Ҳамширалик жараёнининг учинчи босқичи. Хамшира ёрдамини режалашда лаборатор ва инструментал

Ҳамширалик жараёнининг Ҳамширалик жараёнининг учинчи босқичи. учинчи босқичи. Хамшира ёрдамини Хамшира ёрдамини режалашда лаборатор ва режалашда лаборатор ва инструментал инструментал текширувларнинг ахамиятитекширувларнинг ахамияти МАЪРУЗАЧИ: ПРОФ. РАЗИКОВА И.С.МАЪРУЗАЧИ: ПРОФ. РАЗИКОВА И.С. www.arxiv.uz 1.1. Хамширалик жараёнининг режалаш Хамширалик жараёнининг режалаш босқичини мақсад ва вазифаларибосқичини мақсад ва вазифалари 2.2. Клиник лаборатор тахлилларнинг Клиник лаборатор тахлилларнинг хамшира парвариш режасини тузишидаги хамшира парвариш режасини тузишидаги ахамияти.ахамияти. 3.3. Замонавий диагностикада инструментал Замонавий диагностикада инструментал текширувларнинг ўрни.текширувларнинг ўрни. www.arxiv.uz  Ҳамшира пациентнинг Ҳамшира пациентнинг маълумотларини тўплаб уни маълумотларини тўплаб уни интерпретация қилиб, интерпретация қилиб, мустаҳкам томонлари ва мустаҳкам томонлари ва муаммоларини аниқлаб, муаммоларини аниқлаб, хамширалик ташхисларини хамширалик ташхисларини қўйиб ва уларнининг қўйиб ва уларнининг устиворлик бўйича кетма-устиворлик бўйича кетма- кетлик тартибини келтириб кетлик тартибини келтириб бўлгач хамширалик бўлгач хамширалик тадбирларини режалашга тадбирларини режалашга киришади.киришади. www.arxiv.uz  Парваришлаш режасини Парваришлаш режасини бажариш агар Пациент бажариш агар Пациент даволаш жараёнида фаол даволаш жараёнида фаол қатнаша олса ҳамда ўзига қатнаша олса ҳамда ўзига караш қобилиятига эга караш қобилиятига эга бўлса, янада осонлашади. бўлса, янада осонлашади.  Ҳамширалик парвариши Ҳамширалик парвариши режасини муваффақиятли режасини муваффақиятли амалга ошириш учун амалга ошириш учун Пациентнинг оила Пациентнинг оила аъзолари ва аъзолари ва қаровчиларини ҳам жалб қаровчиларини ҳам жалб этиш лозимэтиш лозим www.arxiv.uz ҲАМШИРАЛИК ЁРДАМИНИ РЕЖАЛАШ БОСҚИЧИ Парвариш режасини тузиш Мақсадлар : 1. Қисқа муддатли 2. Узоқ муддатли Бемор ва унинг оиласи иштироки Ҳамшира амалиёти мезонлари Парвариш бўйича ёзма қўлланма III - Босқич www.arxiv.uz Ҳамширалик ишида ҳамширанинг мақсади қуйидагилардан иборат булмоғи лозим :  1. Беморни парваришлаш ва назорат қилишда унинг муаммо ва эҳтиёжларини мувофиқлаштириш;  2. Беморни парваришлашда кўзда тутилган мақсад ва эришилган самаранинг аҳамиятини аниқлаш;  3. Беморнинг ҳар хил эҳтиёжларини қондириш борасида ҳамширалик маҳоратини қўллаш.  4. Ҳамширалик ишининг самарадорлигини баҳолаш. www.arxiv.uz  Бу жараённинг ташкилий қисми, яъни тиббий кўрик, ҳамширалик ташҳисини қўйиш, режалаштириш, режани амалга оширилиши ва олинган натижаларни баҳолаш ҳамширалик ишининг таркибий қисмини ташкил этади.  