Go‘zallik saloni loyihasini loyihalashtirish va ishlab chiqish 24v - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	2.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Go‘zallik saloni loyihasini loyihalashtirish va ishlab chiqish 24v

Купить

“GO’ZALLIK SALONI LOYIHASINI LOYIHALASHTIRISH VA ISHLAB
CHIQISH” mavzusida
KURS ISHI
1

MUNDAREJA
KIRISH……………….……………………………………….………….3
NAZARIY QISM……………………….………......................................5
MBBT tillari haqida ma’lumot…………………………….…...………12
“GO’ZALLIK SALONI” loyihasining
strukturasi……...................................................................................14
Jadvallarning o’zaro bog’lanishi…........................................................16
Loyihaning dizayn qismi……………………….…….………..…...…..22
Loyihaning kod qismi…….…………………….…….………………...23
Xulosa…………………………………………….………………….…..25
Foydalanilgan adabiyotlar……………………………….…….………26

2

Kirish
Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli axborotlarni
saqlash va undan oqilona foydalanishda juda muhim rol o‘ynamoqda. Sababi:
jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik o‘zimizga kerakli
ma’lumotlarni olish uchun, albatta, MBga murojaat qilishga majbur bo‘lamiz.
Demak, MBni tashkil qilish axborot almashuv texnologiyasining eng dolzarb hal
qilinadigan muammolaridan biriga aylanib Informatsion texnologiyalarning
rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma’lumotlarning tez
o‘zgarishi kabi holatlar insoniyatni bu ma’lumotlarni o‘z vaqtida qayta ishlash
choralarining yangi usullarini qidirib topishga undamoqda. Ma’lumotlarni saqlash,
uzatish va qayta ishlash uchun MBni yaratish, so‘ngra undan keng foydalanish
bugungi kunda dolzarb bo‘lib qolmokda. Moliya, ishlab chiqarish, savdo-sotiq va
boshqa korxonalar ishlarini ma’lumotlar bazasisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Ma’lumki, MB tushunchasi fanga kirib kelgunga qadar, ma’lumotlardan turli
ko‘rinishda foydalanish juda qiyin edi. Dastur tuzuvchilar ma’lumotlarini shunday
tashkil qilar edilarki, u faqat qaralayotgan masala uchungina o‘rinli bo‘lardi. Har
bir yangi masalani hal qilishda ma’lumotlar qaytadan tashkil qilinar va bu hol
yaratilgan dasturlardan foydalanishni qiyinlashtirar edi.
Har qanday axborot tizimining maqsadi real muhit ob’ektlari haqidagi
ma’lumotlarga ishlov berishdan iborat. Keng ma’noda ma’lumotlar bazasi - bu
qandaydir bir predmet sohasidagi real muhitning aniq ob’ektlari haqidagi
ma’lumotlar to‘plamidir. Predmet sohasi deganda avtomatlashtirilgan boshqarishni
tashkil qilish uchun o‘rganilayotgan real muhitning ma’lum bir qismi tushiniladi.
Masalan, korxona, zavod, ilmiy tekshirish instituti, oliy o‘quv yurti va boshqalar.
Shuni qayd qilish lozimki, MB ni yaratishda ikkita muhim shartni hisobga olmoq
zarur: Birinchidan, ma’lumotlar turi, ko‘rinishi, ularni qo‘llaydigan
programmalarga bog‘liq bo‘lmasligi lozim, ya’ni MB ga yangi ma’lumotlarni
kiritganda yoki ma’lumotlar turini o‘zgartirganda, programmalarni o‘zgartirish.
Shuning uchun ham MB ni tashkil etishda ma’lum qonun va qoidalarga amal
3

qilish lozim. Bundan buyon axborot so‘zini ma’lumot so‘zidan farqlaymiz,
ya’ni axborot so‘zini umumiy tushuncha sifatida qabul qilib, ma’lumot deganda
aniq bir belgilangan narsa yoki hodisa sifatlarini nazarda tutamiz.
Ma’lumotlar bazasini yaratishda, foydalanuvchi axborotlarni turli belgilar bo‘yicha
tartiblashga va ixtiyoriy belgilar birikmasi bilan tanlanmani tez olishga intiladi.
Buni faqat ma’lumotlar tizilmalashtirilgan holda bajarish mumkin.
T i z i l m a l a sh t i r i sh – bu ma’lumotlarni tasvirlash usullari haqidagi
kelishuvni kiritishdir. Agar ma’lumotlarni tasvirlash usuli haqida kelishuv
bo‘lmasa, u holda ular tizilmalashtirilmagan deyiladi. Tizilmalashtirilmagan
ma’lumotlarga misol sifatida matn fayliga yozilgan ma’lumotlarni ko‘rsatish
mumkin.
Ma’lumotlar bazasidan foydalanuvchilar turli amaliy dasturlar, dasturiy
vositalari, predmet sohasidagi mutaxassislar bo‘lishi mumkin.
Ma’lumotlar bazasining zamonaviy texnologiyasida ma’lumotlar bazasini yaratish,
uni dolzarb holatda yuritishni va foydalanuvchilarga undan axborot olishini
ta’minlovchi maxsus dasturiy vosita, ya’ni ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi
yordami bilan markazlashtirilgan holda amalga oshirishni nazarda tutadi.
Ma’lumotlar bazasi – EHM xotirasiga yozilgan ma’lum bir strukturaga ega, o‘zaro
bog‘langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi bo‘lib, u biror bir ob’ektning
xususiyatini, holatini yoki ob’ektlar o‘rtasidagi munosabatni ma’lum ma’noda
ifodalaydi. MB foydalanuvchiga strukturalashtirilgan ma’lumotlarni saqlash va
ishlatishda optimal qulaylikni yaratib beradi.
Ma’lumki ma’lumotlarni kiritish va ularni qayta ishlash jarayoni katta hajmdagi ish
bo‘lib ko‘p mehnat va vaqt talab qiladi. MB bilan ishlashda undagi
ma’lumotlarning aniq bir strukturagi ega bo‘lishi, birinchidan foydalanuvchiga
ma’lumotlarni kiritish va qayta ishlash jarayonida undagi ma’lumotlarni
tartiblashtirish, ikkinchidan kerakli ma’lumotlarni izlash va tez ajratib olish kabi
qulayliklarni tug‘diradi.

4

Nazariy qism.
Malumotlar bazasi haqida tushuncha
Ma’lumotlar bazasi - bu EHM ning tashqi xotirasida saqlanadigan, har qanday
jismoniy, ijtimoiy, statistik, tashkiliy va boshqa obyektlar, jarayonlar, holatlarning
o‘zaro bog‘liq va tartiblashtirilgan majmuidir.
Ma’lumotlar bazasi (MB) har xil foydalanuvchilarning axborot
yetishmovchiligini ta’minlash uchun mo‘ljallangan. Amaliyotda ko‘pchilik
ma’lumotlar bazasi chegaralangan predmet sohasi uchun loyihalashtiriladi. Bitta
EHMda bir qancha ma’lumotlar bazasi yaratiladi.Vaqti bilan turdosh vazifalarni
bajarishga mo‘ljallangan ba’zi bir ma’lumotlar bazasi birlashishi ham mumkin.
Har qanday axborot tizimi bizni qamragan real dunyoning ba’zi tomonlarini yoki
predmet sohasini yoki muammoni yoritishi mumkin.
Muammoli muhit vaqti o‘zgarishi bilan o‘zgarishi, ya’ni ob’yektlar
xususiyatining o‘zgarishida, eski ob’yektlarning yo‘qolishi va yangilarining paydo
bo‘lishida ifodalanadi. Bu o‘zgarishlar voqealar natijasida bo‘lib o‘tadi.
Voqealarning ketma-ketligi jarayonni tashkil etadi.Har qanday axborot tizimi
ob’yektlarning o‘zlari bilan emas, mavjudiy borliq singari, balki ularning belgili
yoritqichi-idenfikatori bilan ishlaydi.
Belgi - idenfikatorlarning bosh vazifasi - ob’yektni guruhdagi turdosh
ob’yektlardan farqlash.Ob’yektning idenfikatori, umumiy aytganda, ob’yektning
xususiyati haqida yoki, ya’ni shunga o‘xshash, uning u yoki bu sinfga tegishligi
haqida hech qanday axborot bermasligi mumkin.
Ma’lumotlar. Belgili shaklda ifodalangan ob’yekt yoki ob’yektlarning
muomalasi haqidagi axborotlar ma’lumotni tashkil qiladi.
Bu ma’lumotlar inson yoki qandaydir texnik qurilma tomonidan qabul qilinishi
va tegishli tarzda interpretatsiya qilinishi mumkin. Ma’lumotlarning tavsifli
xususiyati shu hisoblanadiki, ya’ni ularni bir belgili tizimdan boshqasiga qayta
kodlash axborotni yuqotmagan holda o‘tkazish mumkin.Belgili ifodalanishning
5

bunaqangi xususiyatining ahamiyati - mavjud predmetli holatning qabul qiluvchiga
yo‘naltirilgan, belgilarning har xil tizimlarida ifodalanish imkonini beradi.
Ma’lumotlar bazasini qurishda insonga yo‘naltirilgan mantiqiy ifodalanish haqida
va uzoq muddatli xotira qurilmasiga yo‘naltirilgan jismoniy ifodalanish haqida
gapirish an’anaga aylangan.
Ma’lumotlar ba’zasi - ma’lum masalaga yoki biror faoliyatga taalluqli o’zaro
bog’langan va aloxida ko’rinishda tashkil etilgan ma’lumotlar.
MB ma’lumotlarni xsusiyatlari: – tuliklik; – aktuallik; – kulaylik; – Tugri tashkil
etish.
Ma’lumotlar banki - bir nechta MB, texnik vosita va dastur ta’minotidan iborat
avtomatlashtirilgan tizim.
Malumotlar bazasini (MB) yaratish “MYSQL” dasturi bilan ishlash.
MB tashkil qilish, ularga qo’shimcha ma’lumotlarni kiritish va mavjud MBdan
foydalanish uchun maxsus MBlar bilan ishlaydigan programmalar zarur bo’ladi.
Bunday programmalar majmui ma’lumotlar bazasini boshqarish sistemalari
(MBBT) deb yuritiladi. Aniqroq qilib aytganda, MBBT–bu ko’plab
foydalanuvchilar tomonidan MBni yaratish, unga qo’shimcha ma’lumotlarni
kiritish va MBni birgalikda ishlatish uchun zarur bo’lgan programmalar majmuidir.
MBBTning asosiy tarkibiy qismi–ma’lumotlar bo’lsa, boshqa tarkibiy qismi–
foydalanuvchilardir. Bulardan tashqari Hardware- texnik va Software-dasturiy
ta’minoti ham MBBTning samarali ishlashini ta’minlovchi tarkibiy qismlar
hisoblanadi. Hardware tashqi qo’shimcha qurilmadan iborat bo’lsa, programma
qismi esa MB bilan foydalanuvchi o’rtasidagi muloqotni tashkil qilishni amalga
oshiradi. MBning tuzilishi o’rganilayotgan ob’ektning ma’lumotlari ko’rinishi,
ma’nosi, tuzilishi va hajmiga bog’liq bo’ladi.
Odatda, foydalanuvchilar quyidagi kategoriyalarga bo’linadilar:
 foydalanuvchi-programma tuzuvchi;
 sistemali programma tuzuvchi;
 ma’lumotlar bazasi administratori.
6

Bunda programma tuzgan foydalanuvchi MBBT uchun yozgan programmasiga
javob beradi, sistemali programma tuzuvchi esa butun sistemaning ishlashi uchun
javobgar hisoblanadi. U holda MB administratori sistemaning saqlanish holatiga va
ishonchliligiga javob beradi.
MBBT quyidagicha tavsiflanadi:
Ispolnimost-Bajarilishlik, foydalanuvchi so’roviga hozirjavoblik bilan muloqotga
kirishish;
Minimalnayapovtoryaemost- Minimal takrorlanishlik, MBdagi ma’lumot iloji
boricha kam takrorlanishi lozim, aks holda ma’lumotlarni izlash susayadi;
Yaxlitlik –axborotni MBda saqlash iloji boricha ma’lumotlar orasidagi bog’liqlikni
asragan holda bo’lgani, ayni muddao;
Bezopasnost–Xavfsizlik, MB ruxsat berilmagan kirishdan ishonchli himoya
qilingan bo’lishi lozim. Faqat foydalanuvchi va tegishli tashkilotgina
ma’lumotlarga kira olish va foydalanish huquqiga egalik qilishi mumkin;
Migratsiya–ba’zi bir ma’lumotlar foydalanuvchilar tomonidan tez ishlatilib
turiladi, boshqalari esa faqat talab asosida ishlatiladi. SHuning uchun ma’lumotlar
tashqi xotiralarda joylashtiriladi va uni shunday tashkil qilish kerakki, eng ko’p
ishlatiladigan ma’lumotlarga murojaat qilish qulay bo’lsin.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish sistemasida har bir MB modeli quyidagi
xususiyatlari bo’yicha tavsiflanadi:
 Ma’lumotlar tuzilmalarining turi;
 Ma’lumotlar ustida bajariladigan amallar;
 Butunlikning cheklanganligi.
Bu xususiyatlarni e’tiborga olgan holda ma’lumotlar bazasi modellari quyidagi
turlarga bo’linadi:
 Daraxtsimon (ierarxik) modellar;
 Tarmoqli (to’rli) modellar;
 Relyatsion modellar.
Yana shu narsani ta’kidlash lozimki, ma’lumotlar bazasi modellarining faqatgina
yuqorida qayd qilingan modeli mavjud deyish noto’g’ri. CHunki bulardan tashqari
7

yana ma’lumotlar bazasining binar munosabatlar modeli, ER – modellari, semantik
model kabi boshqa turlari ham mavjud. Lekin amalda asosan dastlabki
ta’kidlangan 3 turli modellar ko’proq qo’llanilib kelinmoqda.SHuning uchun ham
biz ushbu modellarga qisqacha to’xtalib o’tamiz.
Daraxtsimon (ierarxik) modelda ob’ektlar yozuvlar ko’rinishida ifodalanadi.
Ierarxik modelda ikki yarusdagi elementlar bog’langan bo’lsa, unday ma’lumotlar
tarmoqli (to’rli) modelda ifodalangan deyiladi.Tarmoqli modellarda ham ob’ektlar
daraxtsimon modellardagi kabi yozuvlar ko’rinishida tasvirlanadi.Ob’ektlarning
o’zaro aloqalari yozuvlar o’rtasidagi aloqalar sifatida tavsiflanadi.
Relyatsion modellarda esa ob’ektlar va ularning o’zaro aloqalari ikki o’lchovli
jadval ko’rinishida tasvirlanadi. Ma’lumotlarning bunday ko’rinishda tasvirlanishi
ob’ektlarning o’zaro aloqalarini yaqqol tasvirlanishiga asos bo’ldi.
MBBT alohida olingan quyidagi modullardan tashkil topadi:
MBni boshqarish bloki-disklardagi ma’lumotlar bilan foydalanuvchi programmasi
va sistemaning so’rovi orasidagi interfeysni aniqlaydi;
Fayl menedjeri-ma’lumotlar tuzilmasi bilan disklar o’rtasidagi bog’lanishni
boshqaradi;
Guery protsessor-ingliz tilida yozilgan guery gaplarini MBni boshqarish bloki
tushunadigan tilga o’tkazadi;
Prekompilyator DML(Data Manipulation Language)- ma’lumotlar bilan
manipulyatsiya qiladigan til bo’lib, u quyidagi operatsiyalarga javob beradi:
MBdan ma’lumotlarni ajratib olish;
MBga ma’lumotlarni kiritish;
MBdan ma’lumotlarni olib tashlash;
MBni modifikatsiya (o’zgartirishlar) qilish;
Kompilyator DDL(Data Definition Language)-MB tilini, uning tuzilmasini va
tashqi xotiralardagi axborot turini aniqlaydi. MBning tuzilmasi ko’pincha jadval
shaklida bo’ladi.
MBga qo’yiladigan talablar :
8

 Minimum xatolik va dulikat. MBBT ga ma’lumot kiritilayotganda dublikat
bo’lmasligiga tekshiriladi;
 Aktualizatsiya imkoniyati. MB saklanayotgan ma’lumotlar eskirishi
mumkin, bunda ma’lumotlar strukturasi yangi ma’lumotlarni kiritishga va eskisini
uchirishga imkon berishi kerak.
 Ma’lumotlarni butunligini ta’minlash. MBBT ma’lumotlarni buzilishlardan
ximoya kilishni ta’minlashi va buzilgan ma’lumotlarni tiklash imkoniyatini
yaratish kerak;
 Yuqori qidirish tezligi. Xotira qurilmalarida ma’lumotlarni saklash usullari
ma’lumotlar banki bilan ishlashni dialog rejimini ta’minlashi kerak;
 Xavfsizlik va maxfiylik. Foydalanuvchi fakat uziga berkitilgan
zaruriyma’lumotlari bilan ishlashi kerak.
 Murakkab surovlar. Foydalanuvchilarni xar xil kurinishdagi surovlarini
kayta ishlashni ta’minlashi kerak
MBni yaratishda predmet sohasini tahlil qilish
MB ni loyihalashtirishda asosan ikkita masala yechiladi:
1.Predmet sohasi ob’ektlarini qanday qilib ma’lumotlar modellarining
abstrakt obektlari shaklida ifodalash. Ayrim hollarda bu masalaga ma’lumotlar
bazasini mantiqiy loyihalash masalasi deyiladi.
2.Ma’lumotlar bazasiga so’rovlarning bajarilish effektivligini qanday
ta’minlash. Bu masalaga ma’lumotlar bazasini fizik loyihalash masalasi deyiladi.
Ixtiyoriy turdagi MBni loyihalashtirishning birinchi bosqichdagi predmet
sohasini tahlil qilish bo’lib, u axborot tuzilmasini (kontseptual sxemalar) tuzish
bilan yakunlanadi. Bu bosqichda foydalanuvchining so’rovlari tahlil qilinadi,
axborot ob’ektlari va uning xarakteristikalari tanlanadi, hamda o’tkazilgan tahlil
asosida predmet sohasi tuzilmalashtiriladi. Predmet sohasini tahlil qilishni uch
bosqichga bo’lish maqsadga muvofiqdir:
 kontseptual talablar va axborot ehtiyojlarini tahlil qilish;
 axborot ob’ektlari va ular orasidagi aloqalarni aniqlash;
MBBT da jadvallar,so’rovlar,formalar va hisobotlar bilan ishlash.
9

Ma’lumot bazasi (MB) buyurtmachisi bilan birgalikda , ma’lumot bazasiga
so‘rovlar tizimini ishlab chiqish zarur. Ishlab chiqilgan so‘rovlar tizimi relevant
yaratilgan Mohiyat aloqa modeliga va buyurtmachini talablarini maksimal darajada
qondirishi kerak . Agar buyurtmachini qo‘ygan talablariga qurilgan mohiyat aloqa
modeli so‘rovlar tizimiga , uni to‘la javob bermasa, unda predmet sohani
qushimcha o‘ranib chiqib, mohiyat aloqa modeli kerakli elnementlar ,
bog‘lanishlar va munosobatlar bilan to‘ldiriladi.
1. So‘rovlar tizimini ma’lumotlar bazasidan foydalanuvchiga beriladigan
axborot bo‘yicha standart va nostandart (reglamentlamagan) so‘rovlarga sinflanadi.
2. Ma’lumot bazasiga reglamentlanmagan so‘rovlar- shunday so‘rovlarki, ular
foydalanuvchilarni joriy ehtiyojlariga qarab , lekin qurilgan model imkoniyatlari
chegarasida va bu surovlarni unga relevantligini saqlagan xolda o‘zini ta’rifini
uzgartirish imkonini beradi.
"Omborxona" predmet sohasi uchun surovlar sistemasi
1. Omborxonada mavjud barcha materiallarni tashki tavsifini toping;
2. Materiallarni nomlarini va qabul qilish sanasini toping;
3. Omborxonada mavjud materiallar nomini toping;
4. Iste’molchilar va materiallar nomini toping;
5. Materiallarni olgan, omborxona nomlarini toping;
6.bir material uchun omborxona nomeru ularning kirim chiqimini toping;
7.№1 nomerli materiallar sonini va iste’molchini toping;
8. Vazni >100 bulgan materiallarni kirim va chiqim sonini toping;
9. S1 omborxonadagi materiallar nomini va ularni sonini aniklang;
10. Maksimal ogirlikka ega bulgan qizil rangli materiallarni nomini toping;
11. Eng engil vaznli detal uchun zarur bulgan materialga talab (son va
iste’molchi)ni toping;
12. 31.04 kunda kabul k.ilingan material nomerini toping;
13. P1 iste’molchiga zarur bulgan barcha materiallar saqlanadigan hamma
omborxonalarni toping;
14. Qizil rangli materiallar kerak bulgan barcha iste’molchilarni toping;
10

15. Vazni 40 dan katta bulgan talab kilingan mivdordagi materiallarni va ular
uchun barcha iste’molchilarni toping;
16. K1 va K2 materiallar saqlanaetgan barcha omborxonalarni toping;
17.31.04 sanada olingan materiallar zarur bulgan barcha iste’molchilarni
toping;
18. S1 raqamli omborxonadagi materiallar nomini va ularni mivdorini
aniqlang;
19. P1 iste’molchi zarur bulgan materiallarni umumii mikdorini aniqlang;
20. P1 iste’molchiga zarur bulgan materiallar umumiy sonini toping;
21. Xar bir material va har bir omborxona uchun omborxona yangi xolatini
kuyidagi formula bilan hisoblang
22. kol = kol0 + kol1 - kol2
| | |
Qoldiq kirim chikim
23. Bir material bo’yicha kirimlarni umumiy sonini toping; bir omborxona va
har bir material uchun chik;imlarni umumii sonini toping;
24. Talab eng ko‘p miqdorda bo‘lgan materiallarni toping;
25. kirim munosabatiga tanlash quying
26.Omborxona joriy holatini uzgartiring (kirim va chikim hisobga olinsin);
27.Barcha munosabatlarda tanlashlarni olib tashlang;
28.har bir material uchun etishmaslikni hisoblang;
29. Oq materialni ortiqchasini hisoblang;
30. maksimal ortiklikka ega materiallarni tanlang;
31. K1 va K2 materiallar saqlanadigan barcha omborxonalarni kushimcha
munosabat yaratib toping.
MBBT tillari haqida ma’lumot.
11

SQL - kompyuter berilganlar bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarni qayta
ishlash va o‘qish uchun muljallangan instrumentdir. SQL – bu strukturlashgan
so‘rovlar tilining (Structured Query Language) qisqartirilgan nomlanishidir. SQL
abbreviaturasi odatda “sikvel” deb o‘qiladi. Ba’zi xollarda, “ESKYUEL” talaffuzi
xam SQL abbreviaturasini o‘qishda ishlatiladi. Nomlanishidan ko‘rinib turibdiki,
SQL foydalanuvchining berilganlar bazasi bilan o‘zaro aloqasini tashkil etish
uchun qo‘llaniluvchi dasturlashtirish tilidir. Xaqiqatda esa SQL faqat relyasion deb
nomlanuvchi bir turdagi berilganlar bazasi bilan ishlaydi.
Hozirda bu til MBBT foydalanuvchilariga taqdim etayotgan barcha
funksional imkoniyatlari qo‘llanilmoqda. Bu imkoniyatlar quyidagilardir:
1. Ma’lumotlar strukturasini tuzish. SQL foydalanuvchilarga ma’lumotlar
strukturasini tuzish, o‘zgartirish xamda berilganlar bazasi elementlari o‘rtasida
aloqalarni o‘rnatish imkoniyatini beradi.
2. Ma’lumotlarni o‘qish. SQL foydalanuvchi yoki dasturga berilganlar
bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarni o‘qish va ulardan foydalanish imkonini
beradi.
3. Ma’lumotlarni qayta ishlash. SQL foydalanuvchiga yoki dasturga
berilganlar bazasini o‘zgartirish, ya’ni unga yangi ma’lumotlar qo‘shish, mavjud
ma’lumotlarni o‘zgartirish va o‘chirish imkonini beradi.
4. Berilganlar bazasini ximoyalash. SQL yordamida ma’lumotlar bazasi
foydalanuvchilarini undagi ma’lumotlarni o‘qish va o‘zgartirish imkoniyatlarini
chegaralab qo‘yish mumkin. Bu orqali ruxsat berilmagan foydalanuvchilardan
axborotlar ximoyalanadi.
5. Ma’lumotlardan birgalikda foydalanish. SQL ma’lumotlardan birgalikda
foydalanishni koordinatsiya qiladi, bu esa paralel ishlayotgan foydalanuvchilar
birbirlariga xalaqit bermasdan berilganlar bazasidagi ma’lumotlardan
foydalanishlari imkonini beradi.
6. Ma’lumotlar yaxlitligini ta’minlash. SQL berilganlar bazasini yaxlitligini
ta’minlashga imkon beradi va unda noo‘rin o‘zgartirishlar qilishni oldini oladi.
12

MySQL ni faqat mSQL kamchiliklariga javob sifatida qarash noto‘g‘ridir.
Uning ixtirochisi Maykl Videnius (+ yana Monty sifatida ma’lum) shved
kompaniyasi TsX xodimi ma’lumotlar bazasi bilan 1979 yildan beri ishlaydi.
Yaqin paytgacha Videnius TsX da faqat dasturchi edi. 1979 yilda firma ichida
foydalanish uchun UNIREG nomli ma’lumotlar bazasini boshqarish vositasini
yaratdi. 1979 yildan so‘ng UNIREG bir necha tillarda yozildi va katta ma’lumotlar
bazalarini qo‘llash uchun kengaytirildi. Bitta dastur bajarilayotgan har bir jarayon
bu dastur nusxasi deyiladi, chunki xuddi o‘zgaruvchi nusxasi kabi xotiradan joy
oladi. 1994 yilda TsX WWW uchun Amaliy dasturlar yarata boshladi va bu
loyihani qo‘llashda UNIREG dan foydalandi. Baxtga qarshi, UNIREG katta
harajatlar talab qilgani uchun, undan veb-sahifalarni dinamik generatsiya qilish
uchun muvaffaqiyatli foydalanib bo‘lmadi. Va TsX shundan so‘ng SQL va mSQL
ga murojaat qildi Lekin o‘sha paytda mSQL faqat 1.x relizlari shaklida mavjud edi.
Yuqorida aytganimizdek mSQL 1.x versiyalari hech qanday indekslarni qo‘llamas
edi va shuning uchun UNIREG dan unumdorligi past edi.Videnius mSQL avtori s
Xyuz bilan bog‘landi va mSQL ni UNIREG dagi V+ ISAM qayta ishlovchisiga
ulash fikri Bilan qiziqtirmoqchi bo‘ldi. Lekin Xyuz shu paytga keldib mSQL 2
yaratish yo‘lida anchaga ketgan va indekslar Bilan ishlash vositalarini yaratgan
edi. TsX o‘z talablariga ko‘proq mos keluvchi ma’lumotlar bazalari serverini
yaratishga qaror qildi. TsX xodimlari Yangidan velosiped ixtiro qilib o‘tirmadilar.
Ular UNIREG ni asos qilib oldilar va soni oshib borayotgan o‘zga dasturchilar
utilitalaridan foydalandilar. O‘z tizimlari uchun boshida mSQL uchun yaratilgan
API bilan deyarli ustma-ust tushuvchi API yaratdilar. Natijada Yangi kengroq
imkoniyatga ega TsX ma’lumotlar bazasiga o‘tmoqchi bo‘lgan mSQL
foydalanuvchisi o‘z kodiga juda kam o‘zgartirish kiritishi talab qilinardi. Shu bilan
birga Yangi ma’lumotlar bazasi kodi to‘la original edi. 1995 yil may oyiga kelib
TsX kompaniya ichki talablarini qanoatlantiruvchi ma’lumotlar bazasi, - MySQL
1.0 ga ega edi. Firma biznes-partneri Detron HB dan David Aksmark (David
Axmark) TsX ga o‘z serverini Internetda ko‘rsatishni taklif qildi.
13

“ GO’ZALLIK SALONI ” loyihasining strukturasi va uni shakllantirish
" GO’ZALLIK SALONI Bo’limini" loyihasini ishlab chiqish
2.1 " GO’ZALLIK SALONI Bo’limini " mavzusini tahlil qilish
"Bolim" ma'lumotlar bazasi berilgan bo’limlar, xodimlar mehnatining
dinamikasi, bo’limda ishash shartlari,.
Ushbu mavzu sohasida ob'ektlarning izini ajratish mumkin:
- GO’ZALLIK SALONI ( GO’ZALLIK SALONI nomi, telifoni, email
pochtasi)
-Bo’limi (Bo’lim nomi, Rahbari).
-Mijoz (To'liq ismi, mashinalar nomlari, Clientik turi,).
- GO’ZALLIK SALONI xodimlari. (hujjatlarni yig'ish, (agar filialga so'rov
yuborilsa) yordam berish).
Ob'ektlarning o'zlaridan tashqari, ular o'rtasida ham bog'liqlik mavjud.
Ob'ektlar o'rtasidagi munosabatlar - predmet sohasidagi ob'ektlarning aloqasi.
Mavzu maydoniga muvofiq tizim quyidagi xususiyatlarni hisobga olgan holda
quriladi:
- Mashinaning sifatiga javob berish.
- Clientning qanday mashina olishini aniqlash.
- xodim mijozga xizmat qiladi.
“ GO’ZALLIK SALONI ” – GO’ZALLIK SALONI haqida ma’lumotni saqlovchi
jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
id GO’ZALLIKSALONI int(6) Kalit maydon
GO’ZALLIKSALONI _name varchar(255)
GO’ZALLIK SALONI nomi
GO’ZALLIK SALONI _Adress varchar(255) GO’ZALLIK SALONI
Manzili
GO’ZALLIK_SALONI _Manege
r varchar(255) GO’ZALLIK SALONI
Menijeri
14

Phone varchar(255) GO’ZALLIKSALONI
telifoni
Email varchar(255) Email pochta manzili
GO’ZALLIK_SALONI _Sete varchar(255) GO’ZALLIK SALONI
Internit
“ Bo’lim ” – Bo’lim haqida ma’lumotni saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
idBolim int(5) Kalit maydon
Bolim_Nomi varchar(60) Bo’lim nomi
“ Lavozim ” –jadvali
Maydon nomi Tipi Izoh
idLavozim int(11) Kalit maydon
LavozimName
varchar(100) Lavozim Nomi
“ Employee ” –Xodimlar haqida ma’lumot saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
idEmployee int(5) Kalit maydon
Full_name varchar(45) F.I.O
Phone varchar(45) Telifoni
Position varchar(45) Lavozmi
EmployeeDate varchar(45)
Ishchi kelgan vaqti
JADVALLARNING O’ZARO BOG’LANISHI
15

Jadvallarni o’zaro bog’lash uchun biz strukturani ya’ni bog’lanish
strukturasini hosil qilamiz. Bunda birga ko’p o’lchamdagi b og’lanishlarni
shakllantirib olamiz va u quyidagicha amalga oshiriladi
GO’ZALLIK SALONI va Bo’lim jadvallari n:1 bog’lanish turini hosil qilgan.
GO’ZALLIK SALONI va LAVOZİMİ n:1 bog’lanish jadvali
16

LAVOZIM va BO’LIM jadvallari 1:N bog’lanish
GO’ZALLIK SALONI va Xodim jadvallari n:1 bo’lanish
17

3.3. SQL operatorlari yordamida jadvallarni hosil qilish va jadvallarga
ma’lumotlar kiritish
1-jadval. “ GO’ZALLIK SALONI ” jadvalini CREATE operatori yordamida
hosil qilish
CREATE TABLE GO’ZALLIK_SALONI (
id GO’ZALLIK_SALONI INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
GO’ZALLIK_SALONI _name VARCHAR(55) NOT NULL,
phone VARCHAR(55) NOT NULL,
email VARCHAR(15) NOT NULL
GO’ZALLIK_SALONI _Adres VARCHAR(15) NOT NULL
GO’ZALLIK_SALONI _Meniger VARCHAR(15) NOT NULL
);
2-jadval. “Xodim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Hodim (
idHodim INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
EmployeEFullName VARCHAR(45) NOT NULL,
18

EmployeeDate INT(10) NOT NULL,
EmployeeAdres Varchar(45) NOT NULL,
phone VARCHAR(45) NOT NULL,
);

3-jadval. “Client” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Client (
idClient INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
Full_name VARCHAR(45) NOT NULL,
ClientAdresi VARCHAR(45) NOT NULL,
ClientDate DATETIME(2)

);
4-jadval. “XIZMATLAR” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil
qilish
CREATE TABLE XIZMATLAR (
Id XIZMATLAR INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
Xizmat Turi VARCHAR(20) NOT NULL,
XizmatNarxi INT(2) NOT NULL
);
5-jadval. “Bo’lim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Bolim (
idBolimINT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
BolimNomi VARCHAR(45) NOT NULL,
);
19

6-jadval. “Lavozim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Lavozim (
idLavozim INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
LavozimNomi VARCHAR(45) NOT NULL,

);
7-jadval. “ GO’ZALLIK_SALONI va BO’LIM n:1 bog’lanish” jadvalini
CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE GO’ZALLIK_SALONI _has_BO’LIM(
GO’ZALLIK_SALONI _id GO’ZALLIK_SALONI INT(4) NOT NULL
PRIMARY KEY,
BO’LIM_idBO’LIM INT(3)) NOT NULL,
);
8-jadval. “ GO’ZALLIK_SALONI va Bo’lim n:1 bog’lanish” jadvalini
CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE AVTOMOBIL_YUVISH _SHAHOBCHASI _has_Bolim(
GO’ZALLIK_SALONI Bolim INT(4) NOT NULL PRIMARY KEY,
GO’ZALLIK_SALONI _idSgifohona INT(3) NOT NULL,
BO’LIM_idBO’LIM INT(3) NOT NULL,
)
20

3.4. SQL operatorlari yordamida jadvallarga yozuvlar qo’shish
1-jadval. “ GO’ZALLIK SALONI ” jadvaliga INSERT operatori yordamida
yozuv qo’shish
GO’ZALLIK SALONI VALUES(1,’ Shaxnoza go’zallik saloni', 'Samarqand’,
’+998986987858’, 'Murodova Shaxnoza’,
’, shaxnoza@gmail,com',’shaxnoza_guzallik_saloni.uz’);
INSERT INTO GO’ZALLIK_SALONI
VALUES(2,‘ Sharofat go’zallik saloni
',‘Samarqand’,’+998986574892’,’Sotvoldiyeva
Sharofat’,’sharofat@gmail.com’,’sharofat_guzallik_saloni.uz’ );
INSERT INTO GO’ZALLIK_SALONI
VALUES(1,’Marjono go’zallik salon ', 'Nurobod’, ’+9989865835689’,
’Do’smurodova Marjona,
’, dusmurodova_marjona@gmail,com', '
dusmurodova_marjona_guzallik_saloni.uz’);
21

Loyihaning dizayn qismi
Loyiha ko’rinishi
Bu yerda “ Go ’ zallik saloni ” loyihaning ko ’ rinishi tasvirlangan . Ya’ni loyihaning
dizayn qismi ko’rinishi tasvirlangan. Men loyihamni dizayn qismini tuzginimcha
Qt dasturlash tilidan foydalanganman.
22

Loyihaning kod qismlari
23

Dastur ishga tushirilgandan so’ng
24

Xulosa
Men ushbu “go’zallik saloni ” ma’lumotlar bazasini yaratish mavzusidagi
kurs ishimni bajarish davomida ko`plab izlanishlar olib bordim. Jumladan,
“go’zallik saloni” loyihasini ishlab chiqish bo`yicha yaratilgan ma’lumotlar bazasi
bilan tanishib chiqdim. U yerda kerakli ma’lumotlarni qanday olish haqida
tassavvurga ega bo`ldim.
MB ni yaratish davomida dasturlash texnologiyasi bilan chuqurroq tanishib
chiqdim va chuqur malaka hosil qildim.
Shuningdek ma’lumotlar bazasi bilan ishlash, ularni oddiy va dinamik
usullarda tashkil qilish malakasini hosil qildim. Ma’lumotlar bazasini boshqarish
tizimlari bilan tanishib chiqdim va “ go’zallik saloni ” loyihasi bilan shuningdek
undagi turli xil so’rovlar orqali ishlar olib bordim.
Xulosa qilib shuni ta’kidlash mumkin, hozirgi fan-texnika xamda
informatsion texnologiyalarining yordamida “go’zallik saloni” ishlarini yanada
qulay va oson qilish mumkin.
Go’zallik saloni ishini takomillashtirish va ish unumdorligini yuqori darajada
oshirishga erishishimiz mumkin ekan.
Hozirgi kunda Respublikamizda keng tarqalib borayotgan ish joylarini
avtomalashtirish va ish joylarida axborot kommunikatsiya vositalaridan keng
foydalanishga katta e’tibor berilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar.
25

1. Karimov I.A. “Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va
yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir”. – T.,”Xalq so‘zi”,
2005- yil 29-yanvar.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kompyuterlashtirishni yanada
rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish
to‘g‘risida”gi Farmoni (№PF-3080 30.05.2002 y.).
3. O‘zbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni.
(№563-11. № 560-II 11.12.2003 y.). 5. “Ma’lumotlar bazasini boshqarish
tizimlar” fani bo’yicha elektron o’quv qo’llanma, TATU FF.
4. Ayupov R.X., Ismoilov S.I., Azlarov A.X., “MS Access 2002 - ma’lumotlar
majmuasini boshqarish tizimi”(o’quv qo’llanma) Toshkent.: Toshkent
Moliya instituti, 2004.
5. Кодд Э.Ф., “Реляционная модель данных для больших совместно
используемых банков данных”. СУБД . 1995 г .
Internet saytlari
1. www.ictcouncil.gov.uz-Kompyuterlashtirishni rivojlantirish bo`yicha
Vazirlar Maxkamasi muvofiqlashtiruvchi Kengashining sayti.
2. www.ecsoman.edu.ru–Rossiya Federatsiyasi Oliy o`quv yurtlarida
o`qitilayotgan fanlar bo`yicha o`quv-uslubiy komplekslar.
3. http://www.voydod.uz/ - qidiruv tizimi.
4. ziyonet.uz–O`zbekistonning axborotlarni izlab topish tizimi.
5. http://ITPortal sayti.

26

Go‘zallik saloni loyihasini loyihalashtirish va ishlab chiqish 24v

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish