Gominidlar evolyusiyasining ilk bosqichi. Avstrolopiteklar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	331.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Gominidlar evolyusiyasining ilk bosqichi. Avstrolopiteklar

Купить

Gominidlar evolyusiyasining ilk bosqichi. Avstrolopiteklar.
Reja:
1. Avstrolopiteklarning vujudga kelishi
2.
Avstrolopiteklar yashagan tabiiy shart sharoitlar
3.
Ilk avtrolopiteklar guruhi
4. Markaziy
va Sharqiy Afrikadan topilgan paleantropologik topilmalar tavsifi
5.
Rivojlangan avstrolopiteklar guruhining vujudga kelishi
6.
Rivojlangan avstrolopiteklarning turmush tarzi va mehnat faoliyati
7. Markaziy
va Janubiy Afrikadan topilgan paleantropologik topilmalar tavsifi
8.
Yirik avstrolopiteklar guruhining vujudga kelishi
9.
Yirik avstrolopiteklarning turmush tarzi
10.
Sharqiy va Janubiy Afrikadan topilgan paleantropologik topilmalar tavsifi
11.
Avstrolopitelar to‘g‘risidagi yangi antropogenez nazariyalar.

Bugungi kunda inson evolyusiyasining ilk bosqichi qilib avstrolopiteklarni
( Australopithecus )
ko‘rsatishimiz mumkin. Inson evolyusiyasi bosqichida
avstrolopiteklar
o‘ziga xos guruh bo‘lib ularni bir xil ravishda ikki oyoqli
maymunlarga
va maymun boshli odamlarga qiyoslash mumkin. Primatlar orasida
avstrolopiteklarning
joylashtirishning murakabligi shundaki ularning tana
tuzilishlarida
zamonaviy maymunlarga va odamlarga xos mozaik belgilar bor.
Bu
belgilar birlashmasiga qanday yondoshuv zarur?
Eng
qadimgi avstrolopitek qodiqlari Chad Respublikasining Toros-Menalla
degan
joyidan topilgan bo‘lib uning yashagan davri 7-6 million yillar bilan
davrlashtiriladi.
Avstrolopiteklar guruhining so‘nggi vakili esa Janubiy Afrikaning
Svartkrans
degan joyidan topilgan bo‘lib uning yashagan davri 900 ming yil bilan
davrlashtiriladi.
Bu davr yirik avstrolopiteklarning yashagan davri bilan
chegaralinadi.
Demak avstropiteklar bundan 7 mln dan boshlab 900 ming yilgacha
istiqomat
qilgan. Ushbu davrlar oralig‘ida ularning ko‘plab turlari yashaganligi
bugungi
kunda fanga ma’lum bo‘lib ulgurdi. Shunday qilib avstrolopiteklar
guruhlarining
bunday katta vaqt oralig‘ida istoqomat qilishi zamonaviy fanda
inson
evolyusiyasi jarayoni xaqida ko‘plab ma’lumot beradi.
Avstrolopiteklar
tarqalgan hudud ham juda katta bo‘lib ular Janubiy Saxro
cho‘llaridan
boshlab butun Afrika qit’sini o‘z ichiga qamrab oladi. Bugungi kunda
fanga
ma’lum bo‘lishicha avstrolopiteklar xech qachon Afrika qit’asini tark
etishmagan.
Yana shuni ta’kidlab o‘tish lozimki avstrolopitekka o‘xshagan
mavjudot
qoldiqlari Afrika qit’asidan boshqa Xitoy va Indoneziyada ham topilgan
bo‘lib
lekin ular o‘z isbotini topmagan hamda baxsli munozaralarga boy bo‘lib
turibdi.
Afrika qit’asi ichida avstrolopiteklarning istiqomat qilgan hududlari ikkta
asosiy
rayonga bo‘linadi. Bular Sharqiy Afrika (Tanzaniya, Keniya, Efiopiya) va
Janubiy
Afrikadir.
Avstrolopiteklar
yashagan davr va turlariga qarab ularni uch guruhga buo‘lib
o‘rganishimiz
mumkin.
Ilk avstrolpiteklar
– 7-4 mln yillar ilgari yashagan bo‘lib juda primitiv tana
tuzilishiga
ega bo‘lgan. Bugungi kunda ularning bir nechta turlari o‘rganilgan.

Rivojlangan avstrolopiteklar – 4 -2,5 mln yillar ilgari yashagan bo‘lib unchalik
katta
bo‘lmagan tana tuzilishiga ega bo‘lgan. Asosan Australopithecus urug‘i bir
nechta turi bilan ajralib turadi.
Yirik avstrolopiteklar
– 2,5-1 mln yillar ilgari yashagan bo‘lib judak yirik tana va
jag‘
suyaklari va juda kichik odingi lablari va juda katta pastki lablari bilan ajralib
turadi.
Yirik avstrolopitekla o‘z navbatida uchta turdan iborat Paranthropus
guruhiga
ham bo‘linadi .
Bu
guruhlar ichida ya’ni Sharqiy hamda Janubiy Afrika Respulikalarida
yashagan
avstrolopiteklar o‘rtasida taksonomik bog‘liqlik xam xali o‘z isbotini
topgani
yo‘q. Lekin avstrolopiteklarning bir vaqtning o‘zida va bir qancha
hududlarda
istiqomat qilishgani bir qancha faraz ilgari surilgan bo‘lsa ham xali
fanga
noma’lumoigicha qolmoqda. Yana bir qiziqarli jihati shundaki
avstrolopiteklarning
ayrim turlar eng qadimgi odamlar (yoki "ilk Homo ") vakillari
bilan
bir hududda ya’ni Sharqiy Afrikada yashaganliklari xaqida ikkilanishsiz
e’tirof
etishimiz mumkin.
Avstrolopiteklarning
bosh chanog‘i shimpanzenikiga o‘xshash. Ular asosan
yirik
jag‘ suyagli, katta bosh suyaklari, miya xajmining kichigligi va keng yuz
tuzilishi
bilan xarakterlanadi. Avstrolopiteklarning tishlari yirik lekin joylashuviga
ko‘ra
odamnikiga yaqin bo‘lgan. Shunisi bilan ular maymunlardan farq qilganlar.
Avstrolopiteklarning
tana tuzilishidagi xarakterli belgilar bu ularning oyoqlarining
uzunligi,,
qo‘llarning kaltaligi, vertikal umurtqa suyagi va kengi pastki toz
suyaklaridadir.
Bu belgilari bilan avstrolopiteklar odamlarning tana tuzilishlariga
yaqinligini
va farqli tarafi ularni ayrim suyaklarini kichigligi bilan farqlanishidadir.
Avstrolopiteklarning
bo‘ylari bir metrdan bir yarim metrgacha bo‘lgan. Miya
xajmlari
esa 350-550 sm 3
bulganligi ularni zamonaviy gorilla va shimpanzega
o‘xshashligini
ko‘rsatadi. Agarda zamonaviy odamning miya xajmi 1200-1500 sm 3
bilan
solishtiradigan bo‘lsak ancha katta farq kelib chiqadi. Avstrolopiteklarning
miya
xajmining tuzilishi juda primitiv bo‘lib shimpanzenikidan juda kam farq
qiladi.

Avstrolopiteklarning turmush tarzi primatlarnikiga o‘xshash bo‘lmagan.
Ular
tropik o‘rmonlarda va savannalarda yashab asosan o‘simliklar bilan
oziqlanishgan.
Lekin shu o‘rinda shuni ta’kidlab o‘tish lozimki so‘ngi
avstrolopiteklar
ba’zi olimlarning fikrlariga ko‘ra antilopalarga ov qilishgan yoki
katta
yirtqich hayvonlarning o‘ljalirini tortib olib oziqlana boshlaganlar. Ilk
avstrolopiteklar
asosan o‘rmonlarda keng tarqalishgan va yashaganlar. Janubiy
Afrikaning
rivojlangan avstrolopiteklari esa juda keng hududlarda tarqalganlar.
Ular
asosan o‘rmonlardan tortib quruq savannalarda yashashgan. Yirik
avstrolopiteklar
esa olimlarning fikriga ko‘ra ko‘proq suvga yaqin joylarda
yashashgan.
Lekin ba’zi bir olimlarning fikriga ko‘ra esa ular asosan quruq va
ochiq
landshaftli hududlarda yashashgan.
Sharqiy
Afrikadan topilgan avstrolopiteklarning qoldiqlari asosan ko‘l
bo‘ylari
yoki suvga yaqin bo‘lgan joylardan aniqlangan. Bu topilmalar ularning
xammasi
suvga yaqin joylarda yashaganliklaridan dalolat bermaydi. Chunki aynan
suvga
yaqin bo‘lgan joylarda ularning suyak qoldiqlari yaxshi saqlangan. Balki
avstrolopiteklarning
yashagan hududlari suvdan uzoq joylarda joylashganligi ham
bo‘lishi
mumkin.
Odatda
avstrolopiteklar yashagan davr rekonstrutsiya qilingan Afrika
landshaftlari
o‘zida o‘rmonlar bilan birga quruq savannalarni ham qamrab oladi.
Bu
landshaftlarning hilma-hilligi balkim keyinchalik zamonaviy odamlarning
yerning
turli yerlarini o‘zlashtirilishiga olib kelgan bo‘lishi mumkin. Bu savollar
va
taxminlarga javobni aynan avstrolopiteklak yashagan davrdan qidirish
maqsadga
muofiq bo‘ladi.
Avstrolopiteklar
bir nechta individdan iborat guruhlar bilan istiqomat
qilishib
ozuqa topish maqsadida Afrika qita’si bo‘ylab ko‘chib yurishgan. Mehnat
qurollari
yasashni avstrolopiteklar xali bilishmagan lekin topilgan topilmalarni
ularning
mehnat qurollaridan foydalanganligi ko‘rsatadi. Ularning qo‘llarining
o‘xshashligi
ko‘roq odanikiga yaqin lekin shu bilan bir qatorda barmoqlari ko‘proq
egilgan
va ingichka edi. Yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek birinchi mehnat
qurollari
bundan 2,7 million yil ilgari vujudga kelgan. Bu voqea avstrolopiteklar

vujudga kelgandan so‘ng 4-4,5 million yil o‘tib sodir bo‘lgan.   Janubiy Afrika
avstrolopiteklari
bundan 2-1,5 million yillar ilgari ko‘proq suyakdan mehnat va ov
qurollari
sifatida foydalanganligini ko‘rishimiz mumkin.
Yuqorida
ta’kidlab o‘tganimizdek eng qadimgi avstrolopitek qodiqlari Chad
Respublikasining
Toros-Menalla degan joyidan topilgan bo‘lib unga
Sahelanthropus tchadensis
nom berilgan. Shu bilan topilgan butun bosh
chanog‘iga
"Tumai" deb laqab qo‘yishgan. Sahelanthropus tchadensis ning
yashagan
davri bundan 7 million yil   qilib davrlashtirilgan.
Keniyaning
Tugen Xills joyidan topilgan ko‘plab paleantropolig topilmalar
6
million yil bilan belgilangan. Ularni asosan bitta turga birlashtirishib    Orrorin

tugenensis (Orrorin) deb nomlashgan. Efiopiyaning asosan ikki Alayla va Aramis
degan
joylaridan ko‘plab suyak qoldiqlari aniqlangan va ularga Ardipithecus
ramidus kadabba
(5,5 mln. yilga yaqin) va Ardipithecus ramidus ramidus (4,4
mln.
Yil ilgari, Ardipitek) deb nomlashgan. Keniyaning Kanapoi va Alliya Bey
degan
joylaridan topigan topilmalarga esa Australopithecus anamensis (Anamlik
avstrolopitek)
deb nom berishgan va uning yashagan davri 4 million yil ilgari deb
davrlashtirildi.

Ularning
bo‘ylari bir metrdan ozgina oshiq bo‘lgan. Miya xajmlari esa
shimpanzeniki
bilan bir xil bo‘lgan. Bu ilk avstrolopiteklar guruhi yuqorida
ta’kidlab
o‘tganimizdek asosan o‘rmonlarda, o‘rmon oldi ko‘l bo‘ylarida va
o‘rmon
oldi dasht zonalarida yashashgan. Shubhasiz, aynan shu mavjudotlar odam
bilan
maymunlar o‘rtasidagi o‘tish bosqichini ko‘rsatib beradi. Biz amalda ular
yashagan
davr xaqida xech narsa bilmaymiz lekin shu bilan bir qatorda yillar
davomida
topilayotgan topilmalar bizga o‘sha davr xaqida boy ma’lumotlar
bermoqda.
Sahelanthropus
ning bosh suyak chanog‘i, Orrorin ning toz suyak
qoldiqlari
va Ardipithecus ning toz suyak qoldiqlariga qarab bu mavjudotlarning
ikki
oyoqda xarakatlangan deb bemalol fikr yuritishimiz mumkin. Lekin Orrorin
va
Ardipithecus ning qo‘l suyak qoldiqlaridan ularning xali ham ikki oyoqda
xarakatlanishiga
qaramay qo‘llari yordamida xuddi zamonaviy gorilla va
shimpanzelarga
o‘xshab xarakatlanishgan. Ilk avstrolopiteklari tishlarining
joylashuvi
odam va maymunlarnikiga o‘xshash bo‘lgan va bu ularning o‘rtasida
uchinchi
majdudotligidan darak beradi. Balkim Sahelanthropus xozirgi
gorillalarga
qarindosh, Ardipithecus esa xozirgi shimpanzelargadir.
Australopithecus anamensis esa
umuman avlod qoldirmay qirilib ketgan bo‘lishi
ham
mumkin. Bu taxminlarga kelajakdagi tadqiqotlar javob berishi mumkin.
Masalan
Ardipithecusni olimlar 1994 yili topishgan bo‘lsa ham birdan keng
ommaga
ma’lum qilishmadi. Faqatgina oradan 15 yil o‘tib 2009 yili bu topilma
xaqida
to‘liq ma’lumot berildi. Bunga sabab yuqorida ta’kidlab o‘tgan
taxminlarimizdir.
Ardipitekning suyak qoldiqlariga qarab olimlar uni maymun va

odamni bitta tanada mujasam bo‘lganligini ta’kidlashadi. Albatta bu narsa fanda
uzoq
vaqt davom etgan   odam aymundan kelib chiqganmi degan savollarga javob
bera
oladi. Ardipitekning suyak qoldiqlariga qarab yana shu narsani ta’kidlashimiz
mumkinki
ular ikki oyoqda xarakatlana olishidan tashqari ko‘proq vaqt qo‘lda
xarakatlangan.
Bunga sabab qilib olimlar ularni asosan yopiq hududlarda ya’ni
o‘rmonlarda
istiqomat qilishganini qo‘rsatishadi.
Olimlarning
bu fikrlari oldinlar fanda ma’lum bo‘lgan odamlar quruqlikka
chiqganidan
keyin ikki oyoqda xarakatlana boshlagan degan nazariyani butunlay
yo‘qqa
chiqaradi. O. Lavdjoy degan olim Ardipiteklarning ikki oyoqda xarakatlana
olishini
tabiiy faktorlaning emas balki ijtimoiy va   jinsiy aloqalarning mahsuli deb
hisoblaydi.
Bu mavjudotlar daraxtlarda va shuning bilan bir qatorda yerda
xarakatlana
olishgani va ayrim vaqtlarda to‘rt oyoqlab emaklaganini ham
ko‘rishimiz
mumkin. Ular asosan o‘simliklar barglari va ildizlari bilan
oziqlanishgan.

Ardipiteklarning
suyak qoldiqlari bilan zamonaviy maymunlar gorilla va
shimpanze
shuningdek zamonaviy odamning suyaklari solishtirib o‘rganilganda
shu
narsa ma’lum bo‘ldiki odamsimon maymunlarga xos ko‘p belgilar mustaqil
ravishda
rivojlangan. Bugungi kungacha odamsimon maymunlar gominidalardan
ajralib
chiqib keyinchalik gorilla va shimpanzelarga bulinishgan degan nazariya
mavjud
edi. Biroq shimpanze bir qator belgilarga qaraganda gorilladan ko‘ra
ko‘proq
Ardipitekka yaqinligi ma’lum bo‘ldi. Bundan shunday xulosa qilishimiz
mumkinki
gorillalar demak oldinroq yoki keyinroq ajralib chiqib ketishgan. Ammo
bu
faraz o‘zining bo‘sh taraflarini ham ko‘rsatgani uchun vaziyatni mutloq
boshqacha
qilib tassavvur qilishimiz ham mumkin.
Ardipitek
bilan Saxelantropning solishtrilishi natijasida yana shu narsa
ma’lum
bo‘ldiki odma ajdodlari evolyusiyasi uzilishlar bilan davom etgan. 7 mln
yil
ilgari yashagan Saxelantrop va 4,4 mln yil ilgari yashagan Ardipiteklarning
umumiy
rivojlanish darajasi bir ekanligini ko‘rishimiz mumkin. Lekin shu o‘rinda
bizni
bir savol qiynaydi. Qanday qilib bor yo‘g‘i 200 ming yil keyin vujudga

kelgan Avstrolopitek Anamensisning ko‘plab tana va xarakat o‘zgarishlarga kelishi
va
shuning bilan bir qatorda ularning ilk Nomo largacha o‘zgarishsiz qolishi
masalani
yanada chigallashtiradi. Oldinlari ham fanda inson evolyusiyasidagi
bunday
sakrashlar va o‘zgarishlar xaqida ma’lumot bo‘lgani bilan ularning aynan
qachon
ro‘y bergani noma’lum edi. Endilikda fanda biz bu xodisalarni qachon
ro‘yo
bergani va inson evolyusiyasidagi sakrashlarni ekologik o‘zgarishlar bilan
qiyoslashimiz
mumkin.

Kenii, Tanzanii va Efiopiyaning ko‘plab joylaridan rivojlangan
avstrolopiteklarning
suyak qoldiqlari topib o‘rganilgan. Ularning eng asosiysi bu
Australopithecus afarensis
(Afarlik avstrolopitek) dir. Afarlik avstrolopitek
bundan
taxminan 4 mln yildan boshlab 2,5 mln yillar oralig‘ida mavjud bo‘lgan.
Afarlik
avstrolopiteklarning eng mashhuri bu Efiopiyaning Xadar degan joyi Afar
cho‘lidan
topilgan va fanda “Lyusi” nomi bilan tanilgan turi. Afarlik
avstrolopiteklarga
o‘xshagan gominidlarning suyak qoldivlari Tanzaniyadan ham
topilgan.
Afarlik avstrolopiteklardan tashqari Sharqiy va Shimoliy Afrikada 3-3,5
mln
vaqt oralig‘ida boshqa turdagi avstrolopiteklarning yashaganini ko‘rishimiz
mumkin.
Masalan Keniyaning Lomekvi degan joyidan Kenyanthropus platyops
(Silliq
yuzli Keniyalik odam) ning suyak qoldivlari topib o‘rganilgan. Chad
Respublikasining
Koro-Toro degan joyidan esa Australopithecus bahrelghazali
(Baxr
al G‘azallik Avstrolopitek) ning qoldiqlari topilgan. Avstrolopiteklarning
boshqa
vakillari qit’aning janubidan ya’ni JAR (Janubiy Afrika Respublikasi) ning
Taung,
Sterkfonteyn va Makapansgat degan joylaridan topilib ularni bitta turga
Australopithecus africanus
(Afrikalik avstrolopitek)ka ajratishgan.    Bu turga
fanda
mashhur birinchi avstrolopitek qoldig‘i bo‘lgan yosh bola bosh chanog‘i
suyagi
“Taunglik bola” mansubdir. Ular bundan taxminan   3,5-2,4 mln yillar ilgari
vaqt
oralig‘ida yashashgan. Eng so‘nggi rivojlangan avstrolopitek qoldiqlari
bundan
taxminan 2,5 mln yillar ilgari yashagan bo‘lib ularning qoldiqlari
Efiopiyaning
Bouri degan joyidan topilgan   va Australopithecus garhi (Garxi
avstrolopiteki)
deb nomlangan.

Asosiy adabiyotlar:
1. Roger Lewin and Robert A. Evolution the human story, Principles of Human
Evolution.
Great Britain, 2011, oley, 2nd ed., Blackwell, 2004 . r 10-46
2. Roger
Lewin . Human evolution: an illustrated introduction / 5th ed. Blackwell,
200 5.
R 14-102
3. Vishnyaskiy
L.B. Vvedenie v preistoriyu. Problem ы antropogeneza i stanovleniya
kultur ы :
- Kishinev: V ы sshaya Antropologicheskaya Shkola, 2005. 10-55 s
Qo‘shimcha adabiyotlar
4. Drob ы shevskiy
S.V. Predshestvenniki. Predki? Chast I. Avstralopiteki. Chast II.
"Rannie
Homo ". Moskva-Chita: 2002
5. Drob ы shevskiy
S.V. Predshestvenniki. Predki? Chast III. Arxantrop ы . Chast IV .
Gominidы,
perexodnыe ot arxantropov k paleoantropam. M. 2004
6. Drob ы shevskiy,
S. V. - Predshestvenniki. Predki. Chast V . Paleoantropы. M., 2006
7. Djoxanson
D., Idi M. Lyusi: Istoki roda chelovecheskogo. M., 1984.
Internet ma’lumotlari.
8. http://bookz.com.ua

9. http://lib.com.ua

10. http://www.computerbooks.ru
11. http://zipsites.ru

12. http://hronos.km.ru/proekty/mgu/index.html

13. http:// antropogenez.ru

Gominidlar evolyusiyasining ilk bosqichi. Avstrolopiteklar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish