Hadislarning tarbiyaviy ahamiyati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	202.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Hadislarning tarbiyaviy ahamiyati

Купить

.
Mavzu: Hadislarning
tarbiyaviy ahamiyati

Reja .
I.Kirish.
II.Asosiy Qism.
1. Hadislarning mazmuni tarbiyaviy hamiyati .
2. . Islomda ikki xil ilm haqida so’z yuritilishi
3. . Hadislarda insoniy xislatlar.
III. Xulosa.
IV.Foydalanilgan adabiyotlar ro;yxati,

Kirish: Hadislarda inson ma’naviy kamolotining mezoni, uning tafakkur doirasi, dunyoqarashining kengligi, ilmiy
bilimlarni qay darajada egallaganligi, o’z bilimi bilan atrofdagilar va jamiyatga foyda keltirguvchi shaxs bo’lib
yetishishida muhim omildir deya ko’rsatiladi. “Tolibi ilm qilish farzdir. Tolibi ilmga har bir narsa istig’for aytadi,
hatto dengizdagi baliqlar ham”. Bilimsizlik kishilarning nodonligiga zamin hozirlashi, ilmsiz jamiyatda esa jaholat
hamda razolatning hukmronlik qilishi aloqida ta’kidlab ko’rsatiladi. “Ilm o’rganmoq va o’rgatmoqning fazilati”
borasidagi hadis (21-bob) da ilm o’rganish ko’p yoqqan yomg’irga qiyoslanadi va ilm ahli quyidagi uch turga
bo’ladi: “Ba’zi yer sof, unumdor bo’lib, yomg’irni o’ziga singdiradi-da, har xil o’simliklar va ko’katlarni o’stiradi va
ba’zi yer qurg’oq, qattiq bo’lib, suvni emmasdan o’ziga to’playdir, undan Olloh taolo bandalari foydalangaydir.
Odamlar suvdan ichgaydirlar, hayvonlari va ekinlarini sug’orgaydirlar. Ba’zi yer esa tekis bo’lib, suvni o’zida tutib
qolmaydir, ko’katni ham ko’kartirmaydir. Bularni quyidagicha muhoyasa qilish mumkindir: Bir kishi Olloh ilmini
(Islomni) teran o’rganadir, teran tushunadir va undan manfaatlanadi va Olloh yuborgan hidoyatni o’zi o’rganib,
o’zgalarga ham o’rgatadir. Ikkinchi bir kishi ilm o’rganib, odamlarga o’rgatadir. Ammo o’zi amal qilmaydir.
Uchinchi bir kishi mutakabburlik qilib, o’zi ham o’rganmaydir, o’zgalarga ham o’rgatmaydir”.

arablar bosqini

Usmon ko’chirtirgan Qur'on nusxasi. ASOSIY QISM
1.Hadislarning mazmuni va tarbiyaviy ahamiyati
Hadislarda insonning kamolotga erishishi uchun talab etiladigan insoniy fazilatlar ifoda etilgan bo’lib, ushbu fazilatlar
sirasiga o’zgalarga mehr-oqibat ko’rsatish, saxiylik, ochiq ko’ngillik, ota-ona, kattalar va qarindoshlarga nisbatan
muruvvatli bo’lish, ularga g’amxo’rlik qilish, vatanga muhabbat, mehnat va kasb-hunarni ulug’lash, halollik, poklik,
do’stlik, oliyjanoblik, rahm-shafqatlilik, kamtarlik, rostgo’ylik va vijdonlilik kabi xislatlar kiritiladi. Bundan tashqari,
insonning o’zini yomon illatlardan tiyishi, yaxshilik sari intilishi kerakligi borasidagi pand-nasihatlar ham o’z aksini
topganki, bularning barchasi Qur’oni Karimda qayd etilgan ko’rsatmalarga asoslanilgan va komil insonni
shakllantirishda asosiy mezon bo’lib xizmat qiladi.Islom ta’limoti g’oyalariga ko’ra har bir musulmon eng avvalo
iymonli bo’lishi kerak. Qur’oni Karimda ta’kidlanganidek, Islom dini ta’limotining yaratilishidan muddao, murod
kishilarda iymon, e’tiqodni shakllantirishdir. Hadislarda iymonning mukammal va mustahkam bo’lishi quyidagi uch
shartga qat’iy amal qilinishiga bog’liqligi ko’rsatilgan:
- to’g’ri e’tiqodli bo’lmoq;
- kishilar bilan yaxshi munosabatda bo’lmoq;
- kishi o’z ustida ishlamog’i va o’zini ibodat va itoatga chaqirmog’i1 (Keyingi misollar ham ushbu kitobdan olindi).
Iymon daraxtga tenglashtiriladi va uning 60 dan ortiq shoxlari bor deya iymonning belgilari sanab o’tiladi. Sanab
o’tilgan belgilarning har biri inson ma’naviy qiyofasini shakllantiruvchi va mukammallashtiruvchi xislatlardir. Bular
quyidagilardan iborat: “qo’li bilan va tili bilan o’zgalarga ozor bermagan kishi musulmondir”, “o’zingiz yaxshi
ko’rgan narsani birodaringizga ravo ko’rmaguningizcha hech biringiz chinakam mo’min bo’la olmaysiz” (3-4-boblar);
“Uchta xislatni o’zida mujassam qilgan kishining iymoni mukammal bo’lgaydir:

2.Islomda ikki xil ilm haqida so’z yuritilishi: biri huquqiy (fikh), diniy yo’l-yo’riqlar to’g’risidagi ilm bo’lsa,
ikkinchisi dunyoviy ilmlardir. Har ikki turdagi bilimlarni chuqur egallash va ularga qat’iy amal qilish har bir mo’’min
uchun farz hisoblanadi. Ilmning ofati unutishdir. Uni noahil kishiga gapirish esa uni zoye qilishdir”1 mazmunidagi
hadis orqali o’zlashtirilgan ilmni takrorlab borish, faqat chuqur va puxta bilimlargagina ega bo’lgan kishilarning
atrofdagilarga ilm berishining maqbul ekanligiga urg’u beriladi. SHuningdek, hadislarda ilmning kishilarni fahm-
farosatli, o’tkir zehnli, zukko hamda xotirani kuchli qilishdagi ahamiyati ham ta’kidlanadi va “Ilmu hunarni Xitoydan
bo’lsa ham borib o’rganinglar”, -deya da’vat etiladi. “Olim bo’l, ilm beruvchi bo’l yoki ilm o’rgatuvchi bo’l yoki
tinglovchi bo’l. Beshinchisi bo’lma, halok bo’lasan” mazmunini ilgari suruvchi hadisning bayon etilishi orqali ham
ilmli bo’lish insonni falokat va uning yomon oqibatlaridan saqlovchi omil ekanligiga urg’u beriladi (41-hadis).
Bir qator hadislarda ilmning ibodatdan ustun ekanligi ko’rsatib o’tiladi. Xususan, “Ilm ibodatdan afzal va u taqvo
dinining ustunidir” (268-hadis). Biroq ilmning manfaatsiz holda sarflashdan saqlanish maqsadga muvofiq ekanligi
aytiladi va ilm ahlini ana shunga da’vat etiladi (173-hadis), haqiqiy komil insonning bilimga boy, xushxulq, sog’lom
bo’lishi (182-hadis), uni faqat foydali ishlar va insonlarning farovon hayot kechirishlari yo’lida sarf etish kerakligi
ham uqtiriladi: “Boshliq bo’lmasingizdan avval ilmni chuqur o’rganing! Rasulloh sallallohu alayhi-vassalamning
sahobalari yoshlari ulg’ayganda ham ilm o’rganganlar. Rasulloh sallollohu alayhi-vasallam: ikki narsadan o’zgasiga
hasad qilmoq joiz emas, biri-kishiga Olloh taolo halol mol-dunyo bersa-yu, uni Haq yo’lida sarflayotgan bo’lsa,
ikkinchisi-kishiga Olloh taolo ilmu hikmat ato etsa-yu, u shu tufayli oliy maqomga erishib, hukm surayotgan,
odamlarga bilganini o’rgatayotgan bo’lsa”, – deydilar»

3. Hadislarda insoniy xislatlar.
Ezgulik, iffat, sabr-qanoat, shukronalik kabilar ulug’lansa, isrofgarchilik, ta’magirlik, ochko’zlik. nafsu havo hamda
shahvoniy hissiyotlarga berilish, baxillik, johillik kabi illatlar qoralanadi. Aksariyat hadislar mazmunini yoritishda
«yaxshi siyrat» va «iqtisod» tushunchalari qo’llaniladi, chunonchi, «YAxshi siyrat, chiroyli hay’at va har bir ishda
iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo’lagidir» (468-hadis)2. «YAxshi siyrat» tushunchasi yaxshi muomala, go’zal
odob-axloq, ibratli hayot, shuningdek, chiroyli hayot-tashqi ko’rinish ma’nosini anglatsa, «iqtisod» tushunchasi har
bir xatti-harakatni tashkil etishda ma’lum me’yorga amal qilish maqsadga muvofiq ekanligini nazarda tutadi. Ushbu
g’oya quyidagi hadisda ham o’z ifodasini topgan: “Sizlarning uchta ishingiz uchun Olloh Taolo rozi va uchta
ishingiz uchun g’azablik bo’ladi: birinchisi, ibodatni Ollohning o’zigagina qilib, ibodatda boshqa narsalarni unga
sherik qilmasliklaringizga; ikkinchisi, Olloh Taoloning dini va qur’oniga e’tiqod qilmog’ingizga; uchinchisi, Olloh
Taolo sizga boshliq qilib qo’ygan kishiga xayrixoh bo’lmog’ingizga rozi bo’lsa, bo’lar-bo’lmas gapni naql qilishib
yurmog’ingizga, ko’p surishtiraverishlik yoki so’rashlik (gadoylik qilish) va molni noo’rin yerlarga sarf qilib zoye
qilmog’ingizga g’azablanadi” deganlarini isbotlaydi” (206-bob, 242-hadis).SHu bilan birga, hadislarda yana
kishilarni baxillik va mol-mulkka hirs qo’yishdan saqlanish kerakligi, shuningdek, kelajakka nisbatan ishonch bilan
yashash xususidagi fikrlar ham o’rin olgan. CHunonchi, “Birortangiz ekish uchun qo’lingizda biror ko’chatni
ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo’lib qolsa-yu, qoyim bo’lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko’zingiz
yetsa, albatta ekib qo’ying”, - degan fikrlar hayotga bo’lgan umid, kelajakka bo’lgan ishonchning yorqin ifodasidir.
Xulq-odob haqidagi hadislardan ezgu insoniy xislatlar ulug’lanib, gunoh sanalgan illatlar qoraladi.

Hadislarda jamiyat ravnaqi, insoniyat taraqqiyotining ta’minlanishiga ta’sir etuvchi
muammolarga ham jiddiy e’tibor berilgan. Ularning orasida ekologik muammolarga
alohida o’rin ajratilgan bo’lib, necha asrlardan buyon o’z dolzarbligini yo’qotmagan.
Ana shunday muammolar mohiyatini o’z mazmunida aks ettirgan hadislarda ekin
hamda ko’chatlarni o’tkazish, ularni himoya etish, ariq-zovurlar qazish va ularni
vaqti-vaqti bilan tozalab turish, suv chiqarish kabi ezgu ishlarni amalga oshirishga
undovchi g’oyalar mujassamlangan. Masalan, tirik jonivorlarni o’ldirmaslik
(shariatdan o’ldirishga buyurilgan ilon va chayondan bo’lak), jonivorlarga
g’amxo’rlik qilish, ularga ozor bermaslik, inson yashaydigan joyni unga ozor
beradigan narsalardan tozalash (227 va 446-hadislar), kishilarga soya beruvchi
daraxtlarni kesmaslik, hovli sahnlarini toza tutish haqidagi hadislar1 shular
jumlasidan.Hadislarda yomon ishlar, yomon illatlar, yomon hatti-harakatlar “gunoh”
sifatida qoralansa, inson farovonligi, jamiyat ravnaqi uchun qilinadigan yaxshi, ezgu
hatti-harakatlar, faoliyat “savob” tarzida olqishlanadi.SHunga ko’ra, yetim molini
yeyish, mol-dunyoga hirs qo’yish, yolg’onchilik, g’iybatchilik, tuhmat, zino,
ichkilikbozlik, giyohvandlik, foydasiz gapni ko’p gapirish va boshqa illatlar gunoh
hisoblanasa, ota-ona, keksalar, zaiflar va muhtojlarga g’amxo’rlik qilish, ularni
yo’qlab turish, marhumlarni yaxshi so’zlar bilan xotirlash, birov ularning ustidan
kulmasligini ta’minlash, omonatga xiyonat qilmaslik kabilar savob sanalishi alohida
ta’kidlanadi.

XULOSA.
Ma’lumki, islom ta’limotida eng yuksak xislatlardan biri sifatida ota-onaga g’amxo’rlik, ularni
e’zozlash, ota-ona haqqini o’z o’rniga qo’yish, farzandning ular oldidagi haqqi borasidagi
masalalarning yoritiligiga alohida e’tibor beriladi. Hadislarda ham ana shu talablar o’z ifodasini
topgan. Ota-onani xafa qilib yig’latish eng katta gunohlari sifatida e’tirof etilgani quyidagi, ya’ni,
Olloh Taoloning mavjudligiga shirk keltirish, odam o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa
(o’zini pokiza saqlagan) xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo (ijaraxo’rlik), yetimlar molini
yemoq, Olloh Taoloning qudrati va irodasini inkor qilish, odamlarni masxara qilish hamda ularni
kamsitish kabi holatlar qatorida tilga olib o’tiladi. Hadislarda ota-onaning dilini og’ritib, ozor
berish, ularni xafa qilib, buyruqlarini bajarmaslik ham qoralanadi: “Abdulloh ibn Amr
(Roziyollohu anhu) aytadilar: bir kishi Rasulloh huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay’at qilishga
keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafalikdan yig’lab qolgan edilar. SHunda
Rasulloh: “Sen hozir ota-onang oldiga bor! Hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat
qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil”, -dedilar (13-hadis). Islomda eng katta gunoh Olloh
Taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish hisoblanishi 15-hadisda alohida ta’kidlanadi. Ota-
onaning ham o’z navbatida farzandlarini tarbiyat etmog’i, odob o’rgatishi, yaxshilik qilishi
lozimligi ta’kidlanadi: «Namir ibr Avs aytishlaricha, o’tmish kishilari bolalarning solih-qobil
bo’lishlari Olloh Taoloning tavfiqi bilan bo’ladi, ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari
vazifasidir, der edilar” (92-hadis)» XULOSA

Qoraxoniylar davlati

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.w.w.w. wikipideia.
2. ©hozir.org 2022.
3.https.@hadis//taliotlari.

Hadislarning tarbiyaviy ahamiyati

Купить

Похожие документы
Gender tengligi
Geografik xarita
Geografik nuqtalar koordinatalar to‘ri
Geografik xaritalar
Geografik qobiqning chegaralari, xususiyatlari