Hazm a’zolari soxasidagi bezlar - jigar, me’da osti bezi. Taloq. Qorin parda - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	19.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Август 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Hazm a’zolari soxasidagi bezlar - jigar, me’da osti bezi. Taloq. Qorin parda

Купить

Hazm a’zolari soxasidagi bezlar: jigar, me’da osti bezi. Taloq. Qorin parda

Reja: 1. Jigar anatomiyasi. 2. Meda osti bezi anatomiyasi. 3. Taloq anatomiyasi. 4. Qorin parda anatomiyasi. 5. Xulosa.

Jigarning takomillashuvi embriogenezning 3 haftasida ichak nayi shakllanishi bilan boshlanadi. Jigar kurtagi bo’lajak 12 barmoqli ichak ventral devorining bo’rtmasi bo’lgan jigar maydonchasi sifatida, yani oldingi ichak kaudal qismining endodermasidan yuzaga keladi. Jigar ko’rfazining cranial qismidan pars hepatica jigar rivojlanadi, jigar ko’rfazining caudal qismidan pars cystica dan o’t pufagi va yirik o’t yo’llari taraqqiy etadi. Jigar to’qimasi taraqqiyoti to’liq 8-10 yoshlarda o’z nixoyasiga yetadi.

Jigar ( hepar ) organizmdagi eng katta bez bo‘lib, og‘irligi katta yoshdagi odamlarda o‘rtacha 1500 g. Jigar hazm jarayonida, modda almashinuvida va qon ishlab chiqarishda ishtirok etadi. Jigarning rangi qizg‘ish bo‘lib, yumshoq konsistensiyaga ega. Golotopiyasi -regio epigastrica, regio hipochondrica dextra, sinistra. Skeletotopiyasi -yuqori chegarasi V-VII qovurg’a tog’ayi, qilichsimon o’simta asosi, pastki chegarasi VIII-IX chap o’ng qovurg’alar tog’ayi. Sintopiyasi -yuqori qismi diafragma gumbazi, old qismi qorin old devori, orqa qismi diafragma oyoqchalari, pastki qismi ichki azolar bilan chegaralanadi.

Jigar tuzilishi .  diafragma yuzasi ( facies diaphragmatica )  ichki a’zolarga qaragan yuza ( facies visceralis ) Diafragma va visseral yuzalari old tomonda o‘zaro birikib, o‘tkir pastki qirrani ( margo inferior ) hosil qiladi. Jigar bo’laklari: 1. lobus dextra - o’ng bo’lak 2. lobus sinistra – chap bo’lak 3. lobus caudatus – dumli bo’lak 4. lobus quadratus – kvadrat bo’lagi

Jigarning chap bo’lagining diafragma yuzasida yurak botiqligi- impressio cardiaca mavjud. Boylamlari: 1. lig.falciforme -o’roqsimon boylam. 2. lig.coronarium -tojsimon boylam, margo posteriorda joylashib 2 chetida kengayib lig.triangulare dextra et sinistrani hosil qiladi. A’zolar bilan boylamlari: 1. Ligamentum hepatorenale 2. Ligamentum hepatoduodenale 3. Ligamentum hepatogastricum

Facies viseralisda 2 ta egat va undagi tuzilmalar bilan tanishib chiqamiz. 1. Sulcus sagitalis sinistra -fissura lig.teretis va fissura lig.venosum orasida joylashadi. 2. Sulcus sagitalis dextra -fossa vesicae biliaris va sulcus vena cava inferior orasida joylashadi. 3. O’ng va chap egatlar qo’shilib ko’ndalang egat jigar darvozasi portae hepatisni hosil qiladi.

Facies visseralis yuzasidagi azolar tegib botiqliklar hosil qilgan: 1. Lobus sinistrada -impressio gastrica, impressio esophagea 2. Lobus dextrada -impressio renalis, impressio suprarenalis, impressio duodenalis, impressio colica. Jigar pardalari 2 ta: 1. Tunica serosa -seroz parda qorin pardani visceral varag’idan hosil bo’ladi.( area nuda -diafragma yuzasida seroz parda bilan o’ralmagan. Fibroz parda bilan qoplanib diafragmaga birikadi va infeksiya ikkala bo’shliqqa o’tishiga imkon berishi mumkin) 2. Tunica fibroza (Glisson kapsulasi) -fibroz parda biriktruvchi to’qimadan iborat jigar ichiga kirib uni bo’laklarga bo’ladi. Jigar qorin parda bilan 3 tomonlama mezoperitoneal o’ralgan.

Jigarning fiksatsiyalovchi apparati: 1. lig.coronarium, lig falsiforme, lig.triangulare dextra et sinistra, lig.teres hepatis. 2. Area nuda soxasini biriktruvchi to’qima orqali diafragmaga birikishi. 3. Vena cavae inferior -pastki kovak vena 4. Qorin ichi bosimi ( normada 5-7 mm.sim.ust) Jigar parenximatoz organ xisoblanadi. Jigarning funksional strukturaviy birligi lobus hepatis (500000) jigar bo’lakchasi hisoblanadi. Jigar xujayrasi gepatotsit .

Qon tomirlar va o‘t naylarining tarqalishiga qarab (Kyuno, 1957) jigarda 2 bo‘lak, 5 sektor va 8 segment tafovut qilinadi. Lobulus hepaticus -gepatotsitlar va radial joylashgan ustunlardan iborat. Markazida vena centralis yotadi. Bo’lakchalar orasida portal triada joylashgan: 1. A.interlobularis 2. V.interlobularis 3. Ductus biliaris interlobularis Portal bo’lakcha -uchburchak shakldagi birlik, 3 jigar bo’lakchalaridagi v.centralis orasida tortilgan bo’ladi. Jigar atsinusi -rombsimon shaklda. 2 bo’lakchadagi markaziy venalar va 2 jigar triadasi orasida joylashgan.

Gepatotsitlar I zonasi glyukoneogenez , yog’ kislotalarining b-oksidlanishi va xolesterin sintezi kabi oksidlovchi jigar funktsiyalari uchun ixtisoslashgan. zona III hujayralari glikoliz , lipogenez va sitoxrom P-450 asosidagi dori detoksifikatsiyasi uchun muhimroqdir . II zonada juda tashqi tasirlarga chidamli gepatotsitlar joylashgan bo’lib asosiy regeneratsiya funksiyasini bajaradi.

Rete mirabile hepatis - jigarning ajoyib to’ri. Jigar arteriyasi, jigar venasi va o’t yo’li hosil qiladi. Qon bilan taminlanishi . Pars abdominalis aorta - turuncus coleacus - a.hepaticus communis - a.hepaticus propria . 30% arterial qon jigardan o’tadi. V.Portae orqali 70% vena qoni jigarga keladi. Vena hepatica-vena cava inferior-atrium dextra

O‘t pufagining sig‘imi 40 – 50 sm3, uzunligi 8 - 12 sm, kengligi 4 - 5 sm ga teng.

Golotopiya – regio hypochondrica dextra Skletotopiya – VIII-IX qovurg’a tog’ayi qo’shilish joyida. Sintopiya – fossa vesicae biliarisda joylashadi. Qismlari: tanasi – corpus vesica fellae , fundus vesicae fellae –gumbaz yoki tub qismi, collum vesicae fellae – bo’yin qism. 4 ta qavatdan iborat: 1. tunica mucosae (plica spiralis) 2. tunica submucosae 3. tunica muscularis 4. tunica serosa Qorin parda bilan o’ralishiga qarab: Ekstraperitoneal – o’t suyuqligi bilan to’lmagan vatda. Mezoperitoneal – o’t suyuqligi bilan to’lgan vaqtda.

Qon bilan taminlanishi. Arteria hepatica propria- a.cystica . Jigar ichidagi o’t yo’li: ductuli bliferi-ductuli interlobulares-ducti segmentales-ducti sectorales- ductus hepaticus sinistra et dextra. Jigar tashqaridagi o’t yo’li: Ductus hepaticus communis + ductus cysticus=ductus choledochus +ductus pancreaticus= ductus pancreocholedochus =papilla duodeni majoris(sfinkter oddi)-duodenum(pars descendens).

Oshqozon osti bezi ( pancreas ) hazm bezlari ichida kattaligi jihatidan ikkinchi o‘rinda turadi. Oshqozon osti bezining uzunligi 14- 18 sm , kengligi 3 - 9 sm , qalinligi 2 - 3 sm , og‘irligi katta yoshdagi odamlarda o‘rtacha 80 g bo‘ladi. U faoliyat jihatidan aralash, tuzilishi jihatidan murakkab alveolar - naysimon bez hisoblanadi. Golotopiya -regio epigastrica et regio hypochondrica sinistra Skletotopiya - oshqozonning orqasida I—II bel umurtqalari sohasida ko‘ndalang yotadi. Sintopiya - bosh qismini 12 barmoqli ichak o’rab turadi, tanasining oldingi yuzasida oshqozon tanasi va pilorik qismi joylashgan, tanasining orqa yuzasida diafragmaning bel qismi, darvoza vena, ductus choledochus, qorin aortasi,pastki kovak vena dum qismi -chap buyrak va buyrak usti bezi, taloq bilan chegaralangan.

Makroskopik anatomiyasi. Pancreas qismlari: caput pancreas -bosh qismi corpus pancreas -tana qismi cauda pancreas -dum qismi Yuzalari: facies anteriosuperior -oldingi yuqori yuzasi facies anterioinferior -oldingi pastki yuzasi facies posterior -orqa yuzasi Qirralari: margo superior -yuqori qirrasi margo anterior -oldingi qirrasi margo inferior -pastki qirrasi Demak eslab qolamiz : 3:3:3

Mikroskopik tuzilishi: Aralash bez bo’lib 1. Ekzokrin qismi 97% ni tashkil qilib o’zidan meda osti bezi shirasini ajratadi. Tarkibi: tripsin, ximotripsin, karboksipeptidaza, amilaza, lipaza, esterazaga boy. Ekzokrin qismini struktura funksional birligi atsinus hisoblanadi. 2. Endokrin qismi 3% ni tashkil qilib o’zidan qonga garmonlar ajratadi ( langergans orolchasi ). Insulin -70% betta xujayralar, glyukagon 20% alfa xujayralar, somatostatin va pankreatik polipeptid 10% C,D va PP xujayralar ishlab chiqaradi. Qorin pardaga nisbatan retroperitoneal joylashgan.

Umumiy meda osti bezining yo’li- ductus pancreaticus bo’lib dum qismidan boshlanib bosh qismidan keyin umumiy o’t yo’li ductus choledochus bilan qo’shilib ductus pancreatocholedochus bo’lib papilla duodeni major ga ochiladi, pancreasni qo’shimcha yo’li ductus pancreaticus accesorius papilla duodeni minorga ochiladi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqda oshqozon osti bezi juda kichkina bo‘lib, og‘irligi 2-3 g, uzunligi 4-6 sm, kengligi 1-2 sm, qalinligi 0,35 - 0,65 sm bo‘ladi. Bola hayotining birinchi ikki oyida oshqozon osti bezi sekin o‘sadi, keyinchalik 6 oylik bo‘lgunicha tezlashib, bez massasi 2 barobar ortadi. Bir yoshda 10 g, 3 yoshda 20 g bo‘ladi. Keyingi davrlarda bezning o‘sishi sekinlashib, 10 yoshda og‘irligi 30 - 35 g ga yetadi. 14 yoshda 70-90 gr bo’ladi.

Qon bilan taminlanishi: a.pancreatoduodenalis superior - a.gastroduodenalis- a.hepatis communis-turuncus coleacus- aorta. a.pancreatoduodenalis inferior -a.mesenterica superior-aorta. a.pancreatici -a.lienalis-turuncus coleacus-aorta.

Taloq — ( lien yoki splen )odam va umurtqali hayvonlarning qorin bo shlig idagi toq parenximatoz ʻ ʻ organ. Asosiy qon rezervuarlaridan biri ( qon "depo"si ); qon yaratilishi, moddalar almashinuvida ishtirok etadi; immunobiologik va himoya funksiyasini bajaradi — antitelolar ishlab chiqaradi, bakteriya va toksinlarni tutib qolib, zararsizlantiradi, yashab bitgan eritrotsit va trombotsitlarni yemiradi. Qonning hosil bo lishi, ʻ buzilishi, qayta taqsimlanishida va organizmning himoya reaksiyalarida qatnashadi.

Odamda Taloq embrional hayotning birinchi oyida me daning dorsal tutqichi ichida to plangan mezenxima ʼ ʻ to qimasidan rivojlanadi. Taloq uzunchoq oval shaklli, ʻ uz. 12 sm, kengligi 7— 8 sm, og irligi 150—200 g. ʻ Lekin Taloqning hajmi va og irligi individual bo lib, ʻ ʻ organizmning fiziologik holatiga bog liq holda juda ʻ o zgarib turadi. Masalan, tinch xolatda Taloq kengaygan, ʻ qon yo qotilganda esa siqiq bo ladi. Bir tomoni qavariq ʻ ʻ (diafragmal), ikkinchi tomoni botiq (ichki) bo lib, chap ʻ biqinning 9,11 qovurg a sohalariga joylashgan. ʻ

Tashqi tomondan seroz parda va biriktiruvchi to qima ʻ kapsulasi bilan qoplangan. Kapsuladan Taloq ichiga devorlar yoki trabekulalar tarqaladi. Trabekulalar Taloq ni oq va qizil pulpa bilan to la alohida bo lakchalarga ʻ ʻ bo ladi. ʻ Qizil pulpa qonning shaklli elementlari (eritrotsitlar)ga boy vena sinuslaridan tashkil topgan. Oq pulpa esa limfotsitlar ishlab chiqaradigan limfa to qimalaridan tuzilgan; ular ʻ malpigi tanachalari deb ataladi. Taloq kasallanganda (mas., splenomegaliya) ancha kattalashadi.

Поверхности: - (f a cies diaphragm a tica) -( f a cies viscer a lis) Края: - верхний и нижний margo superior et inferior Концы: -передний и задний exterimitas anterior et posterior

Peritoneum - qorin parda. Qorin bo’shlig’i va ichki azolarni qoplagan seroz parda, 1,71 m2 ni tashkil qiladi. Asosiy qismlari: 1. Peritoneum parietale 2. Peritoneum viscerale 3. Cavitas peritonealis 4. Radix mesenterii 5. Mesenterium Organlar qorin parda bilan qoplanishiga ko’ra: - intraperitoneal azolar -mesoperitoneal azolar -ekstraperitoneal azolar

1. Intraperitoneal azolar - har tomonlama qorin parda bilan o’ralgan a’zolar: oshqozon, qizilo’ngachni pars abdominalis qismi, och ichak, yonbosh ichak, ko’richak va chuvalchangsimon o’simtasi, ko’ndalang chambar ichak, to’g’ri ichakning yuqori 1/3 qismi, taloq, tuxumdon, sigmasimon ichak. 2. M esoperitoneal azolar- qorin parda bilan 3 tomonlama o’ralgan a’zolar: ko’tariluvchi va tushuvchi chambar ichak, to’g’ri ichak o’rta qismi, jigar, to’lgan o’t pufagi, to’lgan siydik pufagi, bachadon. 3. Ekstraperitoneal a’zolar - qorin parda bilan bir tomonlama o’ralgan qolgan qismi adventitsiya bilan qoplangan, deyarli harakat qilmaydi: (retroperitoneal) 12 barmoqli ichak, meda osti bezi, buyrak usti bezi, buyrak va siydik nayi.

Qorin parda hosilalari. 1. ligamentum peritoneum 2. mesenteria 3. omentum 4. plica 5. bursa Yuqorida 3 ta qopcha: -bursa hepatica -bursa pregastrica -bursa omentalis

Pastda 2 ta kanal: 1. canalis lateralis dextra colon ascendens 2. canalis lateralis sinistra colon descendens Cho’ntaklar: 1. recessus duodenalis superior et inferior 2. recessus ileocecalis superior et inferior 3. recessus intersigmoideus Omentum minus: 1. lig.hepatogastricum 2. lig.hepatoduodenale bular ikki varaq bo’lib orasidan v.portae, a.hepatica propria, ductus choledochus va limfa, nervlar o’tadi.

Omentum majus -katta charvi: 1. lig.gastrocolicum 2. lig.gastrolienale 3. lig.gastrophrenicum Qorin parda pastdan kindikka birikish payti burmalar( plica ) hosil qiladi. 5 ta; 1 ta toq, 2 ta juft burmalar. 1. plica umblicalis mediana -o’rta kindik burmasi. 2. plica umblicalis medialis -medial kindik burmasi. 3. plica umblicalis lateralis -lateral kindik burmasi. O‘rtadagi kindik burmasida homilada qovuqning uchidan kindikgacha boruvchi bitib ketgan siydik yo‘li ( urachus ) yotadi. Medial kindik burmasida bitib ketgan kindik arteriyasi , lateral burmada esa pastki qorin usti arteriyasi joylashadi.

Qovuq ustida o‘rtadagi kindik burmasining yon tomonlarida o‘ng va chap siydik qopchasi ustidagi chuqurcha fossa supravesicales , medial va lateral burmalar o ‘rtasida medial chov chuqurchasi fossa inguinalis medialis unda annulus inguinalis superfitsialis joylashadi. Lateral kindik burmasi va qorin yon devori orasidagi chuqurcha fossa inguinalis lateralis bo’lib unda annulus inguinalis profundus joylashgan. Bular chov boylamini ustida va qorin parda old devori orasida joylashgan. Chov boylamidan pastda pastki medial chov chuqurchasi fossa femoralis bor undan annulus femoralis profundus boshlanadi.

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar