Hayvonlarni tashish va parvarish qilish gigiyenasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Hayvonlarni tashish va parvarish qilish gigiyenasi

Купить

HAYVONLARNI TASHISH VA PARVARISH QILISH GIGI Y ENASI.
Reja:
1. Hayvonlarni temir va suv yo‘llari bilan tashish gigienasi.
2. Hayvonlarni avtomobil va havo yo‘llari bilan tashish gigienasi.
3. Hayvonlarni tosh va tuproq yo‘llar bilan haydash qoidalari
4. Teri va elinni parvarish qilishning gigienik ahamiyati.
5. Tuyoq va shoxlarni parvarish qilish igienasi.
6. Motsion turlari va uning ahamiyati

Har yili chorva mollarini bir joydan ikkinchi joyga tashish va
haydashga to‘g‘ri keladi. Hayvonlarni va ulardan olinadigan mahsulotlarni
tashishda doimiy va ishonchli davlat veterinariya-sanitariya nazorati mavjud.
Uning veterinariya xizmati har bir transport vazir ligi huzurida tashkil etilgan
(temir yo‘l, suv yo‘l i, avtomashina, aeroflot va boshqalar).
Shunday q il i b, har xil turdagi transport vosita lar i dan foydala n ilganda
asosiy veterinariya-sanitariya nazoratini transport vositalariga ortilgan
hayvonlarga (qoramol, cho‘chqa, ot, tuya, q o‘y, q uyon, parranda, bali q va
boshkalar), sut - go‘sht mahsulotlari, tu xum va bo sh qa mahsulotlarga qaratish
kerak.
Hayvonlarni, ayniqsa buzoqlarni transport vosita lar i da tashish davrida
tirik vaznini saqlash va har xil stresslardan saqlash borasida dori moddalari
ya’ni am inazin, antibiotiklar, A, B, C, D v i taminlari aralashtirilgan glyuko z a
va bo sh qa moddalar tinchlantiri sh ma q sad i da beriladi. H ayvonlarni tashishda
maxsus davlat veterinariya idoralaridan ruxsatnoma olinishi lozim bo‘ladi.
Hayvonlarni tashish va haydashni uyushqoqli k bilan tashkil etish ,
yo‘lda sog‘lig‘ini saqlash, suti va mahsuldorligi kamaymasligi hamda yo‘lda
har xil jarohatlar olmasligini nazarda tutish lozim. Hayvonlarni tashish va
haydash dan bir oy oldin hamma hayvonlar klinik tek sh iriladi, zaruriy
diagnostik t e kshirish va veterinariya-sanitariya tadbir lari o‘tkaziladi. Temir
yo‘l yoki bo sh qa transport vosita lar i da uzoq vaqt tashishga to‘g‘ri kelsa
o z i q lantirish va sug‘orish reji m iga q at’iy rioya qilinadi.
Tash i sh tezligi juda katta ahamiyatga ega. Vagon, avtomashina va s uv
yo‘llarida u z oq vaqt ta sh ilganda , tashish yaxshi uyu shtirilmagan bo‘lsa yoki
uzoq yo‘llarga tashil ganda h ayvonlar orasi da yopiq jarohatlar bo‘ladi va
mahsuldorligi pas ayadi. Shu ning uchun hayvonlarni ta sh ish va haydashdan
oldin trans p ort vosita lar i va h aydaladigan yo‘llar diqqat bilan ko‘rib
ch i qiladi, max s us kishilar kuzatish uchun b e rkitiladi.

Davlat veterinariya xizmati vakil i tomonidan kuzatuvchi k ishi q o‘liga
h amma hayvonlar uchun veterinariya guvoxnomasi b e riladi, q aysik i unda
q aerdan q aerga boradi, bosh soni va turi, xo‘jal ikni yuqumli kasallikdan holi
ekanligi, veterinariya emlash tadbirlar i qilingan vaqti ko‘rsatiladi.
Junatuvchi yo‘l davomida hayvonlarni oziqa bilan ta’minlashi zarur.
Masalan: Qoramolga 1 sentner tirik vazniga – dag‘al oziqa - 4,5 kg, qo‘y-
echkiga - 5-5,1 kg; cho‘chqaga - 2,5 kg omuxta em; parrandaga - 8 kg.
To‘shama bir bosh otga - 2 kg, qoramolga - 2-3 kg to‘shaladi.
Jo‘natishdan oldin 3-4 soat dam beriladi. So‘ngra veterinariya
mutaxassislari hayvonlarni haroratini o‘lchab chiqadi. Cho‘chqa va qo‘ylarda
tanlab o‘lchanadi. Agar uzoq joylarga junatiladigan bo‘lsa ularni jo‘natishga
7-10 kun qolganda yo‘l oziqlanishi va sug‘orish rejimiga o‘rgatila
boshlanadi. Yo‘lda hayvonlar 2 marta sug‘oriladi. Hayvonlar jo‘natishdan
oldin yoshiga, mahsuldorligiga, semizligiga, tirik massasiga qarab guruhlarga
bo‘linadi. Bundan tashqari transport vositalari tayyorlanadi. Yuklash uchun
javobgar kishilar zoovetmutaxassislar hisoblanadi va ular yuklash joylarini
tayyorlaydi. Vagonlar, avtomashina kuzovlari yaxshilab tekshiriladi,
ta’mirlanadi, yuvilib dezinfeksiya qilinadi.
Hayvonlarni kuzatib borish uchun (provodnik) odamlar tayyorlanib
koramollar uchun 2 ta vagonga 1 kishi, cho‘chqa va qo‘y uchun 1 ta
vagonga 1 kishi va 2-3 ta avtomashinaga 1 kishi tayinlanadi. Suv yo‘li bilan
tashilganda har 20 ta qoramolga, 30 ta cho‘chqaga va 60 qo‘yga bir kishi
tayinlanadi.
Ko‘rgazma va otchopar ga jo‘nat i lgan, bosh q a xo‘jaliklardan
kelt ir ilgan hayvonlar transport vosita lar i dan tushirilga n dan ke y in bir oy
mobay n ida alohida karantinda saqlanadi. Bu vaqt d avom i da h ayvonlar
veterinariya m utaxassislari na z orat i da bo‘l ib , zaruriy tekshirishlar o‘tkaziladi,
agar zaruriyat tug‘ilsa kerakli ishlovlar qilinadi. Bir oyl ik profilaktik

karantindan ke yin hayvonlar orasida h ech kanday kasallik belgisi
aniklanmasa asosiy ha y vonlar guruhi ga k|o‘shiladi.
Hayvonlarni tashish yok i ha y da sh da kuzatuv ch i kishilar veterinariya
dori darmon qutisi v a bir inchi yordam berish materiallari bilan ta’mi n la n adi.
H ar bir vagon uchun bitta kuzatuvchi bo‘ladi. Vagonlarga uch kunlik ozika
eht i yo j i ortilad i.
Hayvonlarni temir yo‘lda tashish - hayvonlar maxsus vagonlarda
yoki yuk vagonlarida tashilishi mumkin. Vagonlarning hamma eshiklari
panjaralar bilan berkitiladi, oziqa saqlash va bog‘lash xalqalari, chiroq -
fonarlar tayyorlanadi. Barcha zaruriy asbob anjomlar ya’ni chelak, kurak va
boshqalar bilan jo‘natadigan xujalik ta’minlaydi. Hayvonlar vagonda
uzunasi yoki ko‘ndalangiga joylashtiriladi. Ko‘ndalang joylashtirishda
uzunasiga joylashtirishga qaraganda 20% ko‘proq mol sig‘adi.
Naslli va qimmatbaho hayvonlar ortilgan har bir vagonga 1 ta
kuzatuvchi qo‘yiladi. Ularning vazifasiga mollarni joylashtirish, bog‘lash,
eshik panjaralarini mahkamlash va asbob-anjomlardan to‘g‘ri foydalanish
kiradi. Kuzatuvchilar vaqtida hayvonlarni oziqlantiradi, sug‘oradi, tozalaydi
va begona odamlarni vagonga kiritmaydi.
Har bir vagonga har xil turdagi hayvonlarni ortish me’yori mavjud.
Vagonga katga yoshdagi qoramoldan 16 - 24 bosh, bir yoshdan katta bo‘lgan
buzoqlarni 24 - 28 bosh va yosh buzoqlardan 36 - 50 bosh ortiladi. Qo‘y-
echkilar 30 - 110, cho‘chqalar og‘irligi 80 kg gacha bo‘lsa 50 - 60, 80 - 100
kg bo‘lsa 44 - 50 bosh, 100 - 150 kg bo‘lsa 32 - 44 va 150 kg dan ortiq bo‘lsa
20 - 32 bosh ortiladi. Otlar 14 boshdan ortiq ortilmaydi. Quyon va
parrandalar kataklarga joylashtirilib, vagonga 850 - 1050 ta tovuq, 250 ta
g‘oz, 400 - 450 ta o‘rdak, 500 ta kurka, 500 quyon, 100 ta tulki, 200 ta norka
va qunduz, 150 ta suv kalamushi ortiladi.

Qoramol, qo‘y va cho‘chqalar tashiladigan vagon eshiklariga panjara
osiladi. Quyon, mo‘ynali hayvon va parrandalar maxsus kataklarga
joylashtirilib ortiladi.
Havo issiq paytlarida hayvonlar vagonlarga ortilsa eshiklari va
darchalari orqali shamollatib turiladi. Harakat vaqtida bir tomo n i, to‘xtab
turganda esa ikki to mo ni ham ochiladi. Cho‘chkalar ortilgai vagonlar
shamollat i b turish bilan chekla n may, vaqt-vaqti bilan tagiga suv sepib
turiladi. T e mir yo‘l q oidasiga asosa n q ish paytlari havo xarorati - 25 0
S da n
past bo‘lsa cho‘chkalar vagondan tushir il maydi, yozda esa harorat +25°S dan
yuqori bo‘lganda 100 kg dan og‘ir bo‘lgan cho‘chqalar vagonga ortilmaydi.
Vagonlarning tozaligi va quruqligiga e’tibor berish kerak.
Kuzatuvchilar kuniga hayvonlarni tagini tozalaydi va axlatlar vagonning bir
burchagiga yi g‘ i b q o‘yilib, keyin temir yo‘l tomonidan maxsus ajratilgan
erga tushiriladi. Poezd h arakati vaqtida go‘ng sochilib tushmasligi uchun
eshikii ostona s iga bitta to‘sin taxtani urib qo‘yi sh kerak. Hayvonlar kuniga 3
marta oziqlantiriladi . Q ishda 1 - 2, yozda 2 - 3 marta sug‘oriladi. Yo‘lda
ketayotganda favqulodda hayvonlarda kasal lik uchrasa yo ki o‘lib q olsa bosh
konduktorga tezda xabar qilinadi . K ey in radio yoki telegraf orqali temir yo‘l
veterinariya nazoratiga xabar q ilinadi. Hayvonlarni tashishda veterinariya
nizomi ko‘rsatmasiga asosa n hamma zoovete rinariya q onun- qo idalariga
kat ’iy amal qil i nadi.
Hayvonlarni avtomashinalarda tashish - hayvonlarni tashishda
maxsus jihozlangan va boshqa turdagi yuk avtomashinalaridan foydalanish
mumkin. Avtomashinalarni bortlari 100 - 110 sm gacha baland kilinadi,
to‘siqlar qilinib, ustiga soyabon tortiladi. Avtomashinalar bilan hayvonlarni
400-500 km bo‘lgan masofalargacha tashish mumkin. Bunda maxsus
hayvonlarni tashiydigan yoki oddiy jihozlangan avtomashinalar ishlatiladi.
Hayvonlarni maxsus mashinalarda tashish iqtisodiy tomondan ancha foydali.

MM3 - 776 mashinasida 18 - 20 bosh qoramol, OdA3 - 8576 mashinasida 16
bosh qoramolni tashish mumkin. Parrandalarni tashish uchun 5 - 6 qavatli, 10
- 12 seksiyali 200 - 300 boshga mo‘ljallangan maxsus konteynerlar
o‘rnatilgan mashinalardan foydalaniladi. YOsh jo‘jalar maxsus yashiklarda
tashiladi. Furgon avtomobil bilan bir reysda 6000 tovuq, 8000 kurka, 6000
o‘rdak va 2000 g‘oz jo‘jasi yoki 180 ming tovuq tuxumini tashish mumkin.
Parrandalarni yo‘lda har 6 soatda oziklantiriladi. Yirik hayvonlar
mashinalarga bosh tomoni bilan bortga bog‘lanadi. Jihozlangan mashinalarga
2 - 5 boshdan yuklanadi. Otlarning taqasi olinadi. YOsh hayvonlar,
cho‘chqalar, qo‘ylar bog‘lamasdan tashiladi, lekin joylashtirilganda erkin
dam oladigan bo‘lishi kerak.
CHo‘chqalarni obu-havo sharoitiga q arab harorat +30 0
S yuqori bo‘lsa
veterinariya vrachining ijozati bilan tashish kerak. Har bir mashinada 1 tadan
kuzatuvchi bo‘lib, uzoq bo‘lsa 3-4 soat dam berilib, 2 marta sug‘orish kerak.
Mashinalarni tozalash uchun oldindan kelishilgan xolda joylar tanlanadi.
Agar kasallik chi ы ib q olsa yakindagi veterinariya idorasiga murojaat qilish
kerak. Hayvonlar tushirilgandan so‘ng mashinalar 2% formaldegid eritmasi
bilan dezinfeksiya qilinadi. Transport stresslarini oldini olish uchun
buzo q larga yuklashdan 10 - 15 minut oldin 5 % li askorbin kislotasi dan har
boshga 6 ml dan teri ostiga yuboriladi. 30 - 40 minut oldin 2,5 % li aminazin.
3,5 % li nov o kain eritmasidan muskul orasiga 3 ml dan hamda , 45 SB
vitamin A yuboriladi.
Buzoqlarni jo‘natishdan oldin teri qoplami, tuyoqlari tozalanadi va 5
%-li formaldegid bilan ishlov beriladi. Paratif va kolibakteriozga q arshi
emlanadi. Buzo q lar jo‘natishdan oldin 3-4 soat och sa q lanadi. Oshqozon
ichak kasalliklarini oldini olish uchu n har bir bosh buzo q ga 2 litrdan shilli q
g lyukoza q aynatmasi (125 g glyukoza 2 litr q aynatmaga ) ichkiziladi.

Buzoklarni maxsus mashinalarda tashiladi. Ostiga to‘shama t o‘ shaladi va har
bir boshga 0,4 - 0,75 m 2
dan joy ajratiladi .
Hayvonlarni suv yo‘llari bilan tashish - bu holda ham hayvonlar
avvaldan tashishga tayyorlanadi. Bunda maxsus jihozlangan barjalardan
foydalaniladi. Hayvonlarni ortadigan joylar, turadigan joy, ehtiyot oziqa, suv,
asbob-anjomlar, oziklantirish joyi, veterinariya nazorat xizmati,
zararsizlantirish joylari va boshqalar bo‘lishi kerak.
Hayvonlarni kemalarda tashilganda har bir hayvon uchun
quyidagicha joy ajratiladi. Naslli otlarga 2,5-3 m 2
, ishchi otlarga 2,0-2,25,
buqa va yirik sigirlarga 2,25-2,5, buzoqlarga 1-1,5, qo‘y-echkilarga 0,5-0,75,
yirik cho‘chqalarga 1,0-1,5 yoshlariga 0,5-0,75, cho‘chqa bolalariga 0,3-0,5
m 2
joy bo‘ladi. Hayvonlarga qarash va oziqlantirish, sug‘orish ishlarini
kuzatuvchi bajaradi. O‘rtacha har bir kuzatuvchiga 20 bosh ot yoki qoramol,
60 bosh qo‘y-echki va 30 bosh cho‘chqa va buzoq, 10 ta katak parranda yoki
quyon to‘g‘ri kelishi kerak.
Havo yo‘li bilan tashish - maxsus yuk yoki jihozlangan samolyot va
vertolyotlarda bir kunlik jo‘jalar, sport otlari, qimmatli naslli hayvonlar va
ba’zan boshqa hayvonlar tashilishi mumkin. Yuk samolyotlari ko‘pincha
buzoqlar va qo‘ylar uzoq va tog‘ yaylovlariga tashiladi. Havo yo‘llarida
hayvonlarni tashish boshqa transport vositalarida tashishga qaraganda
iqtisodiy tomondan foydalidir. Samolyotlarni hayvon chikindilari bilan
emirilmasligi uchun maxsus materiallar bilan qoplanishi kerak. Hayvonlarni
yo‘lda sug‘orish, oziqlantirish tashish vaqtiga bog‘liq. Yirik hayvonlarni
joylashtirish uchun maxsus bog‘lagich yoki guruxli seksiyalar o‘rnatiladi.
Hayvonlarni kuzatuvchi va vetvrach kuzatib borishi kerak. Jo‘jalar maxsus
yashiklarda tashiladi. Hayvonlar tushirilgandan so‘ng samolyot tozalanib
dezinfeksiya qilinadi.

Hayvonlarni haydash qoidalari - tuproq va tosh yo‘llar bilan
hayvonlarni bir joydan ikkinchi joyga haydash keng tarqalgan va ancha
foydali usul hisoblanadi. Ularni haydash ko‘pincha go‘sht kombinatlari, uzoq
yaylovlar va yaqin yaylovlarga to‘g‘ri keladi.
Hayvonlarni haydashda bosh soni va semizligini saqlab qolish uchun
puxta tayyorgarlik ko‘rish katta ahamiyatga ega. Hayvonlarni haydashdan
oldin ularni sinchiklab veterinariya ko‘rigidan o‘tkaziladi. Bunda nochor,
oriq va kasal hayvonlar ajratiladi. Sog‘lom, yoshi teng va bir xil semizlik va
jinsdagi hayvonlardan guruhlar tashkil etiladi. Qoramollar podasi 200
boshgacha, buzoqlar 250 boshgacha, qo‘y-echkilar 600 - 800 boshgacha
tashkil qilinadi.
Haydash marshruti va o‘tiladigan yo‘llar Davlat veterinariya iazorati
bilan kelishilgan holda va tavsiyasi bilan belgilanadi.
Podalar asosan ertalab haydalib, qorong‘i tushishi bilan to‘xtatiladi.
Podalarni haydash tezligi kuniga koramollar uchun 15-18 km, qo‘ylarga 10-
15 km, cho‘chqalarga - 8 km qilib belgilanadi. Agar haydash vaqtida oziqa va
suv kam bo‘lsa 6-10 soatga haydashni uzaytirish mumkin, kunning
o‘rtalarida soat 12-16 00
da hayvonlar dam oldiriladi. Agar yo‘llar uzoq bo‘lsa
6-8 kundan so‘ng yaxshi yaylovlarda hayvonlarga 2 kun dam beriladi.
Hayvonlar issik vaqtlari kuniga 3 marta, bahor va kuzda 2 marta su g‘ oriladi.
Haydash davrida hayvonlarni boshqa xo‘jalik mollari bilan qo‘shilishiga
umuman yo‘l qo‘ymaslik kerak.
Ha y vonlarni il o ji boricha tosh yo‘llardan h aydamagan ma’ q ul. Q a tt i q
bo‘ro n bo‘lganda, jala yo qq anda va qattiq sovuq bo‘lganda ham hayvonlar
haydalmaydi. Haydash davrida hayvonlarda oyoq-tuyoq kasalliklari,
orga n izmni qizishi va kun urishi, damlash hollari yuz beradi. Butun haydash
davrida hayvo n larni cho‘ponlar kuzatib borishlari kerak. Bir vaqtda bir nech a

poda hayvonlar orqama-ketin haydalsa, vet e rinariya mutaxassislari x iz mat
ko‘rsatadi.
Teri va elinni parvarish qilishning gigienik ahamiyati -hayvonlarni
parvarish qilish gigienasi oziqlantirish, sug‘orish, saqlash usullari qatori
asosiy ahamiyatga ega hisoblanadi. Busiz hayvonlar organizmidagi fiziologik
jarayonlar, modda almashish darajasini yaxshilash, organizmning
kasalliklarga chidamliligi va mahsuldorligini oshirib bo‘lmaydi.
Hayvonlarni terisini parvarish qilish uning fiziologik rolidan kelib
chiqadi. Hayvonlar terisining holati uning umumiy holati bilan bog‘liq bo‘lib,
terini o‘z me’yorida ishlashini ta’minlaydi. Shuning uchun teri va junning
holati salomatlik oynasi deyiladi.
Agar h ayvonlar terisining holati ularn in g umumiy holatiga bo g‘ liq
bo‘lsa, sog‘ligi esa ma’lum miqdorda terining funksiyasiga ham bog‘liq
bo‘ladi. Teri hayvonlar tanasini qo‘riqlovchi qoplama bo‘lib, tashqi
muhitning har xil ta’sirlarini qabul qiladi, markaziy asab tizimiga etkazadi va
asab tolalarini q o‘zg‘atadi. Teri epidermisida joylashgan harorat, bosim va
og‘ri q retseptorlari faoliya t ko‘rsa t adi. Teri juda ko‘p periferik asablar oxiri
yoki retseptorlar bilan ta’minlangan bo‘lib, markaziy asab tizimi orqali tashqi
muhit ta’sirlarini har xil a’zo va tizim larga etkazib, ularning funksiyasiga
ta’sir e tadi. Haroratga qarshi teri anemiya yoki giperemiya, yoki faslga qarab
jun almashish yoki tul l ash bilan javob beradi.
Zararlanmagan teri ning e pidermis qatlam i organizmga
mikroorganizm va paraz i tlarning kirmasligi uchun bir butun fizik barer bo‘lib
xizmat qiladi. Bundan tashqari terining ustida kimyo v i y barer ham bo‘lib, u
kislotali muhitdir (rN - 3 , 6). Ma’lumki, ko‘p chilik kasallik chaqiruvchi
mikroblar o‘sishi va rivojlanishi uchun ishqoriy muhit zarur, kislotali
muhitda esa halok bo‘ladi. Terining fiziologik funksiyasn davomida s p etsifik
immunotanachalar bakteritsid moddalardan l izotsim hosil bo‘ladi.

Hayvonlarning terisi ajratish a’zosi ham hisoblanib, suv va tuz
almashishda ma’lum o‘rinni egallaydi. Ter bezlari yordamida teri orqali suv,
anor ganik birikmalar (natriy, xlor, kaliy xlor, fosfor birikmalari) va organik
moddalar (mochevi n a, siydik kislotasi, uchuvchi yog‘ kisl ot alari, ammiak,
otlarda oqsil) ajralib chiqadi.
Yo g‘ bezlari ajratmalarida (teri yog‘i) oqsil birikmalari va yog‘
bo‘lib, qaysiki teri va jun qatlamnni qoplab, ularga elastiklik,
cho‘ziluvcha n lik, yumsho q lik, namlik xususiyatlarini beradi, terini qurishdan,
yoril i shdan va junlarni sinuvchanlikdan sa q laydi. Qo‘ylarda yog‘ va ter
aralashmasidan hosil bo‘lgan modda jiropot deyilib, u junni tovarl i k
xususiyatini oshiradi. Teri sekre t orlik xususiyatga ham ega bo‘lib, qon va
li m faga gis t aminsimon va gormonsimon moddalarni chiqarib, organizmning
xayotiy faoliyatini bosh q arishda ishtirok etadi.
Hayvon terisining fiziologik faoliyati, uni tashqi muh i t ta’ s irlariga
chidamliligi, hayvonlarni sog‘li g i va mahsuldorligidan darak beradi. Shuning
uchun hayvonlar terisini parvarish qil i sh katta ahamiyatga ega.
Terini parvarish qilish yo‘llari - h ayvon teris i ni do i mo tozalab turish,
h o‘l latta bilan artnsh va yuvish, cho‘miltirish va junini qirqish uni parvarish
kil ish da asos i y rol o‘ynaydi. Terini p arvarish qilishdan asosiy ma q sad uni
iflosliklardan tozalash va mexanik yo‘l bilan teridagi asab retseptorlarini
qo‘zg‘atishdir.
Terini tozalashda undagi iflosliklar, epid e rmislari, tushgan jun,
mikroorganizmlar va parazigglardan holi bo‘ladi. Tozalangan terida ter va
yog‘ bezlarining ko‘zi ochiladi, asab retseptorlari qo‘zg‘aladi va
organizmning u m umiy tarangligi ortadi. Doimiy tozalash va mas s aj harakati
tufayli qo n aylanishi yaxshilanib, teri va junning oziqlanishya yaxshila n adi,
oshlangan terining tovarlik xususiyati yu q ori bo‘ladi. V.L. Xoritonova o‘z
tajriba si da sigirlarni pnevmatik chang surg‘ich lar bilan tozalash natijasida

sigirlar sut mahsuldorligini 8 - 12 % ga , sutning yog‘liligini 0,10 - 0,22 % ga
ko‘paytir i shga erishgan. Cho‘chqalarda esa kunlik tirik vazni esa 27 % ga
oshib, 1 kg o‘sishiga oz i qa 25,5 % ga kam sarflanishi ni aniqlangan.
Ot va q oramollarni doimo tozalab turish maqsadga muvofiqdir.
Q o‘ylarning terisi tozalanmaydi, ammo juniniig ifloslanmasligi uchun chang
erlarda haydalmaydi, quruq qo‘yxonalarda saqlanadi va oziqalar q o‘ylar
tashqarida yurganda oxurlarga solinadi. Hayvonlarni tozalashda ot qilidan
tayyorlangan qattiq qashlagich lar, poxol tutamlar va boshqa materiallar
ishlatiladi. O‘tmas tishli metall tozalagichlardan ham tozalashda
foydalaniladi. Tozalash vaqtida havoga ko‘p mi qdo rda chang va
mikroorganizmlar ko‘tariladi. Shuning uchun bu ishlar molxona dan
tashqarida bajariladi. Q ish paytlari harorat - 15°C dan past bo‘lsa,
yog‘ingarchilik vaqtlarida bino ichida tozalash mumkin. Sigirlar sog‘ish dan
kamida bir soat oldin tozalanishi kerak.
Otlar chap tomonidan boshdan boshlab, keyin bo‘yin, oldingi oyoqlar,
tana, sag‘ri va keyingi oyoqlar navbati bilan tozalanadi. O‘ng tomoni ham
xuddi Shunday tozala n adi. Metall qashlagich to‘lib qolsa, hayvonlardan
o‘zoqroqda qoqib yig‘iladi. Keyin teri us ti dagi mayda chang va teri jun lar i
h o‘l l angan latta bilan artilib, tez-tez suvga botirilib siqib turiladi. Oxirida teri
yaxshi yuvilib si q ilgan latta bilan artiladi. Bu ish teri junlarini tekislab
yaltiraguncha davom ettirilishi kerak. Otlarning yo li, dumi, peshonasidagi
gajagi qashlagich bilan tozalanib, yaxshilab tarab qo‘yiladi. Dumini
tozalashda avvalo qotib qolgan iflosliklar to zalanadi, key i n chigallar i
ajratilad i , so‘ng dumin i tagidan uchiga qarab qashlagich bilan tozalanib, h o‘l
latta bilan artiladi.
Hayv o nlar n i ho‘l latta bilan artish, yuvish va cho‘miltirish - b unda
avvalo teridagi har xil iflosliklar mexanik yo‘l bilan tozalanadi . Junga
o‘tirgan ter va mineral tuzlar eriydi hamda teri retseptorlarini qo‘zg‘atib

butun organizmga ta’sir etadi. Ishlatiladigan suvning harorati teri haroratidan
past bo‘lsa teridagi qon tomirlari vaqti n chalik qis q aradi, torayadi va tana
harorati o sh gandan keyin q on tomirlari kengayadi.
Sovu q suv kunning issi q paytlarida organizmni tetiklantiradi, teri
or q ali i s siqlikning ajralishini kuchaytiradi . H ayvonlarni yuvish va
cho‘miltir i sh natijasida issiqlik ajralish, gaz almashish va modda almashish
ko‘payib, kislorod hazm qilish o sh adi va ishtaxa yaxshilanadi. Hayvonlarni
doimo cho‘miltirish haroratni o‘zgarib turishiga moslash i sh va organizmni
chiniqtirish hamda shamollash kasalliklariga nisbatan chidamliligi oshishiga
sabab bo‘ladi.
Hayvonlarni cho‘miltirishda suvning harorati +30°S atrofida bo‘l i shi
kerak. Harorat past bo‘lganda, elvizak va nam havoli molxona larda
hayvonlarni yuvish qat’iyan ma ’ n qilinadi. Cho‘miltirilgandan so‘ng terini
yaxsh i lab artib q ur it iladi va tagiga quruq to‘shama s olinadi.
Hayvo n larni cho‘miltirishda N.M.Kamorovning ko‘chma
avto mashinasi (DUK), dez infeksiyalovchi ko‘chma jihozlardan ADA, LSD-
2, LSD-3, ODN lardan ham foydalanish mumkin,
Yoz paytlarida hayvonlarni cho‘mil t irish juda ham zarur. Chunki
sovuq suv organizmning umumiy tonusi va organizmning i sh faoliyatini
oshiradi. Hayvonlar cho‘miltiriladigan suvning harorati +18 0
- 20°C dan past
bo‘lmasl i gi va cho‘mil ti rish mud dati 10 - 15 daqiqa davom etishi kerak. Issiq
va q tlarida iloji boricha ertalab va kechqurun cho‘miltirish ma’qul.
Cho‘miltiriladigan joylarning tagi qattiq yoki qumoq bo‘lishi zarur . Suv
havzasi tiniq va o q adigan bo‘lsi shi kerak .
Hayvonlar juni qirkilgach, terini parvarish q ilish osonlashadi .
Hayvonlar junini qirqishda elektr mashinalar ishlatiladi. O t larning dumi, yo li
va gajagi yiliga bir marta kuzda qirqiladi. Yollari bo‘ynining 2/3 qismini
yopadigan va gajaklarini esa ko‘zni yopmaydigan qilib qirqiladi. Toylarni

yaylovlarda yurgan paytlarida yoli va dumini kesish mumkin emas. Yu q umli
kasallik bilan kasallangan otlarning dumi va yoli qirqilmaydi.
Elinni parvarish qilish – sut bezi qalin asab uchlari, qon tomirlar,
ko‘plab sut alveolalari va sut yo‘llaridan tashkil topib bir - biri bilan
bog‘lanib umumiy sut sisternasini hosil qiladi. Elinni parvarish qilishning
asosiy maqsadi uning jarohatlanishining oldini olish hisoblanadi. Buning
uchun birinchi navbatda sut sog‘uvchining qo‘li toza bo‘lishi zarur. Sigirlarni
qo‘l bilan sog‘ishda sigir elini +40 0
-45 0
C li iliq suv yordamida rezina shlang
orqali tozalab yuviladi va toza sochiq bilan quruq qilib artiladi. Elinni yuvish
vaqtida sigir dumi maxsus qisqich yordamida dum asosiga qistirib
mahkamlanadi. Sigir elinini yuvishdan oldin sut sog‘uvchining tirnoqlari
kalta qilib olinib, qo‘l sovunlab yuviladi hamda quruq qilib artiladi. Sut
sog‘uvchilar sog‘ishdan oldin maxsus xalat kiyishi va boshiga ro‘mol
o‘rashlari kerak. Sutning birinchi tomchilari iflos bo‘lganligi sababli alohida
idishga sog‘ib olinadi. Sigirlarni qo‘l bilan sog‘ishda massajdan
foydalaniladi. Massaj tayyorlovchi va yakuniy turlarga bo‘linadi. Massaj sut
bezlarining yaxshi rivojlanishi, sutni to‘liq sog‘ilishi va elin kasalliklarini
oldini olishga yordam beradi. Sog‘ishdan oldin har bir elin bo‘lagi asta-
sekinlik bilan silab-siypalab yuqoridan pastga qarab qisiladi. Shundan so‘ng
har bir elin bo‘lagi aylanma harakat usulida engil massaj qilinadi. Elin
surg‘ichlari kaft yordamida qisiladi ammo sog‘ilmaydi. Keyin sog‘ish
tugagandan so‘ng yakuniy massaj utkaziladi.
Oyoq va tuyoqlarni parvarish kilish - h ayvonlarning oyoq va
tuyoqlari ko‘pincha mexanik lat eyish, har xil iflosliklar, ho‘llanishi va sovib
ketishi tufayli kaeallanadi. Otlarning tu yo qlari vaqtida parvarish qilinmasa,
iflos joylarda, notekis va qattiq yo‘llarda ishlatilsa ko‘pincha bo‘ g‘ in, p aylari
surunkali yallig‘lanishi mumkin.

Otlarda oyo q kasalliklari bo‘lmasligi uchun ularda n ishlatilayotganda
to‘g‘ri foydalanish, bunda tuyoqlarini doimo tozalab yuvib va quritib turish
zarur. Otlarning oyoqlari pastdan yuqoriga qarab massaj qil i nadi. Massaj
oyoqlarda q on aylanishini tezda tiklaydi, re v matik kasalliklar va shishlar ni
hosil bo‘lishidan sa q laydi. Miniladigan va chopiladigan otlarning oyoqlari
shishmasligi uchun bint bilan o‘raladi . Uzoq va temir yo‘l vagonlariga
ortilganda yoki uzoq vaqt bir joyda turib qolganda ham bint bilan o‘raladi.
Har kuni otlarni ishdan keyin tuyoklari yorilmaganligi, sinmaganligi,
biron bir narsa sanchilmaganligi, taqasi tushmaganligi va boshqalar ko‘rib
chiqiladi. Otlarning tuyog‘i yog‘och pichoq bilan tozalanib, iliq suv bilan
yuviladi va quriq qilib artiladi. Bunday paytlarda tuyoqlarga qora moy,
kerosin va boshqa surtmalar surtilmaydi, agar bular surtilsa tuyoq shoxi mo‘rt
va sinadigan bo‘lib qoladi.
Ishchi va miniladigan otlarning tuyog‘iga taqa qoqish juda katta
ahamiyatga egadir. Taqa otlar tez yurganlarida tuyoqlarini eyilishdan saqlab,
ishchanligini orttiradi. Otlarning taqasi har 1,5 - 2 oyda almashtiriladi.
Taqaning butunlay eyilib ketishini kutmaslik kerak.
Qoramol, qo‘y va cho‘chqalarning tuyoqlari doimo tozalanib, o‘sgani
kesib turiladi. Hayvonlar bir joyda uzoq tursa, tashqariga ko‘p chiqarilmasa
va vaqtida tozalanib borilmasa tuyoklar juda ham o‘sib ketadi.
Bunday vaqtlarda hayvonlarning butun og‘irligi tuyoqlarining
yumshoq tovoniga tushadi. Hayvonlarning yurishi qiyinlashadi, to‘qishadi,
toyadi va yiqiladi. Natijada paylari cho‘ziladi, cho‘loq bo‘ladi, oqsaydi va
bo‘g‘oz mollar bola tashlaydi. Ko‘pincha o‘sib ketgan tuyoqlar sinadi,
yoriladi va chuqur yoriqlar hosil bo‘ladi.
Tuyoq va oyoq kasalliklarini oldini olish uchun xo‘jaliklarda maxsus
chuqurligi 10 - 12 sm, uzunligi 4 - 6 m bo‘lgan betonli vanna qurilib, 10 % li

mis kuporosi va 5 % li formalin eritmasi bilan to‘ldiriladi. Hayvonlar kuniga
1 - 2 marta 3 - 4 kun davomida o‘tkaziladi.
Tuyoq shox qatlamini mustahkamlashda ayniqsa panjarasimon
pollarda saqlanadigan hayvonlar 10% li kaliy permanganat eritmasi solingan
vannadan o‘tkazilib turilsa maqsadga muvofiq bo‘ladi.
SHoxni parvarish qilish - Qoramollarning shoxlarini parvarish
qilishning asosiy maqsadi jarohatlanishlarning oldini olishdir. V.A.Alikaev
o‘z ma’lumotlarida shox ta’sirida 8,5 % shikastlanishlar kelib chiqishini
keltirgan. Agar hayvonlar bog‘lamay boqiladigan bo‘lsa ularni 60-70
kunligida shoxsizlantirish mumkin. Katta yoshdagi hayvonlarda
shoxsizlantirishni o‘tkazish ancha og‘riqli bo‘lgani uchun tavsiya etilmaydi.
Hayvonlarni yayratish ya’ni motsion - hayvonlar yopiq
molxonalarda saqlanganda tashqi toza havoda yayratib turilmasa, ularga bu
salbiy ta’sir qiladi. Hayvonlar uzoq vaqt bir xil sharoitda saqlanganda havoda
har xil gazlar ko‘p bo‘ladi. Buning ustiga quyosh nuri etishmasligi, kam
harakat qilish va boshqa kamchiliklar ularga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Hayvonlar yayratilmasa bo‘shashadi, organizm chidamliligi, gaz almashish
va modda almashishi pasayadi, natijada ishtahasi pasayadi, mahsuldorligi
kamayadi.
Yayratish or g anizmni chiniqtiradi va atrof-muh i tga moslashtiradi.
Q uyosh nuri qon ishlab chiqarish funksiyas ini me’yor lashtiradi, kalsiy va
fosfor elementl a rining yaxshi hazm bo‘lishi va raxit hamda osteomalyas i ya-
suyak kasalliklarining oldini olishga yordam beradi. Yayratish erkak
h ayvonlarniig jinsiy faoliyatini oshiradi. Bo‘g‘oz hayvonlarn i sayr qildirish
tug‘ishni osonlashtirad i , tug‘ishdan keyingi kasalliklarning oldini oladi va
tug‘ilgan bolalarining hayotchanligi yuqori bo‘ladi. Yayratish yirik
Chorvachilik fermalar i da juda ham zarur, chunki u erlarda hayvonlar yil
davo mi da yoki uzoq vaqt davomida molxonalarda saqlanadi.

Molxonalar yaqinida yayratish uchun ancha kengroq hovli ajratilib,
atrofi devor bilan o‘raladi. Unda haydash yo‘llari, yayratish maydonlari,
shamoldan saqlash uchun to‘siqlar qilinadi. Qo‘yxonalar yonida o‘ralgan
bostirma qurilib, qo‘ylar kunduzi o‘sha erda turadi, sug‘oriladi va
oziklantiriladi. Y a yratish maydonlari yoki haydash yo‘llari tekis qilinib,
go‘ng va qordan tozalab turiladi. Emadigan cho‘chqa bolalari va jo‘jalar
uchun cho‘chkaxona va parrandaxonaning janubiy tomonidan yayratish
maydonlari qurilib qo‘noqlar qilinadi, cho‘chqalar uchun esa tagiga poxol
to‘shaladi.
Iloji boricha yayratish maydonlari ko‘kalamlashtiriladi, yomg‘ir, qor
va yozgi issiq davrida quyoshdan saqlash uchun ayvon qilinadi. Y a yratish
maydonlarida qurilgan ayvonlarning kengligi kamida 10 - 12 m bo‘lishi
kerak.
Hayvonlarni yayratish vaqti ularning yoshi, fiziologik holati va obi-
havo sharoitiga bog‘liq bo‘ladi. O‘rtacha yayratish vaqti katta yoshdagi
hayvonlar uchun 3 - 4 soat bo‘lishi mumkin. Qish paytlarida yayratish
kunduzi, yozda esa ertalab tongda va kechqurun qorong‘i bo‘lishdan oldinroq
o‘tkaziladi. Yosh hayvonlar 10 kunligidan yayratishga asta-sekin o‘rgatiladi.
Avvalo binolarda, keyin havo yaxshi paytlarida toza havoda 10 - 14 daqiqa
davomida o‘tkaziladi. Keyingi kunlari asta-sekin vaqti uzaytirib borib,
buzoqlarni bir oyligida va qo‘zilarni 20 kunligida 1 - 2 soatga etkaziladi.
Y o sh mollarning zax erlarga va qorga yotib qolmasligini kuzatib turish zarur.
6 oydan katta buzoqlar, onasidan ajratilgan cho‘chqa bolalari va qo‘zilar
uchun yayratish vaqti katta mollarga belgilangandek bo‘ladi.
Hayvonlar yayratilganda bir joyda turib qolmasliklari, asta-sekin
yurishlari zarur. Sigirlar va buzoqlar uchun 1,5- 2 km, cho‘chqalar uchun 0,5-
1 km uzoqlikda yo‘laklar qilinadi. Yo‘laklar q ordan, go‘ngdan va boshka
iflosliklardan tozalanadi, muz lagan bo‘lsa kul yoki qu m sepiladi.

Bug‘oz sigirlar, ona cho‘chqalar, biyalar bo‘g‘ozlikning oxirgi
haftalarida yayratishga chiqarilganda har xil shikastlanishlardan juda ehtiyot
bo‘lish zarur. Qalin qor va muzlagan paytlarda bo‘g‘oz mollar yayratishga
chiqarilmaydi yoki qisir mollar bilan qo‘shilmaydi. Bug‘oz biyalar etaklab
yayratiladi. Bundan tashqari kamkuvvat, kasal, harorati baland mollar,
bo‘rdoqi hayvonlar va katakda saqanadigan tuxum qiladigan tovuqlar
yayratishga chiqarilmaydi.

Adabiyotlar:
1. Suvonqulov Y.A. «Qishloq xo‘jalik hayvonlari gigienasi» Toshkent, 1994
Qo‘shimcha adabiyotlar:
1. Kuznetsov A.F. , Demchuk M.V. - « Gigiena selskoxozyaystvenn ы x
jivotn ы x» Moskva, 1991
2. Medvedskiy V.I. «Soderjanie, kormlenie i uxod za jivotn ы mi». Minsk, 2007
3. Kochish I.I., Kalujnыy N.S., Volchkova L.A., Nesterov V.V. «Zoogigiena»,
Moskva, 2008

Hayvonlarni tashish va parvarish qilish gigiyenasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish