Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 278.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Политология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Globallashuv va Xalqaro terrorizm masalalari

Купить
O ZBEKISTON RESPUBLIKASI ʻ OLIY TA LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI ʼ MIRZO ULUG BEK NOMIDAGI ʻ O ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI ʻ IJTIMOIY FANLAR FAKULTETI SIYOSATSHUNOSLIK YO NALISHI ʻ “GLOBALLASHUV VA BARQAROR TARAQQIYOT” FANIDAN KURS ISHI MAVZU: GLOBALLASHUV VA XALQARO TERRORIZM MASALALARI Toshkent-2025 MUNDARIJA KIRISH……………………………………………………………………… 3 I BOB. GLOBALLASHUV JARAYONINING XUSUSIYATLARI........... 7 1.1. G‘arb va boshqa sivilizatsiyalar o‘rtasidagi qarama-qarshilikning kuchayishi………………………………….………………………………… 7 1.2. Dunyodagi radikal harakatlar va sivilizatsiya urushi tushunchasi….. ……. 10 II BOB. JAHON TERRORIZMINING GLOBALLASHUVI….. ………... 19 2.1. Jinoyatchilikning globallashuvi………………………………….. ……… 19 2.2. Terrorizmning globallashuvi va 2001-yil 11-sentyabrda AQShda sodir etilgan terrorchilik hujumining sabablari va oqibatlari……………………….. 24 XULOSA……………………………………………………………….……. 38 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO YXATI……………………...ʻ 40 3 KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Globallashuv XXI asrda dunyo siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy jarayonlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu jarayon insoniyat hayotining barcha sohalariga ijobiy va salbiy ta’sir qilgan holda, xalqaro terrorizm kabi global xavfsizlik muammolarini chuqurlashtirdi. Globallashuv fonida terroristik faoliyat yangi ko‘rinishlarda namoyon bo‘lib, butun dunyoga tarqalmoqda: Transmilliy terroristik tarmoqlar: "Al-Qoida", "IShID" kabi guruhlar o‘z harakatlarini globallashuv vositasida kengaytirdi. Ular o‘z a’zolarini jalb qilish va moliyalashtirish uchun internet va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanmoqda. Ijtimoiy tarmoqlar orqali propaganda: Terrorchi guruhlar o‘z mafkuralarini internet orqali targ‘ib qilib, yoshlarni radikallashtirishni kuchaytirgan. Globallashuv xalqaro terrorizmga qarshi kurashda ijobiy imkoniyatlarni ham taqdim etadi: Xalqaro hamkorlik: BMT, NATO, SHHT kabi tashkilotlar xavfsizlikni ta’minlash uchun global sa’y-harakatlarni muvofiqlashtirmoqda. Axborot almashinuvi: Davlatlar o‘rtasida tezkor axborot almashinuvi terrorizm tahdidlariga samarali javob qaytarishga yordam bermoqda. Texnologik yechimlar: Sun’iy intellekt va kiberxavfsizlik texnologiyalari yordamida terroristik tarmoqlarni kuzatish va bartaraf etish imkoniyatlari kengaymoqda. 2017-yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida so‘zlagan nutqida Prezident Mirziyoyev xalqaro terrorizm va ekstremizmning ildizlari jaholat va murosasizlik ekanini qayd etib, yoshlarning ongu tafakkurini ma’rifat asosida shakllantirish va tarbiyalash eng muhim vazifa ekanini ta’kidlagan edi. Sh.Mirziyoyev xalqaro terrorizmga qarshi kurashda ochiq va samarali xalqaro hamkorlikning rivojlanishi muhimligini ta’kidlab, geosiyosiy keskinlik va nizolarning kuchayishi, yetakchi davlatlar o‘rtasida o‘zaro ishonchning pasayishi bu jarayonga salbiy ta’sir ko‘rsatayotganini afsus bilan qayd etgan 1 . O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 28-noyabrdagi PQ-3404- son Qarori: O‘zbekiston Respublikasida jinoyatchilikka qarshi kurashish va 1 Mirziyoyev Sh. M. Yangi O zbekiston strategiyasi. – T.: “O zbekiston” nashriyoti, 2021, - 464 b.ʻ ʻ 4 huquqbuzarliklar profilaktikasi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. Ushbu qaror jinoyatchilik, jumladan, terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish, profilaktika ishlarini kuchaytirish va huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini samarali tashkil etishga qaratilgan 2 . Mavzuning o rganilganlik darajasi. ʻ Olimlar globallashuv va xalqaro terrorizm masalalarini chuqur o rganib, ushbu jarayonlarning mamlakatimiz va ʻ mintaqamiz xavfsizligiga ta sirini tahlil qilmoqdalar. Ularning tadqiqotlari ʼ quyidagi yo nalishlarda olib borilmoqda: ʻ E. G apparovning "Globallashuv asoslari" nomli asarida globallashuvning ʻ iqtisodiy, siyosiy va madaniy integratsiya jarayonlariga ta siri o rganilgan. Muallif ʼ ʻ globallashuvning ijobiy va salbiy jihatlarini tahlil qilib, uning milliy madaniyat va iqtisodiyotga ta sirini yoritadi. ʼ O zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi tomonidan tayyorlangan o quv ʻ ʻ qo llanmada terrorizm va ekstremizm tushunchalari, ularning mohiyati va ʻ mazmuni, shuningdek, globallashuv sharoitida buzg unchi g oyalarga qarshi ʻ ʻ kurashish masalalari yoritilgan. Ushbu qo llanma yoshlar o rtasida diniy- ʻ ʻ ekstremistik g oyalar tarqalishining oldini olishga qaratilgan. O zbekiston xalqaro ʻ ʻ terrorizmga qarshi kurashda xalqaro hamkorlikni kuchaytirishga alohida e tibor ʼ qaratmoqda. Bu borada o tkazilgan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalar va ʻ Mustaqil Davlatlar Hamdo stligining terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashish ʻ bo yicha konferensiyalarida olimlarimiz faol ishtirok etib, o z tadqiqotlarini ʻ ʻ taqdim etmoqdalar. O zbekiston olimlari diniy ekstremizm, missionerlik va xalqaro terrorizm ʻ masalalarini ham o rganib, bu borada ilmiy asarlar yaratmoqdalar. Ular diniy ʻ ekstremizmning oldini olish, yoshlarni buzg unchi g oyalardan himoya qilish ʻ ʻ masalalariga alohida e tibor qaratmoqdalar. Ushbu tadqiqotlar globallashuv va ʼ xalqaro terrorizmning O zbekiston va mintaqamiz xavfsizligiga ta sirini chuqur ʻ ʼ 2 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 28-noyabrdagi “O‘zbekiston Respublikasida jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklar profilaktikasi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari” to‘g‘risidagi PQ- 3404-son Qarori 5 anglashga, shuningdek, bu tahdidlarga qarshi samarali choralarni ishlab chiqishga xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, ishda mualliflarning ingliz tilidagi ba’zi asarlaridan foydalanilgan ( Bideleux R. , Teylor R. , Gudson R. , Uilyams A. M. , Ohmae K. ) va www.liga.net, www.lenta.ru , www.russian.people.com saytlaridan Internet resurslari. Kurs ishi mavzusining obyekti. "Globallashuv va xalqaro terrorizm masalalari" mavzusining obyekti sifatida globallashuv jarayonining dunyodagi xalqaro munosabatlar, ijtimoiy-siyosiy tizimlar, iqtisodiy va madaniy sohalarga ta’siri, shuningdek, xalqaro terrorizmning mazmuni, sabablari, oqibatlari va unga qarshi kurashish masalalari o‘rganiladi. Kurs ishining predmeti . "Globallashuv va xalqaro terrorizm masalalari" mavzusining predmeti – bu globallashuv jarayonlari va xalqaro terrorizmning bir- biriga o‘zaro bog‘liq bo‘lgan jihatlarini, ularning paydo bo‘lish sabablarini, rivojlanish xususiyatlarini va ular keltirib chiqaradigan oqibatlarni o‘rganishdan iborat. Kurs ishining maqsadi. Globallashuv jarayonlari va xalqaro terrorizm o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganish, ularning jamiyat, davlat va xalqaro munosabatlarga ta’sirini aniqlash hamda terrorizmga qarshi kurashish uchun samarali yechimlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi Kurs ishining vazifalari. Ushbu kurs ishining maqsaddan kelib chiqib quyidagi vazifalar belgilab olindi: - Globallashuvning jamiyat va xalqaro munosabatlarga qanday ta’sir qilayotganini tahlil qilish; - Terrorizmning asosiy sabablari va omillarini aniqlash; - Globallashuv va terrorizmning bir-biriga ta’sirini aniqlash; - Globallashuv sharoitida xalqaro terrorizmga qarshi samarali choralarni aniqlash va amalga oshirish. 6 Kurs ishining tarkibiy tuzilishi. Kurs ishi kirish, ikki bob, to rtta paragraf,ʻ xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro yxatidan iborat bo lib, kurs ishining ʻ ʻ umumiy hajmi 39 betni tashkil etadi. 7 I BOB. GLOBALLASHUV JARAYONINING XUSUSIYATLARI 1.1. G‘arb va boshqa sivilizatsiyalar o‘rtasidagi qarama-qarshilikning kuchayishi S. Xantington 1993 yilda "Sivilizatsiyalar to‘qnashuvi 3 " nomli ma’ruzasini nashr etdi, unda u 7-8 ta yirik sivilizatsiyani ko‘rib chiqadi: 1. G‘arbiy. 2. Slavyan-pravoslav. 3. Konfutsiy-xitoycha. 4. Buddist - yapon. 5. Islomiy. 6. Hindu. 7. Lotin Amerikasi. Va, ehtimol, 8 afrikanchadir. G‘arb tsivilizatsiyasi, S.Hantingtonning fikricha, anglo-sakson (okeanik) va Yevropa kontinentaliga bo‘linadi, chunki bir G‘arb sivilizatsiyasi doirasida boshqa sivilizatsiyalarga qarshi birlashgan harakatlarga qaramasdan, bu subsivilizatsiyalar o‘rtasidagi ziddiyat kuchayib bormoqda, deb aytish uchun barcha asoslar mavjud - birinchi slavyan-pravoslav , va hozirda - islomga qarshi. Oldinga qarab, aniqlik kiritish kerak. 2001-yil 11-sentabrdan keyin Amerika geostrategiyasi o z e tiboriniʻ ʼ o zgartira boshladi. Agar hujumdan keyingi birinchi kuni Amerika prezidenti Jorj ʻ Bushning og‘zidan diniy "islomga qarshi salib yurishi" bilan aniq bog‘langan "salib yurishi" so‘zlari eshitilgan bo‘lsa, keyinchalik ular AQShning yuqori martabali amaldorlari lug‘atidan yo‘qoldi. . Bundan tashqari, biz Amerika elitasining dunyoni idrok etishning ikkilik tizimidan chiqib ketganiga guvoh bo‘ldik. Uning xilma-xilligiga urg‘u berila boshlandi va Amerika Qo‘shma Shtatlari Islomga emas, balki terrorizmga qarshi ekanligi alohida ta’kidlandi . Vaholanki, boshqa tomon G‘arb-Islom yo‘nalishida sivilizatsiyalar to‘qnashuvini chuqurlashtirish bo‘yicha o‘z strategiyasini aniq qurmoqda. Va buning uchun u juda muhim to‘plangan salbiydan foydalanadi. 3 Huntington S. The Clash of Civilizations // Philosophical and Sociological Thought. 1996. No. 1 – 2. P. 22 – 49. 8 Keling, globallashuvning sivilizatsiya jarayonlariga ta’siri haqida batafsil to‘xtalib o‘tamiz. Avvalo shuni ta’kidlaymizki, globallashuv bir chiziqli jarayon emas va sivilizatsiyalar to‘qnashuvini S.Hantington aniqlagan o‘sha sivilizatsiyalar chegarasida talqin qilib bo‘lmaydi. Aslida chegaralar odamlarning ongida. Masalan, Angliya-Sakson tsivilizatsiyasi Irlandiya va Buyuk Britaniya bundan mustasno, asosan tarixiy jihatdan begona hududlarda yashaydigan yagona sivilizatsiyadir. Ammo bu erda ham qiziqarli naqshlarni kuzatishimiz mumkin. 11- asrda ularni zabt etgan sakslar va vikinglar mahalliy qabilalar bilan assimilyatsiya qilinmay, ularni siqib chiqargan. Shunday qilib, muqaddas bilimlarning tashuvchisi bo‘lgan Druid ruhoniylari g‘oyib bo‘ldi. Keyinchalik esa, Shimoliy Amerika qit’asida hind ruhoniylari, an’analar qo‘riqchilari g‘oyib bo‘ldi. Avstraliya, Yangi Zelandiya va Janubi-G‘arbiy Afrikada mahalliy aholi bilan assimilyatsiya kuzatilmadi. Shunday qilib, noyob mobil Anglo-Sakson okean tsivilizatsiyasi paydo bo‘ldi. Bundan farqli o‘laroq, Lotin Amerikasi tsivilizatsiyasi ko‘p miqdorda ko‘chib kelgan oq rangli aholining mahalliy xalqlar va Afrika mamlakatlari aholisi bilan assimilyatsiya qilinishi natijasida shakllangan, buning natijasida uning tashuvchilari atrof-muhitda ildiz otgan va u o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan 4 . Ta’kidlash joizki, immigratsiya oqimining o‘sishi, ayniqsa, anglo-sakson sivilizatsiyasiga xos bo‘lgan sivilizatsiya anklavlarining shakllanishiga olib keldi. Globallashuv tsivilizatsiyaviy o‘z-o‘zini anglashning o‘sishiga ham sabab bo‘ldi. Aloqa vositalari va axborot texnologiyalarining rivojlanishi bir xil tsivilizatsiya va din vakillarining qaerda yashashidan qat’i nazar, o‘zaro bog‘liqlik hissini oshirdi . Bu nafaqat sivilizatsiyalar chegaralarida, balki tsivilizatsiyalar egallagan hududlarda, boshqa sivilizatsiya va din vakillari yashaydigan anklavlar chegaralarida ham sivilizatsiyaviy ziddiyatlarning rivojlanishi uchun old shart- sharoitlar yaratdi . Bolqon, Kavkaz, Yaqin Sharq va Xitoy va Afg‘oniston, 4 Panarin A.S. The temptation of globalism. M.: Russian National Fund, 2000. P. 64. 9 Hindiston va Pokiston chegaralariga yaqin hududlar va boshqa ko‘plab hududlar ana shunday anklavlarga aylandi 5 . Sivilizatsiyaviy to‘qnashuvlarning asosi birinchi navbatda etnik, diniy yoki madaniy farqlar emas, balki quyidagi omillardir: 1. Qashshoqlik va u bilan bog‘liq salbiy oqibatlar: ocharchilik, epidemiyalar, tabiiy ofatlar paytida va undan keyin mahrumlik. Turmush sharoitining yomonlashishi dushmanlarni qidirishga olib keladi, odatda ular boshqa etnik yoki tsivilizatsiya guruhining a’zolariga aylanadi 6 . 2. Turli etnik guruhlarning mulkiy tengsizligi. 3. “Tarixiy adolatsizlik”ga e’tibor qaratish, ayniqsa “tarixiy hudud”dan majburiy ko‘chirish holatlarida. 4. Status farqlari. 5. Cheklangan resurslarga egalik qilish uchun raqobat. 6. Ijtimoiy raqobat. Erkaklar tsivilizatsiyasi hukmronligi va kuchlilar hukmronligiga sig‘inish sharoitida etnik va sivilizatsiyaviy to‘qnashuvlar muqarrar. Qolaversa, erkaklik mafkurasi doirasida kuchli shaxs deganda eng tajovuzkor, qattiqqo‘l va hal qiluvchi shaxs sifatida jismoniy kuch va boylikka ustunlik beriladi; Ayolga xos bo‘lgan aql-zakovat, yumshoqlik, ijodkorlik, sezgirlik va rahm-shafqat tuyg‘usi kabi fazilatlar zaiflik belgisi hisoblanadi va erkaklar olamida har tomonlama qoralanadi yoki kamsitilish bilan qabul qilinadi 7 . Globallashuv bu qarama-qarshiliklarni ayniqsa keskin ko‘rsatdi va axborot sohasida mulk, maqom va ijtimoiy tengsizlik o‘rtasidagi hududiy masofani qisqartirib, uni xavfli darajada xavfli qildi va ilgari ajratilgan etnik guruhlar o‘zlarining diniy va etnik bog‘liqligini his qilganliklari sababli, ular onalarida yordam topdilar. sivilizatsiyalar. 5 Mackinder H. J. The geographical axis of history // Polis. 1995. No. 5. p. 43. 6 Asqarov R. Globallashuv va uning O‘zbekiston jamiyatiga ta’siri. – T.: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017y. – 254 b. 7 Yo‘ldoshev S. Terrorizm va radikalizm: zamonaviy xavf-xatarlar va kurash usullari. – T.: Fan va texnologiya, 2020y. – 312 b. 10 1.2. Dunyodagi radikal harakatlar va sivilizatsiya urushi tushunchasi "Fundamentalizm" umumiy nomi zamonaviy dinlarda ham, mafkuraviy va siyosiy sohada ham har qanday ekstremal konservativ harakatlarni anglatadi. “Fundamentalizm” tushunchasi birinchi marta 1910-1920 yillarda AQShning janubiy shtatlarida zamonaviy protestantizmning konservativ qanotini tavsiflash uchun ishlatilgan. 1919 yilda Butunjahon fundamentalistlar assotsiatsiyasi (WAF) tuzildi. Ular dunyoni ilmiy tushuntirishga qaratilgan har qanday urinishlarga qarshi chiqdilar, diniy hokimiyat va fanga postulatlarga qarshi chiqdilar 8 . Qo‘shma Shtatlarda nasroniy fundamentalistlari bolalarning diniy e’tiqodidan qat’i nazar, abort qilgan shifokorlarni o‘ldirmoqda, poyezdlarni relsdan chiqarib yubormoqda va maktablarda namoz o‘qishni joriy qilishni talab qilmoqda. Ular Oklaxoma shahridagi federal binoni portlatib, 167 kishi, jumladan, 19 bola halok bo‘ldi. Ma’lum bo‘lishicha, hibsga olingan "xristian fundamentalistlari" Michigandagi "Xudo armiyasi" deb nomlangan militsiya bilan bog‘langan bo‘lib, ular federal hukumatga boshqa nasroniy fundamentalist sektasi - Branch Davidians (Texas) ni ta’qib qilgani uchun urush e’lon qilgan ikki ruhoniy tomonidan tashkil etilgan. Fundamentalistlarning yana bir guruhi, "Ahd, qilich va Xudoning qo‘li" ham keng tanildi. Ushbu guruhlar otishma mashqlarini tashkil qiladi va ekstremal sharoitlarda omon qolishga o‘rgatadi. Ularning dala qoidalaridan birida shunday deyilgan: “Iso halokatli qurollardan foydalanishga qarshi emas edi ”. Amerikalik fundamentalist televideniye voizi Pat Robertson o‘zining "Yangi dunyo tartibi" kitobida (1991) ta’kidlaydiki, hozirgi dunyo hayotining noaniqligi "Lyutsifer va uning mulozimlari hukmronlik qiladigan insoniyat uchun yangi dunyo tartibidan boshqa narsa emas". Ular shaytonning xabarchilari deb hisoblagan so‘l radikallar va liberallarga qarshi ma’naviy tanazzulni yo‘q qilish uchun shafqatsiz urush olib borishga tayyor. Ular an’anaviy ravishda respublikachilarni qo‘llab-quvvatladilar va 1994 yilgi saylovlarda ularga 29% ovoz berishdi. 8 Utkin A.I. Globalization: process and understanding. M.: Logos, 2001. P. 72. 11 Qo‘shma Shtatlar mamlakat ichidagi xristian fundamentalizmi muammosini tan olishni istamaydi, ularni fanatiklar deb ataydi. Ammo islom, yahudiy, hindu va buddist kabi “xristian fundamentalizmi” umumiy ildizlarga ega. Ular bir xil atamalardan foydalanadilar, o‘rnatilgan tartibning har qanday o‘zgarishiga qarshi kurashadilar, mezonlarini o‘zlari belgilaydigan din sofligiga qaytishni talab qiladilar va aksariyat hollarda barcha muammolarning ildizini AQShda ko‘rishadi. , bu "shayton" deb ataladi va ular qo‘llab-quvvatlaydigan xalqaro tashkilotlarda - XVF, JST, Jahon banki, shuningdek, bir qator mashhur TMKlarda. Qizig‘i shundaki, "erkin bozor fundamentalizmi" (J. Grey) va "bozor fundamentalizmi" (J. Soros) ham mavjud. Fundamentalizmning bu turi bozor institutini ma’naviy asoslab beradi, Sovuq urush g‘oliblarining g‘alabasi mahsulidir va J. Soros ta’kidlaganidek, "bozor jarayonlariga har qanday aralashuvga qarshi turish zarurligini to‘liq oqlaydi" 9 . Sanab o‘tilgan fundamentalizm turlaridan "islom fundamentalizmi" eng radikal xususiyatlarga ega bo‘ldi. Faqat Jazoirda u 30-40 ming tinch aholining o‘limi uchun javobgardir. “Islom fundamentalizmi” tarafdorlari “islom sivilizatsiyasining oltin davri”ga qaytishni targ ib qilmoqda. Radikal qanot vakillari televideniye va har qandayʻ “g‘arblashuv” ko‘rinishlarini taqiqlaydi va zo‘ravonlikni “sof islom jamiyati”ga qaytishning yagona vositasi deb biladi. Islom fundamentalistlari, shuningdek, ko‘pchilik musulmon mamlakatlari hokimiyatlariga qarshi chiqib, ular Qodir Tangrining irodasini bajarmaydilar, shuning uchun islom olamidagi barcha balolarga ishonadilar. Bundan tashqari, radikal fundamentalistik guruhlar terrorizmni ochiqdan- ochiq targ‘ib qilmoqda. Yahudiy fundamentalistlari bir xil pozitsiyalarga amal qilishadi, faqat ular islom mamlakatlarida asosiy dushmanni ko‘rishadi. Barcha fundamentalistik harakatlar, o‘z tarafdorlari uchun mukofot sifatida, ayniqsa, eng radikallar, to‘g‘ridan-to‘g‘ri osmonga ko‘tarilish va samoviy hashamat orasida zavq va saodatda abadiy hayotga ega bo‘lishni va’da qiladi. 9 Soros J. Part X. The New Global Financial Architecture // Soros G. Open Society. Reforming Global Capitalism. NY: Publishing Affair, 2000. P. 40-41. 12 Fundamentalizmning tarqalishining sabablari uchinchi dunyo davlatlarining jadal modernizatsiyasi, ijtimoiy adolatsizlikning kuchayishi, daromadlar tengsizligi, hayot sifatining yomonlashishi va yashash muhitining o‘zgarishi bilan bog‘liq. Boshqarib bo‘lmaydigan jarayonlar oldida himoyasizlik hissi g‘azabni keltirib chiqaradi . Globallashuv voqealarni yanada tezlashtirdi, mamlakatlarni bir- biriga yaqinlashtirdi va bu muammolarni yoritib berdi. Islom olamidagi qishloqlarning qashshoqligi bilan solishtirganda, Las-Vegasning hashamati o‘ta dahshatli xususiyatlarga ega bo‘ldi. Uchinchi dunyo xalqlarining arxaik ongi Las- Vegasni Iblis shahri bilan darhol bog‘lashi ajablanarli emas. Shunday qilib, fundamentalizm jahon hamjamiyatining global kasalligining alomatidir 10 . Bugungi kunda islom fundamentalizmining eng yirik ko‘rinishlaridan biri Tolibon harakatidir. «Tolibon» — (arabchadan «Toliban» — «ilm tolib», ya niʼ talaba, shogird, o quvchi). O ta konservativ islom harakati 1994-yilda qo shni ʻ ʻ ʻ Afg onistondan kelgan pushtun qochqinlari (Janubiy Osiyodagi eng yirik etnik ʻ guruhlardan biri) uchun Pokistonda ochilgan musulmon diniy maktablari (madrasalari) bitiruvchilaridan tashkil topgan. Mulla Muhammad Umar boshchiligidagi harakat "haqiqiy islom" davlatini yaratish maqsadini e’lon qildi va Burhoniddin Rabboniy hukumati va afg‘on mujohidlarining barcha harbiy-siyosiy guruhlariga qarshi qaratilgan edi. Sovet qo‘shinlarining Afg‘onistondan 1989 yil. Tolibon harakatining markazi Qandahor shahri (Afg onistonning janubi- ʻ sharqida) bo ldi. Muhammad Umar guruhining birinchi harakati shaharda uch ʻ ayolga hujum qilgan mahalliy mujohidlar yetakchisi va uning odamlarini o‘ldirish bo‘ldi. Voqea ramziy ma’noga ega edi: Qur’on g‘oyalariga xiyonat qilgan buzuq va hokimiyatga chanqoq mujohidlar Afg‘onistonni "zo‘rlashdi"! Mujohidlarni “jazolash” orqali Tolibon xalq orasidagi obro‘sini keskin oshirdi. 1995 yil fevraliga kelib ular mamlakat janubiy viloyatlarining yarmini bosib oldilar va Kobulni qurshab oldilar va 1996 yilda poytaxtga kirishdi. 10 Usmonov Q. Markaziy Osiyo xavfsizligi va xalqaro terrorizm masalalari. – T.: Universitet nashriyoti, 2018y. – 296 b. 13 Ko‘plab ekspertlar Pokiston boshidanoq qurolli kuch sifatida Tolibon ortida turganini ta’kidlaydi. Ayrim ma lumotlarga ko ra, toliblarni to g ridan-to g riʼ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ moliyalashtirish, harbiy tayyorgarlikdan o tkazish va ularni zamonaviy qurol- ʻ yarog lar bilan ta minlash General Nasrulloh Bobar boshchiligidagi Pokiston ʻ ʼ desantchilarining chegara qo riqlash korpusi va elita bo linmalari tomonidan ʻ ʻ amalga oshirilgan . Keyinchalik harakat Pokistonning Inter-Service razvedka xizmatidan bevosita yordam ola boshladi Razvedka (ISI). Tolibon hozirda Afg‘oniston Islom Amirligi deb e’lon qilgan Afg‘onistonning katta qismini nazorat qiladi. Tolibon hukumatini faqat uchta davlat - Pokiston, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari tan olgan. Tolibon rejimining rahbari Mulla Muhammad Umar bo‘lib, u "Amirul mo‘min" unvoniga ega va hukumatning maslahat organi bo‘lgan Sho‘roga (Kengashga) rahbarlik qiladi. Muhammad Umarning qarorgohi Qandahorda joylashgan. Tolibon nazorati ostidagi hududlarda shariat qonunlari o ta qo pol talqinda ʻ ʻ joriy qilingan (televidenie va g arb musiqalari, raqsga tushish taqiqlangan, ishlash ʻ va o qish huquqiga ega bo lmagan ayollar uchun ko r burqa kiyish, ommaviy qatl ʻ ʻ ʻ qilish va h.k.) . Tolibon mamlakatdagi barcha “g‘ayriislomiy” narsalarni, jumladan, madaniy sohani ham yo‘q qilish bo‘yicha fanatik siyosat olib bormoqda. 2001 yilning yozida Tolibon yetakchisi Muhammad Umarning buyrug iga ko ra ʻ ʻ Afg onistondagi islomgacha bo lgan madaniyat yodgorliklari – Bomiyon ʻ ʻ vodiysidagi YUNESKO tomonidan madaniy meros sifatida tasniflangan ulkan Budda haykallarining yo q qilinishi bu siyosatning apoteozi bo ldi. butun ʻ ʻ insoniyatning. Pokiston Qurolli Kuchlari Bosh shtabining sobiq boshlig‘i general Mirza Aslam Begning so‘zlariga ko‘ra, maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan Tolibon kontingentidan iborat bunday diniy maktablar zanjiri Pokiston va AQSh tomonidan “Afg‘oniston bo‘ylab diniy va mafkuraviy kamar” sifatida yaratilgan. - Mujohidlarning ma’naviyatini qo‘llab-quvvatlash uchun Pokiston chegarasi." 90- 14 yillarning boshlariga kelib, ushbu maktablarda 80 mingdan ortiq afg‘on "murosasizlar" tayyorlandi 11 . 1998-yil sentabrida Pokistonning sobiq ichki ishlar vaziri Nosirulloh Bobarning tan olishicha, 1994-yilda bu lavozimda bo‘lganida u afg‘on toliblarining jangovar bo‘linmalarini shakllantirish va ularni harbiy tayyorgarlikdan o‘tkazishda shaxsan ishtirok etgan. Sobiq vazirning so zlariga ko ra, aslida Tolibon harakatiʻ ʻ 1973 yilda marhum bosh vazir Zulfiqor Ali Bxutto davrida, Afg onistonda “o sha ʻ ʻ paytdagi Sovet ta sirining kuchayishi tahdidi” paydo bo lgan paytda tug ilgan. ʼ ʻ ʻ Nosirulloh Bobarning o‘zi hali yosh zobit bo‘lganida madrasa talabalarini jangovar otryadlarga olib, ularni maxsus lagerlarda harbiy ishlarga o‘rgatgan. Benazir Bxutto davrida shakllantirildi . U o‘shanda bu harakatning mavjudligi AQSh, Britaniya, Saudiya Arabistoni va Pokistonning keng ko‘lamli harbiy va moliyaviy yordami bilan ta’minlanganini tan olgan. Aynan shundan so‘ng toliblar mujohidlar dala qo‘mondonlari o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar tufayli parchalanib ketgan Afg‘onistonga kirib, shimolga g‘alabali yurishlarini boshladilar. Pokistonning navbatdagi bosh vaziri Navoz Sharifning pozitsiyasi Tolibonni mustaqil bo‘lishga majbur qildi. “Tolibon itoatkor, taqvodor yoshlardan mustaqil, shuhratparast va aqidaparast odamlarga aylandi, ular sobiq ustozlarini shantaj qilishga urinib, ularga harbiy yordam berishni davom ettirishga majbur qilishdi”, - deydi eronlik tarixchi va siyosatshunos Ali Akbar Darainiy . Uning so zlariga ʻ ko ra, hozir Pokiston hukumati emas , balki Pokiston razvedkasi Tolibonni qurol- ʻ yarog va harbiy texnika bilan ta minlash bo yicha maxfiy operatsiyalarni amalga ʻ ʼ ʻ oshirmoqda. Fundamentalistik harakatlar globallashuv sharoitida rivojlangan boshqa radikal milliy harakatlar bilan chambarchas bog‘liq 12 . Tishler va italiyalik Umberto Bossining harakatlari bor , avstriyalik o‘ta o‘ng populist York Xayder esa o‘zining saylanishi bilan G‘arbiy Yevropa jamiyatida larzaga sabab bo‘ldi. g‘alaba. Turli mamlakatlardagi o‘ng radikallar va separatistlar yetakchilari ro‘yxati cheksiz. Hatto Polshada ham, 2001 yilda, kutilmaganda, 11 Shcherbina T. This terrible word is "Peace". Access mode: http://www.lenta.ru/ww3/2001/09/28/desant/. 12 Jalolov I. Globallashuv davrida mintaqaviy xavfsizlik muammolari. – T.: Akademnashr, 2019y. – 278 b. 15 Evropa Ittifoqi integratsiyasiga qarshi bo‘lgan ikkita radikal partiya parlamentga kirishdi: anarxik tosh otish tendentsiyalari bilan "o‘zini himoya qilish" va bir qator milliy konservativlarni birlashtirgan "Polsha oilalari ligasi". va antisemit siyosatchilar. Va Polshada Evropa bilan integratsiyani qo‘llab-quvvatlovchilar soni 1998 yildagi 70% dan 2001 yil oxirida 43% gacha kamaydi. 2001 yil oxirida 12% ovoz olgan o‘ta o‘ngchi Daniya Xalq partiyasining g‘alabasi bundan ham kutilmagan bo‘ldi. Shu nuqtai nazardan, York Hayder partiyasining g‘alabasi ajablanarli emas va yangi ma’no kasb etadi - bu Evropaning radikallashuvining boshlanishi 13 . Bu radikal Yevropa harakatlari diniy aqidaparastlarnikidan farqli ravishda boshqa motivlar bilan boshqariladi. O‘z mavqeini yo‘qotish qo‘rquvi o‘zining gullab-yashnagan dunyosini butun dunyo bo‘ylab muhojirlar va sargardonlar, Amerika mahsulotlari va ommaviy madaniyat bosqinidan himoya qilish istagini keltirib chiqaradi. Ular ma’naviy poklanishni, boylarning daromadlarini cheklash uchun soliq islohotini, milliylashtirish va protektsionizmni talab qilmoqdalar. Liberal muvozanatsiz siyosatga asoslangan ijtimoiy-madaniy muhitning tezlashtirilgan va shafqatsiz o‘zgarishlariga qarshi kurashish uchun barcha ko‘rib chiqilgan tendentsiyalar chiqish yo‘lini "baxtli o‘tmish" ni tiklashda ko‘radi. O‘tmishning mifologik kulti taniqli psixologik mexanizmlarga - bolalik zaminiga, ona qorniga, ayniqsa, tahdidli muhit sharoitida qaytish istagiga asoslanadi. Hech kim bu o‘zgarishlarni hamma uchun qanday qilib qulay va foydali qilishni bilmasligi sababli, boshingizni qumga ko‘mish yoki yaxshi va barqaror bo‘lgan joyga qaytish istagi bor. Haqiqatda fundamentalizm va milliy radikalizm tarafdorlari ongida paydo bo ladigan o tmishning “oltin davri” mavjudʻ ʻ emas va bo lishi ham mumkin emas, lekin o tmishdan bexabarlik, o tmishdan ʻ ʻ ʻ ajralish, xuddi AQShda bo lgani kabi, shunday holatga olib keladi. xuddi shunday ʻ oqibatlar - o‘tmishingizga qaytish istagi. Bu harakatlarning barchasini bitta tuyg‘u birlashtiradi - qo‘rquv, o‘zgarish qo‘rquvi. 13 Bideleux R., Taylor R. European Integration and Disintegration. London, N.-Y. , 2003. P. 97 . 16 Va bu o‘zgarish qo‘rquvi nafaqat ma’naviyat peshvolari ongida, balki butun jamiyatda yashaydi. Jamiyat hayotini buzadigan o‘zgarishlardan qo‘rqish terrorchi guruhlar va harakatlarni yuzaga keltirdi. Birinchi keng miqyosli tsivilizatsiya urushi 1095 yilda katoliklar tomonidan Rim papasi Urban II ning marhamati bilan boshlangan, kofirlarga, ya’ni musulmonlarga qarshi salib yurishi boshlanganini e’lon qilgan va barcha gunohlar kechirilishini va’da qilgan xristianlar va islom o‘rtasidagi urush deb hisoblash mumkin. barcha ishtirokchilar. 20-asrda eng mashhur tsivilizatsiya urushi G‘arb davlatlari tomonidan qo‘llab-quvvatlangan Buyuk Britaniya va Lotin Amerikasi davlatlari tomonidan qo‘llab-quvvatlangan Argentina o‘rtasidagi Folklend orollari urushi edi. Mahalliy sivilizatsiya urushlari Kurdiston, Falastin, Checheniston va Kosovodagi harbiy harakatlarni o‘z ichiga oladi. 20-asrdagi bu urushlarning barchasi sanoat davri an’analarida olib borilgan. 20-asr urushi kontseptsiyasida har doim kuchliroq, ya’ni zamonaviy harbiy texnologiyalar va katta miqdordagi yangi texnikaga ega bo‘lgan g‘alaba qozongan. 2001 yil 11 sentyabrda biz sivilizatsiya urushining yangi turiga duch keldik - assimetrik, global va ko‘p o‘lchovli. Keling, Rossiya Federatsiyasi Harbiy ekspertlar kolleji vitse-prezidenti, general-mayor Aleksandr Vladimirovning "Uchinchi ming yillik urushlari to‘g‘risida" asarining bir qator qoidalarini tahlil qilishda foydalanib, tsivilizatsiya urushining xususiyatlarini ko‘rib chiqaylik. , Amerika Qo‘shma Shtatlariga hujumdan ancha oldin nashr etilgan 14 . 1. Sivilizatsiya urushlari turli tsivilizatsiya vakillarining bir-birining asosiy qadriyatlarini hurmat qilishni istamasligi va bir tsivilizatsiyaning o‘zining asosiy qadriyatlarini boshqa sivilizatsiyalarga singdirishga intilishi natijasida yuzaga keladi. 2. Sivilizatsiya urushlari xalqlarning “milliy (irqiy) tahqirlash chegarasi”ga yetganda boshlanadi. 14 Sobirov M. Globallashuv sharoitida xalqaro munosabatlar rivoji. – T.: Yoshlar nashriyoti, 2021y. – 284 b. 17 3. Sivilizatsiya urushlarida front chizig‘i yo‘q va nafaqat tsivilizatsiya keskinligi nuqtalarida, balki urushayotgan tsivilizatsiyalar hududining istalgan joyidan o‘tishi mumkin. Boshqacha qilib aytganda, front chizig‘i dushman hududi bo‘ylab tarqalib ketgan. 4. Harbiy harakatlarni muvofiqlashtirish, aniq belgilangan harbiy qo‘mondonlik markazi bo‘lmagan taqdirda, tarqoq boshqaruv tizimi tomonidan amalga oshiriladi. 5. Sivilizatsiya urushi sharoitida tsivilizatsiya platformalari, anklavlar yoki klasterlar tajovuzkor tramplinlarga aylanib, asta-sekin ma’lum bir sivilizatsiya vakillarining ko‘pchiligini fanatizm bilan yuqtiradi. 6. Texnologik ustunlikning qiymati keskin kamayadi. A.Vladimirov shunday deb yozadi: “G‘arb yaqin jang, terrordan charchash, “o‘z ichki demokratiyasi” tomonidan ochlik va o‘z davlatlari ichida zo‘ravonlikni kuchaytirish taktikasini o‘rnatadi ” 15 . qo zg olonchilar urushi ” bo ladi , ya ni G arbiy ittifoq davlatlarining barchaʻ ʻ ʻ ʼ ʻ hududlarida deyarli bir vaqtning o zida sodir bo ladigan umumiy partizan ʻ ʻ terrorchilik urushi ”. 8. “Umumjahon insoniy qadriyatlar”ning qadrsizlanishi yuz beradi. Xavf portlovchi moddalar bilan osilgan boladan ham, homilador ayoldan ham kelib chiqishi mumkin, shuning uchun qarama-qarshi tomon "harakatlanuvchi hamma narsaga" o‘q uzishga majbur bo‘ladi. 9. Bu urush qo‘rquv va noaniqlik muhitining kuchayishi bilan "yo‘q qilish" uchun olib boriladi. Ekstremal sharoitlarda omon qolishga ko‘proq moslashgan kishi g‘olib bo‘ladi. 10. Ko‘rinmas dushman bilan urush psixologik barqarorlikni pasaytiradi, bu esa turli kasalliklarning ko‘payishiga olib keladi. 11. Axborot asrining eng yangi texnologiyalari: axborot urushlari, kiberhujumlar va kompyuter viruslaridan faol foydalaniladi. 15 Vladimirov A. On the wars of the third millennium (civilizational aspect) // Power. 2001. No. 2. p. 61. 18 12. Asimmetrik hujumlar tsivilizatsiyalarning zaif tomonlaridan foydalanadi. Bunday hujumlarga qarshi samarali mudofaa qurish amalda mumkin emas, aks holda tsivilizatsiya o‘z afzalliklarini yo‘qotadi va o‘z qadriyatlaridan voz kechishga majbur bo‘ladi, bu esa uning mag‘lubiyatini anglatadi. 19 II BOB. JAHON TERRORIZMINING GLOBALLASHUVI 2.1. Jinoyatchilikning globallashuvi Jinoyat globallashuv yutuqlarini inkor etib bo‘lmaydigan va tasavvurni hayajonlantiradigan kam sonli sohalardan biridir. Uyushgan jinoyatchilik globallashgan jinoyatchilikka aylanib , barcha mamlakatlar va qit’alarni bir-biriga bog‘lab qo‘ydi. U, shuningdek, modernizm davrining yutuqlaridan to‘liq foydalandi: inson huquqlari - soya kapitalini qonuniylashtirgan hurmatli ishbilarmonlarning manfaatlarini buzishga harakat qiling, chunki ular eng yaxshi advokatlarga ega va shaxsiy mulk, shaxsiy hayot va boshqa narsalar daxlsizligi huquqiga ega. Ko‘proq; so‘z erkinligi - ular nazorat qiladigan matbuot davlatlar o‘z manfaatlariga tajovuz qilgan taqdirda hamisha norozilik bo‘ronini ko‘tarishga tayyor; demokratiya - uning sharoitida "sizning" o‘rinbosaringizni bajarish ancha oson va 30-yillardagi afsonaviy Amerika mafiyasi moliyaviy bozorlar va 16 offshor kompaniyalarni liberallashtirishni orzu ham qilmagan . Interpol orqali xalqaro politsiya hamkorligi jinoyatchilarga demokratiya orqali berilgan huquqlar oldida ojizdir. Ular bank siri bilan himoyalangan va yirik soliq jannatlari zanjiri giyohvand moddalar savdosining asosiy yo‘llari bo‘ylab paydo bo‘lgan 17 . Bunga globallashgan jinoyatchilikning texnik modernizatsiyasini qo‘shish kerak. Sun’iy yo‘ldosh aloqalari, tinglash va josuslik qilishning zamonaviy vositalari, skramblelar va boshqa xavfsizlik elementlari, o‘z samolyotlari va kemalari, bir so‘z bilan aytganda, u har qanday TNK yoki dunyodagi aksariyat mamlakatlardan ko‘ra ko‘proq imkoniyatlarga ega. Axir, u bir qator mamlakatlar va mintaqalarni nazorat qiladi va ularni bir-biriga bog‘laydi. Amerika prezidenti va Qo‘shma Shtatlardagi ikkinchi shaxs A. Greenpens uning oldida ojizdir . Amerika Qo‘shma Shtatlari necha yillardan beri Lotin Amerikasidagi giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurashib, o‘z razvedka xizmatlarini yiliga 30 milliard dollargacha mablag‘ bilan ta’minlab kelmoqda va natijalar juda oddiy. Globallashgan jinoyatlar quyidagi sohalarda ayniqsa faol: 16 Wallerstein I. World systems and analysis of the situation in the modern world. St. Petersburg: University Book, 2001. P. 83. 17 Asqarov R. Globallashuv va uning O‘zbekiston jamiyatiga ta’siri. – T.: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017y. – 254 b. 20 1. Giyohvand moddalar. Darhaqiqat, giyohvand moddalar savdogarlari butun dunyoni bog‘lab, eng qashshoq mamlakatlarning eng qashshoq mahallalariga ham kirib borgan. Mutaxassislarning fikricha, narkokartellarning aylanmasi yiliga 400-600 milliard dollarni tashkil qiladi. Afg‘onistonning o‘zida, BMT ekspertlari ma’lumotlariga ko‘ra, 1994-98 yillarda afyun ishlab chiqarish yiliga 2500 tonnani tashkil etdi. So‘ngra Pokiston va boshqa qo‘shni davlatlar (Turkmaniston, O‘zbekiston, Tojikiston)dagi kuchli laboratoriyalarda qayta ishlanadi va G‘arb davlatlariga eksport qilinadi. Tojikiston va Turkmanistonning sobiq kolxozlari ham ko‘knori va kanop ekinlariga o‘tmoqda. Giyohvand moddalarning yana bir oqimi Erondan Ozarbayjon orqali keladi. Keyinchalik, bu oqimlar Rossiya orqali o‘tadigan G‘arbiy Evropaga dori vositalarini etkazib berishning eng muhim global tranzit yo‘liga birlashadi. Afg‘onistondagi urush bilan boshlangan Rossiyada ham giyohvand moddalarni iste’mol qilish tez sur’atlar bilan o‘sib bormoqda. Hozirgi vaqtda Rossiyada dori bozori, ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, yiliga 25 milliard dollarga etadi. 2. Qurol savdosi. Bipolyar tizimning qulashi bilan cheklovchi omillar yo‘qoldi, bu diniy yoki etnik sabablarga ko‘ra mahalliy nizolarning kuchayishiga va qurol savdosining kuchayishiga olib keldi. Qurol va odamlarni ommaviy qirg‘in qilishning boshqa vositalariga talabning oshishiga terrorizmning globallashuvi ham ta’sir ko‘rsatdi. 3. Noqonuniy migratsiya. Boy va kambag‘al mamlakatlar o‘rtasidagi daromad farqi ortib borayotganligi sababli, u tobora daromadli biznesga aylanmoqda. Noqonuniy migratsiyaning ko‘plab kanallari mavjud . Eng muhimlaridan biri Markaziy Osiyo davlatlaridan Rossiya va Ukraina orqali G arbiy Yevropaga. Faqat Transkarpat viloyatiʻ (Ukraina) orqali noqonuniy muhojirlar soni so‘nggi besh yil ichida 12 barobar, 1991 yildan beri esa 150 barobar oshdi. 4. Ayollar savdosi. 21 Ushbu noqonuniy biznes, ayniqsa, sobiq SSSRda keng tarqalgan va slavyan ayollarining go‘zalligi va postsovet mamlakatlaridagi, ayniqsa periferiya va tushkunlikdagi hududlarda o‘rtacha ish haqi darajasi o‘rtasidagi katta nomutanosiblik bilan bog‘liq. Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, 500 minggacha ukrainalik ayollar xorijda noqonuniy yoki yarim qonuniy ishlaydilar va ularning juda katta qismi shunchaki turk, yunon va nemis fohishaxonalariga va jazo sifatida sharqiy (musulmon) mamlakatlarga sotiladi. 5. Bolalar savdosi. Postsovet mamlakatlarida turmush darajasining keskin yomonlashuvi o‘rta asrlardan qolgan yana bir amaliyotni – bolalarni G‘arb davlatlariga sotish va yetkazib berishni hayotga olib keldi. 6. Ichki organlar savdosi. Tibbiyotning so‘nggi yutuqlari bilan bog‘liq bo‘lgan uyushgan jinoyatchilar orasida eng zamonaviy va mashhur mahsulot. 7. An’anaviy tovarlar doimiy ravishda yuqori daromad keltiradi: sigaretalar va spirtli ichimliklar. G.-P. Martin va X. Shulman shunday yozadilar: “1980-yillarning oxirigacha tamaki solig idan bo yin tovlash birinchi navbatda Italiya muammosi bo lgan,ʻ ʻ ʻ biroq 1990-yilda bir nechta birlashgan tashkilotlar butun Yevropa yagona bozorida o z faoliyatini kengaytirdilar. Ikki yildan so‘ng Germaniyada 347 million ʻ kontrabanda sigaretasi musodara qilingan bo‘lsa, 1995 yilga kelib bu ko‘rsatkich 750 millionga yetgan. Soliq inspektorlarining hisob-kitoblariga ko‘ra, bu barcha noqonuniy sigaret savdosining atigi 5 foizini tashkil qiladi . Bosh qarorgohi Kyolnda joylashgan soliq jinoyatlariga qarshi kurash departamentining xabar berishicha, Germaniya bu borada har yili 1,5 milliard marka yo‘qotadi, Yevropa Ittifoqi esa 6–8 milliard dollar yo‘qotadi. Mahsulot ilgari Qo‘shma Shtatlardagi tamaki fabrikalarida ishlab chiqarilgan, ammo yaqinda u Sharqiy Evropa mamlakatlarida ko‘p miqdorda ishlab chiqarilgan 18 . 18 Yo‘ldoshev S. Terrorizm va radikalizm: zamonaviy xavf-xatarlar va kurash usullari. – T.: Fan va texnologiya, 2020y. – 312 b. 22 8. Noqonuniy sigaret savdosi bilan birga o‘g‘irlangan avtomobillar savdosi ham keladi . Ushbu kanallar G‘arbiy Evropa - Polsha - Ukraina - Belarus - Rossiya yo‘nalishi bo‘yicha ayniqsa muvaffaqiyatli ishlaydi. Mutaxassislarning fikricha, globallashgan jinoyatchilik jahon iqtisodiyotining eng tez rivojlanayotgan sohasi bo‘lib, yillik daromadi 500 milliard dollarni tashkil etadi. G.-P. Martin va X. Shulmanning ta’kidlashicha, kuchli gangster kartellari zaif mamlakatlarning davlat idoralarini buzadi va hatto ularni egallab oladi. Rossiya va Ukrainada, Kolumbiya va Gonkongda qonuniy va noqonuniy biznes bir-biriga muammosiz aylanadi. Ularning xulosalari Transparency tomonidan tasdiqlangan Xalqaro "("Xalqaro shaffoflik"). U har yili korruptsiya darajasini baholovchi yirik mamlakatlar reytingini e’lon qiladi. 1999-2000 yillarda reyting 90 ta davlatni qamrab olgan. Kolumbiya 60-o rinda, Rossiya 83-o rinda, Ukraina 88-o rinda (1-ʻ ʻ ʻ jadvalga qarang). Hatto Italiyaning o‘z mafiyasiga qarshi muvaffaqiyatli urushi juda kamtarona muvaffaqiyatlarga olib keldi. Italiyaning 4 ta yirik jinoiy sindikatlari qo‘lida bo‘lgan 150-200 milliard markadan 1996 yil o‘rtalariga kelib atigi 2,2 milliardi musodara qilingan, shulardan bu sindikatlarning advokatlari ularning aksariyatini jinoiy javobgarlikka tortishga harakat qilmoqda. Jinoyatning globallashuvi nafaqat modernizm inqirozini, balki g‘arblashgan globallashuvning tizimli muvaffaqiyatsizligini ham aniq ifodalaydi. 1-jadval - 2000/2000 yillar uchun turli mamlakatlar uchun Jini koeffitsienti va korruptsiya darajasi. 19 Mamlakat Jini koeffitsienti Korruptsiya reytingida o‘rin * Finlyandiya 25.6 1 Daniya 24.7 2 Shvetsiya 25 4 Kanada 31.5 5 Birlashgan Qirollik 36.1 10 19 Jahon taraqqiyoti hisoboti 2000/2001. Qashshoqlikka hujum. M.: Ves Mir, Jahon banki, 2001. 61 – 62-betlar; Korruptsiya bo'yicha jahon chempionati // Ukraina va bugungi dunyo. 2000 yil 14 oktyabr. 23 AQSh 40.8 14 Germaniya 30 17 Fransiya 32.7 21 Yaponiya 24.9 23 Belarus 21.7 43 Braziliya 60 49 Meksika 53.7 59 Kolumbiya 57.1 60 Xitoy 40.3 63 Rossiya 48.7 83 Indoneziya 36.5 86 Ukraina 32.5 88 Nigeriya 50.6 90 * Qanchalik pastroq joy bo‘lsa, korrupsiya darajasi shunchalik yuqori bo‘ladi. 24 2.2 Terrorizmning globallashuvi va 2001-yil 11-sentyabrda AQShda sodir etilgan terrorchilik hujumining sabablari va oqibatlari Globallashuv terroristik xurujlar geografiyasining kengayishiga va ularning soni yiliga 800-2000 tagacha ko‘payishiga olib keldi (1995 yildan). Ayni paytda terroristik harakatlar tizimli tus ola boshladi, terrorchi guruhlar o‘z harakatlarini sinxronlashtira boshladi. Bu terrorizmning globallashuvi haqida gapirishga asos beradi. "Terror" tarjimasi "qo‘rquv, dahshat" degan ma’noni anglatadi. Qo‘rquv - bu noma’lum, tushunarsiz va sirli narsalarga duch kelganda paydo bo‘ladigan insonning eng chuqur tuyg‘ularidan biridir. "Eski Ahd" Jazolovchi Xudoga bo‘ysunish va Undan qo‘rqish asosida qurilgan. Keyinchalik qo‘rquv hokimiyatni saqlab qolish vositasi sifatida ishlatila boshlandi. Qo‘rquv to‘g‘risidagi ta’limot kuch quroli sifatida Marat tomonidan ishlab chiqilgan va yakobinlar tomonidan amalga oshirilgan. Bolsheviklar terrorni tarixda ilgari ma’lum bo‘lmagan miqyosda qo‘llashdi va Stalin undan foydalanish texnologiyasini mukammal darajada rivojlantirdi 20 . Terrorning asosiy maqsadi aniq odamlarni o‘ldirish emas, balki qotillik yoki zo‘ravonlik tahdididir va qurbonlar nafaqat o‘lganlar, balki tirik qolganlardir. Terrorchi guruhlar o‘zlarining qo‘rquvidan xalos bo‘lish uchun uni boshqalarga o‘tkazish va loyihalashtirishga intilishadi. Boshqalar ko‘pincha begona qabilalar, xalqlar, mamlakatlar va tsivilizatsiyalarning vakillari bo‘lishadi. Terrorizm tiriklarni qo‘rqitish va ruhiy tushkunlikka tushirishga, tahdid va qo‘rqinchli noaniqlik muhitini asta-sekin shakllantirishga qaratilgan bo‘lib, psixologik ta’sirning samarali vositasidir. Jamiyatda yoki biron bir maqsadli guruhda nevrotik qo‘rquvni yaratish ruhiy tushkunlik yoki vahima qo‘zg‘atadi va shu bilan odamlarni terrorchilarga foyda keltiradigan oldindan aytib bo‘lmaydigan javoblarga undaydi. Globallashuv aholiga yanada kengroq va samaraliroq ta’sir ko‘rsatish uchun sharoit yaratdi, chunki ommaviy axborot vositalari o‘zining o‘ziga xos 20 HudsonR., Williams AM Divided Europe/ Sage Publications, 1998. P. 82. 25 xususiyatiga ko‘ra ekstremal yangiliklarning optimal tarqatuvchisi hisoblanadi va shuning uchun muqarrar ravishda terrorchilarning faol sheriklariga aylanadi va ularni mashhurlik kislorodi bilan ta’minlaydi. Kundalik hayotni ko‘rsatish qiziq emas, chunki uni hech kim o‘qimaydi yoki ko‘rmaydi. Reklama beruvchi buning uchun pul to‘lamaydi. Ammo terrorchilik xuruji qanchalik samarali bo‘lsa, u shunchalik diqqatni tortadi va jahon ommaviy axborot vositalari tomonidan butun dunyoda kengroq namoyon bo‘ladi. Bu an’analar 1972 yilda falastinlik terrorchilar isroillik sportchilar bilan birga binoni egallab olgan Myunxen Olimpiadasidan kelib chiqqan va shundan beri televidenie har doim terrorchilik xurujlarini ko‘rsatib kelmoqda, bu esa terrorizmning globallashuviga, uning yetakchilarini ulug‘lashga va ularning dahshatli qurolli kuchlarini qurishga yordam beradi. stsenariyning ochilishi va vaqt va makonda muvofiqlashtirilgan 21 . Ayni paytda uyushgan jinoyatchilik va terroristik tashkilotlarning birlashishi kuzatilmoqda. Jinoyatchilar siyosatchilarni yo‘q qilish, korporatsiyaga qarshi qaratilgan qo‘poruvchilik harakatlari va boshqalarni yo‘q qilish uchun terrorchi tashkilotlardan jangarilarni yollashlari odatiy hol emas. Agar ularning maqsadlari bir-biriga to‘g‘ri kelsa, terrorchilar sezilarli moliyaviy yordamga ega bo‘lib, kelgusida “hamkorlik” qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Terrorchi guruhlar odatda pariya mamlakatlarida yoki qurolli to‘qnashuvlarda ishtirok etayotgan mamlakatlarda baza topadi va o‘rnatadi. Ular ko‘pincha yuqori davlat idoralari yoki nufuzli diniy tashkilotlar tomonidan homiylik qilinadi, bu ularni deyarli qiyinlashtiradi. Chechenlardan tashqari eng mashhur terrorchilik tashkilotlari quyidagilardir: 1. Hizbulloh - Livan shia radikallari. 2. Arab “Islom jihodi” va “Hamas”. 3. Falastinni ozod qilish demokratik fronti (DFLP). 4. “Jamoat al-Islom” shtab-kvartirasi Afg‘onistonda. 5. Hindiston va Isroilga qarshi kurashayotgan Pokistondagi Lashkar -e- Taybiy 21 Usmonov Q. Markaziy Osiyo xavfsizligi va xalqaro terrorizm masalalari. – T.: Universitet nashriyoti, 2018y. – 296 b. 26 6. Falastinliklar bilan chambarchas bog‘langan va Xirosima uchun amerikaliklardan o‘ch olishni maqsad qilgan yapon "Qizil Armiyasi". 7. Tolibon harakati. 8. Rossiyada: A. Sokolov boshchiligidagi “Rossiya inqilobiy kommunistik yoshlar ittifoqi”. Skinheadlar (inglizcha "soqollangan bosh" dan) yoshlarning neofashistik ultra-radikal guruhlari. Rossiyaning "Buyuk Rossiya" loyihasi. Ideolog Sergey Troitskiy. Rossiya milliy birligi (RNE) va boshqalar. 9. " Sendero " Luminoso "("Yorqin yo‘l") Peruda. 10. Irlandiya respublika armiyasi (IRA). 11. Ispaniyada ETA. So‘nggi 30 yil ichida ETA ekstremistlari 800 ga yaqin odamni o‘ldirgan. 12. Italiyaning “Qizil brigadalari”. 13. Germaniya “Qizil Armiya fraksiyasi”. 14. Fransuzcha " Axion " direkg ". Mangalagiri shahridagi Coca-Cola zavodini portlatib yuborgan Hindistondagi xalq harbiy guruhining maoistlari . Terrorizm geografiyasi juda katta, ammo bu dunyoda mavjud bo‘lgan narsalarning faqat kichik bir qismi. Birgina Germaniyada 90-yillarda 75 tagacha o‘ng qanot radikal guruhlari faoliyat ko‘rsatgan. Al-Qoida bin Ladenning kuchli markazlaridan biri Gamburgda joylashgan. Bu g‘amgin voqelikdan umidsizlikka tushgan ayrim guruhlar yoki shaxslarni hisobga olmaydi. Buning yorqin misoli 2001 yil 29 mayda Nikolaevlik fermer tomonidan Kievdagi Qishloq xo‘jaligi siyosati vazirligi binolarini tortib olishdir 22 . Diniy va millatchilikka yo‘naltirilgan terrorchilarning tayanch punktlari doimo serhosil muhitda va aholi tomonidan sezilarli yordam bilan joylashgan. Uchinchi dunyo mamlakatlari aholisi yoki turli gettolar va kambag‘al hududlarning aholisi kuchli "qurbonlar majmuasini" rivojlantiradi. Ushbu 22 Sobirov M. Globallashuv sharoitida xalqaro munosabatlar rivoji. – T.: Yoshlar nashriyoti, 2021y. – 284 b. 27 kompleks ayniqsa kuchli rivojlanmoqda yoki manfaatdor tomonlar tomonidan sun’iy ravishda oziqlantirilmoqda. Bolalarni tarbiyalayotgan muhit muayyan hududlar yoki butun mamlakatlar aholisining kayfiyatida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu nuqtai nazardan, qashshoqlik omilining o‘zi hech narsani anglatmaydi. Yana muhim omillar: 1. Turli millat vakillari o‘rtasidagi mulkiy nomutanosiblik. 2. O‘z dunyongizni televizor yoki kinoda tasvirlangan dunyo bilan solishtirish. Agar ular orasidagi masofa juda katta bo‘lsa, unda bola "o‘sha" dunyoni yo‘q qilish uchun tajovuzkor niyatlarni rivojlantiradi. 3. O‘qituvchilari, murabbiylari, ota-onalari va qarindoshlari tomonidan bolaning ongiga kiritilgan ta’lim darajasi va maqsadlari 23 . Odatda, ma’lum bir din tarafdorlarining boshqa din vakillariga nisbatan aqidaparastligi va shafqatsizligida namoyon bo‘ladigan axloqiy qadriyatlarning orqaga qaytishi ushbu din qoidalarining tegishli talqini bilan izohlanadi. Shunday qilib, Yevropa xalqlari ongida islom tajovuzkor din, aqidaparastlar dini, degan fikr joy oldi. Aslida, har qanday din tarafdorlarining ma’lumot darajasi pastligi sababli tushunchalar o‘rnini bosadi. Xristian, islom va buddist aqidaparastlarining tajovuzkorligining kelib chiqishi dinlarda emas, balki dunyoning soddalashtirilgan modelini, nopok ta’limotni va ota-onalik himoyasini talab qiluvchi kam ta’lim yoki o‘qimagan odamlarning katta massasini dinga jalb qilish bilan bog‘liq. . Ota rolini payg‘ambar - Iso, Budda, Muhammad o‘ynay boshlaydi. Dunyo diniy yo‘nalish bo‘yicha o‘ziniki va boshqasinikiga bo‘linadi va dinga mansublik tabaqalanmagan ongdagi qabila mansubligi o‘rnini egallaydi. 4. Bolaning bolaligi o‘tadigan muhit. Agar u portlashlardan keyin qolgan vayronalar orasida, vayronaga aylangan uylarda o‘sgan bo‘lsa, unda, albatta, u bunday "baxtli bolalik" uchun aybni ushbu uylarni vayron qilganlarning zimmasiga yuklaydi. 23 Global hamjamiyat: yangi ma'lumot doirasi. Sankt-Peterburg: Aletheya , 2000. S. 185. 28 5. “Qon adovat”. Agar qarindoshlar, do‘stlar yoki oila tanishlari o‘ldirilgan yoki jarohatlangan bo‘lsa, bu bolaning ruhiyatida o‘chmas iz qoldiradi va unda "begona" dunyoga nisbatan nafrat tuyg‘usini shakllantiradi, bu hatto muhit o‘zgarganda ham saqlanib qoladi. Bu tuyg‘uga Sharq xalqlarining an’anaviy munosabati, qonga qon bilan javob berish kerakligi yordam beradi. "Begona dunyo" ga bo‘lgan bunday munosabat genetik xotirada ildiz otib, avlodlar uchun saqlanib qolishi mumkin. Oqibatda biz falon xalqning har qanday vakili tabiatan yomon degan qarashlarga duch keldik, chunki bundan bir necha asrlar oldin bu xalqlar o‘rtasida ko‘plab qurbonlar bo‘lgan to‘qnashuvlar bo‘lgan. 6. Ota-bobolar yerlaridan ayrilish va boshqa hududga majburan ko‘chirish. Arxaik ong uchun ajdodlarimiz zaminidan ramziy darajada uzilish abadiy sargardonlik va jannatga kira olmaslik bilan tengdir. Bu omillar natijasida ekstremistik oqimlarning vujudga kelishi va oziqlanishi uchun qulay muhit yaratilmoqda. Chechenistondagi urush nafaqat to‘g‘ridan- to‘g‘ri ko‘plab qurbonlar va vayronagarchiliklar, balki bolalar xotirasida bolalikdan saqlanib qolgan munosabatlar tufayli ham xavflidir. Vaqt o‘tishi bilan hamma uning sabablarini, xususan, Chechenistonning moliyaviy va moddiy boyliklar noqonuniy ravishda olib o‘tiladigan "qora tuynuk" ga aylanganini unutadi va ular butun Rossiya iqtisodiyotini unga tortish bilan tahdid qilishdi. Ammo Rossiya hukumatining asossiz siyosati o‘zi yaratgan mojaroni hal qilishning eng mag‘lub yo‘lini tanladi. Bu erkak tsivilizatsiyasining o‘ziga xos xususiyati - avval mojaroning avj olishiga yo‘l qo‘yish, keyin uni qo‘pol kuch ishlatish bilan hal qilish, shu bilan uni chuqurlashtirish va kengaytirish. Va shundan keyingina biz mojaroning sabablarini izlashimiz va oqibatlari bilan kurashmaslik kerakligini tushunishimiz kerak 24 . AQSh siyosati hozirgacha aynan shu stsenariy asosida ishlab chiqilgan va bu dunyo uchun xavfli oqibatlarga olib kelishi mumkin. Yashash sharoitidan norozi, hokimiyat tepasida turganlarning nohaqliklaridan g‘azablangan yoki din asoslarini himoya qilish zarurligiga ishongan odam bir 24 Asqarov R. Globallashuv va uning O‘zbekiston jamiyatiga ta’siri. – T.: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017y. – 254 b. 29 zumda yaxshi tayyorlangan, tayyor va ma’naviyatli shaxsga aylanadi, deb o‘ylash xato bo‘ladi. jihozlangan terrorchi. Terrorchini tayyorlash juda qimmat protsedura. Qo‘shma Shtatlar islomiy terrorchilarni tayyorlashga hal qiluvchi hissa qo‘shdi. 1979 yilda Sovet Ittifoqi Afg‘onistonga bostirib kirgandan so‘ng, Stansfild Tyorner Prezident Karterning iltimosiga binoan mujohidlarni Sovet qo‘shinlariga qarshi kurashda o‘qitish uchun maxfiy dasturni ishlab chiqdi. 1980-81 yillar uchun Markaziy razvedka boshqarmasi Pokiston orqali 50 million dollarlik qurol 25 sotib olib, olib o‘tgan . R.Reyganning Oq uyga kelishi bilan AQSH harakatlari sezilarli darajada kuchaydi. Markaziy razvedka boshqarmasiga Afg‘onistonga harbiy yordamni sezilarli darajada kengaytirgan Uilyam Keysi rahbarlik qilgan. U xizmatlararo razvedka markazi rahbari general Axtar Abdul Rahmon Xon bilan aloqa o‘rnatgan Razvedka (ISI), Pokiston prezidentidan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. 1983 yilda ular o‘zlarining jasorati bilan ajralib tursalar-da, albatta, "tug‘ilgan jangchilar" bo‘lmagan mujohidlarni tayyorlash dasturini boshlashga qaror qilishdi. O‘quv dasturida taktika, harbiy qismlarda harakatlarni muvofiqlashtirish va turli xil qurollarni o‘zlashtirish bo‘yicha kurslar kiritilgan. Shuningdek, Markaziy razvedka boshqarmasi mutaxassislari ISI maxsus operatsiyalari uchun eng zamonaviy portlovchi va elektron qurilmalar bilan ishlash bo‘yicha treningni tashkil etishda yordam berishdi. Axtar ISI ko‘ngillilari otryadlarini yaratdi, ular Markaziy razvedka boshqarmasi mutaxassislari tomonidan keng qamrovli kasbiy tayyorgarlikdan so‘ng ko‘priklar, o‘q-dorilar omborlari, yoqilg‘i baklari va boshqalarni portlatish bo‘yicha eng muhim harakatlarni amalga oshirdilar. Asta-sekin AQSHning yordam dasturi kuchaydi va mablag ko paydi.ʻ ʻ Lagerlarda allaqachon yuzlab mujohidlar tayyorgarlikdan o‘tgan. Shuningdek, o‘quv dasturiga zamonaviy tungi ko‘rish moslamalari yordamida tungi operatsiyalarni bajarish, maxsus portlovchi qurilmalar va boshqariladigan 25 Schweitzer P. Victory. Minsk: Avest, 1995. P. 37. 30 raketalardan foydalanish, shahar sharoitida jangovar harakatlarni o‘tkazish bo‘yicha kurslar ham kiritilgan. Mujohidlarga kosmik razvedka materiallari ham yetkazib berildi. SSSR qarshi choralar ko‘rdi va o‘z jangarilarini Pokistonga yuborayotgan afg‘on "Az- Zulfinar" terrorchilik tashkilotiga yordam bera boshladi. AQSh bunga ikki barobar kuch bilan javob berdi. 1985 yilda mujohidlar 10 000 granata va 2 000 000 raketa snaryadlarini oldilar, bu avvalgi besh yilga qaraganda ko‘proq. Har yili 50 000 tonna qurol va o‘q-dorilar kelgan bo‘lsa, ikki yil oldin - 10 000 tonna. Markaziy razvedka boshqarmasi xodimlaridan olingan bilimlarni amalda mustahkamlagan mujohidlar tobora samaraliroq harakat qilishdi. Har yili 20 000 ga yaqin mujohidlar "CIA universitetlari" deb nomlangan o‘quv lagerlarida o‘qitilgan. 1986 yilda Pokistonning doimiy talablaridan so‘ng, Qo‘shma Shtatlar Stingersni mujohidlar bilan xizmatga qo‘ydi va Ravalpindi yaqinidagi Ojihiri harbiy lagerida o‘quv markazini ochdi , u erda ular uch hafta ichida ushbu eng zamonaviy quroldan foydalanish qobiliyatini o‘rgatishdi. Afg‘onistonda 70-yillarda Markaziy razvedka boshqarmasi tomonidan "Articok" va "MK-Ultra" maxfiy dasturlari doirasida ishlab chiqilgan, ammo Senat tekshiruvlaridan so‘ng qisqartirilgan "aqlni boshqarish" psixotexnikalaridan foydalanilgan bo‘lishi mumkin 26 . Zombifikatsiya amaliyotining kelib chiqishi 7-9-asrlarga borib taqaladi, o‘shanda arablarning Hashishinlar ordeni psixotrop dorilar yordamida o‘z joniga qasd qiluvchi qotillarni o‘rgatgan (hashish, tartibning nomi qaerdan kelgan). Texnologiya quyidagicha edi. Ko‘zda tutilgan yosh nomzod kuchli dori bilan dorilangan. U uyqudan keyin o‘ziga kelganida, u ajoyib vodiyda hashamatli muhit bilan o‘ralganligini ko‘rdi. Uning atrofida go‘zal soatlar aylanib yurdi. Yigit jannatga ketganiga shubha qilmasdi. Shundan so‘ng unga jihod qilgandan so‘ng faqat tanasi halok bo‘lishi, farishtalar uning ruhini darrov jannatga yetkazishi va’da 26 Yo‘ldoshev S. Terrorizm va radikalizm: zamonaviy xavf-xatarlar va kurash usullari. – T.: Fan va texnologiya, 2020y. – 312 b. 31 qilingan. Dushmanlarga nisbatan nafrat munosabatlari, hozirgi paytda Falastindagi bolalar harbiylashtirilgan lagerlarida bo‘lgani kabi, erta bolalikdan paydo bo‘ladi. Amerikaliklar yanada uzoqroqqa borishdi va to‘rtta mustaqil barqaror gipnoz holatidan iborat zombifikatsiyaning "jangovar" shaklini ishlab chiqdilar. Bundan tashqari, terrorchi nomzodning haqiqiy hayotiy hikoyasi eng chuqur, to‘rtinchi darajada yashiringan va unga kirish imkoni yo‘q edi. Hech shubha yo‘qki, kodlash va ongni boshqarish usullari Sharqda ham, turli diniy ekstremistik tashkilotlarda ham rivojlanishda davom etmoqda, bu Sharq an’analari, G‘arb psixotexnikasi va aqidaparastlik e’tiqodining sintezini ifodalaydi. Shunday qilib, terrorizmning tarqalishi uchun barcha zarur ob’ektiv va sub’ektiv shart-sharoitlar yaratildi. Bu erda biz kichik bir chetga chiqishimiz kerak. Ikki qutbli dunyoning qulashi AQShning ulkan harbiy mashinasi bo‘shliqqa duch kelishiga olib keldi, chunki uning butun tuzilishi kuchli dushman uchun mo‘ljallangan edi. Savdo markazini portlatgan mobil terrorchi guruhga qarshi aviatashuvchidan qanday foydalanish kerak? Sanoat davri an’analarida ko‘zga ko‘ringan dushmanga qarshi kurashishga odatlangan harbiy generallar bilan nima qilishimiz kerak? Aytish joizki, bipolyar tizimning yemirilishi amerikalik generallarni ruhiy tushkunlikka solgan. Bir tomondan, MDH mamlakatlari harbiylari bilan aloqalarni kengaytirgandan so‘ng, ular bunday "yaxshi yigitlar" ga qarshi kurashni boshlashlari mumkinligidan dahshatga tushishdi, ikkinchi tomondan, ular qurolli kuchlar sonining katta qisqartirilishi muqarrarligini anglab, deyarli yig‘lashdi. kuchlar. Pentagon mahalliy jangovar teatrlarda qurolli kuchlarning ishlashi uchun yangi strategiyalarni ishlab chiqishga kirishdi va Markaziy razvedka boshqarmasi o‘zining asosiy sa’y-harakatlarini terrorchilarga qarshi kurashning samarali choralarini ishlab chiqishga qaratdi. Amerikalik ekspertlar qurol-yarog ‘sohasidagi texnologik yutuqlar uchinchi dunyo mamlakatlari uchun ham, turli terroristik guruhlar uchun ham mavjud bo‘lganini aniq tushundilar. J.D Xolum 20-asr oxirida bergan intervyusida AQSh Davlat kotibining qurol nazorati va xalqaro xavfsizlik bo‘yicha o‘rinbosari vazifasini bajarayotganda: "XXI asrda Qo‘shma Shtatlar uchun xavfsizlikning 32 asosiy muammolari nima bo‘ladi?" shunday javob berdi: “Bizning muhim infratuzilmamizga, xoh u axborot tizimlariga, transport tizimlariga yoki energiyaga taalluqli bo‘lsin, yangi tahdidlar to‘plami mavjud. Zamonaviy jamiyatning ishlashiga imkon beruvchi barcha komponentlar noan’anaviy hujum shakllariga duch kelishi mumkin ». Bundan ko‘ramizki, amerikalik ekspertlar terrorchilarning noan’anaviy harakatlari ehtimolini istisno etmagan, ammo 2001 yil 11 sentabrda sodir bo‘lgan voqea o‘zining keng ko‘lamli va hisob-kitobli yondashuvi, qurbonlarning ko‘pligi bilan Amerikada larzaga sabab bo‘lgan. Ma’lum bo‘lishicha, assimetrik harakat qilayotgan ko‘rinmas dushman qarshisida Qo‘shma Shtatlar himoyasiz qolgan. 2001-yil 11-sentabr kuni ertalab soat 8:00 dan 10:00 gacha AQShga noma’lum dushman hujum qildi 27 . Avvalroq axborot agentliklari 11 ta samolyot o‘g‘irlab ketilgani haqida xabar bergan bo‘lsa, keyinchalik ularning soni to‘rttaga kamaygan. Ikki samolyot Jahon savdo markazining 110 qavatli ikkita minorasiga bir-biridan 40 daqiqa ichida qulab tushdi. Yana bir samolyot Pentagonga qulagan, to‘rtinchi samolyot esa Pensilvaniya shtatining Pitsburg shahri yaqinida qulagan. Uning maqsadi, shubhasiz, Oq uy yoki AQSh Kongressi edi. AQSh razvedka idoralari deyarli ertasi kuni ma’lumotni tasniflashni boshlaganligi sababli, to‘rtinchi samolyot AQSh harbiy-havo kuchlari tomonidan urib tushirilganmi yoki yangi versiyaga ko‘ra, uning yo‘lovchilari terrorchilarning rejalaridan xabardor bo‘lib, ularga shoshilishdi va noma’lum bo‘lib qoldi. samolyotni maydonga tushirdi va Vashingtonni fojiadan o‘z hayotlari bilan qutqardi. Ashkroftga ko‘ra , samolyotni olib qochishga aloqador 18 kishi aniqlangan. AQShga qilingan hujumda jami 50 ga yaqin odam ishtirok etgan. FQB direktori Robert Myullerning so‘zlariga ko‘ra, 18 nafar terrorchining barchasi samolyotlarga mutlaqo qonuniy yo‘l bilan – chiptasi bor oddiy yo‘lovchi sifatida chiqishgan. O‘g‘irlanganlar ibtidoiy qurollar - plastik pichoqlar va ustaralar bilan qurollangan edi. 27 Usmonov Q. Markaziy Osiyo xavfsizligi va xalqaro terrorizm masalalari. – T.: Universitet nashriyoti, 2018y. – 296 b. 33 Qo‘shma Shtatlarga qilingan hujum taxminan 5000 kishining hayotiga zomin bo‘ldi va yuz milliard dollardan ko‘proq zarar keltirdi 28 . Ba’zi mulohazalardan so‘ng, Qo‘shma Shtatlar hujumni faqat Afg‘onistonda joylashgan "Tolibon" islomiy ekstremistik guruhi rahbari Usama bin Lodin uyushtirgan bo‘lishi mumkin degan xulosaga keldi, garchi u bu ayblovlarni inkor etsa ham. Usama bin Laden 1957 yilda tug‘ilgan, uning 17-farzandi. Oilada jami 52 nafar bola bor edi. Oilaning boyligi 5-6 milliard dollarga baholanmoqda, Usama bin Ladenning o‘zi esa 200 dan 500 million dollargacha bo‘lgan mablag‘ni nazorat qiladi va G‘arbiy Yevropadagi shirkatlarga egalik qiladi. Usama bin Lodin jangovar faoliyatini 1980-yilda Sovet Ittifoqining Afg‘onistonga aralashuvi davrida afg‘on qarshiliklari safida boshlagan. U Markaziy razvedka boshqarmasi inspektorlari tomonidan maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan va 10 yil davomida o‘zining muqaddas urushini o‘tkazish uchun amerikaliklardan pul olgan. U bir necha marta yaralangan va bir ko‘zidan ayrilgan. Sovet qo‘shinlari Afg‘onistondan olib chiqilgach, u Saudiya Arabistoniga qaytib keldi va bir yildan so‘ng amerikalik homiylariga ochiqchasiga qarshilik ko‘rsatdi. AQSh qo‘shinlari Saudiya Arabistonida qolar ekan, islomiy ekstremistlar AQShni "Makka va Madinani tahqirlashda" aybladi. U 1998 yilda Keniya va Tanzaniyadagi AQSh elchixonalari yaqinida sodir etilgan teraktlarni, shuningdek , 1996 yilda 24 amerikalik halok bo‘lgan Al- Xobardagi AQSh bazasini portlatishda moliyaviy yordam ko‘rsatgan . Bin Lodin favqulodda shaxs ekanligiga shubha yo‘q, lekin voqealarni xolis tahlil qilish, bin Lodin Qo‘shma Shtatlarga hujum qilish strategiyasini ishlab chiqqanmi yoki yo‘qmi, degan shubha tug‘diradi, garchi uning xalqi bunda ishtirok etishi mumkin bo‘lsa ham. Bu oddiy terrorchilik harakati ekanligiga qanday faktlar shubha uyg‘otadi? 1. Terakt ishtirokchilari dastlabki shartlarni qo‘ymagan. 2. Hech bir terrorchilik guruhi javobgarlikni o z zimmasiga olmadi.ʻ 28 Boyko V.S. US policy in Afghanistan after the events of September 11, 2001: scientific and expert component. M., 2003. P. 21. 34 3. Ko‘p odamlar ataylab o‘limga ketishdi, buni shaxsiy haqorat, buzilgan psixika, zombi yoki pul mukofoti bilan izohlab bo‘lmaydi. Buni harakatga keltiruvchi motiv fanatizm bo‘lgan bo‘lishi mumkin, garchi uni yuqorida qayd etilgan omillar u yoki bu darajada kuchaytirgan bo‘lishi mumkin. Agar biz barcha ijrochilar Islom dini fidoyilari bo‘lgan va jihodga yo‘l olgan deb hisoblasak ham, shuni hisobga olish kerakki, jihod so‘zma-so‘z “g‘ayrat” ma’nosini bildiradi va ma’naviy ma’noda uning barcha ko‘rinishlarida yovuzlik va gunohga qarshi kurashish e’lon qilinadi. juda yaqin xristian bo‘lgan islom axloqiga muvofiq 29 Shuningdek, zulmdan qutulish oyoq osti qilingan adolat va haqiqiy va ishonchli tinchlikni tiklash uchun zarur bo‘lganda e’lon qilinadi. Zero, “Islom” so‘zining ma’nolaridan biri “tinchlik”dir. Arab tilidan tarjima qilingan “as-salom alaykum ” musulmon salomlari esa “sizlarga tinchlik bo lsin” degan ma noniʻ ʼ anglatadi. Hujumchilarning hujumni AQSh tomonidan Tripoli, Beng‘ozi, Afg‘oniston, Iroq, Sudan va boshqa ko‘plab shahar va mamlakatlarni bombardimon qilgani uchun o‘ch olish uchun jiddiy sabablar bo‘lgan bo‘lishi mumkin, bu esa tinch aholining katta qurbonlariga olib kelgan. Bunday holda, islom qonunlariga ko‘ra, jang adolatli hisoblanadi va dushman hududida olib borilishi mumkin. AQSh siyosatidan norozilar nafaqat musulmon mamlakatlarida, balki boshqa tsivilizatsiya vakillari, xususan, G‘arbiy Yevropa va Yugoslaviyada ham yetarlicha. 4. Bunday sinxronlashtirilgan hujumni tayyorlash uzoq vaqt, favqulodda tahliliy qobiliyat va hushyor hisob-kitobni talab qiladi. Uni amalga oshirish uchun eng zamonaviy texnologiyalar qo‘llanilgan. Magnitatorlar (qora quti) va uchuvchi kodni aniqlash tizimi o‘chirilgan. NASA sun’iy yo‘ldoshlariga xakerlik hujumi uyushtirildi, bu Shimoliy Amerika qit’asi NORAD havo mudofaa tizimlarini blokirovka qilish va Kennedi aeroporti kuzatuv tizimini vaqtincha o‘chirib qo‘yish imkonini berdi . Negaki, Boing samolyoti 29 Butaev A. Haqiqat yaqin joyda. Kirish rejimi: http://www.lenta.ru/ww3/2001/09/29/sforce/ 35 havoda bir soat aylanib, qat’iy havo harakati qoidalarini bir necha bor buzgan. Qanday bo‘lmasin, Pentagonning havo mudofaasi ham to‘sib qo‘yildi, bu uchinchi samolyotning Pentagon binosiga qulashiga imkon berdi. 5. Bunday sinxron hujum strategiyasini islomiy mamlakatlar aholisi, hatto Markaziy razvedka boshqarmasi xodimlari tomonidan o‘qitilganlar ham ishlab chiqa olmas edi. Razvedka xizmatlari vakillari orasida qo‘l yozuvi kabi narsa bor. Ushbu hujum uslubi tor fikrliligi va pedantligi bilan ajralib turadigan Yevropa davlat xizmatlari vakillarini emas, balki bir necha bor tashrif buyurgan yoki yashagan xalqaro tijorat tuzilmalari yoki xususiy biznes bilan bog‘liq xalqaro radikal tashkilotlar rahbarlarini ochib beradi. Amerika Qo‘shma Shtatlarida uzoq vaqt. Bu teraktda Yevropa razvedka xizmatlari vakillari ham ishtirok etgan bo‘lishi mumkin. Hujumni tashkil qilishda faqat boshqa tsivilizatsiya vakillari sezishi mumkin bo‘lgan tafsilotlar hisobga olindi. Hujum gavjum stadionlar, kontsert zallari, BMT binosi yoki ta’lim markazlariga emas, balki Qo‘shma Shtatlarning ramzlarini yo‘q qilishga qaratilgan: siyosiy – Oq uy, harbiy – Pentagon va moliyaviy – Jahon savdo markazi, Amerikaning "G‘arblashtirish" siyosatini tashkil etuvchi ko‘plab nufuzli TMKlarning shtab-kvartirasi. Qayd etish joizki, bu osmono‘par binolar amerikaliklarning milliy g‘ururini ifodalab, ularning samimiy muhabbatiga sabab bo‘lgan. Hujum ochiq quyoshli kunda ertalab amalga oshirilgan. Yangilikni butun dunyo bo‘ylab faol tarqatayotgan ommaviy axborot vositalarining xavotirlari inobatga olindi . Yevropa bilan vaqt farqi ham hisobga olindi, shu tufayli AQShga qilingan hujum haqidagi reportaj Yevropada praym-taym rejimida efirga uzatildi. Hisobot ushbu janrning barcha Amerika qonunlariga muvofiq tayyorlangan yangi blokbaster sifatida qabul qilindi 30 . Ko‘p "kichik narsalar", hatto hujumning arxaik qurollari - plastik pichoqlar, ustaralardan foydalanganda ham hisobga olindi. 30 Jalolov I. Globallashuv davrida mintaqaviy xavfsizlik muammolari. – T.: Akademnashr, 2019y. – 278 b. 36 Bostonda arab tilida samolyotda uchish bo‘yicha ko‘rsatmalar va Qur’on va parvozni boshqarish bo‘yicha ko‘rsatmalar bilan birovning yuki "unutilgan" mashina shubhali ko‘rinadi. Bu yolg‘onga o‘xshaydi, chunki mutaxassislar keyinchalik bunday hujumni faqat professional tayyorgarlikdan o‘tgan, tajribali uchuvchilar amalga oshirishi mumkin degan xulosaga kelishdi. AQSh hududida amalga oshirilgan va hatto amerikalik ekspertlar ham uning bin Laden bilan aloqasi yo‘qligini tan olishadi. Ari Oq uy matbuot kotibi Fleischer maktublarda yuborilgan kuydirgi sporalari Amerika kelib chiqishini taxmin qildi. Biologik hujum Amerika mentalitetining o‘ziga xos xususiyatlarini ham hisobga oladi. Birinchidan, amerikaliklarning har xil narsalarni pochta orqali yuborishga bo‘lgan manik sevgisi ishlatilgan, shunda o‘rtacha amerikalik kuniga kilogramm yozishmalarni oladi va pochta xizmatida 800 000 kishi ishlaydi. Ikkinchidan, qo‘rquv muhiti kuchaymoqda, ko‘rinmas va halokatli dushmanga duch kelish qo‘rquvi. Uchinchidan, ommaviy axborot vositalarining o‘ziga xos jihatlari yana inobatga olindi. Va kukun solingan konvertlar maxsus OAV xodimlari va taniqli jamoat arboblariga yuborilgan, bu esa Amerika an’analariga ko‘ra, bu xabarlarga e’tibor bermaslikka imkon bermagan . Bir so‘z bilan aytganda, qo‘rquvga qarshi protsedura juda professional tarzda amalga oshiriladi 31 . Aholini tinchlantirish uchun Qo‘shma Shtatlar keng ko‘lamli choralar ko‘rmoqda. Afg‘onistonning faol bombardimon qilinishi, shu jumladan, AQSh aholisining e’tiborini ichki muammolardan chalg‘itadi, mamlakat kuchiga va ko‘rinmas dushmanga qarshi turish qobiliyatiga ishonch hissini uyg‘otadi. AQSh maxsus xizmatlari tomonidan topilgan videotasmaning televideniyeda namoyish etilishi ham tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatishi kerak. Dushman aniq aniqlandi, yagona savol uni hibsga olish va adolatli sudga berish vaqti. Biroq, video va ovozning nihoyatda past sifati unda bin Laden tasvirlanganmi, degan shubha tug‘diradi? 31 Sobirov M. Globallashuv sharoitida xalqaro munosabatlar rivoji. – T.: Yoshlar nashriyoti, 2021y. – 284 b. 37 Haqiqatda esa biz Amerika Qo‘shma Shtatlariga qarshi noma’lum va ko‘rinmas dushman tomonidan boshlangan, mutlaqo noma’lum shaklda va yozilmagan qonunlar asosida olib borilayotgan e’lon qilinmagan urushning guvohi bo‘lmoqdamiz. Vaziyatni hisobga olgan holda, biz buni tsivilizatsiya deb atashimiz mumkin, chunki uni amalga oshirishda Osiyo, Evropa va AQShga kelgan muhojirlar ishtirok etishiga shubha yo‘q. Bu AQSh va Afg‘oniston o‘rtasida boshlangan sivilizatsiya urushi edi. Bin Lodinni yirik portlashlar bilan qo‘lga olishga urinish xuddi pichanzordan igna topishga o‘xshardi. Ularning yagona maqsadi ko‘rinmas dushman oldida o‘z sarosimalarini yashirish, aholini tinchlantirish va voqealar nazorat ostida ekanligiga ishonch hosil qilish edi. Biroq, voqealar rivojining nazorati va stsenariysi aniq ko‘rinmas dushmanga o‘tadi. Birinchidan, AQSh axborot urushida butunlay yutqazmoqda. zohid jangchi, e’tiqod va adolat uchun kurashuvchi, avliyo, zohidning tarkibiy qismlarini o‘z ichiga olgan bin Ladenning yaxshi qurilgan arxetip obraziga islom davlatlarining hamdardligiga qarshi hech narsa qilishga ojizdir . bunday kuchli dushmanga qarshi turishdan qo‘rqadi. Qolaversa, ular beixtiyor bin Laden obrazini davr timsoli, imperializmga qarshi qat’iy kurashchi va Che Gevara ijodining davomchisi sifatida targ‘ib qilishadi. Islom G‘arbda ommabop, moda dinga aylanib borayotgani va Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi milliy ozchiliklar orasida tobora ko‘proq izdoshlarini topayotgani ajablanarli emas. 38 XULOSA Bajarilgan ishlar natijasida quyidagi maqsadlarga erishildi. 1. Boshqa sivilizatsiyalar bilan kuchayib borayotgan qarama-qarshilik jarayoni ko‘rib chiqildi. SSSR parchalanganidan keyin AQSh va SSSR o‘rtasida qarama-qarshilikka ehtiyoj qolmadi. Va agar ilgari bu qarama-qarshilikda ko‘plab davlatlar AQShni qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa, ya’ni ittifoqchilar qatorida bo‘lgan bo‘lsa, unda bunday ehtiyoj yo‘qolgach, ular o‘zlari G‘arb bilan dunyo hukmronligi uchun kurashga kirishdilar. Globallashuv tsivilizatsiya ongining yuksalishiga olib keldi. Bolqon, Kavkaz va Yaqin Sharq kabi kuchli anklavlar paydo bo‘lib, ular AQSh bilan ta’sir doiralarini bo‘lish uchun kurashga kirishdilar. 2. Zamonaviy dunyoda mavjud bo‘lgan radikal harakatlar ko‘rib chiqildi. Zamonaviy dunyodagi eng yirik radikal harakatlardan biri fundamentalizmdir. Uning paydo bo‘lish sabablari va mohiyati ko‘rib chiqildi. Fundamentalizm ikki asosiy oqimga bo‘lingan - xristian va islom. Xristian fundamentalizmining mavjudligini hamma ham tan olmasa, islom fundamentalizmi hozir hammaning diqqat markazida. Tolibon harakatining faoliyati ana shu islom fundamentalizmining ko‘rinishi sifatida baholandi. 3. Asarda tsivilizatsiya urushlarining xususiyatlari ko‘rsatilgan. Sivilizatsiya urushlari 11-asrda boshlangan. va shu kungacha davom eting. Mahalliy sivilizatsiya urushlariga Kurdiston, Falastin, Checheniston va Kosovodagi harbiy harakatlar kiradi. 20-asrdagi bu urushlarning barchasi sanoat davri an’analarida olib borilgan. 20-asr urushi kontseptsiyasida har doim kuchliroq, ya’ni zamonaviy harbiy texnologiyalar va katta miqdordagi yangi texnikaga ega bo‘lgan g‘alaba qozongan. 2001 yil 11 sentyabrda sivilizatsiya urushining yangi turi paydo bo‘ldi - assimetrik, global va ko‘p o‘lchovli. Biz ushbu yangi sivilizatsiya urushining xususiyatlarini ta’kidladik. 4. Zamonaviy dunyoda jinoyatchilikning globallashuvi ko‘rib chiqildi. Ma’lum bo‘lishicha, globallashgan jinoyatlar, ayniqsa, giyohvand moddalar, qurol- yarog‘ savdosi, noqonuniy migratsiya, ayollar savdosi, bolalar savdosi, ichki 39 organlar savdosi, sigareta va alkogol kontrabandasi, o‘g‘irlangan avtomobillar savdosi kabi sohalarda faol namoyon bo‘lmoqda. 5. Terrorizmning globallashuvi ko‘rib chiqildi. Aniqlanishicha, globallashuv terrorchilik xurujlari geografiyasining kengayishiga va ularning soni yiliga 800- 2000 tagacha ko‘payishiga olib keldi (1995 yildan). Ayni paytda terroristik harakatlar tizimli tus ola boshladi, terrorchi guruhlar o‘z harakatlarini sinxronlashtira boshladi. Ayni paytda uyushgan jinoyatchilik va terroristik tashkilotlarning birlashishi kuzatilmoqda. Jinoyatchilar siyosatchilarni yo‘q qilish, korporatsiyaga qarshi qaratilgan qo‘poruvchilik harakatlari va boshqalarni yo‘q qilish uchun terrorchi tashkilotlardan jangarilarni yollashlari odatiy hol emas. Agar ularning maqsadlari bir-biriga to‘g‘ri kelsa, terrorchilar sezilarli moliyaviy yordamga ega bo‘lib, kelgusida “hamkorlik” qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Biz zamonaviy dunyoda mavjud bo‘lgan eng mashhur terrorchi guruhlarni nomladik va terrorizmning kuchayishiga olib keladigan omillarni ko‘rsatdik. 6. 2001-yil 11-sentabrda AQSHda sodir etilgan teraktning sabablari va oqibatlari aniqlandi. Haqiqatda esa biz Amerika Qo‘shma Shtatlariga qarshi noma’lum va ko‘rinmas dushman tomonidan boshlangan, mutlaqo noma’lum shaklda va yozilmagan qonunlar asosida olib borilayotgan e’lon qilinmagan urushning guvohi bo‘lmoqdamiz. Vaziyatni hisobga olgan holda, biz buni tsivilizatsiya deb atashimiz mumkin, chunki uni amalga oshirishda Osiyo, Evropa va AQShga kelgan muhojirlar ishtirok etishiga shubha yo‘q. Sanoat davri vositalaridan foydalangan holda ko‘rinmas dushmanga qarshi tsivilizatsiya urushida kurashish M.Nostradamus bashorat qilganidek, o‘zini ma’lum bir mag‘lubiyatga mahkum etish yoki dunyoni III jahon urushi sari yetaklash demak ekani mutlaqo aniq. Ushbu vaziyatdan tinch yo‘l bilan chiqish uchun biz globallashuv nima ekanligini va umuman bunday hodisa mavjudligini tushunishimiz kerak. 40 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO YXATIʻ I. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari 1. Mirziyo y ev Sh. M. Yangi O zbekiston strategiyasi ʻ . – T.: “ O zbekiston” ʻ nashriyoti , 2021 , - 464 b. 2. Mirziyoev Sh.M. O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy tamoyillari. T.: “O‘zbekiston” - 2019 y. – 220 b. II. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmon va qarorlari 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 1-iyuldagi “2021–2026- yillarga mo‘ljallangan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy strategiyasini tasdiqlash” to‘g‘risidagi PF- 6255-son Farmoni. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 15-yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasida diniy-ma’rifiy sohani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari” to‘g‘risidagi PQ-3454-son Qarori . 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 28-noyabrdagi “O‘zbekiston Respublikasida jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklar profilaktikasi tizimini tubdan takomillashtirish chora- tadbirlari” to‘g‘risidagi PQ- 3404-son Qarori III. Ilmiy adabiyotlar 6. Asqarov R. Globallashuv va uning O‘zbekiston jamiyatiga ta’siri. – T.: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017y. – 254 b. 7. Yo‘ldoshev S. Terrorizm va radikalizm: zamonaviy xavf-xatarlar va kurash usullari. – T.: Fan va texnologiya, 2020y. – 312 b. 8. Usmonov Q. Markaziy Osiyo xavfsizligi va xalqaro terrorizm masalalari. – T.: Universitet nashriyoti, 2018y. – 296 b. 9. Jalolov I. Globallashuv davrida mintaqaviy xavfsizlik muammolari. – T.: Akademnashr, 2019y. – 278 b. 10. Sobirov M. Globallashuv sharoitida xalqaro munosabatlar rivoji. – T.: Yoshlar nashriyoti, 2021y. – 284 b. 41 IV. Xorijiy adabiyotlar 11. Huntington S. The Clash of Civilizations // Philosophical and Sociological Thought. 1996. No. 1 – 2. P. 22 – 49. 12. Panarin A.S. The temptation of globalism. M.: Russian National Fund, 2000. P. 64. 13. Mackinder H. J. The geographical axis of history // Polis. 1995. No. 5. p. 43. 14. Utkin A.I. Globalization: process and understanding. M.: Logos, 2001. P. 72. 15. Soros J. Part X. The New Global Financial Architecture // Soros G. Open Society. Reforming Global Capitalism. NY: Publishing Affair, 2000. P. 40-41. 16. Shcherbina T. This terrible word is "Peace". Access mode: http://www.lenta.ru/ww3/2001/09/28/desant/. 17. Bideleux R., Taylor R. European Integration and Disintegration. London, N.-Y. , 2003. P. 97 . 18. Vladimirov A. On the wars of the third millennium (civilizational aspect) // Power. 2001. No. 2. p. 61. 19. Wallerstein I. World systems and analysis of the situation in the modern world. St. Petersburg: University Book, 2001. P. 83. 20. HudsonR., Williams AM Divided Europe/ Sage Publications, 1998. P. 82. 21. Schweitzer P. Victory. Minsk: Avest, 1995. P. 37. V. Internet manbalari 22. https://www.un.org/counterterrorism/ 23. https://www.start.umd.edu/gtd/ 24. http://www.sectsco.org/ 42

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. GLOBALLASHUV JARAYONINING XUSUSIYATLARI

1.1. G‘arb va boshqa sivilizatsiyalar o‘rtasidagi qarama-qarshilikning kuchayishi

1.2. Dunyodagi radikal harakatlar va sivilizatsiya urushi tushunchasi

II BOB. JAHON TERRORIZMINING GLOBALLASHUVI

2.1. Jinoyatchilikning globallashuvi

2.2. Terrorizmning globallashuvi va 2001-yil 11-sentyabrda AQShda sodir etilgan terrorchilik hujumining sabablari va oqibatlari

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI

Купить