Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 637.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Hakamlik sudlari, ahamiyati, imkoniyatlari, afzalliklari

Купить
Hakamlik sudlari, ahamiyati, imkoniyatlari, afzalliklari REJA 1. Hakamlik sudi tushunchasi 2. Hakamlik sudi turlari 3. Hakamlik sudi vazifalari 4. Halqaro tijorat Arbitraj , Hakamlik sudi qoshida 5. Xulosa HAKAMLIK SUDI TUSHUNCHASI  Hak amlik sudi ( doimiy faoliyat ko‘r sat uvchi hak amlik sudi yok i muvaqqat hak amlik sudi) — fuqar olik huquqiy munosabat lar idan kelib chiquvchi nizolar ni, shu jumladan t adbir kor lik sub’ek t lar i o‘r t asida vujudga keluvchi iqt isodiy nizolar ni hal et uvchi nodavlat or gan. Hak amlik sudi afzallik lar i, tur lar i va ish yur it ish doirasi  Hakamlar sudi - fuqar olar bilan fuqar olar va t ashk ilot llan t ashki-lot lar oʻr t asida kelib chiqqan baʼzi fuqar olik huquqiy x arakt er dagi ni-zolar ning uchinchi shax s yok i shax slar ( x olislar ) t omonidan koʻr ilishi. Man-faat dor t arafl ar ning fuqar olik huquqlar i faqat umumyur isdiksiya sudi t omonidangina emas, balki H.s t omonidan ham himoya qilinishi mumk in.  H akamlik sudi nizolashuvchilar ning alohida kelishuvi bilan bir yok i bir necha ( t oq sonli) shax slar t ark ibida fuqarolik huquq iy x arak t er idagi nizoni hal et ish uchun t ashkil qilinadi. .  Hakamlik sudi afzalliklari, turlari va ish yuritish doirasi Hakamlar sudi - fuqarolar bilan fuqarolar va tashkilotlar bilan tashki- lotlar oʻrtasida kelib chiqqan baʼzi fuqarolik huquqiy xarakterdagi ni- zolarning uchinchi shaxs yoki shaxslar (xolislar) tomonidan koʻrilishi. Man-faatdor taraflarning fuqarolik huquqlari faqat umumyurisdiksiya sudi tomonidangina emas, balki H.s tomonidan ham himoya qilinishi mumkin. H.s nizolashuvchilarning alohida kelishuvi bilan bir yoki bir necha (toq sonli) shaxslar tarkibida fuqarolik HUQUQiy xarakteridagi nizoni hal etish uchun tashkil qilinadi. .  Oʻzbekiston Respublikasida H.s nizoli huquqiy munosabatlarning subʼyektlariga va nizoning predmetiga qarab quyidagi turlarga boʻlinadi:fuqarolar oʻrtasidagi nizolarni hal qilish uchun tuziladigan H.s; tashkilotlar oʻrtasidagi nizolarni hal qilish uchun tuziladigan H.s; tashqi savdoga oid nizolarni koʻradigan va dengiz huquqi bilan tartibga solinadigan huquqiy munosabatlardan kelib chiqqan nizolarni hal qilish uchun tuziladigan hakamlar sudlari.  Fuqarolar oʻrtasidagi nizolar hakamlar (xolislar) sudi tomonidan Hakamlar sudi toʻgʻrisidagi Nizomga muvofiq hal qilinadi. Bu hujjatning 1—20- moddalarida koʻrsatilishicha, fuqarolar (mehnat va oila munosabatlariga doir nizolardan tashqari) oʻz oʻrtalarida kelib chiqqan har qanday ni-zoni Hakamlar sudi ning koʻrishi uchun topshirishlari mumkin. Hakamlar sudi har safar ni- zoning hamma ishtirokchilarining alohida kelishuvi bilan tashkil etiladi va har qaysi taraf tomonidan baravar miqdorda saylangan bir yoki bir necha sudya tarkibida tuziladi. Hakamlar sudida ishlar jamoatchilik asosida, xizmat haqi olinmasdan koʻriladi. Hakamlar sudining hal qiluv qarori ixtiyoriy ravishda ijro etilmasa, tuman (shahar), tumanlararo sudi beradigan ijro varaqasiga asosan majburiy tartibda ijro qilinishi mumkin. Hakamlik sudi turlari  Hakamlik sudi - fuqarolik huquqiy munosabatlardan kelib chiquvchi nizolarni, shu jumladan tadbirkorlik sub’yektlari oʻrtasida vujudga keluvchi х oʻjalik nizolarini hal etuvchi nodavlat organi. Hakamlik sudi nizolarni Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari asosida hal qiladi. Doimiy faoliyat koʻrsatuvchi hakamlik sudlarini tashkil etish va faoliyatini tugatish, muvaqqat hakamlik sudlarini tashkil etish toʻgʻrisidagi, shuningdek doimiy faoliyat koʻrsatuvchi hakamlik sudlari haqidagi a х borot “Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari toʻplami”da e’lon qilinadi. Hakamlik sudining х oʻjalik sudlari va fuqarolik ishlari boʻyicha sudlardan farqli jihatlari quyidagilarda oʻz aksini topadi: .  - hak amlik sudida ishlar t ezkor lik bilan hal et iladi.   - asosiy maqsad t arafl arning kelishuviga yoʻnaltir iladi hamda tarafl ar oʻrt asidagi hamkor lik saqlab qolinadi;   - hak amlik muhok amasining ma х fi yligi qonun bilan kafolat lanadi;   - t omonlar jinoiy va ma’muriy javobgar likk a t or tilmaydi;   - hak amlik sudining hal qiluv qar or i qabul qilingan kundan boshlab kuchga kiradi;   - х oʻj alik sudlari va fuqar olik ishlar i boʻyicha sudlar hak amlik sudi tomonidan aniqlangan holat larni t ekshir ishga yoki hakamlik sudining hal qiluv qar or ini mazmunan qayt a koʻr ib chiqishga haqli emas;   - hak amlik sudlari yigʻimi miqdor i х oʻj alik sudi yoki fuqarolik ishlar i boʻyicha sudda koʻr ib chiqilganda t oʻlanishi lozim boʻlgan davlat boj ining yarmidan oshmaydi;   - hak amlik sudining hal qiluv qar or i i х t iyor iy ravishda bajarilmagan taqdir da, uni tegishli tart ibda maj buriy ijr oga qarat ish Qonun bilan kafolat langan. Hakamlik sudi vazifalari  Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudi  Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudi yuridik shaxs tomonidan tashkil etilishi mumkin va uning huzurida faoliyat ko‘rsatadi.  Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudi yuridik shaxs doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudini tashkil etish haqida qaror qabul qilganida, doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudining qoidalarini va hakamlik sud ь yalari ro‘yxatini tasdiqlaganida tashkil etilgan deb hisoblanadi.  Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudini tashkil etgan yuridik shaxs uning tashkil etilganligi to‘g‘risidagi hujjatlar nusxalarini hakamlik sudi joylashgan erdagi adliya organiga yuboradi. .  MUVAQQAT HAKAMLIK SUDI  Muvaqqat hakamlik sudi hakamlik bitimi taraflari o‘rtasida kelib chiqqan muayyan nizoni hal etish uchun ular tomonidan tashkil etilib, nizo ko‘rib chiqilganidan keyin muvaqqat hakamlik sudi o‘z faoliyatini tugatadi.  Hakamlik sudida raislik qiluvchi (nizo hay’atda ko‘rib chiqilayotganda) yoxud hakamlik sud ь yasi (nizo yakka tartibda ko‘rib chiqilayotganda) hakamlik bitimi nusxasini va muvaqqat hakamlik sudi tashkil etilganligi to‘g‘risidagi xabarnomani mazkur sud joylashgan erdagi adliya organiga hakamlik muhokamasi boshlanguniga qadar yuboradi.  Muvaqqat hakamlik sudini tashkil etish tartibi hakamlik bitimi taraflari tomonidan belgilanadi. .Hakamlik sudi tomonidan hal etiladigan nizolar Hakamlik sudlari fuqarolik huquqiy munosabatlaridan kelib chiquvchi nizolarni, shu jumladan tadbirkorlik sub’ektlari o‘rtasida vujudga keluvchi iqtisodiy nizolarni hal etadi. Hakamlik sudlari ma’muriy, oila va mehnat huquqiy munosabatlaridan kelib chiquvchi nizolarni, shuningdek qonunda nazarda tutilgan boshqa nizolarni hal etmaydi. XALQARO TIJORAT ARBITRAJI  Oʻzbekiston Respublikasining “Xalqaro tijorat arbitraji toʻgʻrisida”gi qonuni ushbu sohani mamlakatimizda rivojlantirishda huquqiy asos boʻlmoqda.  Shu oʻrinda xalqaro arbitraj mazmun-mohiyatini anglash muhim. Xalqaro arbitraj nodavlat sudi boʻlib, xalqaro tijoriy nizolarni maxsus hakamlik sudi vositasida hal etishni anglatadi. Bunda taraflar oʻrtadagi nizolarni oʻz xohishlariga koʻra, mustaqil va erkin boʻlgan tashkilot orqali hal qilish imkoniga ega boʻladi.  Nizoli ishni koʻrib chiquvchi va qaror qabul qiluvchi arbitr (hakam)lar, odatda, bir yoki uch kishidan iborat tarkibda faoliyat yuritadi hamda nizolashuvchi taraflar tomonidan tanlanadi. .Oʻzbek ist on Respublik asining “X alqaro t ijorat ar bit raji t oʻgʻr isida”gi qonuni BMT X alqaro savdo huquqi boʻyicha komissiyasi t omonidan t ayyor langan. U bar cha x alqar o t alablar ga mos keladi. Bu esa, oʻz navbat ida, mamlak at imizda x alqar o t ijorat ar bit raji faoliyat ining huquqiy asosi mavjudligini anglat ib, uni r ivojlant ir ish imkoniyat ini yarat adi. Birinchidan, Oʻzbek ist onda x alqar o amaliyot va t alablar ga javob beradigan, must aqil va x olis x alqaro ar bit rajning faoliyat yur it ishi ham mahalliy, ham x or ijiy t adbir kor lik subyek t lari uchun qoʻshimcha k afolat boʻlib x izmat qiladi. Buning nat ijasida mahalliy biznes yur it ish muhit i hamda mamlak at imiz invest it siyaviy jozibador ligi oshadi. . Taraflar arbitraj muhokamasini xalqaro arbitraj instituti yoki hech qanday muassasa ishtirok etmaydigan ad hoc (bir martalik arbitraj) tarzida tashkil etishlari mumkin. Nizo doirasida qoʻllaniladigan qoidalar arbitraj instituti yoki taraflar tanlagan boshqa qoidalardan iborat boʻlishi mumkin. Taraflar arbitrlar va qoidalardan tashqari, arbitraj muhokamasi oʻtadigan joy va tilni ham tanlash vakolatiga ega. Arbitraj taraflarga katta erkinlik berish bilan birga, nizolarni hal etish jarayoni ustidan nazorat qilish imkoniyatini ham taqdim etadi. Bu, ayniqsa, xalqaro tijorat arbitrajida muhim omil sanaladi. Chunki bir taraf ikkinchi tomonning sud tizimi talablarini bilmasligi, pirovardida boshqa taraf ustunlikka ega boʻlishi mumkin. Xalqaro arbitraj betaraf forumni taklif etadi va unda arbitr hamda taraflar nizoni hal etishda faqat adolat bilan yondashadi. Bundan tashqari, nizolarni hal qilish jarayonini taraflar manfaatlariga muvofiqlashtira olishi mumkinligi, uning moslashuvchanligi va nizo predmeti yuzasidan chuqur bilimga ega boʻlgan har qanday mutaxassisni arbitr sifatida tanlash imkoniyati mavjudligi arbitraj jozibadorligining oshishiga xizmat qiladi. Ish yurituvining sir saqlanishi esa nizoli taraflarning nomi, tijorat siri va obroʻ-eʼtiboriga ziyon yetkazmaydi. . Yuridik, tijorat, moliyaviy yoki boshqa soha boʻyicha mahalliy yoki xorijiy mutaxassis arbitr sifatida tanlanishi, xalqaro ekspertlar jalb qilish mumkinligi, xalqaro arbitraj qarori yakuniy xarakterda boʻlishi va uni dunyo miqyosida ijrosi taʼminlanishi imkoniyati mavjudligi ham ana shunday afzalliklar sirasiga kiradi. Mazkur afzalliklar bugungi kunda xalqaro tijorat arbitraji nufuzini oshiryapti, koʻplab xalqaro biznes operatsiyalari doirasidagi nizolarni hal qilishda undan foydalanilmoqda. Maʼlumotlar bugungi kunda yirik nizolarning 80 foizi xalqaro tijorat arbitrajlarida koʻrib chiqilayotganini koʻrsatmoqda. Masalan, Qirolicha Mariya nomidagi London universiteti White & Case xalqaro yuridik kompaniyasi bilan birgalikda oʻtkazgan tadqiqotida soʻralganlarning 97 foizi soʻnggi yillarda xalqaro tijorat arbitraji nizolarni hal qilishning asosiy vositasiga aylanganini taʼkidlagan. Hakamlik sudi muhokamasi . X ULOSA Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni isloh qilish hamda modernizatsiyalash, sud-huquq tizimini yanada erkinlashtirish maqsadida davlat rahbarining “Tadbirkorlik sub’yektlarini huquqiy himoya qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 2005 yil 14 iyundagi PF- 3619-son Farmonida “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Qonun loyihasini ishlab chiqishga koʻrsatma berilib, mamlakatimizda tadbirkorlik sub’yektlari va ularning birlashmalari tomonidan hakamlik sudlarini tashkil etish belgilab berilgan. Qisqa vaqt ichida mazkur Farmon asosida ishlab chiqilgan  Oʻzbekiston Respublikasining “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Qonuni  2006 yil 16 oktyabrda qabul qilinib,  2007 yil 1 yanvardan kuchga kirgan. “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Qonun qabul qilinishi bilan mamlakatimizda sud-huquq islohotlarining yangi bosqichi boshlandi.             Hakamlik sudlari faoliyati rivojlangan davlatlarda fuqaro va х oʻjalik sub’yektlari oʻrtasidagi qarzdorlik nizolarining 80-85%i aynan hakamlik sudlarida koʻrilib, hal etilmoqda.     Oʻzbekiston Respublikasining “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi  Qonunining asosiy maqsadi respublikamizda hakamlik sudlarini tashkil etish va faoliyati sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat. . ETIBORING IZ UC HUN TASHAKKUR !

Hakamlik sudlari, ahamiyati, imkoniyatlari, afzalliklari

Купить