У чинчи таснифи - ҳамширанинг билим даражаси турли қийинчилик ва муаммоларни уз билим, кўникма ва малакаси ёрдамида ечиш имконини беради. www.arxiv.uz  Бу жараённинг таркибий қисми, беморни ҳамширалик кўригидан ўтказиш, унинг ҳолатига ташхис қўйиш (муаммо ва эхтиёжларини аниқлаш), аниқланган эхтиёж (муаммо)ларни қониқтириш мақсадида ёрдамни режалаштириш, зарурий ҳамширалик аралашуви режасининг амалга оширилиши ва олинган натижаларни баҳолаш дан иборат . www.arxiv.uz Ҳамшира-Пациент Ҳамшира-Пациент муносабатларида ҳамшира муносабатларида ҳамшира асосан Пациентнингасосан Пациентнинг касалликка нисбатан касалликка нисбатан саломатлик ҳолати ва унинг саломатлик ҳолати ва унинг инсон асосийинсон асосий эҳтиёжларини эҳтиёжларини қондира олиш қобилиятига қондира олиш қобилиятига эътибор беради. Бошқаэътибор беради. Бошқа мутахассислар диққатни мутахассислар диққатни даволаш режасининг даволаш режасининг алоҳида мезонларигаалоҳида мезонларига қаратсалар, ҳамшира қаратсалар, ҳамшира Пациентнинг бутун Пациентнинг бутун даволаниш режасигадаволаниш режасига қарашларини кузатади. қарашларини кузатади. www.arxiv.uz Лозим бўлган ҳамширалик кўникмалари.Лозим бўлган ҳамширалик кўникмалари.  Ҳамширалик парвариши режасини бажаришда Ҳамширалик парвариши режасини бажаришда интеллектуал, шахслараро ва техник кўникмалардан интеллектуал, шахслараро ва техник кўникмалардан фойдаланилади. Бошқа кишилар билан мулоқотда фойдаланилади. Бошқа кишилар билан мулоқотда ишлаши учун ҳамширага шахслараро муомала ишлаши учун ҳамширага шахслараро муомала кўникмалари жуда зарурдир. кўникмалари жуда зарурдир.  Кўникмаларни ҳар бир ҳамшира билиши ва улардан Кўникмаларни ҳар бир ҳамшира билиши ва улардан ҳамширалик парваришига муҳтож ҳамширалик парваришига муҳтож ПациентПациент эҳтиёжлари ҳамда ўз қобилиятлариэҳтиёжлари ҳамда ўз қобилиятлари доирасида доирасида самарали фойдалана олишлари керак. самарали фойдалана олишлари к Лаборатория Лаборатория  Лаборатория (лот. Лаборатория (лот. laboratoriumlaboratorium “ишламоқ”) “ишламоқ”) тиббиётда тиббиётда - илмий ва амалий текширишлар олиб - илмий ва амалий текширишлар олиб борувчи, шунингдек , бошқа тиббиёт борувчи, шунингдек , бошқа тиббиёт муассасаларига махсус масалалар бўйича муассасаларига махсус масалалар бўйича методик ва амалий ёрдам кўрсатувчи тиббиёт методик ва амалий ёрдам кўрсатувчи тиббиёт муассасасининг структур бўлинмаси.муассасасининг структур бўлинмаси. www.arxiv.uz Лабораториянинг ўн бешдан ортиқ Лабораториянинг ўн бешдан ортиқ тури мавжуд:тури мавжуд:  БактериологикБактериологик  БиокимёвийБиокимёвий  ВирусологикВирусологик  Клиник – диогностикКлиник – диогностик  ПаразитологикПаразитологик  РадиологикРадиологик  Санитария-кимёвийСанитария-кимёвий  Санитария озиқ-Санитария озиқ- овқат овқат  СерологикСерологик www.arxiv.uz Лаборатор текширув утказиш Лаборатор текширув утказиш учун талаблар учун талаблар  Тез ва тугри утказилишини таъминлаб Тез ва тугри утказилишини таъминлаб беришбериш  Керакли ашёлар тозалигига риоя Керакли ашёлар тозалигига риоя килинишини текшириб боришкилинишини текшириб бориш  Муолажа алгоритмига риоя килишМуолажа алгоритмига риоя килиш www.arxiv.uz ҚҚ он умумий текширувининг он умумий текширувининг ички касалликларда ахамиятиички касалликларда ахамияти  ҚҚ он элементларини микдорий ва сифатий сонини он элементларини микдорий ва сифатий сонини урганишурганиш  Эритроцит сониЭритроцит сони  Гемоглобин микдориГемоглобин микдори  Лейкоцитнинг умумий курсаткичи ва формуласиЛейкоцитнинг умумий курсаткичи ва формуласи  ҚҚ оннинг хужайравий таркиби бир хил булгани ва оннинг хужайравий таркиби бир хил булгани ва факат баъзи патологик холатларда узгариши факат баъзи патологик холатларда узгариши туфайли катта диагностик ахамиятга эга.туфайли катта диагностик ахамиятга эга. www.arxiv.uz Лейкоцит формуласининг Лейкоцит формуласининг диагностикадаги ахамиятидиагностикадаги ахамияти  Лейкоцит - энг сезгир кон элементи булиб яллигланиш Лейкоцит - энг сезгир кон элементи булиб яллигланиш холатлари, кон ривожлинишига таъсир курсатувчи холатлари, кон ривожлинишига таъсир курсатувчи барча ножуя таъсирларни эрта аниклашга ёрдам барча ножуя таъсирларни эрта аниклашга ёрдам беради.беради.  Лейкоцитоз-лейкопоэз активлашишидан юзага Лейкоцитоз-лейкопоэз активлашишидан юзага келади(яллигланиш,захарланиш) ва лейкоцитлар сони келади(яллигланиш,захарланиш) ва лейкоцитлар сони ошиши кузатилади.ошиши кузатилади.  Лейкопения- лейкоцитлар камайиши, лейкоцитлар тез Лейкопения- лейкоцитлар камайиши, лейкоцитлар тез улишига олиб келувчи омиллар таъсирида юзага улишига олиб келувчи омиллар таъ Лейкоцит формуласиЛейкоцит формуласи  Нейтрофил-ошиши яллигланиш, захарланиш ва Нейтрофил-ошиши яллигланиш, захарланиш ва тукималар эрта улишидан келиб чикиши мумкинтукималар эрта улишидан келиб чикиши мумкин  Таёкчасимон ядроли нейтрофиллар микдори Таёкчасимон ядроли нейтрофиллар микдори ошиши(ёш, ривожланмаган)- формуланинг чапга ошиши(ёш, ривожланмаган)- формуланинг чапга силжиши дейиладисилжиши дейилади  Нейтрофил камайиши токсин таъсирида( корин Нейтрофил камайиши токсин таъсирида( корин тифи, бруцеллез микроблари). Вирус,нурланиш тифи, бруцеллез микроблари). Вирус,нурланиш ва баъзи дори воситаларининг ножуя таъсиридан ва баъзи дори воситаларининг ножуя таъсиридан келиб чикадикелиб чикади www.arxiv.uz ЭозинофилларЭозинофиллар Нормада умумий коннинг 1-5% ни ташкил Нормада умумий коннинг 1-5% ни ташкил этадиэтади Аллергик холатдаАллергик холатда ГельминтозГельминтоз ЎЎ смаларда - купаядисмаларда - купаяди www.arxiv.uz БазофилларБазофиллар  Унинг функцияси- тукима медиаторларини Унинг функцияси- тукима медиаторларини ташиб юрадиташиб юради  Аллергик холатларда касаллик янги Аллергик холатларда касаллик янги бошланганида купаядибошланганида купаяди  Кейинчалик эса кайта сенсибилизацияда Кейинчалик эса кайта сенсибилизацияда микдори кескин камаяди, чунки унинг микдори кескин камаяди, чунки унинг улиши кузатилади улиши кузатилади www.arxiv.uz ЛЛ имфоцитларимфоцитлар  Лимфоцитоз- уткир юкумли Лимфоцитоз- уткир юкумли касалликларидан касалликларидан (кизилча,бруцеллёз),тиреотоксикоз (кизилча,бруцеллёз),тиреотоксикоз тузалиш даврида ва тузалиш даврида ва қон касалликларида.қон касалликларида.  Лимфопения- нурланиш касаллиги, Лимфопения- нурланиш касаллиги, лимфогранулёматоз, лимфосаркомалимфогранулёматоз, лимфосаркома www.arxiv.uz Эритроцитлар чўкиш тезлигиниЭритроцитлар чўкиш тезлигини аниқлашаниқлаш  Тезлашиши:Тезлашиши: - хамма аъзолар яллигланиш касалликларихамма аъзолар яллигланиш касалликлари - УсмаУсма - КоллагенозКоллагеноз - РевматизмРевматизм - НефрозНефроз Секинлашиши:Секинлашиши: - юрак етишвочилигиюрак етишвочилиги - ГипертонияГипертония - АтеросклерозАтеросклероз www.arxiv.uz СИЙДИК тахлилиСИЙДИК тахлили  ФИЗИК хоссалари:ФИЗИК хоссалари:  Микдори(1л-2л)Микдори(1л-2л)  Ранги- оч сарикРанги- оч сарик  Хиди – специфик, уткир булмаганХиди – специфик, уткир булмаган  Солиштирма огирлиги (1.005 -1.028)Солиштирма огирлиги (1.005 -1.028) www.arxiv.uz СИЙДИК тахлилиСИЙДИК тахлили Химиявий хоссалариХимиявий хоссалари  Рн Рн N-N- 4,5-8.44,5-8.4  Оксил микдори Оксил микдори N-N- 0,0330,033 ‰‰ гача гача  Канд микдориКанд микдори N 0N 0 ,, 00 3-0,15г3-0,15г // лл www.arxiv.uz Сийдик микроскопиясиСийдик микроскопияси  Эритроцитлар нормада 1-2 та. Ошиши Эритроцитлар нормада 1-2 та. Ошиши гематурия-сийдик йулларида тош, усмагематурия-сийдик йулларида тош, усма  Лейкоцитлар 1-2та. Ошиши лейкоцитурия- Лейкоцитлар 1-2та. Ошиши лейкоцитурия- протати, пиелонефрит, уретрит.протати, пиелонефрит, уретрит.  Цилиндлар-нормада булмайди, гиалинли Цилиндлар-нормада булмайди, гиалинли Ц – уткир ва сурункали нефрит, нефротик Ц – уткир ва сурункали нефрит, нефротик синдромда кузатиладисиндромда кузатилади www.arxiv.uz Замонавий диагностикада Замонавий диагностикада инструментал текширувларнинг инструментал текширувларнинг ўрни.ўрни. www.arxiv.uz Упка,юрак, жигар, буйрак, ошкозон-ичак тракти Упка,юрак, жигар, буйрак, ошкозон-ичак тракти касалликларини инструментал текшириш.касалликларини инструментал текшириш.  Касалликнинг тез ва тугри даволаниши лаборатория ва Касалликнинг тез ва тугри даволаниши лаборатория ва инструментал текширув усулларининг тугри ва тез инструментал текширув усулларининг тугри ва тез утказилишига богликутказилишига боглик  Бу текширвларни утказишд а хамшира урни – жуда Бу текширвларни утказишд а хамшира урни – жуда мухим. мухим. www.arxiv.uz Ички аъзоларда асосий Ички аъзоларда асосий инструментал текширувларинструментал текширувлар Нафас тизими Нафас тизими касалликларида:касалликларида:  РентгеноскопияРентгеноскопия  РентгенографияРентгенография  ТомографияТомография  ФлюорографияФлюорография  Компьютер томографияКомпьютер томография  БронхоскопияБронхоскопия  БронхографияБронхография Юрак кон – томир Юрак кон – томир тизимида:тизимида:  РентгеноскопияРентгеноскопия  РентгенографияРентгенография  АнгиографияАнгиография  ЭлектрокардиографияЭлектрокардиография  ФонокардиографияФонокардиография  УТТУТТ www.arxiv.uz Хазм тизими Хазм тизими касалликларида:касалликларида:  РентгеноскопияРентгеноскопия  ИрригоскопияИрригоскопия  РектеромоноскопияРектеромоноскопия  ХолецистографияХолецистография  ЭГДФСЭГДФС  УТТУТТ  Жигар сканериЖигар сканери  Пункция усулида Пункция усулида биопсия олишбиопсия олиш Айирув тизими Айирув тизими касалликларида:касалликларида:  УТТУТТ  РентгенографияРентгенография  УрографияУрография  ЦистоскопияЦистоскопия  Буйрак сканериБуйрак сканери  Компьютер Компьютер томографияситомографияси www.arxiv.uz Нафас тизими касалликларида эндоскопик Нафас тизими касалликларида эндоскопик текшириш усулларитекшириш усуллари  Бронхоскопия- бронхоскоп ёрдамида кекирдак, Бронхоскопия- бронхоскоп ёрдамида кекирдак, бронхларни текшириш ва махаллий даволаш, ёт бронхларни текшириш ва махаллий даволаш, ёт нарсаларни олиб ташлаш учун кулланилади.нарсаларни олиб ташлаш учун кулланилади.  Торакоскопия- махсус оптик системаси булган Торакоскопия- махсус оптик системаси булган найчасимон асбоб ёрдамида плпевра бушликни найчасимон асбоб ёрдамида плпевра бушликни куздан кечириш, биопсия олиш ва битишиб кетган куздан кечириш, биопсия олиш ва битишиб кетган плевра варакларини ажратиш, дори юбориш учун плевра варакларини ажратиш, дори юбориш учун утказилади.утказилади. www.arxiv.uz БронхографияБронхография  Максад: трахея ва бронхларнинг ички Максад: трахея ва бронхларнинг ички юзасини контраст модда билан тулдириб, юзасини контраст модда билан тулдириб, рентгенологик текшириш.рентгенологик текшириш.  патологик жойлашувни аниклашпатологик жойлашувни аниклаш  бронхоскопияда куриб булмаган бронх бронхоскопияда куриб булмаган бронх юзасини текширишюзасини текшириш  упкада утказиладиган жаррохлик упкада утказиладиган жаррохлик муолажаси хажмини аниклаш.муолажаси хажмини аниклаш. www.arxiv.uz Юрак кон-томир системаси Юрак кон-томир системаси касалликларини текшириш усуллари. касалликларини текшириш усуллари.  Электрокардиография-юрак фаолияти давомида юзага Электрокардиография-юрак фаолияти давомида юзага келадиган биоэлектрик ходисаларни ёзиб олиш келадиган биоэлектрик ходисаларни ёзиб олиш ёрдамида унинг ёрдамида унинг ритми,утказувчанлиги,кузгалувчанлиги хажми ва ритми,утказувчанлиги,кузгалувчанлиги хажми ва шаклининг узгариши ва кон билан таъминланишининг шаклининг узгариши ва кон билан таъминланишининг холатини текширувчи усулхолатини текширувчи усул  Фонокардиография – аускультация вактида Фонокардиография – аускультация вактида эшитилмаган паст тебранишли тон ва шовкинларни эшитилмаган паст тебранишли тон ва шовкинларни ёзиб олиш.ёзиб олиш. www.arxiv.uz  Эхокардиография – юракни ультратовуш Эхокардиография – юракни ультратовуш ёрдамида куриш, клапанлар, юрак мушаги ёрдамида куриш, клапанлар, юрак мушаги холати, перикард бушлигидаги суюкликни холати, перикард бушлигидаги суюкликни аниклайди. аниклайди.  Юракдаги анатомик узгаришлардан ташкари Юракдаги анатомик узгаришлардан ташкари ЭхоКГ да чап коринчанинг хажми, юракнинг ЭхоКГ да чап коринчанинг хажми, юракнинг кискариш кучи ва кискариш хажми кискариш кучи ва кискариш хажми аникланади.аникланади. www.arxiv.uz Хазм аъзоларини лаборатория ёрдамида Хазм аъзоларини лаборатория ёрдамида текшириш усулларитекшириш усуллари  Меъда ширасини текширишМеъда ширасини текшириш  Микдори, таркиби, кислоталик даражасини Микдори, таркиби, кислоталик даражасини аниклаш кераканиклаш керак  Нормада 2,0-2,5 литр меъда шираси ажралади.Нормада 2,0-2,5 литр меъда шираси ажралади.  Гиперсекреция – нахорда меъдада секретнинг куп Гиперсекреция – нахорда меъдада секретнинг куп булиши (60 мл дан ортик)булиши (60 мл дан ортик)  Гипосекреция – меъда секретор фаолиятининг Гипосекреция – меъда секретор фаолиятининг сусайиб кетиши.сусайиб кетиши. www.arxiv.uz Меъданинг харакат фаолиятини текширишМеъданинг харакат фаолиятини текшириш  Бу усул ташхис учун мухим ахамиятга Бу усул ташхис учун мухим ахамиятга эмас, лекин баъзи янги дори эмас, лекин баъзи янги дори воситаларининг меъдага таъсири воситаларининг меъдага таъсири урганилиши учун ишлатиладиурганилиши учун ишлатилади  Баллонли усул (кимограф)Баллонли усул (кимограф)  ЭлектрогастрографияЭлектрогастрография  Эндорадиозондлаш.Эндорадиозондлаш. www.arxiv.uz Бемор меъдасини рентгенологик Бемор меъдасини рентгенологик текширувига тайёрлаштекширувига тайёрлаш  Меъдани рентгенологик текшириш Меъдани рентгенологик текшириш ташхисий аҳамиятга эга. ташхисий аҳамиятга эга.  Меъдани рентгенологик текшириш Меъдани рентгенологик текшириш ташхисий аҳамиятга эга. Унинг мақсади ташхисий аҳамиятга эга. Унинг мақсади меъда ва ичакларни улардаги моддалар ва меъда ва ичакларни улардаги моддалар ва газлардан холи қилишдир. Унинг мақсади газлардан холи қилишдир. Унинг мақсади меъда ва ичакларни улардаги моддалар ва меъда ва ичакларни улардаги моддалар ва газлардан холи қилишдир. газлардан холи қилишдир. www.arxiv.uz Беморни йўғон ичакнинг Беморни йўғон ичакнинг рентгенологик текширувига рентгенологик текширувига тайёрлаш тайёрлаш  Йўғон ичакни 2 усулда текшириш мумкин: Йўғон ичакни 2 усулда текшириш мумкин:  йўғон ичакни ҳуқна воситасийўғон ичакни ҳуқна воситаси да тозалагандан да тозалагандан сс ўнг;ўнг;  контраст модда қабул қилишдан сўнг йўғон контраст модда қабул қилишдан сўнг йўғон ичакни кўздан кечириш. ичакни кўздан кечириш. www.arxiv.uz ЭНДОСКОПИК ТЕКШИРУВЛАР ЭНДОСКОПИК ТЕКШИРУВЛАР  Эзофагоскопия — қизилўнгачнинг илк Эзофагоскопия — қизилўнгачнинг илк ривожланиш босқичидаги ўсмаларини ўз ривожланиш босқичидаги ўсмаларини ўз вақтида аниқлаш, ундаги ёт жисмларни вақтида аниқлаш, ундаги ёт жисмларни ташхис қилиш ва чиқариш учун ташхис қилиш ва чиқариш учун қизилўнгач шиллиқ пардасини кўздан қизилўнгач шиллиқ пардасини кўздан кечириш. Эзофагоскопия, шунингдек кечириш. Эзофагоскопия, шунингдек даволаш мақсадида ҳам қўлланилади.даволаш мақсадида ҳам қўлланилади. www.arxiv.uz  Гастроскопия — меъда шиллиқ Гастроскопия — меъда шиллиқ пардасининг хавфсиз, хавфли пардасининг хавфсиз, хавфли ўсмалари, меъда яраларини аниқлаш, ўсмалари, меъда яраларини аниқлаш, биопсия қилиш ва полипларни биопсия қилиш ва полипларни чиқариш учун кўздан кечиришдир.чиқариш учун кўздан кечиришдир.  Дуоденоскопия — 12 бармоқ ичак Дуоденоскопия — 12 бармоқ ичак шиллиқ пардасини кўздан кечириш, шиллиқ пардасини кўздан кечириш, шу ичакдаги яраларни ташхис қилиш шу ичакдаги яраларни ташхис қилиш ва уларни даволаш усулидир.ва уларни даволаш усулидир. www.arxiv.uz  Колоноскопия — йўғон ичак шиллиқ Колоноскопия — йўғон ичак шиллиқ пардасини колоноскоп ёрдамида пардасини колоноскоп ёрдамида текшириш, бу шиллиқ пардани текшириш, бу шиллиқ пардани умумий кўздан кечиришга имкон умумий кўздан кечиришга имкон беради. Колоноскопия ёрдамида беради. Колоноскопия ёрдамида йўғон ичакнинг турли хил йўғон ичакнинг турли хил касалликлари (яллиғланиш, хавфли касалликлари (яллиғланиш, хавфли ва хавфсиз ўсмалар, қон оқиши ва ва хавфсиз ўсмалар, қон оқиши ва бошқалар) аниқланади.бошқалар) аниқланади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz