Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 393.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pdf
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Hilbert fazolarida o‘z-o‘ziga qo‘shma

Купить
MUNDARIJA Kirish
Masalaning qo'yilishi. d-o'lchamli Zd
; d 3; kubik panjarada ^ v
tashqi maydonidagi ikkita zarrachalarning o'zaro ta'sirini tasvirlovchi b
H b
V (
k ) =
b
H 0(
k ) + b
V Schrodinger operatorlarning keng sinni tadqiq qilish. Ikki
zarrachali b
H b
V (0) Schrodinger operatorining xos qiymatlarini mavjudligi
yoki yo'qligi ^ vpotentsialga va Zd
; d 3; panjaraning o'lchamiga bog'liq
holda o'rganish hamda b
H b
V (0) Schrodinger operatorining

ess (b
H b
V (0)) muhim
spektridan quyida xos qiymatlari mavjudligi yoki yo'qligi uchun teore-
malarni isbotlash. Mavzuning dolzarbligi. Ikki zarrachali diskret Schrodinger operator-
larining spektral xossalari keyingi yillarda faol o'rganilmoqda (masalan [1]{
[5] va [6]{[11] larni qarang).
Uzluksiz Schrodinger operatori muhim spektrning chapida yotuvchi disk-
ret spektri (xos qiymatlari)ning mavjudligi faqat zarrachalar ta'sir ener-
giyasi b
V ;  > 0 ga bog'liq bo'ladi ([6],[7],[8],[13]).
Ammo, ikki zarrachali diskret Schrodinger operatorlari uchun xos qiy-
matlarning mavjudligi va soni faqatgina ta'sir potentsiali b
V ga bog'liq
bo'lmasdan balki sistema kvazi-impulsiga ham bog'liqdir. O'lchami d 3 bo'lgan panjarada ikkita ixtiyoriy zarrachali sistemaga
mos diskret Schrodinger operator b
H (k ) ning diskret spektri mavjudligi sis-
tema kvazi-impulsining barcha qiymatlari uchun [1] da o'rganilgan. Uch o'lchamli panjaradagi Schrodinger operatorlari uchun xos qiymat-
larning mavjudligi va xos qiymatlar o'rnining kontakt va qo'shni tugun-
larda juft-jufti bilan o'zaro ta'sirlashuvchi potentsialga bog'liqligi [10] da
keltirilgan. Schrodinger operatori b
H (k ) ning xos qiymatlari soni uchun chegaralar
[3] va [4] maqolalarda keltirilgan. Xususan, b
H (k ) operatorning muhim
spektridan chapda xos qiymatlarning mavjudligi ko'rsatilgan.
Dissertatsiya ishining maqsadi va vazifalari. Ushbu magistrlik dis-
sertatsiya ishida d-o'lchamli Zd
; d 3; kubik panjarada ^ vtashqi may-
donidagi ikkita zarrachalarning o'zaro ta'sirini tasvirlovchi b
H b
V (
k ) = b
H 0(
k )+ b
V Schrodinger operatorining muhim spektri o'rni, Zd
; d  2 3
; panjaraning o'lchamiga bog'liq ravishda, ^ vpotentsial ma'lum bir xos-
salarga ega bo'lganda b
H b
V (0) operatorning muhim spektridan quyida xos
qiymatlari mavjudligini hamda yo'qligini isbotlash. Ilmiy yangiligi. d-o'lchamli Zd
; d 3; kubik panjaradagi ikkita
kvant zarrachaning tashqi potensial maydon ^ vdagi ikkita zarrachaning
o'zaro ta'sirini ifodalovchi ikki zarrachali sistemaga mos diskret Schrodinger
operatori b
H b
V (0) ning

ess (b
H b
V (0)) muhim spektridan quyida xos qiymat-
larini mavjudligi yoki yo'qligi ^ vpotentsialga va Zd
; d 3; panjaraning
o'lchamiga bog'liqligi haqida teoremalar isbotlangan.
Tadqiqot usullari. Matematik zika va funksional analiz usullaridan,
hamda Birman-Schwinger prinspidan foydalanildi. Dissertatsiyaning tuzilishi. Magistrlik dissertatsiyasi kirish, uchta
bob, xulosa va adabiyotlar ro'yxatidan tashkil topgan.
Kirish qismida masalaning qo'yilishi, qo`yilgan masalaning dolzarbligi
va olingan natijalarning ilmiy yangiligi asoslangan. Birinchi bobda asosiy natijalarni olishda zarur bo'lgan tushuncha, ta'rif
va teoremalar, jumladan chiziqli fazo, ichki ko`paytmali fazo, Hilbert fazo-
lari hamda, Hilbert fazolarida aniqlangan chiziqli chegaralangan, o'z-o'ziga
qo'shma operatorlarning ba'zi xossalari keltirilgan. Ikkinchi bobda d-o'lchamli Zd
; d 3; kubik panjaradagi ikkita kvant
zarrachaning tashqi potensial maydon ^ vdagi o'zaro ta'sirini ifodalovchi
ikki zarrachali sistemaga mos diskret Schrodinger operatori b
H b
V (
k ) ning ko-
ordinata va impuls ko'rinishlari keltirilgan, hamda uning `2
(Z d
) Hilbert fa-
zosida chiziqli chegaralangan, o'z-o'ziga qo'shma operator ekanligi ko'rsatilgan. Uchinchi bobda b
H b
V (0) operatori uchun Birman-Schwinger prinsipi hamda
d  3 uchun umumlashgan Birman-Schwinger prinsipi keltirilgan va isbot-
langan. Shuning bilan birgalikda d-o'lchamli Zd
; d 3; kubik panjaradagi
ikki zarrachali sistemaga mos diskret Schrodinger operatori b
H b
V (0) ning
 ess (b
H b
V (0)) muhim spektridan quyida xos qiymatlarini mavjudligi yoki
yo'qligi ^ vpotentsialga va Zd
; d 3; panjaraning o'lchamiga bog'liqligi
haqida teoremalar isbotlangan. 3 BOB 1
Hilbert fazolarida o'z-o'ziga qo'shma
operatorlarning ba'zi xossalari
1.1 Ichki ko'paytmali Vektor fazolar
Faraz qilamiz, Vto'plamda elementlarni qo'shish va kompleks (haqiqiy)
songa ko'paytirish amallari kiritilgan bo'lsin. Agar Vto'plamda kiritilgan qo'shish amali uchun ushbu 1. Yopiqlik:
8x; y 2V uchun, x+ y2 V, 2. Kommutativlik:
8x; y 2V uchun, x+ y= y+ x, 3. Assotsiativlik:
8x; y; z 2V uchun, ( x+ y) + z= x+ ( y+ z) , 4. Neytral yoki nol element mavjudligi:
9 2V :8x 2 V ; x +  =
 + x= x, 5. Qarama-qarshi element mavjudligi:
8x 2 V uchun 9 Misol 1.1.1. Z
1
d
o'lchamli tor Td
da aniqlangan, Haar ma'nosida o'lchovga ega va
Z
T d j
f (q )jp
dq < 1
shartni qanoatlantiruvchi barcha f:T d
! Cfunksiyalarning chiziqli fa-
zosini qaraymiz, bunda integralda o'lchov Haar ma'nosida olinadi va p
tayinlangan musbat son. Elementlarni qo'shish va songa ko'paytirish odatdagi
funksiyalarni qo'shish va songa ko'paytirish kabi, ya'ni 1.1.7 misoldagidek
kiritiladi. Hosil bo'lgan fazo L
p(
T d
) kabi belgilanadi. Demak, bu fazoning
elementlari Rd
da aniqlangan va har bir o'zgaruvchisi bo'yicha 2 davrga
ega bo'lgan funksiyalardir. Bu yerda ham ushbu fazo qo'shish va songa ko'paytirish amallariga nis-
batan yopiq: agar f2 Td
bo'lsa, integralning xossalariga ko'ra ixtiyoriy
8  2 C uchun f2L
p(
T d
) bo'ladi. 8f ; g 2L
p(
T d
) uchun f+ g2 L
p(
T d
)
ekanligi esa Minkovskiyning integral tengsizligidan kelib chiqadi. Nol ele-
ment (x)  0kabi, f() ga qarama-qarshi element Misol 1.1.5. `
p(
Z d
) fazoda norma
kf k
p =
p
s X
x 2 Zd j
f (x )jp
kabi kiritiladi. Misol 1.1.6. L
p(
T d
); p > 0fazoda normani quyidagicha kiritish mumkin:
k f k
p =
p
v
u
u
t Z
T d j
f (q )jp
dq:
V chiziqli fazo bo'lsin. Ta'rif 1.1.1. Agar
(; ) : VV ! Cfunksional 8x; y; z 2V va8 2 C
uchun ushbu munosabatlarni qanoatlantirsa: 1. (
x; x ) 0;(x; x ) = 0  !x= 0 ; 2. (
x + y; z ) = ( x; z) + ( y; z); 3. (
x; y ) =(x; y ); 4. (
x; y ) = (
y; x ),
u holda Vvektor fazo ichki(skalyar) ko'paytmali fazo deyiladi.(; )
funksional esa ichki ko'paytma yokiskalyar ko'paytma deyiladi.Misol 1.1.7. R
n
da
(x; y ) = n
X
k =1 x
ky
k
funksional ichki ko'paytmani aniqlaydi. Misol 1.1.8. C
n
da
(x; y ) = n
X
k =1 x
k y
k
funksional ichki ko'paytmani aniqlaydi. Misol 1.1.9. `
2(
Z d
) da ichki ko'paytma quyidagicha kiritiladi:
(f ; g ) = X
s 2 Zd f
(s ) g
(s ): 7 Misol 1.1.10. L
2(
T d
) da ichki ko'paytma quyidagicha kiritiladi:
(f ; g ) = Z
T d f
(p ) g
(p )dp: Izoh 1.1.1. Agar
Td
da Haar o'lchovidan boshqa biror sanoqli-additiv 
o'lchov kiritilgan bo'lsa, hosil bo'lgan fazo L
2(
T d
; d )kabi belgilanadi.
Ichki ko'paytma kiritilgan fazolarda xva yelementlar uchun ( x; y) = 0
tenglik ba jarilsa, ular ortogonal elementlar deyiladi. AgarVichki
ko'paytmali fazoda fx
g 
Vvektorlar sistemasi ( x
; x
) = 1 va (
x
; x
) =
0 ;  6
=  munosabatlarni qanoatlantirsa, u holda bu sistema ortogonal
normalangan sistema (qisqacha ONS) deyiladi.
Ushbu belgilashni kiritamiz: kx k = p (
x; x ) . Teorema 1.1.1 (
Pythagoras teoremasi ). Faraz qilamiz,
fx
ng N
n =1 
V
ichki ko'paytmali Vfazodagi ONS bo'lsin. U holda istalgan xuchun
k x k2
= N
X
n =1 j
( x; x
n)
j2
+ kx Natija 1.1.1 (
Bessel tengsizligi ). Faraz qilamiz
fx
ng N
n =1 
V ONS
bo'lsin. U holda istalgan x2 V uchun
k x k2
 N
X
n =1 j
( x; x
n)
j2
tengsizlik o'rinli. Natija 1.1.2 (
Schwartz tengsizligi ). ichki ko'paytmali fazodagi istalgan
x va yvektorlar uchun
j( x; y )j  k xkk yk
tengsizlik o'rinli. Isbot 2. Agar
y= 0 bo'lsa tenglik o'rinli, aks holda y=ky k vektor ortonor-
mal sistema hosil qiladi. Bessel tengsizligiga binoan
kx k2
 j (x; y= ky k)j2
= j
( x; y )j2 k
y k2 :
Bu yerdan j( x; y )j  k xkk yk .N Teorema 1.1.2. Istalgan ichki ko'paytmali
Vfazo kx k = p (
x; x )norma
yordamida normalangan fazo bo'ladi.Isbot 3. Ichki ko'paytmaning xossalaridan normaning 1-2 shartlari ba jaril-
ishi kelib chiqadi. 3-shartning ba jarilishini isbotlaymiz. Aytaylik, x; y2V.
U holda Schwartz tengsizligiga ko'ra:
kx + yk2
= ( x+ y; x +y) = ( x; x) + ( x; y) + ( y; x) + ( y; y) =
= ( x; x ) + 2 Re(x; y ) + ( y; y)
 (x; x ) + 2 j( x; y )j + ( y; y )
( x; x ) + 2( x; x)1
=2
(y; y )1
= 2
+ ( y; y ) =
= ( kx k + ky k)2
:
Demak, kx + yk  k xk + ky k: N
Ushbu teoremadan ichki ko'paytmali fazoda kiritilgan ichki ko'paytmadan
foydalanib, normani aniqlash mumkin ekanligi kelib chiqadi. Normalangan
fazolarda esa kiritilgan normadan foydalanib, ichki ko'paytmani aniqlash
masalasi quyidagi ayniyatga asoslanadi:
kx + yk2
+ kx Teorema 1.1.3. Normalangan fazoda ichki ko'paytmani berilgan norma
orqali kiritish uchun parallelogram ayniyatining bajarilishi zarur va yetarli;
bu holda ichki ko'paytma norma orqali quyidagicha ifodalanadi:  kompleks normalangan fazolar uchun
(x; y ) = 1 4
f
(k x + yk2
1.2.1 Hilbert fazosida qism to'plamlar
Faraz qilamiz, H- Hilbert fazosi bo'lsin. Ushbu
B (x
0; r
) = fx 2 H :kx zich. Haqiqatan ham haqiqiy qiymatli
g(x ) funksiya uchun barcha x2 Td
larda g(x ) Misol 1.2.3. Faraz qilaylik,
H
1 va
H
2 Hilbert fazolari bo'lsin. Birinchi
elementi H
1 dan va ikkinchi elementi
H
2 dan olingan, mumkin bo'lgan
barcha juftliklar to'plamini qaraymiz:
fhx; y i:x 2 H
1; y
2H
2g
:
Bu to'plamda qo'shish va songa ko'paytirish kompleks sonlarda aniqlan-
ganidek aniqlanadi:
hx
1; y
1i
+ hx
2; y
2i
= hx
1+
 x
2; y
1+
 y
2i
:
Agar ichki ko'paytmani (h x
1; y
1i
; hx
2; y
2i
) = ( x
1; x
2)
H 1+ (
y
1; y
2)
H 2
kabi kiritsak, hosil bo'lgan fazo Hilbert fazosi bo'ladi va u H
1va
H
2Hilbert
fazolarning to'g'ri yig'indisi deyiladi hamdaH
1
H
2 kabi belgilanadi. Izoh 1.2.1. Bu ta'rifdan chekli yoki sanoqli sondagi Hilbert fazolarining
to'g'ri yig'indisini kiritishda ham foydalanish mumkin.
1.2.2 Chekli va cheksiz o'lchamli Hilbert fazolari
Chiziqli fazoning o'lchami odatda unda mavjud bo'lgan chiziqli bog'lan-
magan elementlarning maksimal soni bilan aniqlanadi. Agar biror n2 N
uchun Vchiziqli fazoda nta chiziqli erkli vektor topilib, istalgan n+ 1 ta
vektor chiziqli bog'langan bo'lsa, u holda bu fazoni no'lchamli chiziqli
fazo deymiz. Agar istalgan natural nuchun Vda nta chiziqli erkli
vektor mavjud bo'lsa, bu vektor fazo cheksiz o'lchamlideyiladi. Misol
uchun Cn
fazo no'lchamli (chekli o'lchamli) Hilbert fazosi, L2
(T ) esa
cheksiz o'lchamli chunki unda
f1;cos t;sin t;cos 2 t;sin 2 t; : : : g
vektorlar sistemasi chiziqli bog'lanmagan. Ma'lumki, no'lchamli fazoda ix-
tiyoriy chiziqli bog'lanmagan nta vektor yordamida shu fazoning bazisini
qurish mumkin. Bunda bazisdeganda shunday vektorlar sistemasi tushuni-
ladiki, sistema chiziqli erkli va fazoning istalgan elementini shu sistema ele-
mentlarining chiziqli kombinatsiyasi sifatida ifodalanadi. Cheksiz o'lchamli
Hilbert fazolari ham bunday xossaga egami? Quyida shu savolga javob
beramiz. 13 Teorema 1.2.1 (
Gram-Schmidtning ortogonal lashtirish jarayoni ).Faraz qilamiz,
f1; f
2; : : : ; f
n; : : :
(1.2.1)
H Hilbert fazosidagi chiziqli bog'lanmagan(erkli) elementlar sistemasi bo'lsin.
U holda Hda shunday
1; 
2; : : : ; 
n; : : :
(1.2.2)
sistema topiladiki, u ushbu munosabatlarni qanoatlantiradi: 1. (
?? )sistema ortonormal; 2. har bir

n vektor ushbu
f
1; f
2; : : : ; f
nvektorlarning chiziqli kombinat-
siyasidan iborat:
n =
a
n1f
1 +
a
n2f
2 +
: : : +a
nn f
n; a
nn6
= 0; 3. har bir
f
n vektor ushbu

1; 
2; : : : ; 
nvektorlarning chiziqli kombi-
natsiyasidan iborat:
fn =
b
n 1
1 +
b
n 2
2 +
: : : +b
nn 
n; b
nn6
= 0;
bu yerda a
nk va
b
nk ; k
= 1;2 ; : : : ; n lar haqiqiy sonlar. (?? )ning har
bir elementi 1-3 shartlar asosida 1 ko'paytuvchi aniqligida bir qiymatli
aniqlanadi.
(?? ) sistemadan ( ??) sistemaga o'tish Shmidtning ortogonallashtirish
jarayoni deyiladi. Ravshanki, bu sistemalar yordamida hosil qilgan (sis-
temalardan tug'ilgan) fazolar ustma-ust tushadi. Shuning uchun ular bir
vaqtda to'la yoki to'la emas.
Separabel va separabel bo'lmagan Hilbert fazolarinig farqi nimada? Bunga
ushbu teorema oydinlik kiritadi. Teorema 1.2.2. Har qanday separabel
HHilbert fazosida chekli yoki sanoqli
ortogonal normalangan bazis (ONB) mavjud.
Bu teorema Shmidtning ortogonallashtirish haqidagi teoremasining nati-
jasidir. Haqiqatan ham agar  
1;  
2; : : :
sistema Hda zich sanoqli to'plam
bo'lsa, u holda bu sistemadan to'la sistemani a jratib olish mumkin. Buning
uchun  
n vektorlar orasida
 
i; i < n
elementlarning chiziqli kombinat-
siyasi shaklida yozish mumkin bo'lganlarini chiqarib tashlash kifoya. Hosil
qilingan sistemani ortogonallashtirib, to'la ONS ga ega bo'lamiz. 14 Aslida istalgan Hilbert fazosida ONB mavjud. Lekin separabel Hilbert
fazolarida bu ONB elementlari soni chekli yoki sanoqli bo'ladi. Faraz qilamiz fx
ng
vektorlar sistemasi Hseparabel Hilbert fazosidagi
biror ONS bo'lsin. Bessel tengsizligiga ko'ra 8x 2 H uchun kx k2

P
n j
( x; x
n)
j2
: c n= (
x; x
n) deb belgilash kiritamiz. Ushbu
c
1; c
2; : : : ; c
n; : : :
sonlar xelementning fx
ng
sistema bo'yicha Fourier koetsiyentlari
deyiladi. Bessel tengsizligiga ko'ra, ushbu X
n j
c
n j2
(1.2.3)
yig'indi chekli. Ta'rif 1.2.6. Agar
fx
ng
sistemani o'zida saqlovchi eng kichik qism fazo
H ga teng bo'lsa, u holda fx
ng
sistema to'ladeyiladi.
Misol uchun feint
gn2 Z1
sistema L2
(T 1
) da to'la sistema bo'ladi. Ta'rif 1.2.7. Agar
8x 2 H uchun
k x k2
= X
n j
( x; x
n)
j2
(1.2.4)
tenglik bajarilsa, u holda fx
ng
sistema yopiqdeyiladi. (?? )tenglik esa
Parseval{Steklov tengligi deyiladi.
Yopiq va to'la sistemalar orasida quyidagicha bog'lanish bor: Teorema 1.2.3. Separabel Hilbert fazosida har qanday to'la ortogonal nor-
malangan sistema yopiq va aksincha har qanday yopiq ortogonal normalan-
gan sistema to'la.
Yuqorida ko'rdikki, separabel Hilbert fazosining istalgan elementining
Fourier koetsiyentlaridan tuzilgan ( ??) qator yaqinlashuvchi. Bu tasdiqn-
ing teskarisi ham o'rinli ekanini ushbu teorema ko'rsatadi: Teorema 1.2.4 (
Riesz Lemmasi ). Faraz qilamiz,
f
ng
sistema Hsep-
arabel Hilbert fazosidagi ONB bo'lsin va fc
n g
ketma-ketlik uchun ushbu
X
n j
c
n j2
< 1 (1.2.5)
shart bajarilsin. U holda yagona f2 H mavjudki,
c k = (
f ; 
k) 15 va
X
n j
c
n j2
= ( f ; f ) = kf k2
tengliklar bajariladi. Bu teoremadan quyidagi natija kelib chiqadi. Natija 1.2.1. Separabel Hilbert fazosi
Hda biror fx
ng
ortonormal sis-
tema to'la bo'lishi uchun Hfazoda uning hamma elementlariga ortogonal
bo'lgan elementning faqat nol bo'lishi yetarli va zarur.
Hilbert fazolarida bazislarga misollar keltiramiz. Misol 1.2.4. L
2
(T d
) fazoda
 n(
x ) = 1 (2
)d=
2ei
( n;x )
; x 2Td
; n 2Zd
; (n; x ) = d
X
k =1 x
kn
k
ortonormal sistema bazis tashkil qiladi. Ixtiyoriy f(x ) 2 L2
(T d
) funksiyan-
ing ushbu bazisdagi Fourier koetsiyentlari quyidagicha hisoblanadi:
^
f (n ) = 1 (2
)d=
2Z
T d e
Misol 1.2.7. L
2(
T d
) da biror L2 Td
uchun f(x ) = f(L Ta'rif 1.3.2. Agar ixtiyoriy
x; y2H
1 va
;  2C lar uchun
A (x + y ) = Ax + Ay
tenglik bajarilsa, u holda Aoperator chiziqli deyiladi.
Chiziqli operator butun fazoda aniqlangan yoki uning aniqlanish sohasi
butun fazoning biror qismi bo'lishi mumkin. Misol uchun
A:`
2 
X
x 2 Z d 2(
jv (x )f (x )j2
+ j v (x )g (x )j2
) = 2 kAf k2
+ 2 kAg k2
< 1;
ya'ni f+ g 2D(A ). Shuningdek,
A (f + g )(x) = v(x )( f (x ) +  g(x )) =
= v (x )f (x ) +  v(x )g (x ) = (Af )(x) + (Ag )(x);
demak, A tengsizlik bajarilsa,
Achegaralangan operator deyiladi. Agar istalgan
M soni uchun shunday x
M 2
H
1 element mavjud bo'lib,
kAx
Mk
H 2 >
M kx
M k
H 1 munosabat o'rinli bo'lsa,
Achegaralanmagan operator dey-
iladi.
Agar Aoperator chegaralanmagan bo'lsa, uning normasi 1ga teng
deb qabul qilamiz. Misol 1.3.4. A
:C n
Ta'rif 1.3.7. X
va Ynormalangan fazolar va A:X Misol 1.3.6. L
2(
T d
) fazoda aniqlangan ko'paytirish operatorini qaraymiz:
( Af )(x) = "(x )f (x ); f 2L
2(
T d
); x 2Td
;
bunda "(x ) Bunda
(x; s ) = d
P
i =1 x
is
i. Bu operator chegaralangan. Misol 1.3.9. Xuddi shunday,
L
2(
T d
) fazoni `
2(
Z d
) fazoga akislantiruvchi
teskari Fourier akislantirishi F Teorema 1.4.5. A
2L(H ) operator uchun kA k < 1tengsizlik o'rinli
bo'lsa, A 1.5 Qo'shma operatorlar
Ta'rif 1.5.1. H
Hilbert fazosida aniqlangan chegaralangan Toperator va
8 x; y 2H uchun
(T x; y ) = (x; T
y )
tenglikni qanoatlantiruvchi T
operator Toperatorning Hilbert qo'shmasi
deyiladi. Bundan buyon operatorning qo'shmasi deganda uning Hilbert qo'sh-
masini tushunamiz. Lemma 1.5.1. A
:H Misol 1.5.2. A
:L
2(
T d
) Teorema 1.6.1. A; B
2L(H ) 1.7 Musbat operatorlar
H Hilbert fazosi, A2L(H ) bo'lsin. 1.6.2 teoremaga ko'ra ( Ax; x) kvadratik
forma haqiqiy qiymatlar qabul qiladi. Bundan foydalanib, musbat operator
tushunchasini kiritish mumkin. Ta'rif 1.7.1. Agar 1)
A= A
, 2) 8x 2 H uchun (Ax; x ) 0munos-
abatlar o'rinli bo'lsa, Aoperator nomany operator deyiladi. AgarA
nomany operator va barcha 06
= x2 H uchun (Ax; x )> 0bo'lsa, A
musbat operator deyiladi.Teorema 1.7.1. AB
2L(H ) 1.8 Kompakt operatorlar
Faraz qilamiz, H
1; H
2 elementni mos qo'yamiz. Barcha
f
to'plamini I
deb belgilaylik. Ko'rsa-
tish mumkinki, bu to'plam A(I ) uchun "=2 to'r tashkil etadi. Haqiqatdan
ham shartga binoan
kf 
Teorema 1.8.4. H
Hilbert fazosi bo'lsin. Agar Akompakt, Bchegaralan-
gan operator bo'lsa, u holda ABvaBA operatorlar kompakt bo'ladi.
Bu teorema Ava Boperatorlar har xil fazolarda aniqlanib, AByoki
BA mavjud bo'lgan holda ham o'rinlidir. Natija 1.8.1. Cheksiz o'lchamli fazolarda har qanday chegaralangan kom-
pakt operator chegaralangan teskariga ega bo'la olmaydi. Teorema 1.8.5. A
chegaralangan chiziqli operator kompakt bo'lishi uchun
A 
A operatorning kompakt bo'lishi yetarli va zarur. Natija 1.8.2. A
chiziqli, chegaralangan operator bo'lsin. Agar A
A kom-
pakt bo'lsa, u holda AA
ham kompaktdir. Natija 1.8.3. Musbat kompakt operatorning kvadrat ildizi ham kompaktdir.
Darhaqiqat, Amusbat ekanligidan A1
=2
mavjud va A1
=2
= ( A1
= 2
)
.
Lemmaga asosan A= A1
=2
(A 1
=2
)
kompakt. 1.8.5 teoremaga ko'ra esa
A 1
=2
ham kompakt. Teorema 1.8.6. A
chiziqli chegaralangan operator bo'lsin. Aoperator
kompakt bo'lishi uchun A
operatorning kompakt bo'lishi yetarli va zarur.
1.9 Hilbert fazolarida aniqlangan operatorlarning spektri
H - Hilbert fazosi, A:H 3.
A bo'lishini ko'rsatamiz. Ixtiyoriy
z2 Cn M
ni qaraymiz. Bu to'plam ochiq
va q= dist (z; M
)> 0bo'ladi. Bu holda 8f 2 `
2(
Z d
) uchun
k (A Teorema 1.10.1. k
A k = max fjm j; jM jg.
Ma'lumki, (A ) kA k radiusli doira ichida saqlanar edi. O'z-o'ziga qo'shma
operatorlar uchun esa bu baholash yanada aniqroq. Teorema 1.10.2. 
(A ) [m; M ]. Shuningdek, m; M2(A ) . Natija 1.10.1. Har qanday chegaralangan o'z-o'ziga qo'shma operatorning
spektri bo'sh emas. Teorema 1.10.3. O'z-o'ziga qo'shma operatorning har xil xos qiymatlariga
mos keluvchi xos vektorlari ortogonal. Teorema 1.10.4. A
o'z-o'ziga qo'shma operator bo'lsin. zsoni Aoper-
ator uchun xos qiymat bo'lishi uchun R
(A Bu teoremadan shuni xulosa qilamizki, kompakt operatorning xos qiy-
matlarini moduli bo'yicha kamayish tartibida joylashtirish mumkin. Natija 1.11.1. Kompakt operatorning xos qiymatlari to'plami noldan farqli
limitik nuqtaga ega emas. Teorema 1.11.3. (Phillips)
Agarz2 C soni Akompakt operatorning
xos qiymati bo'lsa, z
2 C soni A
ning xos qiymati bo'ladi. Teorema 1.11.4. A
va A
kompakt operatorlarning zva z
xos qiymat-
lariga mos keluvchi xos qism fazolarining o'lchamlari teng. Teorema 1.11.5. A
2L(H ) Unitar operatorning quyidagi ekvivalent ta'ri ham ishlatiladi.
Ta'rif 1.12.2. Agar
U:H
1 kabi belgilash kiritsak,
Voperator quyidagi ko'rinishga keladi:
( V f )(p) = (2 ) BOB 2
Panjaradagi ikki zarrachali sistemaga
mos diskret Schrodinger operatori
2.1 Koordinata tasviri
Faraz qilaylik, Zd
; d 3 {o'lchamli kubik panjara va `2
(Z d
); Zd
da kvadrati
bilan jamlanuvchi funksiyalarning Hilbert fazosi bo'lsin. Shuningdek, `1
(Z d
) ,
` 1
(Z d
) va `
0(
Z d
) lar mos ravishda Zd
da jamlanuvchi, chegaralangan va
cheksizlikda no'lga yaqinlashuvchi funksiyalarning Banax fazolari bo'lsin. Faraz qilaylik, b
H 0(
k ); k 2Td
operator o'rama tipidagi operator bo'lib,
u quyidagi ko'rinishda berilgan bo'lsin:
(b
H 0(
k ) ^
f )( x) = X
s 2 Zd ^
E k(
x =
X
x 2 Zd ^
v (x )j ^
f (x )j2
 0 Teorema 2.1.1. b
V operator kompakt bo'lishi uchun
lim
n !1 sup
x 2 Z d
;jx j>n j
^
v (x )j = 0
bo'lishi yetarli va zarur. Isbot 5. Yetarliligi.
Faraz qilamiz,
lim
n !1 sup
x 2 Z d
;j x j>n j
^
v (x )j = 0
tenglik ba jarilsin. Biz birlik shar Ining aksi nispiy kompakt ekanini ko'rsatsak,
yetarli. Ixtiyoriy 8" > 0 son olamiz. nsonini sup
x2 Zd
;jx j>n j
^
v (x )j < "= 2
bo'ladigan qilib tanlaymiz. Har bir f2 b
V (I ) ga
^
f 
(x ) = 
(b
V ^
f )( x); agar jx j  n;
0 ; agarjx j> n
elementni mos qo'yamiz. Barcha ^
f 
to'plamini I
deb belgilaylik. Ko'rsa-
tish mumkinki, bu to'plam b
V (I ) uchun "=2 to'r tashkil etadi. Haqiqatdan
ham shartga binoan
k^
f 
bo'lsa, shunday
"
0 >
0 mavjudki, cheksiz ko'p xlar uchun
X
x 2 Zd
;j x j>n j
^
v (x )j > "
0
tengsizlik ba jariladi. U holda o'sha shartni qanoatlantiruvchi k6
= n larda
k b
V  n bo'lsa, u holda (
Kg)( x) := P
y 2 Zd K
(x 0
@ X
x 2 Zd  
jX
t 2 Zd ^
E k(
t) ^
f (x 2.2 Impuls tasviri
Faraz qilaylik, Td
; d 3 -o'lchamli tor bo'lsin, ya'ni, ( chegaralangan, operatorni qaraymiz. Bu operator biror operatorga uni-
tar ekvivalent bo'ladimi? Unitar operator sifatida Fourier akslantirishini
olamiz. f= F^
f = (2 ) BOB 3
b
H
b
V (
k ) Schrodinger operatorining
spektral xossalari
b
H b
V (
k ) operatorning muhim spektri
H 0(
k ) k2 Td
operator, Td
da aniqlangan uzliksiz haqiqiy qiymatli
E k(
) funksiyaga ko'paytirish operatori bo'lganligi uchun H
0(
k ) operatorn-
ing spektri faqat muhim spektrdan iborat bo'ladi va quyidagi munosabatlar
o'rinli bo'ladi:
(H
0(
k )) = 
ess (
H
0(
k )) = [ E
min (
k ); E
max (
k )] ; (3.0.1)
bu yerda
Emin (
k )  min
p 2 Td E
k(
p ); E
max (
k )  max
p 2 Td E
k(
p ):
H 0(
k ) operator b
H 0(
k ) operatorga unitar ekvivalent operator bo'lganligi
uchun ( b
H 0(
k )) = (H
0(
k ))
bo'ladi. b
H 0(
k ) operator o'z-o'ziga qo'shma operator va qo'zg'alish operatori b
V
kompakt operator ekanligidan muhim spektri turg'unliga haqidagi Weyl
teoremasiga ko'ra b
H b
V (
k ) operatorning 
ess (b
H b
V (
k )) muhim spektri b
H 0(
k )
operatorning 
ess (b
H 0(
k )) muhim spektri bilan ustma-ust tushadi, ya'ni
 ess (b
H b
V (
k )) = 
ess (b
H 0(
k )) = (H
0(
k )) : (3.0.2)
Min-max prinsipiga ko'ra va ^ v 0 bo'lganligi uchun b
H b
V operatorn-
ing barcha chekli karrali xos qiymatlari 
ess (b
H b
V ) muhim spektrning
E
min
bo'sag'asidan quyida yotadi.
Biz shuningdek potensialning ishorasini o'zgarganda Rd
dagi Schrodinger
operatorlardan farqli o'laroq, diskret Schrodinger operatorlarining muhim
spektrdan o'ngda yotuvchi xos qiymatlari mavjud bo'lishini ta'kidlaymiz. 45 3.1
b
H b
V (0)
operator uchun Birman-Schwinger prin-
sipi.
Faraz qilaylik, ^
E 0(
) (iv) Karraliklari bilan qo'shib hisoblaganda
b
H b
V (0)
ning zdan kichik xos
qiymatlari soni B
b
V (
z ) ning 1dan katta xos qiymatlari soniga teng. Proof.
(i) Faraz qilaylik,
z <E
min (0) soni b
H b
V (0) operator uchun
Mkarrali xos
qiymat bo'lsin va f^
'
ig M
i =1 [
b
H 0(0)
Bu esa bizning farazimizga zid. Demak,
B
b
V (
z ) operatorning 1 xos qiy-
matga mos xos fazoning o'lchami L= dim ker 
B b
V (
z ) Lemma 3.1.1. Faraz qilaylik,
d 3va ??- Shart o'rinli bo'lsin. U holda
quyidagi tasdiqlar o'rinli: (i) b
R 0(
E
min (0);
) funksiya Zd
da aniqlangan;
(ii) b
B b
V (
E
min (0);
; ) yadro funksiyasi Zd
 Zd
da kvadrati bilan jamlanu-
vchi. Proof. (i) Faraz qilaylik
E
o(
) ?? , shartni qanoatlantirsin, ya'ni E
o(
) funksiya
yagona aynimagan minimumga ega va p= 0 2Td
bo'lsin.
Parametrik Mors lemmasiga ko'ra, p2 Td
nuqtaning shunday U
1(
p ) 
T d
atro
ari, markazi q= 0 ga va radiusi 
 >0 bo'lgan W

(0) shar va
C (1)
(W

(0)) fazoga tegishli

1(
) : W

(0)
!U
1(
p ) dieomorzm mavjudki,
W 
(0) sharda
E
0(

1(
y )) funksiyani quyidagi ko'rinishda tasvirlash mumkin.
E 0(

j(
y )) = E
min (0) +
y2
= E
min (0) +
y2
1 +
::: +y2
d :
(3.1.16)
 1 funksiyaning Yakobiani
J
1(

1(
y )) , W

(0) da uzluksiz va
J
1(0)
>0 .
Shuning uchun ixtiyoriy x2 Zd
, uchun b
R 0(
E
min (0);
x) funksiyani quyidagi
ko'rinishda tasvirlash mumkin b
R 0(
E
min (0);
x) = b
R (1)
0 (
E
min (0);
x)+ b
R (2)
0 (
E
min (0);
x);
bu yerda
b
R (1)
0 (
E
min (0);
x) = Z
U 1(
p ) e
i
( p;x )
 (d p) E
0(
p ) d
 3 , bo'lganligi va J
1(

1(
r! )) funksiyaning gomeomorzmligi sababli
b
R (1)
0 (
E
min (0);
x) funksiya Zd
da aniqlangan.
(ii) Quyidagi tengsizlikni ko'rsatish mumkin
kb
B b
V k
`2
(( Zd
)2
)  2
4 Z
T d 
(d p) E
0(
p ) (iv)
d 3bo'lsin. Karraliliklari bilan qo'shib hisoblaganda b
H b
V (0)
oper-
atorning E
min (0)
dan kichik xos qiymatlari soni b
B b
V (
E
min (0))
operatorning
1 dan katta xos qiymatlari soniga teng. Proof. Aytaylik
d 3 va ^ v2 `1
(Z d
; R ya'ni
^
f 2 `
0(
Z d
): bo'ladi.
^
  2`2
(Z d
) funksiya
[
 b
V 
 1 2
b
R 0(
E
min (0)) 
 b
V 
 1 2
] ^
  = ^
 : (3.1.26)
tenglikning yechimi bo'lsin. ^
f = b
R 0(
E
min (0)) 
 b
V 
 1 2
^
  (3.1.27)
belgilash orqali biz ^
f 2 `
0(
Z d
) egamiz. ( ??) tenglama

 b
V 
 1 2
^
f = ^
 ; 
 b
V 
 ^
f = 
 b
V 
 1 2
^
 : (3.1.28)
tengliklarni keltirib chiqaradi. ( ??) va ( ??) tengliklar ko'rsatadiki,
 b
H 0(0)
3.2 Asosiy natijalarning bayoni
Birinchi navbatda biz ^ vpotensialning biror qiymati katta bo'lganda b
H b
V (0)
operator 
ess (b
H b
V (0)) muhim spektrdan quyida xos qiymatlarga ega bo'lishini
aytib o'tamiz. Teorema 3.2.1. Faraz qilaylik,
d 3va ??- Shart o'rinli bo'lsin va shun-
ing bilan birgalikda biror s2 Zd
uchun
j ^
v (s )j Z
T d 
(d p) E
0(
p ) Teorema 3.2.3. Faraz qilaylik,
d 3va ??- Shart o'rinli bo'lsin hamda
X
x 2 Zd j
^
v (x )j Z
T d 
(d p) E
0(
p ) Shuning uchun boror
s2 Zd
uchun quyidagilarni hosil qilamiz:
( b
R 1 2
0 (
E
min (0))
jb
V jb
R 1 2
0 (
E
min (0))

s; 
s)
`2
(Z d
)
= ( jb
V jb
R 1 2
0 (
E
min (0))

s; b
R 1 2
0 (
E
min (0))

s)
= X
x 2 Zd j
^
v (x )j( b
R 1 2
0 (
E
min (0))

s)(
x) (
b
R 1 2
0 (
E
min (0))

s)(
x)
= X
x 2 Zd j
^
v (x )j 

 ( b
R 1 2
0 (
E
min (0))

s)(
x)

 2
= X
x 2 Zd j
^
v (x )j 




 X
y 2 Zd Z
T d e
i(
p;y 
2
4 X
y 2 Zd j
^
v (y )j3
5 2
4 X
y 2 Zd j
^
f (y )j2 3
5 Z
T d 
(d p) E
0(
p ) XULOSA
Ushbu magistrlik dissertatsiya ishida d-o'lchamli Zd
; d 3; ku-
bik panjarada ^ vtashqi maydonidagi ikkita zarrachaning o'zaro ta'sirini
tasvirlovchi b
H b
V (
k ) = b
H 0(
k ) + b
V Schrodinger operatorlarning keng sin
tadqiq qilingan. Ikki zarrachali b
H b
V (0) Schrodinger operatorining xos qiy-
matlarini mavjudligi yoki yo'qligi ^ vpotentsialga va Zd
; d 3; panjaran-
ing o'lchamiga bog'liq holda o'rganilgan hamda b
H b
V (0) Schrodinger opera-
torining 
ess (b
H b
V (0)) muhim spektridan quyida xos qiymatlari mavjudligi
yoki yo'qligi uchun teoremalar isbotlangan. Shuning bilan birgalikda 
ess (b
H b
V (0))
muhim spektrdan quyida yotuvchi b
H b
V (0) operatorning xos qiymatlarining
mavjudligi uchun ba'zi yetarli shartlarga ega bo'lingan. Magistrlik dissertatsiyasining natijalarini olishda funksional analiz, ma-
tematik analiz, kompleks o'zgaruvchining funksiyalari nazariyasi, chiziqli
operatorlar spektral nazariyasi fanlari metodlaridan, hamda Birman-Schwin-
ger printsipidan foydalanilgan. Ushbu magistrlik dissertatsiyasida olingan natijalar ilmiy xarakterga
ega bo'lib, bu natijalar Schrodinger operatorlarining spektral nazariyasiga
qo'shilgan hissa bo'ladi.
Magistrlik dissertatsiyasida olingan natijalardan talabalar, magistrant-
lar va ilmiy xodimlar kvant mexanikasi va qattiq jismlar zikasidagi ba'zi
masalalarni yechishda foydalanishlari mumkin. 58 FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR [1] S. Albeverio, S. N. Lakaev, K. A. Makarov, Z. I. Muminov:
The Threshold Eects
for the Two-particle Hamiltonians on Lattices, Comm.Math.Phys. 262(2006), 91{115 [2] Albeverio, S.N. Lakaev and A.M. Khalkhujaev:
Number of Eigenvalues of the
Three-Particle Schrodinger Operators on Lattices, 18(2012), 18pp. 387-420 [3] V. Bach, W. de Siqueira Pedra, S. Lakaev
:Bounds on the Discrete Spectrum of
Lattice Schrodinger Operators Preprint mp-arc 10-143. [4] V. Bach, W. de Siqueira Pedra, S. Lakaev:
Bounds on the Pure Point Spectrum of
Lattice Schrodinger Operators, Preprint mp-arc/c/11/11-161. [5] Faria da Veiga P. A., Ioriatti L., and O'Carroll M.:
Energy-momentum spectrum
of some two-particle Hamiltonians, Phys. Rev. E (3) 66, 016130, 9 pp. (2002). Poincare
Phys. Theor. 67, 91{107 (1997). [6] Klaus M.
andB.Simon: Coupling constants thresholds in non-relativistic quantum me-
chanics. I. Short range two body case. Ann. Phys. 130, 251{281 (1980). [7] M.Klaus
andB. Simon: Coupling constant thresholds in nonrelativistic quantum me-
chanics. I. Short-range Two-body case. Annals of Physics, 108,251-281(1977). [8] S.N.Lakaev:
The Emov eect in a system of three identical quantum particles. Funct.
Anal. Appl. 27, 166{175 (1993). [9] S.N.Lakaev, Sh.M. Tilavova: Merging of eigenvalues and resonances of a two-particle
Schrodinger operator. Theoret.and Math. Phys., 101,1320 -1331,(1994) [10] S. N. Lakaev, I.N. Bozorov:
The number of bound states of a one-particle Hamiltonian
on a three-dimensional lattice, Theoretical and Mathematical Physics, 1582009, pp. 360-
376. [11] A.A.Pankov:
Lecture notice operators on Hilbert space. New York: Nova Science Publish-
ers, 2007. [12] M.Reed
andB.Simon: Methods of modern mathematical physics. IV: Analysis of Oper-
ators, Academic Press, New York, 1979. [13] S.N.Lakaev, S.X.Abduxakimov: Panjaradagi ikki fermionli sistemaga mos diskret
Schrodinger operatori xos qiymatlari mavjudligi, SamDU ilmiy axborotnomasi.3, (2017). [14] S.N.Lakaev, I.N.Bozorov: The number of bound states of a one-particle Hamiltonian on a
three-dimensional lattice, Theoretical and Mathematical Physics, . 158, 2009, pp.360-376. 59 [15] J.I. Abdullayev, S.N. Lakaev.
Asymptotics of the discrete Spectrum of the three-particle
Schrodinger dierence operator on a lattice // Theor. and Math. Phys.136:3, 231{245
(2003). [16] S. Albeverio, S.N. Lakaev, K.A. Makarov, Z.I. Muminov.
The threshold eects for the two-
particle Hamiltonians on lattices // Comm. Math. Phys.262:1, 91{115 (2006). [17] S. Albeverio, F. Gesztesy, R. Hegh-Krohn.
The low energy expansion in nonrelativistic
scattering theory // Ann. Inst. H. Poincare sect. A. 37:1, 1{28 (1982). [18] S. Albeverio, R. Hegh-Krohn, T.T. Wu.
A class of exactly solvable three-body quantum
mechanical problems and universal low energy behavior // Phys. Lett. A.83:1, 25{27 (1971). [19] S. Albeverio, S.N. Lakaev, Z.I. Muminov.
Schrodinger operators on lattices. The Emov
eect and discrete spectrum asymptotics // Ann. Henri Poincare.5, 743{772 (2004). [20] S. Albeverio, S.N. Lakaev, A.M. Khalkhujaev.
Number of eigenvalues of the three-particle
Schrodinger operators on lattices // Markov Proc. Relat. Fields.18:3, 387{420 (2012). [21] V. Bach, W. de Siqueira Pedra, S.N. Lakaev.
Bounds on the discrete spectrum of lattice
Schrodinger operators // J. Math. Phys.59:2, 022109 (2017). [22] P.A. Faria da Veiga, L. Ioriatti, M. O'Carroll.
Energy-momentum spectrum of some two-
particle Hamiltonians // Phys. Rev. E.66:3, 016130 (2002). [23] M. Klaus.
On the bound state of Schrodinger operators in one dimension // Ann. Phys.
108 :2, 288{300 (1977). [24] M. Klaus, B. Simon.
Coupling constants thresholds in nonrelativistic quantum mechanics.
I. Short-range two-body case // Ann. Phys.130:2, 251{281 (1980). [25] Yu.G. Kondratiev, R.A. Minlos.
One-particle subspaces in the stochastic X Ymodel // J.
Statist. Phys. 87:3-4, 613{642 (1997). [26] S.N. Lakaev.
The Emov eect in a system of three identical quantum particles // Funct.
Anal. Appl. 27:3, 15{28 (1993). [27] S.N. Lakaev, Sh.M. Tilavova.
Merging of eigenvalues and resonances of a two-particle
Schrodinger operator // Theor. and Math. Phys. 101:2, 235{252 (1994). [28] S.N. Lakaev, I.N. Bozorov.
The number of bound states of a one-particle Hamiltonian on a
three-dimensional lattice // Theor. and Math. Phys. 158:3, 425{443 (2009). [29] S.N. Lakaev, Sh.U. Alladustov.
Positivity of eigenvalues of the two-particle Schrodinger
operator on a lattice // Theor. and Math. Phys. 178:3, 390{402 (2014). [30] D.C. Mattis.
The few-body problem on a lattice // Rev. Modern Phys.58, 361{379 (1986). [31] R.A. Minlos, Y.M. Suhov.
On the spectrum of the generator of an innite system of inter-
acting diusions Comm. Math. Phys. 206, 463{489 (1999). [32] A. Mogilner.
Hamiltonians in solid state physics as multi-particle discrete Schrodinger op-
erators : Problems and results. Many{Particle Hamiltonians: Spectra and Scattering , Ad-
vances in Soviet Mathematics, 5, eds. R. A. Minlos, AMS, Providence, RI, 139{194 (1991). [33] Yu.N. Ovchinnikov, I.M. Sigal.
Number of bound states of three-particle systems and E-
mov's eect // Ann. Phys. 123, 274{295 (1989). 60 [34] M. Reed, B. Simon.
Methods of modern mathematical physics. IV: Analysis of Operators ,
Academic Press, New York, 1979. [35] B. Simon.
The bound state of weakly coupled Schrodinger operators in one and two dimen-
sions // Ann. Phys. 97, 279{288 (1976). [36] A.V. Sobolev.
The Emov eect. Discrete spectrum asymptotics // Comm. Math. Phys.
156 :1, 101{126 (1993). [37] H. Tamura.
The Emov eect of three-body Schrodinger operators: Asymptotics for the
number of negative eigenvalues // Nagoya Math. J.130, 55{83 (1993). [38] V. Hoang, D. Hundertmark, J. Richter, S. Vugalter.
Quantitative bounds versus existence
of weakly coupled bound states for Schrodinger type operators // arXiv:1610.09891v2 [math-
ph], 22 May (2017). [39] D.R. Yafaev.
On the theory of the discrete spectrum of the three-particle Schrodinger oper-
ator // Math. USSR-Sb. 94(136):4(8), 567{593 (1974). [40] P.R. Xalmosh.
Gilbertovo prostranstvo v zadachax , Izd. Mir. MOskva, (1979).[41] G.M. Fixtengols.
Kurs dierensialnogo i integralnogo ischisleniya. II , Nauka, Moskva,
(1968). 61

Hilbert fazolarida o‘z-o‘ziga qo‘shma

Купить
  • Похожие документы

  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
  • Ahmad al-farg‘oniy
  • Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha