb-saytlar, WindowsForms, UWP hamda WPF
dasturlari ishlab chiqarish, Windows, Windows Mobile, Windows
CE, .NETFramework, .NET Core, .NET, MAUI, Xbox, Windows Phone.NET
Compact Framework va Silverlight texnologiyalari asosida veb-servislar ishlab
ishlab chiqarish imkonini beradi. Microsoft tomonidan Xamarin sotib olingandan
so'ng, IOS va Android dasturlarini ishlab chiqish imkoniyati paydo bo'ldi.
Dastur o'zida mavjud kodni tahrirlash uchun IntelliSense texnologiyasini
qo'llab-quvvatlovchi tahrirchini mujassam etgan. O'rnatilgan tuzatuvchi manba
darajasidagi tuzatuvchi yoki mashina darajasidagi tuzatuvchi sifatida ishlashi
mumkin. Boshqa o'rnatilgan vositalar qatoriga ilovaning grafik interfeysini
yaratishni soddalashtirish uchun shakl muharriri, veb-muharrir, sinf dizayneri va
ma'lumotlar bazasi sxemasi dizayneri kiradi. Visual Studio sizga deyarli har bir
darajadagi funksionallikni kengaytirish uchun uchinchi tomon
qo'shimchalarini(plagin) yaratish va ulash imkonini beradi. Jumladan, manba kodi
versiyalarini boshqarish tizimlarini (masalan, Subversion va Visual SourceSafe
kabi) qo llab-quvvatlash, yangi asboblar to plamini
ʻ ʻ JavaScriptPython (вVisual
Studio 2019) qo shish (masalan, domenga xos dasturlash tillarida tahrirlash va
ʻ
vizual dizayn kodlari uchun) yoki dasturiy ta'minotni ishlab chiqish jarayonining
boshqa jihatlari uchun vositalar (masalan, Team Foundation Server bilan ishlash
uchun Team Explorer mijozi).
Komponentlar [tahrir | manbasini tahrirlash]
Visual Studio o'zida quyidagi komponentlarni mujassamlashtirgan:
Visual Basic.NET, u paydo bo'lguncha — Visual Basic
Visual C++
Visual C# (Visual Studio.NET)
10](https://docx.uz/documents/b1326b8e-82b3-4b20-89ad-6f9e9487c531/page_10.png?v=1)
![Ilova
using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;
using System.Text;
using System.Threading.Tasks;
namespace ConsoleApplication101
{
class Program
{
static void Main(string[] args)
{
Console.WriteLine("Turli xil geometrik shakllarni yuzini hisoblovchi dastur ");
Console.Write("Shaklni tanlang: (bunda: 1 uchburchak, 2 to'g'ri to'rtburchak ,
3 parallelogram ,4 muntazam olti burchak) ");
int x = int.Parse(Console.ReadLine());
if (x == 1 || x == 2 || x == 3 || x == 4)
{
switch (x)
{
case 1: Uchburchak(); break;
case 2: Togritortburchak(); break;
case 3: Parallelogram(); break;
case 4: MuntazamOltiburchak(); break;
}
}
else
{
Console.WriteLine("Tanlash xato bajarildi");
}
Console.ReadKey();
}
static void Uchburchak()
{
double a, b, c;
Console.Write("a= ");
a = double.Parse(Console.ReadLine());
Console.Write("b= ");
b = double.Parse(Console.ReadLine());
Console.Write("c= ");
23](https://docx.uz/documents/b1326b8e-82b3-4b20-89ad-6f9e9487c531/page_23.png?v=1)
Geometrik shakllarni yuzini hisoblovchi dastur C#