Gidroponika usulida pomidorni oziqlanishi va hosildorligiga azotli o‘g‘it shakillarining tasiri

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QISHLOQ XO‘JALIGI  VAZIRLIGI
SAMARQAND AGROINNOVASIYALAR VA TADQIQOTLAR INSTITUTI 
Mavzu:  Gidroponika usulida pomidorni oziqlanishi va 
hosildorligiga azotli o g it shakillarining tasiriʻ ʻ                 
Mavzuni asoslanishi va uning dolzarbligi.     Oxirgi yillarda issiqxonalarda gidroponika usulida sabzavot 
ekinlarini, jumladan pomidorni yetishtirishga katta e’tibor berilmoqda. Bunda o‘simlikni oziqlanishi yuz 
foiz sun’iy ravishda amalga oshiriladi. Bunda oziq moddalarni me’yorlari, nisbatlari va shakllarini to‘g‘ri 
tanlash, eritma konsentrasiyasini optimal holatdan oshib ketmasligini ta’minlash muhim ahamiyatga ega. 

Tadqiqot maqsadi.  Yopiq gurunt sharoyitida gidroponika usulida azotli o g it shakillarining pomidor ʻ ʻ
o simligi  oziqlanishi,  oziq  moddalarni  olib  chiqib  ketilishi,  o‘sishi,  rivojlanishi,  hosildorligi  va  mahsulot 	
ʻ
sifatiga tasirini o rganishdan iborat.	
ʻ

Tadqiqot vazifalari.  Yuqoridagi maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar bajarildi. 

1.Gidroponika usulida yetishtiralayodgan pomidor uchun oziqa muhit tarkibi va oziqa muhitida azotli o g it 	
ʻ ʻ
shakllarini aniqlab olish.

2 . Gidroponika usulida yetishtirilayotgan pomidorning oziqlanish dinamikasiga  azotli o g itlar shakillarini 	
ʻ ʻ
tasirini o rganish.	
ʻ

3.Gidroponika  usulida  yetishtirilayotgan  pomidor  o‘simligi  bilan  oziq  moddalarni  olib  chiqib  ketilishiga 
azotli o‘g‘it lar shakllarini ta’sirini tadqiq qilish.

4.  Gidroponika  usulida  yetishtiralayodgan  pomidorning  o sishi  va  rivojlanishiga  qo llanilayotgan  azotli 	
ʻ ʻ
o g it shakilarini tasirini aniqlash.	
ʻ ʻ

5 .  Azotli  o g itlar  shakllarini  gidroponika  usulida  yetishtiralayodgan  pomidor    hosildorligi  va  sifatiga 	
ʻ ʻ
tasirini o rganish. 	
ʻ

6 .Gidroponika usulida pomidor yetishtirishda turli shakildagi azotli o‘g‘it larning iqtisodiy samaradorligi

Tadqiqotning  ilmiy  yangiligi.  Kokos  qipig‘iga  asoslangan  gidroponika  usulida  pomidor 
yetishtirishda  pomidorning  oziqlanish  dinamikasi,  oziq  moddalarni  olib  chiqib  ketishi,  o‘sishi,  rivojdlanishi, 
hosil  to‘plashi,  hosildorligi  va  mahsulot  sifatiga  azotli  o‘g‘it  lar  shaklini  ta’siri  bo‘yicha  ilmiy  ma’lumotlar 
olindi.                                                                                         Shonalash fazasi Gulash fazasi boshlanishi Meva hosil bo‘lishni 
boshlanishi Pishish fazasini 
boshlanishi
N
P
2 O
5 K
2 O N
P
2 O
5 K
2 O N
P
2 O
5 K
2 O N
P
2 O
5 K
2 O
1 4.2 0.66 5.5 4 0.65 5.3 3.8 0.62 5.1 3.3 0.58 4.8
2 3.7 0.63 4.9 3.5 0.61 4.7 3.3 0.58 4.5 3.0 0.54 4.3
3 4.0 0.65 5.3 3.8 0.63 5 3.6 0.60 4.7 3.2 0.56 4.6
  Shonalash fazasi Gulash fazasi boshlanishi Meva xosil bo‘lishni 
boshlanishi Pishish fazasini 
boshlanishi
N
P
2 O
5 K
2 O N
P
2 O
5 K
2 O N
P
2 O
5 K
2 O N
P
2 O
5 K
2 O
1 17.08 2.68 22.36 41.86 6.80 55.47 109.92 17.93 147.52 189.81 33.36 276.09
2 14.29 2.43 18.93 32.73 5.70 43.96 87.77 15.43 119.69 162.92 29.33 .33.52
3 15.83 2.57 20.98 39.16 6.49 51.52 98.77 16.46 128.95 182.51 31.94 262.36Gidroponika usulida yetishtirilayotgan pomidor o ‘ simligi kimyoviy tarkibiga  azotli o ‘ g ‘ it lar shakllarining tasiri, %
Gidroponika usulida yetishtirilayotgan pomidor o ‘ simligi kimyoviy tarkibiga  azotli o ‘ g ‘ it lar shakllarining tasiri, %                 NO Shonalash fazasi Gulash fazasi boshlanishi Meva hosil bo‘lishni 
boshlanishi Pishish fazasini 
boshlanishi
  poya barg jami poya barg jami poya barg jami poya barg jami
1 6.84 11.64 18.48 17.6 29.97 47.57 48.63 82.83 131.46 96.80 164.65 261.45
2 6.51 11.05 17.56 15.67 26.84 42.51 44.85 76.05 120.90 91.60 155.25 246.85
3 6.65 11.34 17.99 17.33 29.51 46.84 47.40 77.31 124.71 95.25 164 259.25NO Shonalash fazasi Gulash fazasi boshlanishi Meva hosil bo‘lishni 
boshlanishi Pishish fazasini 
boshlanishi
  poya barg jami poya barg jami poya barg jami poya barg jami
1 150.48 256.0
8 406.56 387.2 659.34 1046.54 1070.3 1822.2
6 2892.5
6 2129.6
0 3622.3 5751.9
2 143.22 243.1
0 386.32 344.74 590.48 935.22 986.7 1673.1
0 2659.8 2015.2
0 3415.5
0 5430.7
3 146.30 249.4
8 395.78 381.26 649.22 1030.48 1042.8 1700.8
2 2743.6
2 2095.5
0 3608 5703.5
Gidroponika usulida yetishtirilayotgan pomidorni quruq massa to ‘ planishiga azotli o ‘ g ‘ it lar 
shaklining tasiri, kg/gaGidroponika usulida yetishtirilayotgan pomidorni quruq massa to ‘ planishiga azotli o ‘ g ‘ it lar 
shaklining ta ’ siri, g/o ‘ simlik                 Varia
ntlar 1-2 yarus 3-4 yarus 5-7 yarus Barcha 
yaruslar 
bo‘yicha 
jamiqaytariqlar o‘r
ta
ch
a qaytariqlar o‘
rt
a
c
h
a qaytariqlar o‘
rt
a
c
h
a
1 2 3 1 2 3 1 2 3
1
1,
81
5 1,
7
8
0 1,
8
8
0 1,
82
5 1,
6
4
0 1,
5
7
0 1,
6
7
0 1,
6
2
7 1,
2
4
5 1,
2
0
0 1,
2
8
5 1,
2
4
3 4,695
2
1 ,
47
0 1,
3
4
0 1,
4
3
5 1,
41
5 1,
2
8
5 1,
1
5
5 1,
1
9
0 1,
2
1
0 0,
6
4
0 0,
6
2
0 0,
6
6
0 0,
6
4
0 3,265
3
1,
69
0 1,
6
3
5 1,
5
6
5 1,
63
0 1,
4
8
0 1,
4
2
0 1,
3
8
5 1,
4
2
8 0,
7
2
0 0,
7
1
0 0,
6
9
5 0,
7
0
8 3,766Azotli o ‘ g ‘ it lar shaklini kokos qipig ‘ i asosida gidroponika usulida yetishtirilgan 
bir tup pomidordagi pishgan mevalar massasiga ta ’ siri, kg                 Vari
antl
ar 1-2 yaruslar 3 – 4 yaruslar 5-6-7 yaruslar
Barcha 
yaruslar 
bo‘yicha 
o‘rtacha 
massa, 
grammqaytariqlar
o‘r
tac
ha qaytariqlar
o‘r
tac
ha qaytariqlar
o‘r
tac
ha1 2 3 1 2 3 1 2 3
1
18
1,5 17
8,
0 18
8,
0 18
2,5 20
5,0 19
6,
3 20
8,
8 20
3,4 13
8,4 13
3 ,
4 14
2,
8 13
8,2 174,70
2
14
7,0 13
4,
0 14
3,
5 14
1,5 16
0,7 14
4,
4 14
8,
8 15
1,3 71,
2 68
,9 73
,4 71,
2 121,33
3
16
9,0 16
3,
5 15
6,
5 16
3,0 18
5,0 17
7,
5 17
3,
2 17
8,5 80,
0 78
,9 77
,3 78,
7 140,07Azotli o ‘ g ‘ it lar shaklini kokos qipig ‘ i asosida gidroponika usulida yetishtirilgan 
bir dona pomidor pishgan mevasining massasiga ta ’ siri, gramm                 Sana
 
  H osilni terim davri 1-2 
yarus uchun 16-
noyabirdan 27-
dekabirgacha H osilni terim davri 
3-4yarus uchun 5-
yanvardan 10-
fevralgacha H osilni terim 
davri 5-7 yarus 
uchun 12-
fevraldan 17-
martgacha 
davom  e tdi. H ar bir 
variantd
an 
chiqgan 
jami 
h osil kg Bir tub 
ni h olni
ng 
o‘rtach
a 
h osildor
ligi
Variantl
ar 1-2yarus  3-4yarus 5-7yarus jami O‘rtac
ha
  1-
qay
tari
q 2-
qa
yt
ari
q 3-
qa
yt
ari
q O‘
rt
ac
h a 1
-
q
a
y
t
a
r
i
q 2
-
q
a
y
t
a
r
i
q 3-
qa
yt
ari
q O
‘r
ta
c
h
a 1
-
q
a
y
t
a
r
i
q 2-
qa
yt
ari
q 3-
qa
yt
ari
q O
‘
r
t
a
c
h
a
1 363 356 3 76 36 5  32
8 3 1
4 334 32 5
,33  2
4
9 2 40 2 5 7 2 4
8,
67  939,00 4. 695
2 2 9 4 268 287  283 2 5
7 23
1 238 242 1
2
8 124 132 12
8 653,00 3.2 65
3 3 38 327 3 1 3 32 6 2 9
6 28
4 2 7 7 28 5
,67 1
4
4 142 139 14
1,
67 753,34 3. 767Azotli o ‘ g ‘ it lar shaklini gidroponika usulida o ‘ stirilgan pomidorning
  yaruslar bo ‘ yicha hosildorligiga ta ’ siri, kg/200 ta o ‘ simlik                  t/r Ko‘rsatkichlar O‘lchov 
birligi 1-variant 2-variant 3-variant
1 Hosildorlik s/ga 1032,9 718,3 828,67
2 Pomidorni 
sotuvdagi narxi so‘m/s 1500000 1500000 1500000
3 Yalpi daromad so‘m/ga 1549350000 1077450000 1243005000
4 Jami xarajat so‘m/ga 446910000 442510000 442241150
5 Sof daromad so‘m/ga 1102440000 634940000 800763850
6 Mahsulot tan-
narxi so‘m/s 432674,99 616051,79 533675,83
7 Rentabellik 
darajasi % 246,68 143,49 181,07Kokos qipig ‘ i asosida gidroponika usulida pomidor yetishtirishda 
azotli o ‘ g ‘ it  shakllarining iqtisodiy samaradorligi                 Xulosa va tavsiyalar

1.Kokos  qipig‘i  asosida  gedroponika  usulida  issiqxonada  pomidor  yetishtirishda  azot  saqlovchi 
meniral  o‘g‘it  lar  shaklini  to‘g‘ri  tanlash  o‘simlik  o‘sishi  barg  xosil  qilishi  barg  yuzasi  yaruslar 
oralig‘ini optimal shakillantirishda muxim ro‘l o‘ynaydi . Gedroponika usulida issiqxonada  pomidor 
yetishtirishda      eng  yaxshi  o‘sish  rivojlanish  ko‘rsatgijlari  azot  saqlovchi  o‘g‘it    sifatida  kaliy  netrat 
qo‘llanilganda kuzatiladi. 

2.Kokos  qipig‘i  asosida  gedroponika  usulida  issiqxonada  pamidor  yetishtirishda  o‘simlikda  quruq 
mo‘dda  to‘planishiga  azot  shakillari  ta’sir  ko‘rsatadi.  Eng  yuqori  darajada  o‘simlikda  quruq  mo‘dda 
to‘planishiga    azot  manbayi  sifatida  kaliy  netrat  qo‘lanilganda  yuzaga  keladi.  Azotli  o‘g‘it  larni 
ammoniy  sulfat  shaklida  qo‘llaganda  gedroponika  usulida  issiqxonada  pomidor  yetishtirishda 
o‘simlikni barcha rivojlanish fazalarida quruq mo‘dda massasi eng kam darajada bo‘ladi. 

3.Kokos  qipig‘i  asosida  geroponika  usulida  issiqxonada  pomidor  o‘simligining  oziqlanishi  azot 
manbayi  sifatida  kaliy  netrat  qo‘llanilganda  eng  yuqori  darajada  bo‘ladi.  Karbamit  ayniqsa  amminiy 
sulfatning  bu  boradagi  tasir  samarasi  pomidor  o‘simligining  butun  o‘suv  davri  davomida  kaliy 
netratnigiga nisbatan kuchsizroq boladi.                  Xulosa va  tavsiyalar

4.gidroponika  usulida  issiqxonada  yetishtirilgan  pomidor  o‘simligining  tarkibida  shonalash  fazasida  azot 
3.7-4.2%,fosfor 0.63-0.66%,kaliy 4.9-5.5% gullash fazasida 3.5-4.0;0.61-0.65;4.7-5.3% pishiosh fazasining 
boshlanishida mos ravishda 3.0-3.3;0.54-0.58;4.3-4.8%ni tashkil etadi eng yuqori ko‘rsatgichlar kaliy netrat 
eng past natija ammoniy sulfat qo‘llanilganda kuzatildi. Karbamit o‘g‘it i oraliq o‘rinni egallaydi .

5.Kokos  qipig‘i  asosida  gedroponika  usulida  issiqxonada  yetishtirilgan  pomidor  o‘simligi  bilan  oziq 
moddalari olib chiqib ketilishi pomidor o‘simligi rivojlanish fazalari bo‘ylab ortib boradi va pishish fazasiga 
kelib  eng  yuqori  ko‘rsatgichga  ega  bo‘ladi  .  pishish  fazasining  boshlanishida  pomidor  o‘simligi  162.92-
189.81kg/ga  azot  ,29.33-33.36kg/ga  fosfor  va  233.52-276.09kg/ga  kaliy  olib  chiqib  ketadi.  Pomidor 
o‘simligi bilan  oziq  mo‘ddalarni  olib  chiqib  ketishi  azot manbayi  sifatida kaliy  netrat  qollanilgan  variantda 
eng yuqori ko‘rsatgichga ega bo‘ladi 

6.bitta  o‘simlik  tupidagi  pomidor  massasi  azot  manbayi  sifatida  kaliy  netrat  qo‘llanilganda  eng  yuqori 
ammoniy  sulfat  qo‘llanilganda  eng  past  ko‘rsatgichga  ega  bo‘ladi  .  birdona  pomidor  mssasi  ham  ushbu 
qonunyot  asosida  o‘zgaradi.  Xosilning  asosiy  qismi  1-2-va  3-4-yaruslarda  shakillanadi  5-6-7-yarustlarda 
xosil bo‘lgan pomidor massasi sesilarli kam darajada bo‘ladi.                  Xulosa va  tavsiyalar

7.  kakos  qipig‘i  asosida  gidropomnika  usulida  issiqxonada  yetishtirligan  pomidorning  xosildorligi  718.30-
1032.90  s/ga  asosida  bo‘ladi.  Eng  yuqori  xosil  (1032.90s/ga)  kaliy  netrat  eng  kam  xosil  amoniy  sulfat 
(718.30s/ga)qo‘llanilganda  kuzatiladi.  Karbamit  qo‘llanilgan  variantda  pomidor  xosildorligi  828.67s/gani 
tashkil  etadi  .kaliy  netrat  qollanilgan  variantda  pomidor  xosildorligi  ammoniy  sulfat  qo‘llanilgan  variantga 
nisbatan 314.6s/ga yoki 43.80%karbamit qollanilgan variantga nisbatan 204.23s/ga yoki 24.65%yuqori bo‘ladi 

8.kokos qipig‘i asosida gidroponika usulida issiqxonada yetishtirilgan pomidor mevasi sifatiga azot saqlovchi 
mineral o‘g‘it lar shkli turlicha tasir ko‘rsatadi. Bunda azot manbayi sifatida kaliy netrat ishlatilganda pomidor 
mevasi  tarkibidagi  foydali  moddalar  va  vetaminlar  eng  yuqorei  darajada  bo‘ladi  ushbu  variantda  netratlar 
miqdori eng past darajani tashkil etadi .

9.Kokos  qipig‘i  asosida  gedroponika  usulida  pomidor  yetishtirishda  eng  yuqori  iqtisodiy  ko‘rsatgichlar  azot 
manbayi  sifatida  kaliy  netrat  qollanilganda  kuzatiladi  .  Eng  past  iqtisodiy  ko‘rsatgichlar  azotli  o‘g‘it    shaklida 
ammoniy  sulfat  qo‘llanilganda  qayt  etiladi.  Gedroponika  usulida  isiqxonada  pomidor  yetishtirilganda  soft 
daromat  variantlar  bo‘yo‘yicha  634940000-110244000so‘m/ga  rentabillik  darajasi  143.49-246.68%atrofida 
bo‘ladi.

10.Kokos  qipig‘i    asosida  gidroponika  usulida  isisqxonada  pomidor  yetishtirilganda  B  bo‘chkadagi  kaliy 
netratdan foydalanish tavsiya etiladi.                  E’tiboringiz uchun rahmat!!!