Global mintaqaviy ekologik muammolar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Global mintaqaviy ekologik muammolar

Купить

Global mint aqav iy
ek ologik muammolar

Orol muammosi
Tabiiy muhit holatining inson ta’sirida
o‘zgarishi, jonli va jonsiz komponentlarga kuchli
antropogen ta’sir mahalliy, mintaqaviy va
umumjahon ekologik muammolarni keltirib
chiqaradi. Jumladan, shu kabi ta’sirlar natijasida
mintaqadagi ekologik inkirozning eng xavfli
nuqtasi hisoblangan "Orol muammosi” vujudga
keldi.

Bu haqda quyidagi ma’lumotlar fikrimizni isbotlaydi. Oxirgi
40-45 yil davomida Orol dengizi sathi 22 metrga pasayib
ketdi, akvatoriya maydoni 4 martadan ziyodga kamaydi, suv
hajmi 10 baravargacha (1064 kub km dan 70 kub km)
kamaydi, suv tarkibidagi tuz miqdori 112 g/l gacha, Orolning
sharqiy qismida esa 280 g/l gacha yetdi. Orol dengizi deyarli
"o’lik” dengizga aylandi. Qurib qolgan tubi maydoni 4,2 mln.
gektarni tashkil etib, tutash hududlarga chang, qum-tuzli
aerozollarini tarqatish manbaiga aylandi. Bu yerda har yili
atmosfera havosiga 80 dan 100 mln. tonnagacha chang
ko‘tariladi. Shu bilan bir vaqtda, Amudaryo va Sirdaryoning
deltalarida yerlarning tanazzulga uchrashi va cho‘llashish
sur’atlari o‘sib bormoqda.

Orol va Orolbo‘yi muammosini yechishdagi uchta asosiy
yo‘nalishlar ya’ni, birinchidan, ichimlik suvini quvurlar orqali
aholiga yetkazib berish bilan hududning sanitar-epidemologik
ahvolini yaxshilashga, shuningdek, yer osti chuchuk suvidan
foydalanishga ham e’tibor qaratildi. Sog‘liqni saqlash va sanitariya
xizmati darajasini keskin yuqoriga ko‘tarish zarurligi uqtirildi;
ikkinchidan, dengizning qurigan janubiy qirgoqlarida sun’iy
damba qurib, delta eksosistemasini doimiy suvlashtirish yo‘li bilan
"Yashil kamar” hosil qilish; uchinchidan, dengizni o‘zini sahlash.
Uni saqlash uchun unga sistematik ravishda ko‘p miqdorda suv
yuborib turish kerakligi va bundan tashqari Orolni qurigan tubida
saksovulzorlar barpo etish natijasida qum ko‘chishi, chang
ko‘tarilishini oldini olinishi mutaxassislar tomonidan ta’kidlandi

Chuchuk suv muammosi
Suv tanqisligi Markaziy Osiyoda yaqin 10 yillikdagi eng dolzarb
muammolardan biriga aylanadi. O'zbekistonda nafaqat sug'orish,
balki ichimlik suvi yetishmovchiligi ham kuchaymoqda.

Mintaqada muzliklar erishi tezlashmoqda, qishloq xo'jaligida suvdan
tejamli foydalanish mexanizmi shakllanmagan. Tejamkorlikni
ta'minlovchi yangi texnologiyalar katta mablag' va davlat e'tiborini
talab qiladi.
Fermerlardan biri bu yilgi qurg'oqchilik dehqonlar uchun ancha og'ir
kechganini ta'kidlaydi:

"Paxtaga suv berishni hojati ham qolmadi.
Vaqt o'tib bo'ldi. Bu yil dehqonlar, fermerlar
uchun yil og'ir keldi. O'ylashimcha,
ko'pchilik paxta planini bajara olmaydi.
Qurg'oqchilikni ichimlik suviga ham ta'siri
bo'lar ekan. Kuzatishimcha ko'p joylarda
yerosti suvlarini chuqurlikdan nasoslar
tortib ololmaydi. Aholiga ham ancha
qiyinchilik tug'diradi", - deydi bu fermer.

Yaqin yillardan boshlab kuzatilyotgan qurg'oqchilik
sabablari haqida mutaxassislar orasida ikki xil qarash
mavjud.

Birinchi qarashga ko'ra, mintaqa global iqlim o'zgarishi
ta'siri ostida. Bu mintaqada nafaqat keskin qurg'oqchilikni,
balki o'ta og'ir ekologik inqirozlarni yuzaga keltiradi.
Ta'kidlash joiz, turli xalqaro hisobotlarda ham suvsizlik,
qurg'oqchilik mintaqada turli ziddiyatli holatlarga sabab
bo'ladi deya ogohlantirilgan. Ekologik inqirozlar
taxminlarga ko'ra 2020 yillardan boshlab yaqqolroq
namoyon bo'ladi.

Sho`rlanish
Choʻllanish — qurgʻoqchil iqlimli oʻlkalarda ekologik tizimlarning buzilishi, ulardagi
organik
hayotning barcha shakllari yomonlashuviga va natijada tabiiyiqtisodiy imkoniyatlarning
pasayib
ketishiga olib keluvchi tabiiygeografik hamda antropogen jarayonlar majmui. Bu
jarayonlar tabiiy
oʻsimliklar turlari va miqdorining kamayishi, tuproq eroziyasi, tuproqning shoʻrlanishi va
unumdorligining kamayib ketishi kabilardan iborat. Ch. natijasida choʻllarning maydoni
ortadi,
choʻl tavsifli landshaftlar yuzaga keladi. Yer yuzasining 48,5 mln. km² ga yaqin kismi choʻl
va
chala choʻllardan iborat boʻlib, uning 10 mln. km² ga yaqini antropogen omillar taʼsirida
yuzaga
kelgan. Ch. jarayoni deyarli barcha kitʼalarda, koʻproq Afrika, Osiyo, Avstraliya hamda Jan.
Amerikaning qurgʻoqchil iklimli hududlarida kuzatilmoqda.

Oʻrta Osiyoda Orol dengizi va
Orolboʻyi regionida ham mavjud boʻlib, tang ekologik holat yuzaga keldi. Ch. murakkab
va jahon
miqyosidagi ekologik muammoga aylandi. Ch. 1968—79 yillarda Afrikada Sahroi
Kabirning jan.
hududlarida, gʻarbdan Mavritaniya va Senegaldan boshlab, sharkda Chad va Sudan
chegarasigacha boʻlgan juda kata maydonda roʻy bergan va bu qurgʻokchilik "Sahel
fojiasi" nomi
bilan mashhur boʻldi. Ch.ni oʻrganish, oldini olish va unga qarshi kurashish
choratadbirlari boʻyicha
jahon miqyosida ishlar olib boriladi. Bu mavzudagi 1ilmiy anjuman 1977-yilda
Keniyaning Nayrobi
shahrida oʻtkazilgan va unda Ch.ga qarshi kurash rejasi ishlab chiqilgan. Bunday ilmiy
anjumanlar
Oʻzbekistonda 1981-yilda Toshkentda, 2000-yilda Samarqandda oʻtkazilgan. Oʻzbekiston
Respublikasi 1995-yil 31 okt. da qurgʻoqchilik va Ch.ga qarshi kurash Xalqaro
konvensiyasiga
qoʻshilgan.


ETIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Global mintaqaviy ekologik muammolar

Купить