Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 927.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Huquq darslarida AKTlardan foydalanish: mavjud holat, imkoniyat va istiqbollar

Купить
KURS ISHI MAVZU : Huquq darslarida AKT lardan foydalanish: mavjud holat, imkoniyat va istiqbollar 1 Kurs ishi Chirchiq davlat pedagogika universiteti Gumanitar fanlar fakulteti, “M illiy g‘oya, ma’naviyat asoslari va huquq ta’limi” kafedrasida bajarilgan. Ilmiy rahbar: _________________________________ __________ F.I.SH imzo Himoya 2024 yil ______ oyining ____- kuni soat ___ da Chirchiq davlat pedagogika universiteti Gumanitar fanlar fakulteti, “M illiy g‘oya, ma’naviyat asoslari va huquq ta’limi” kafedrasida kurs ishlari himoyasi yig‘ilishida o‘tkaziladi. Kurs ishi 2024-yil __________ oyining _______ kunida kafedraga topshirildi . Kurs ishini topshirdim ________________________________________________________________ F.I.SH. _________________________ 202 4-yil “ ___ ” ________ ___________ Lavo’zimi sana imzo Qabul qilib oldim ________________________________________________________________ F.I.SH. _________________________ 202 4-yil “ ___ ” ________ ___________ Lavo’zimi sana imzo Kurs ishi bilan Chirchiq davlat pedagogika universiteti Gumanitar fanlar fakulteti , “ M illiy g‘oya, ma’naviyat asoslari va huquq ta’limi ” kafedrasida tanishish mumkin. 2 MUNDARIJA KIRISH………………………………………………………………………….4 I BOB. HUQUQ DARSLARIDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI 1.1. Huquqiy fanlar dars mashg‘ulotlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish: mavjud holat tahlili ……....................................................................8 1.2. O`zbekistonda huquqiy ta’lim tizimidagi islohotlar zarurati….…………….15 II BOB. HUQUQ DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI 2.1. Huquqiy ta’limda yoshlarda huquqiy ko‘nikmalarni shakllantirish masalasi…………………………………………………………………………19 2.2. Huquq darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish: canva.com, mind.map, crosswordforge, quiztest…………………………………………….21 XULOSA………………………………………………………………………..27 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI………………………...29 3 KIRISH Kurs ishining dolzarbligi. Mustaqil O‘zbekiston Respublikasida shakllanayotgan milliy istiqlol g‘oyasi Respublika Konstitutsiyasida e’tirof etilgan insonparvar, demokratik, huquqiy davlat va jamiyatni barpo etish, shuningdek, ijtimoiy iqtisodiy hamda madaniy rivojlanishning yuqori bosqichlariga ko‘tarish, jahon hamjamiyati safida munosib o‘rin egallashga yo‘naltirilgan ezgu maqsadlarni amalga oshirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni Ta’lim To‘g‘risida (yangi tahrir) Qonunchilik palatasi tomonidan 2020-yil 19-mayda qabul qilingan. Senat tomonidan 2020-yil 7-avgustda ma’qullangan. Kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish. Kadrlarni qayta tayyorlash tayanch mutaxassisliklar va kasblarga muvofiq bolgan yo‘nalishlari bo‘yicha faoliyatni amalga oshirish uchun qo‘shimcha kasbiy bilim, malaka va ko‘nikmalarning zarur hajmi egallanishini taminlaydi. Kadrlar malakasini oshirish kasbiy bilim, malaka va ko‘nikmalarning chuqurlashtirilishi hamda yangilab borilishini taminlaydi, kadrlarning toifasi, darajasi, razryadi va lavozimi oshishiga xizmat qiladi. 1 9-modda. Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim. Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim umumta’lim o‘quv dasturlarini, zarur bilim, malaka hamda ko‘nikmalarni o‘zlashtirishga qaratilgan. Umumiy o‘rta ta’lim (I — XI sinflar) bosqichlari quyidagilardan iborat: boshlang‘ich ta’lim (I — IV sinflar); tayanch o‘rta ta’lim (V — IX sinflar); o‘rta ta’lim (X — XI sinflar). Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotining birinchi sinfiga bolalar ular yetti yoshga to‘ladigan yilda qabul qilinadi. Boshlang‘ich ta’lim ta’lim oluvchilarda umumiy o‘rta ta’limni davom ettirish uchun zarur bo‘lgan savodxonlik, bilim, malaka va ko‘nikmalar asoslarini shakllantirishga qaratilgan. 1 Qarang: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 16-fevraldagi 25-sonli “Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarori, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 4-oktabrdagi 400-sonli “O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun pedagog kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. 4 Tayanch o‘rta ta’lim o‘quv dasturiga muvofiq ta’lim oluvchilarga bilim, malaka va ko‘nikmalarning zaruriy hajmini beradi, ularda mustaqil fikrlash va tahlil qilish qobiliyatini rivojlantiradi. Tayanch o‘rta ta’lim doirasida (VII sinfdan so‘ng) ta’lim oluvchilarda kasblar bo‘yicha birlamchi bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish uchun ularni professional tashxislash va kasb-hunarga yo‘naltirish bo‘yicha choralar amalga oshiriladi. O‘rta ta’lim o‘quv dasturiga muvofiq ta’lim oluvchilar tomonidan zarur bilim, malaka va ko‘nikmalar o‘zlashtirilishini, shuningdek ta’limning keyingi turi tanlanishini hamda yuqori malaka talab qilinmaydigan kasblar egallanishini ta’minlaydi. 2 Ijtimoiy mavqeidan qat’iy nazar, har kimga ta’lim olish uchun teng huquqlar kafolatlanadi. Ta’lim turlari quyidagilardan iborat: • maktabgacha ta’lim va tarbiya; • umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim; • professional ta’lim; • oliy ta’lim; • oliy ta’limdan keyingi ta’lim; • kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish; • maktabdan tashqari ta’lim. 36-modda. Ta’lim sohasidagi eksperimental va innovatsion faoliyat. Ta’lim sohasidagi eksperimental va innovatsion faoliyat ta’limni modernizatsiya qilish maqsadida amalga oshiriladi hamda yangi ta’lim texnologiyalari va resurslarini ishlab chiqishga, ularni sinovdan o‘tkazishga hamda ta’lim jarayoniga joriy etishga qaratilgan. Eksperimental va innovatsion faoliyatni amalga oshirish 2 (9-moddaning sakkizinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) LexUZ sharhi Qarang: Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 7-avgustdagi 466-son “O‘zbekiston Respublikasida uzluksiz boshlang‘ich, o‘rta va o‘rta maxsus professional ta’lim tizimini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori, Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 715-son “O‘zbekiston Respublikasining professional ta’lim muassasalariga o‘qishga qabul qilishni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. 5 tartibi va shartlari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Ta’lim sohasidagi vakolatli davlat boshqaruvi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlari innovatsion o‘quv dasturlari va loyihalarini amalga oshirish hamda ularning natijalarini amaliyotga joriy etish uchun o‘z vakolatlari doirasida shart-sharoitlar yaratadi. Iqtisodiy rivojlanish va innovatsion faoliyat ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, davlat tomonidan oliy ta’lim tashkilotlari olimlarining ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini ishlab chiqarish jarayoniga joriy etish uchun tegishli shart-sharoitlar, shuningdek oliy ta’lim tashkilotlari ta’lim jarayonining yanada takomillashtirilgan shakllariga bosqichma-bosqich o‘tishi faoliyatda masofaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanishi mumkin . 3 Kurs ishining o‘rganilganlik darajasi: Azizxodjaeva N.N. o‘zining “Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat” kitobida AT bilan ishlashning samaradorligini ko‘rib chiqqan va amaliyotga tatbiq qilgan. Shuningdek , Ishmuhamedov R.J., M.Mirsolieva.lar o‘zlarining “O’quv jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalari” kitobida yorqin namunalar keltirib o‘tganlar. Kurs ishining obyekti: Huquqiy fanlar mashg‘ulotlarida AKTdan foydalanish imkoniyatlari. Kurs ishining predmeti: Huquq darslarida AKTdan foydalanish tizimidagi yutuqlar, kamchiliklar va imkoniyatlar tahlili. Kurs ishining maqsadi: Huquq fanini AKT bilan bog‘liq holda tashkil qilishni o‘rganish. Kurs ishining vazifasi: Huquqiy fanlar dars mashg‘ulotlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish: mavjud holat tahlilini ko‘rib chiqish, O`zbekistonda huquqiy ta’lim tizimidagi islohotlar zaruratini o‘rganish, huquqiy ta’limda yoshlarda huquqiy ko‘nikmalarni shakllantirish masalasini o‘zlashtirish, Huquq darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish: canva.com, mind.map, crosswordforge, quiztestlar bilan darsni tashkil qilishni o‘rganish. Kurs ishining amaliy ahamiyati: O‘zlashtirilgan ma’lumotlarni amaliyotda qo‘llash va uni kengroq ishlab chiqish. 3 Qarang : O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim to‘g‘risidagi qonuni, 36-modda (yangi tahrir). 6 Kurs ishining tarkibiy tuzilishi va hajmi: kirish, 2 bob, 4 bo‘lim, 29 bet, xulosa va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. 7 I BOB. HUQUQ DARSLARIDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI 1.1 Huquqiy fanlar dars mashg‘ulotlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish: mavjud holat tahlili Yuksak huquqiy madaniyatni shakllantirishda respublikamiz ta’lim tizimida o‘qitilayotgan “Davlat va huquq asoslari” fanining o‘rni va imkoniyati cheksizdir. Davlat, jamiyat ishlarini mukammal bilish uchun huquqiy bilimli, ongli,madaniyatli bo‘lish davr talabi.Ushbu xususiyatlarni shakllantirishda ta’lim oluvchilarning mustaqil va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish va o‘quv biluv faoliyatini faollashtirish muhim ahamiyatga ega. Shuning uchun ham bugungi kunda ta’lim oluvchilarining o‘quv-bilish faoliyatlarini ta’minlovchi va rivojlantiruvchi faol ta’lim metodlarini o‘quv jarayoniga joriy etish asosiy vazifalardan hisoblanadi. Ta’lim oluvchilarni mustaqil va ijodiy yondoshgan holda muammolarni yechimini izlash, topish va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirishga qaratilgan faol ta’lim metodlaridan foydalanish muhim hisoblanadi. Har qanday ta’limning maqsadi – ta’lim oluvchilarda bilim, ko‘nikmalari va malakalarini shakllantirishdan iboratdir. O‘quv faoliyatida ta’lim maqsadning barcha jihatlari amalga oshar ekan, turli ta’lim metodlarni birgalikda qo‘llash zarur. Shuning uchun, ta’lim metodini tanlashda eng asosiy omil bo’lib aniq o‘quv mashg‘ulotining didaktik vazifasi xizmat qiladi. Faol metodini tanlashda uning samaradorlik darajasini e’tiborga olish ham ahamiyatga ega. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, o‘quv materiali og’zaki bayon etilganda talabalar ma’lumotning 5-10 % ni eslab qoladilar. O‘quv adabiyotlaridan mustaqil o‘qish ma’lumotning 10-15 % ni, ko‘rgazmali materiallar esa ma’lumotlarning 20-25 % ni o‘zlashtirishga imkon beradi. Amaliy metodlar eng samarali metod hisoblanib, talabalar ongida ma’lumotning 75 % i saqlanib qoladi. Lekin, o‘quv-materiallarini talabalar tomonidan mustaqil o‘rganish, amaliy mashg‘ulotlarini mustaqil bajarish metodlari undan ham samaraliroq hisoblanadi, bunda 90 % bilim o‘zlashtiriladi va 8 ko‘nikma shakllanadi 4 . Demak, o‘quvchilarni mustaqil o‘rganish, izlanish, muammolarni mustaqil yechish, amaliy ta’sirlariga yo‘naltirilgan faol metodlarni qo‘llash yaxshi samara beradi. Buyuk mutafakkir va allomalarimizning islom huquqi va madaniyatini ravnaq toptirishga qo‘shgan hissasi haqida o‘rtaga savol tashlanganda, topishmoq shaklidagi “Chaynvord” metodidan foydalanish tavsiya etiladi. Ushbu metod ―Tushunchalar tahliliga o‘xshash. Lekin o‘ziga xos jihati bilan undan farq ham qiladi. Unda o‘quvchilar tushunchalar tahlilini emas, aksincha tahlili keltirilgan tushunchalarning o‘zini topishi kerak bo‘ladi. O‘qituvchi tomonidan o‘quvchilarga tarqatilgan jadvalda avval tushunchaning tahlili, so‘ng qavs ichida topilishi kerak bo‘lgan ibora yoki jumla necha harfdan iboratligi ko‘rsatib qo‘yiladi. Hozirgi pedagogik amaliyotida ta’lim metodlarning 200 dan ortiq turlari mavjudligi e’tirof etiladi. Ushbu ta’lim metodlarini ta’lim jarayoniga tatbiq etishda turli yondashuvlar va metodikalar mavjud. Ammo bugungi zamonaviy ta’lim sharoitida talabalarni ta’lim jarayonidagi faolligini oshirishga qaratilgan faol metodlarni qo‘llashni talab etadi. Shuni e’tiborga olish kerakki, faol metod tanlash nafaqat ta’lim maqsadiga, balki o‘quv materiali mazmuniga ham bog‘liq bo‘ladi. Ta’lim oluvchilarning o‘quv-bilish va o‘quv amaliy faoliyatlarini faollashtirishda ko‘mak beruvchi ta’lim metodlarini tanlash muhim ahamiyat kasb etadi. Faol ta’lim metodlarni maqsadli yo‘naltirilgan tanlash belgilangan o‘quv maqsadga erishishni kafolatlaydi . Darslarning ta’lim yo‘nalishi va o‘quv jarayonining barcha faoliyatlari birinchi o‘ringa chiqadi. AKT yordamida mavzuning nazariy qismini jonli, majoziy, vizual tarzda taqdim etish mumkin. Fanning amaliy bo‘limida turli shakllarda amaliy topshiriqlar, shu jumladan testlar mavjud. Dars tugagandan so‘ng, testlardan foydalanganda siz darhol materialni o‘zlashtirish darajasi haqida ma’lumot olishingiz mumkin. Bizda allaqachon darslar bor (asosan adabiy o‘qish , mavzular: ertaklar, rus tili xalq ertaklari ...), bu erda o‘quvchilar ta’limiy xulosalarni og‘zaki hamrohlik bilan mini -prezentatsiyalar (2-3 slayd) shaklida 4 www.finance.uz 9 taqdim etadilar. Bunday ish har kimni munozaraga, sharhlashga, o‘z fikrini bildirishga jalb qilish imkonini beradi. AKTdan foydalanish darsda loyiha faoliyatini rivojlantirishga turtki berdi, bu ham o‘quvchilarning axborot - kommunikativ kompetentsiyalarini rivojlantirishga yordam beradi. Ammo bugungi kunda ularni saqlab qolish uchun yangi shakllar, yangi tarkib yoki yangi ish texnologiyalari talab qilinadi. Shu sababli, axborot texnologiyalari an’anaviy ta’lim tadbirlarini tashkil etishga mustahkam kiritilgan. Shunday qilib, har bir tadbirdan keyin elektron ijodiy fotoreportajni yaratish yaxshi an’ana boshlang‘ich maktabni tugashi bilan material to‘plashga yordam beradi (ota -onalar va o‘quvchilar uchun taqdimot) ona maktab . Raqamli kameradan foydalanish sizning video arxivingizni sifatli materiallar bilan to‘ldirish va noyob materiallar to‘plamini tayyorlash imkonini beradi. Kompakt diskda yuqori sifatli ovoz, original ekran saqlovchilar va tematik video ketma-ketliklar yordamida voqealarni estetik loyihalashning shubhasiz afzalliklari bor. Masalan: o‘tgan yili 8-sinfda AKT dan quyidagilardan foydalanildi: "Rus merosi" rus xalqining urf -odatlari haqida; "Xushmuomala so‘zlar mamlakati"; "Kitob hamma joyda yordam beradi: o‘qish, bo‘sh vaqt, ishda"; “Jasorat darslari” (Submariner kuni, Vatan himoyachilari kuni, G‘alaba kuni uchun) yordamida o‘qitiladi. Masalan: "Biz bobolarimizning jasoratini unutmasligimiz kerak", "Urushlarning muqaddas sahifalari", "Daraxtlar ham kurashdi". Sinf va axborot soatlari o‘qituvchi yoki o‘qituvchi tomonidan o‘quvchilar yordamida kompyuterda taqdimotlar bilan birga olib boriladi. Suhbatlar, treninglar va davra suhbatlari uchun ma’lumot topish, Internet resurslaridan foydalangan holda ancha osonlashdi . Sinfdagi elektron fotoalbomni 10 saqlash maktab hayotining yorqin daqiqalarini bolalar xotirasida saqlaydi. Bunday albomni o‘quvchilarning sa’y -harakatlari bilan eng samarali yaratish va to‘ldirish sinf o‘qituvchisiga bog‘ . Talabalar uchun ta’tilni ishga joylashtirishni AKTsiz amalga oshirish mumkin emas . Ma’lumotlar bazasini tuzishdan boshlab (bola va oila haqida kerakli ma’lumotlarga ega bolalar ro‘yxati), har xil hujjatlarni tayyorlash, ish tugagandan so‘ng hisobot berish va bolalarning bandligi haqidagi yozuvlarni yuritish. Bu an’anaviy yozish bilan bir qatorda turli xil ijodiy hisobotlar . Kamera va boshqa raqamli texnologiyalardan foydalanish, kompyuterning ko‘ngilochar va kognitiv imkoniyatlaridan foydalanish bolalarning dam olishini xilma -xil, qiziqarli va foydali qiladi. Oila bilan samarali muloqotni tashkil qilishda AKTdan foydalanish zamonaviy axborot jamiyati talablariga javob berish zarurati bilan asoslanadi. Elektron jurnal allaqachon paydo bo'lgan. Ota -onalar o‘rtasida so‘rov o‘tkazish, sinf hayoti xabarlarining bosma va elektron variantlari orqali maktab hayotini xabardor qilish, ota -onalar yig‘ilishi uchun elektron taqdimotlardan foydalanish odat tusiga kirgan. 7 -sinfda yangi “ORXE” mavzusining joriy etilishi bilan endi ota -onalar va bolalarga “Ota -onalar uyi - boshlanishlar boshlanishi” oilaviy jurnalini yaratishni taklif qilish rejalashtirilmoqda. oila, oilaviy qadriyatlar, tarix, kasblar, urf -odatlar, oilaviy nasl -nasabini o‘rganish va bularning barchasi keyinchalik loyiha ishini tayyorlashga yordam beradi, bu kurs oxirida bilimlarni baholash uchun zarur bo‘ladi, chunki oila uchta qadriyatdan biridir (Oila, Vatan, madaniyat) Profilaktik ishlar ro‘yxatga olingan talabalarning elektron ma‘lumotlar bazasini to'ldirish (sozlash) bilan bevosita bog‘liq. Foydalanuvchi ko‘nikmalari yordamida turli ma‘lumotlarni elektron jadvallarda kuzatish va yozib olish mumkin. Bugungi kunda profilaktika ishlari doirasida turli xizmatlar va bo‘limlarning so‘rovlari ko‘pincha bajariladi elektron versiya elektron pochta orqali). Bu erda asosiy narsa axborot uzatish samaradorligi, uning aniqligi va o‘z vaqtida bo‘lishi. Bu qat’iy javobgarlikka oid hujjat ekanligini hisobga olsak, bu yo'nalishda AKTdan foydalanishning ahamiyati jiddiy ravishda oshib bormoqda . Sog‘likni saqlash tadbirlarini tashkil qilishda AKT salohiyati sog‘lom turmush 11 tarzi kampaniyalarini o‘tkazishda, profilaktik suhbatlar o‘tkazishda, jismoniy rivojlanishni kuzatishda jadvallar, diagrammalar tuzishda, natijalarni kuzatishda ishlatiladi. Talabalar nafaqat o‘qituvchi taklif qilgan ilmiy -ommabop filmlarni tomosha qilishadi, balki ularning o‘zlari ham ma‘lumot izlashga qo‘shilgan. Qo‘shimcha ta’lim o‘tadi yangi bosqich rivojlanish. Tanlovlarda, festivallarda, olimpiadalarda qatnashish, Internet orqali muloqot, elektron pochta. Ijodiy asarlar yaratish, ulardan ko‘rgazmalar dizayni ham yangi rang oldi. Talabalarning o‘zini o‘zi boshqaruvi zamonaviy axborot texnologiyalarini qo‘llashning istiqbolli yo‘nalishini ham anglatadi . Saylovoldi tashviqot materiallari va anketa shakllarini tayyorlash, ma’lumotlarni qayta ishlash, uni keyinchalik efirga uzatish, o‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyati va ish natijalari to‘g‘risida o‘z vaqtida xabardor qilish - bu AKT bilan bog‘liq holatlarning to‘liq bo‘lmagan ro‘yxati. Biz talabalar portfelini yaratishga harakat qilmoqdamiz. Portfel tashrif qog‘ozi sifatida ko‘rib chiqiladi, unda yutuqlar va muvaffaqiyatlar, ijodiy ishlar va kelajak rejalar to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud. Portfelni to‘ldirishning murakkablik darajasi electron formatda har xil bo‘lishi mumkin va talabaning bilim darajasiga, AKTni amaliyotda qo‘llash va qo‘llash qobiliyatiga bog‘liq. Axir, bolalar portfelda o‘zlari va sinf jamoasi haqida hikoya qiluvchi fotosuratlar, loyihalar, filmlar va boshqa materiallarni joylashtirishlari mumkin. AKT -dan foydalanish sinf gazetasining bosma va elektron versiyasini nashr etish imkonini beradi. Yigitlar hali kichkina bo‘lgani uchun, bu faqat birinchi sinovlar. Chiqarish ustida ishlayotganda, bolalar intervyu olishni, maqolalar yozishni, Internetda ma’lumot qidirishni va boshqalarni o‘rganadilar. Shaxsiy va guruhli ishlash kognitiv qiziqishni oshiradi, qiyinchiliklarni engish qobiliyatini rivojlantiradi, paydo bo‘lgan savollarga javob izlaydi va axborot texnologiyalarining yangi imkoniyatlarini mustaqil rivojlanishiga yordam beradi. Eng g‘ayratli talabalar quyidagilarga qodir: - tovush bilan ishlash; - fotokamera, videokamera bilan ishlash; 12 - taqdimotlar o‘tkazish (rasmlar, tovushlarni kiritish, ma’lumot to‘plash); AKTdan foydalanish jarayonida bolalarda mustaqillik, o‘ziga ishonch va o‘zini anglash qobiliyatining rivojlanishini kuzatish mumkin. Talabalar qaror qabul qila oladilar, mustaqil bo‘lishadi va guruh bosimiga chidamli bo‘lishadi. O‘z-o‘zini anglash qobiliyatining rivojlanish ko‘rsatkichlari sifatida ularning dasturiy mahsulotlar haqidagi bilimlarini darsdan tashqari mashg‘ulotlarda, ayniqsa, o‘zlariga nisbatan, masalan, o‘z-o‘zini taqdimotlarni yaratishda ishlatish istagi hisobga olinadi. Individuallik faqat boshqasi bilan solishtirganda o‘zini namoyon qilishi mumkin, umumiy faoliyat jarayonida, har birining farqi aniq bo‘lganda va har birining ishi umumiy muvaffaqiyatiga hissa qo‘shganda. Siz biror narsani yaratishda o‘zingizni shaxs sifatida ko‘rsatishingiz mumkin. Har birining qobiliyati va individual xususiyatlari yaqqol namoyon bo‘lgandagina, xuddi shu ishda o‘zini individuallik sifatida ko‘rsatish mumkin. AKTdan foydalangan holda o‘quvchilarga ta’lim berish orqali biz ularning mustaqilligini, ijodiy faolligini va aks ettirishini rivojlantiramiz. Kompyuter bazasi yaratilgan bo‘lib, u mening darsdan tashqari ishlarim - ssenariylar, tanlov va tanlovlar g‘oliblari haqidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Axborot -kommunikatsiya texnologiyalari maktab o‘quvchilarining darsdan tashqari va darsdan tashqari mashg‘ulotlari samaradorligini oshirish, talabalarning bo‘sh vaqtini tashkil etishda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda. Ta’lim jarayonida axborot -kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish har qanday tasviriy materiallarni tayyorlash uchun kompyuterdan yozuv mashinkasi sifatida foydalanish bilan chegaralanib qolmaydi. Va bu faqat taqdimotlar namoyishi bilan chegaralanib qolmaydi. Bu ta’lim muassasasi tomonidan qo‘yilgan maqsadlarga erishish uchun raqamli ta’lim resurslarining to‘liq imkoniyatlaridan foydalanish. AKTdan foydalanish o‘quvchilarning sodir bo‘layotgan har bir narsaga qiziqishini oshirishga yordam beradi, bolalarning kognitiv va ijodiy faolligini rag‘batlantiradi. Yuqorida aytilganlarning hammasi o‘quv ishlari sifatining o‘sishini, uni tashkil etish darajasining sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarilishini tasdiqlaydi, o‘quv jarayonini shakl va mazmun jihatidan 13 zamonaviy qiladi. Shunday qilib, AKTdan foydalanish o‘quv jarayonini optimallashtirish, o‘quvchilarni ta‘lim maydonining sub’ektlari sifatida jalb qilish, mustaqillik, ijodkorlik va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish imkonini beradi. Bu qanday sodir bo‘lmoqda? Birinchidan, audio va video ketma -ketliklar vaziyatni qayta tiklashga yordam beradi, bizni ma’lum shtatlarga botiradi. Aynan mana shu mexanizm - emotsional botirilish - yangi imkoniyatlarning asosini tashkil etadi. Kompyuter texnologiyasi ma’lumotni qisqa va ayni paytda ravshan bo‘lishiga imkon beradi. Va agar biz maktab o'quvchilarining kompyuterga bo‘lgan qiziqishini hisobga olsak, unda biz dunyoga alohida munosabatni shakllantiradigan hissiy sohani o‘z ichiga olamiz. AKTdan foydalanish hayotning barcha jabhalarida o‘zgarishlarga olib keldi. Birinchidan, talabaning roli o‘zgardi. U o‘quv jarayonining faol ishtirokchisiga aylandi, o‘qituvchining sherigiga aylandi (dars va darsdan tashqari mashg‘ulotlarni tayyorlash va o‘tkazishda yordam beradi). AKTdan foydalanish o‘qishga bo‘lgan qiziqishni saqlab qolishga yordam beradi. Maktab ular o‘qitadigan joydan o‘rganiladigan joyga aylandi. Mening rolim ham o‘zgarmoqda. AKTdan foydalanish o‘z-o‘zini takomillashtirishga turtki berdi. Agar ilgari, dars va darsdan tashqari mashg‘ulotlarga tayyorgarlik ko‘rayotganda, asosan, bosma materiallar va TCO asboblaridan foydalangan bo‘lsam, bugungi kunda elektron darsliklar, elektron entsiklopediyalar va internet -resurslardan foydalanish mumkin. AKT yordamida suhbatlar, treninglar uchun ma’lumot qidirish va tayyorlash ancha osonlashdi. Shunday qilib, AKTdan foydalanish o‘quv jarayonini optimallashtirish, o‘quvchilarni ta’lim maydonining sub’ektlari sifatida jalb qilish, bolalarning mustaqilligi, ijodkorligi va tanqidiy fikrlashini rivojlantirish imkonini beradi. “ AKTdan foydalanish o‘quvchilarning bilim sifatini oshirish, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish vositasi sifatida ”. 14 Yangi davlatning talablaridan biri ta’lim standarti o‘quv jarayoniga axborot - kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etishdir. Shu munosabat bilan, zamonaviy axborot texnologiyalariga asoslangan yangi o‘qitish modeliga ehtiyoj paydo bo'ldi. XXI asr - yuqori kompyuter texnologiyalari asri. Kompyuter texnologiyalari inson faoliyatining barcha sohalariga kirib keldi. Bugungi kunda ta’lim tizimida axborot -kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish zaruratga aylanmoqda. Zamonaviy talaba elektron madaniyat dunyosida yashaydi. Axborot madaniyatida o‘qituvchining o‘rni o‘zgarib bormoqda, u axborot oqimining muvofiqlashtiruvchisi bo‘lishi kerak. Zamon bilan hamnafas o‘qituvchi bugungi kunda o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanishga psixologik va texnik jihatdan tayyor 5 . Darsning istalgan bosqichini yangi texnik vositalarni joriy etish orqali jonlantirish mumkin. AKTni o‘quv jarayoniga kiritish o‘qituvchiga uyushish imkonini beradi turli shakllar darsda o‘quv -bilish faoliyati, o‘quvchilarning mustaqil ishini faol va maqsadli qilish. Kompyuterdan barcha bosqichlarda foydalanish mumkin: darsni tayyorlashda ham, o‘quv jarayonida ham: yangi materialni tushuntirishda (kiritishda), ZUNni mustahkamlashda, takrorlashda, kuzatishda. Hozirgi kunda o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanishga katta e’tibor qaratilmoqda. Bizning vazifamiz turli sohalardagi aniq bilimlarni talabalarga etkazish emas, balki ularning o‘z taqdirini o‘zi belgilashi va o‘zini o‘zi anglashi uchun sharoit yaratishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Axborotni qayta ishlash qobiliyati juda qimmatli narsadir. Shu munosabat bilan men ushbu mavzuni AKT o'qituvchiga ushbu maqsadga erishishda yordam berish qobiliyati nuqtai nazaridan kom ‘rib chiqmoqchiman. 1.2 O‘zbekistonda huquqiy ta’lim tizimidagi islohotlar zarurati Barcha davrlarda ham barkamol avlodni tarbiyalash unga ta’lim berish to’g’risida qayg‘urganlar va bu izlanishlar hoirga qadar ham davom etmoqda. Bugungi kunda zamonaviy ta’lm texnologiyalari asosida barkamol avlodni tarbiyalash muammosini o‘rganishga doir ahamiyatli nazariy va amaliy tajribalar 5 www.pedagog.uz 15 to‘plangan Jismonan sog‘lom, bilimli, ma‘naviy barkamol, yetuk insonni tarbiyalash mavzusi sharq allomalari tomonidan chuqur o‘rganilgan. Arastu, Ibn Sino, Bahovuddin Naqshbandiy, Najmiddin Kubro kabi ulug‘ allomalarning asarlari va nazariy ta‘limotlarida ham yosh vujudni kamol toptirish, tarbiyalashga katta ahamiyat qaratilganligi bejiz emas. Azaldan zukko ajdodlarimiz o‘z milliyligini, ma’naviy boyligini saqlabgina qolmasdan, ezgulik, ilmu ma’rifat, mustaqillik singari ezgu g‘oyalar sari intilganlar. Millatimizga xos ana shunday intilish, millatparvarlik, vatanparvarlik, insonparvarlik kabi fazilatlar, shuningdek, buyuk mutafakkirlar hamda ma‘rifatchilar xattiharakatlari tufayli xalqimiz har qanday sharoitlarda ham barkamol, ma’nan yetuk farzandlar tarbiyalash vazifasini yoddan chiqarmagan.Ijtimoiy fanlar va huquqni o‘rganishda AKTdan foydalanish talabalarda bilim faolligini shakllantirishga va o‘quv faoliyatini rag‘batlantirishga yordam beradi. O‘quv jarayonida AKT dan foydalanish didaktik materiallar ro‘yxatini to'plash va kengaytirish imkonini beradi, ko‘rish muammolarini hal qiladi. O‘qituvchi tomonidan materialni tushuntirish Power Point dasturidan foydalangan holda yaratilgan taqdimotlar bilan birga bo‘lishi mumkin. Amaliy mashg‘ulotlarda o‘quvchilarning amaliy ish va test topshiriqlarini bajarish orqali bilimini tekshirish imkonini beruvchi multimediali elektron darsliklardan foydalanish mumkin. AKT darsning turli bosqichlarida qo‘llaniladi. Masalan, AKT o‘qituvchi tomonidan tarqatma materiallarni loyihalash va takrorlash, dars rejalarini tuzish va ma‘ruza materialini tayyorlashda qo‘llaniladi. Yangi bilimlarni o‘zlashtirish bosqichida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan muammoli vaziyatlar yaratish, ma’lumotlarni qidirish, jadvallar, diagrammalar to‘ldirish, hisobotlarni tinglash va kompyuter texnologiyalaridan foydalangan holda bajarilgan talabalarning individual ijodiy ishlarini umumlashtirish uchun foydalaniladi. AKT yordamida yangi bilimlarni mustahkamlash bosqichida amaliy topshiriqlarni bajarish, vaziyatli masalalar, turli murakkablikdagi test topshiriqlarini yechish mumkin. Kompyuterda bilimlarni an’anaviy nazorat qilish bilan solishtirganda muhim afzalliklarga ega: talabalar ishining turli tezligi hisobga 16 olinadi, vazifalar murakkablik darajasiga qarab farqlanadi va baholashning ob’ektivligi oshadi. Ijtimoiy fanlar va huquqshunoslik darslarida AKTdan foydalanishning quyidagi shakllari mavjud: - Word dasturida ishlash: hujjatli va uslubiy majmualar matnlari, testlar, testlar, didaktik tarqatma materiallar va boshqalar. - Power Point dasturida ishlash: o'qituvchilar va talabalarning multimedia taqdimotlari, ma'ruzalarni qo'llab-quvvatlash, mustaqil ishlarni tashkil etish; - Excelda ishlash: diagrammalar, jadvallar; - Internet va ommaviy axborot vositalaridan foydalanish: qo'shimcha materiallar (matnlar, xaritalar, rasmlar); - nashriyotda ishlash: ma'lumotnoma va umumlashtiruvchi materiallar, sertifikatlar tayyorlash.AKT qo‘llabquvvatlanadigan darslarning quyidagi turlari ajratiladi: multimedia yordami bilan dars, kompyuter yordami bilan dars, Internet resurslaridan foydalangan holda an’anaviy dars. Multimedia yordami bilan dars (namoyish turidagi dars). O‘qituvchi bitta kompyuterdan “elektron doska” sifatida foydalanadi. Dasturiy ta’minot sifatida juda ko‘p miqdordagi fotosuratlar, videolar, audio materiallar, turli mavzulardagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan CD, DVD formatidagi tayyor dasturiy mahsulotlar materiallari ishlatiladi. Kompyuterni qo‘llab-quvvatlash bilan ishlash. Sinf xonasida bir nechta kompyuterlar o‘rnatilgan bo‘lib, ular uchun o‘quvchilar guruh bo‘lib yoki navbat bilan ishlaydi. Bu darslarda o‘quvchilarga amaliy topshiriqlar, o‘quv va nazorat mashqlarini bajarishni taklif qilish maqsadga muvofiqdir. Shunday qilib, talabalarning bilim darajasini individual va to‘liq tahlil qilish va ularga ob’ektiv baho berish, shuningdek, talabalar tomonidan bilimlarni o‘zlashtirishdagi zaif tomonlarni aniqlash mumkin. Internet resurslaridan foydalangan holda an’anaviy dars. Ushbu darsda o‘rganilayotgan kurs bo‘yicha o‘quv-uslubiy yordam sifatida CDtashuvchilardagi turli xil elektron nashrlar (darsliklar, o‘quv qo‘llanmalar, muammoli kitoblar, lug‘atlar, testlar va boshqalar) va o‘quv Internet resurslaridan foydalanish tavsiya etiladi. Bu materiallardan o‘qituvchi darsga tayyorgarlik ko‘rishda, darsning turli bosqichlarida (tushuntirish, mustahkamlash, nazorat qilish) foydalanishi kerak. Internet resurslari axborotkommunikatsiya muhitining bir qismi bo‘lib, o‘qituvchi ulardan darsga tayyorgarlik ko‘rishda ham 17 foydalanishi, ham dars ishiga kiritishi mumkin. Ijtimoiy fanlar va huquq fani o‘qituvchisiga axborot va ta’lim resurslari saytlari yaxshi yordam beradi. Ijtimoiy fanlar va huquqshunoslik darslarida AKTdan foydalanishda talabalar kerakli ma’lumotlarni izlash, to‘plash, tahlil qilish va saqlash, modellashtirish va loyihalash ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar. Hammasiga egalik qilish bu ko'nikmalar o‘quvchilarning axborot kompetentsiyasining asosini tashkil qiladi. Shuningdek, AKTdan foydalanish darsni jozibador va chinakam zamonaviy qiladi. AKT dan foydalanilgan darslarda o‘quv jarayonini individuallashtirish amalga oshiriladi, nazorat va xulosalar xolis va o‘z vaqtida amalga oshiriladi, o‘quvchilarning fikrlash jarayonlari faollashadi, o‘quv motivatsiyasi darajasi oshadi. 18 II BOB. HUQUQ DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI 2.1. Huquqiy ta’limda yoshlarda huquqiy ko‘nikmalarni shakllantirish masalasi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2019 yil 9 yanvarda “Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishning chora tadbirlari” to‘g‘risidagi qaroriga ko‘ra, bugungi kunda ta’lim tizimida huquq fanini tegishli darajada tashkil qilinishi, ilmiy adabiyotlardan foydalangan holda, mashgulotlar zamonaviy ta'lim texnologiyalariga tayangan holda, o‘t kazilishi lozimligi, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan ta'minlanishi zarurligidan kelib chiqib, huquq fanlarini maqsadli, samarali va kafolatlangan natijali oqitish davr talabidir. 6 Sharqda taraqqiy etgan qarashlar to‘g‘risidagi huquqiy ilmiy ta’limotlarni o‘rganishda falsafa, huquqshunoslik, sharqshunoslik, tarix, filologiya, pedagogika sohasida ish olib borgan H.Boboev, A.Jo‘zjoniy, V.Zohidov, A.Zunnunov, M.Inomova, Z.Muqimov, S.Nishonova, A.Saidov, H.Samatova, M.Xayrullaev, O.Eshonov, SH.O‘razaev, K.Hoshimov kabi olimlar alohida o‘rin egallaydilar.. Birinchi davr – huquqiy ta’limning qadimgi davri – davlat va huquq paydo bo‘lishidan to islom huquqi o‘rnatilguniga qadar (mil.av. VI-V asrdan milodning VII asrigacha) bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Ushbu davrda zardushtiylikning muqaddas kitobi – “Avesto”, shuningdek, odat huquqi, So‘g‘d huquqi kabi manbalarda bayon etilgan ta’lim-tarbiyada qo‘llanilgan usul va vositalar natijasida bolalar ona zamin va uning tabiati, tabiat hodisalari, odamlarning kundalik hayot tarzi, hayvonot va jonsiz olam haqida tasavvurga ega bo‘lgan. Ularning nazarida tashqi dunyo kengayib borayotgandek bo‘lib, fikrlash qobiliyati va tafakkurlari rivojlanib bordi. Masalan, zardushtiylik ta’limotining “Avesto” kitobida inson hayoti va odamlarning ijtimoiyhuquqiy munosabatlari ma’lum qonun-qoidalarga asoslangani haqida ma’lumotlar mavjud. Unda yer, suv, havo muqaddas deb e’lon qilinib, ularni asrash barcha narsadan ustun bo‘lgan. 6 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2019 yil 9 yanvarda “Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishning chora tadbirlari” to‘g‘risidagi farmoni PF-5618-son 09.01.2019. 19 Atrof muhitni iflos qilgan va uni asrash qoidalarini buzganlar jazolanib, huquqiy ta’lim-tarbiyaga asos solingan. Oila va jamoada berilgan so‘zdan yoki qasamdan voz kechish, odamlar o‘rtasida tuzilgan ahdnomani buzish katta gunoh hisoblangan. “Avesto”da ko‘p bolali oilalarga davlat hisobidan nafaqa tayinlash lozimligi qayd etilgan. Shuningdek, “Avesto”da “yaxshilik ta’limini va sadoqatni amalga oshirib, yaxshi hokimlar hukm yuritaversinlar. Odamlarga va ularning avlodlariga baxt-saodat keltiradigan ta’limni amalga oshirsinlar”, deb ta’kidlangan. Zardushtlik ta’limotida 15 yosh balog‘at yoshi sanalgan. 15 yoshga yetganlarga Zardusht qonunlari, axloqiy va ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal yo‘riqlari o‘rgatilib, ular adolatlilik, halollik ruhida tarbiyalanganlar. Ikkinchi davr – islom huquqi o‘rnatilganidan to Markaziy Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinguniga qadar (milodning VII asridan XIX oxirlarigacha ) bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi “Madaniyat - bu fan va san’at, tsivilizatsiya - bu texnologiya va iqtisod”. Ma’lumot uzatish orqali ta’lim, uni ta’lim sub’ekti tomonidan tushunish va o’zlashtirishga erishish madaniyatni uzatish va sivilizatsiya rivojlanishining asosiy usullaridan biridir. Axborot madaniyati aloqa madaniyati bilan chambarchas bog‘liq - muloqot madaniyati, so'zning keng ma‘nosida muloqot: xalqlar, odam bilan odam, odam va kompyuter, ichki muloqot, o‘quvchi va yozuvchi, aktyor va ruhiy muloqot. tomoshabin, o‘quvchi va o‘qituvchi. Axborot madaniyati, birinchi navbatda, o‘qituvchidan va talabadan yangi bilim va ko‘nikmalarni, alohida fikrlash uslubini talab qiladi, ularga o‘zgarishlarga zarur ijtimoiy moslashishni ta’minlaydi va axborot jamiyatida munosib o‘rin egallashini kafolatlaydi va quyidagi funksiyalarni bajaradi. Ta’lim jarayonida AKTdan foydalanish o‘quv motivatsiyasini oshirish usullaridan biridir. AKT rivojlanishiga hissa qo‘shadi ijodiy shaxs nafaqat talaba, balki o‘qituvchi ham. AKT insonning asosiy ehtiyojlarini - muloqot, ta’lim, o‘zini anglashni amalga oshirishga yordam beradi. AKTni o‘quv jarayoniga joriy etish darslarni o‘tkazish samaradorligini oshirish, o‘qituvchilarni muntazam ishdan ozod qilish, materialni taqdim etishning jozibadorligini oshirish, topshiriq turlarini farqlash va qayta aloqa shakllarini 20 diversifikatsiya qilish uchun mo‘ljallangan. AKTdan foydalanish materialni vizualizatsiya qilish, uning “jonlanishi”, vizual sayohat qilish qobiliyati, boshqa yo‘llar bilan ko‘rsatib bo‘lmaydigan hodisalarni tasavvur qilish bilan bog‘liq didaktik imkoniyatlarni ochadi, bu sizga nazorat va o‘quv jarayonlarini birlashtirishga imkon beradi. “Didaktikaning oltin qoidasi - bu vizualizatsiya” (Yan Kamenskiy). Multimediali tizimlar didaktik materialni taqdimotini iloji boricha qulay va vizual qilishga imkon beradi, bu esa o‘qishga bo'lgan qiziqishni rag‘batlantiradi va bilimdagi kamchiliklarni bartaraf etishga imkon beradi. O‘qituvchining tuzatish maktabining o‘quv jarayonida AKTdan foydalanishining asosiy yo‘nalishlari: 1. Elektron ommaviy axborot vositalarida taqdim etilgan o‘quv materiallarini ko‘rib chiqish va tahlil qilish. Talabalarning individual qobiliyatlarini inobatga olgan holda, ushbu materialni mazmunli bloklarga tanlash va tuzish. 2. O‘quvchilarni o‘quv materialini o‘zlashtirishga undash usullari haqida o‘ylash. 3. Talabalarga kompyuter bilan ishlash ko‘nikmalarini o‘zlashtirishda yordam berish, kompyuterning aloqa shakliga munosabat bilan bog‘liq bo‘lgan muayyan qiyinchiliklarni, axborotni taqdim etishning o‘ziga xos xususiyatlarini kuzatish. 4. Nazorat vazifalarini, baholash mezonlarini, xatolarni tahlil qilish usullarini ishlab chiqish. “Notepad” dasturida testlarni ishlab chiqish. 5. Talabalarning shaxsiy, ta’limiy, muloqot muammolarini hal etishga yordam beradigan o‘quv kursini o‘rganish vaqtida maslahatlar tashkil etish. 6. Ham guruh, ham har bir talabaning alohida yutuqlari dinamikasini kuzatish va tuzatish. 2.2 Huquq darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish: canva.com, mind.map, crosswordforge, quiztest. “ Hammamiz uchun zamonaviy bilimlarni o‘zlashtirish, chinakam ma’rifat va yuksak madaniyat egasi bo‘lish uzluksiz hayotiy ehtiyojga aylanishi kerak. Biz O‘zbekistonni rivojlangan mamlakatga aylantirishni maqsad qilib qo‘ygan 21 ekanmiz, bunga faqat jadal islohotlar, ilm-ma’rifat va innovatsiya bilan erisha olamiz” . 7 Hozirgi zamon o‘qituvchisi pedagogik texnologiyal arning usul, vositalari, shakl va talablarini puxta bilishi, ta’lim va tarbiya jarayonini uzviylikda munosib tashkil etishi shart. O‘quv jarayonida multimediya resurslaridan foydalanishning afzalliklari: 1. Taqdimot : Mavzuni e’lon qilishda, fotosuratlarni ko‘rib chiqishda ko‘rish qobiliyati; Talabalarning mustaqil topshiriqlarini asosiy izohlarda tez tekshirish: formulalar, diagrammalar, xulosalar; Muammolarni hal qilish va natijani ko‘rish; Katta ekranda taqdim etilgan matnlardagi xatolarni birgalikda muhokama qilish, tilning siljishi, fotosuratlardagi jismoniy nuqsonlar va boshqalar tasodifiy ta’sirlar yoki signal nazariyasi, shovqin yoki interferentsiya deb ham ataladi rivojlantirmoq tanqidiy fikrlash. 2. Video parchasi: Bu tajribani darsda tayyorlash va o‘tkazish uchun o‘qituvchining vaqtini tejash imkonini beradi. 3. Animatsiya: Haqiqiy eksperiment o‘tkazish mumkin emas va animatsiya ko‘rib chiqilayotgan ob’ektlar aslida o‘zini qanday tutishini ko‘rsatadi. 4. Kompyuterda test: Bu talabalarning oldingi va ushbu darsda olgan bilimlarini tezda tekshirishga imkon beradi; O‘qituvchiga materialni o‘zlashtirish darajasini va yuqori sifatli muammolarni hal qilish uchun olingan bilimlarni tekshirish qobiliyatini ko‘rishga imkon beradi. 5. Kompyuter modellashtirish biri hisoblanadi samarali usullar murakkab tizimlarni o‘rganish. Haqiqiy tajribalar har xil sabablarga ko‘ra qiyin bo'lgan hollarda hisoblash tajribalarini o‘tkazish qobiliyati tufayli kompyuter modellarini o‘rganish osonroq va qulayroqdir. Kompyuter modellarining izchilligi va rasmiylashtirilishi o'rganilayotgan ob’ektning (yoki ob’ektlarning butun sinfining) xususiyatlarini belgilaydigan asosiy omillarni aniqlashga, xususan, modellashtirilgan fizik 7 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev nutqidan, https//president.uz 22 tizimning uning o‘zgarishiga javobini o‘rganishga imkon beradi. Parametrlar va dastlabki shartlar. Canva – bu grafik dizayn platformasi bo‘lib, foydalanuvchilar uchun turli xil vizual kontent, jumladan, ijtimoiy media postlari, taqdimotlar, posterlar, va boshqa dizaynlarni yaratish imkonini beradi. Canva - dizayn bo‘yicha hech qanday maxsus bilim va tajribaga ega bo‘lmagan foydalanuvchilar uchun ham professional ko‘rinishdagi dizaynlar yaratish imkoniyatini taqdim etadi. Bu uni nafaqat shaxsiy foydalanish, balki kichik bizneslar va katta korxonalar uchun ham muhim vositaga aylantiradi. Canva orqali huquq darslarida quyidagidek taqdimotlar tayyorlaymiz: Mind map (aqliy xarita) – bu vizual fikrlash vositasi bo‘lib, g‘oyalar, tushunchalar va ma’lumotlarni grafik tarzda ifodalashga yordam beradi. Ular asosan markaziy mavzu yoki tushunchadan boshlanadi va shu mavzuga bog‘liq bo‘lgan asosiy va ikkinchi darajali fikrlar orqali kengayadi. 23 Crossword Forge — bu krossvord va so‘z o‘yinlari yaratish uchun mo‘ljallangan dasturiy ta'minot. Ushbu dastur o‘qituvchilar, talabalar, o‘yin-kulgi ixlosmandlari va har xil turdagi ta'lim beruvchilar uchun mos keladi, chunki u krossvordlar va so‘z topish o‘yinlarini tez va oson tarzda yaratishga imkon beradi. QuizTest – bu ta'lim va o'yin-kulgi uchun mo'ljallangan onlayn test va viktorinalar yaratish platformasi. Ushbu vosita foydalanuvchilarga turli xil testlar, 24 viktorinalar va bilim sinovlarini yaratish, boshqarish va ulashish imkoniyatini beradi. Namuna : 1. Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 8 dekabrdagi “Xalq ta’limi tizimida ta’lim sifatini baholash sohasidagi xalqaro tadqiqotlarni tashkil etish chora- tadbirlari to‘g‘risida”gi 997-sonli Qarorida, 15 yoshli o‘quvchilarning o‘qish, matematika va tabiiy yo‘nalishdagi fanlardan savodxonlik darajasi uchun qanday baholash dasturi qabul qilindi? A.Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) B.The Teaching and Learning International Survey (TALIS) * C.The Programme for International Student Assessment (PISA) D.Progress in International Reading and Literacy Study (PIRLS) 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan, umumiy o‘rta va ta’lim- tarbiya tizimini mutlaqo yangi bosqichga ko‘tarish maqsadida 2018 yil 5 sentyabr kuni qanday Farmon qabul qilindi? A.“Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi tizimini tubdantakomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” B.“Oliy ma’lumotli mutaxassislar tayyorlash sifatini oshirishda iqtisodiyot sohalari va tarmoqlarining ishtirokini yanada kengaytirish chora- tadbirlari to‘g‘risida” C.“Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida” * D.“Xalq ta’limini boshqarish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” 3. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga ko‘ra “Fuqarolarning davlat organlariga arizalar, takliflar va shikoyatlar bilan murojat qilish huquqi” qaysi huquqlar guruhiga kiradi? *A.Siyosiy huquqlar B.Ijtimoiy huquqlar C.Shaxsiy huquqlar D.Iqtisodiy huquqlar 25 4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy o‘rta ta`limto‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 140-son qarori qachon qabul qilindi? A.2017 yil 7 fevralda *B.2017 yil 15 martda C.2017 yil 6 aprelda D.2017 yil 30 sentyabrda 5. Lug‘aviy jihatdan “didaktika” so‘zi qanday ma’noni bildiradi? A.lotincha so‘zdan olingan bo‘lib, - “o‘rgatish” degan ma’noni bildiradi *B.yunoncha so‘zidan olingan bo‘lib, - “o‘rgatish”, “o‘qitish” degan ma’nolarni bildiradi C.yunoncha so‘zidan olingan bo‘lib, - “tarbiya”, “bilim”, “ko‘nikma” degan ma’nolarni bildiradi D.inglizcha so‘zdan olingan bo‘lib, bilim berish degan ma’noni anglatadi 26 XULOSA Axborot Kommunikatsion Texnologiyalari (AKT) huquq darslarida katta ahamiyatga ega. Bu texnologiyalar talabalar uchun muhim bilim va qabiliyatlar o‘rgatishda yordam beradi. AKT yordamida talabalar interaktiv darslar o‘zlashtirish, onlayn materiallar bilan tanishish, muammolar va vazifalarni hal qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shuningdek, AKT orqali kommunikatsiya qilish va ko‘rgazmali muloqotlar o‘rnatish ham talabalar uchun muhim bo‘ladi. Bu esa ularni kasbga yo‘naltirish va o‘rganish jarayonini yanada samarali qiladi. Huquq darslarida Axborot Kommunikatsion Texnologiyalari (AKT) foydalanishning xulosasi esa quyidagicha bo‘ladi: -AKT orqali talabalar huquq sohasidagi yangiliklar va o‘zgarishlar bilan tezda tanishish, o‘z fikrlarini bayon qilish va muloqotlarni o‘rnatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu esa talabalarni huquqiy bilim va ko‘nikmalarni amaliy ravishda oshirish va ularni huquqiy sohada mustahkam qilishda yordam beradi. Bular asosida, AKT huquq o‘qitish metodlarini zamonaviy, samarali va effektiv qilishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. - Ovozli va vizual tasvirlarning muvofiqlashtirilgan oqimini sezganda, o‘quvchini qiziqtirish va o‘rgatish osonroq bo‘ladi va unga nafaqat axborot, balki hissiy ta‘sir ko‘rsatiladi. Multimediya ko‘p sensorli o‘quv muhitini yaratadi. Barcha sezgilarning ishtiroki an’anaviy usullar bilan taqqoslaganda materialning assimilyatsiya qilish darajasining keskin oshishiga olib keladi. -Ma’lumotni murakkab taqdim etishning audiovizual vositalaridan foydalangan holda o‘qitish ta’limning eng intensiv shakli hisoblanadi. Video, grafik, matnli va musiqiy-nutq qo‘shimchalari yordamida individual muloqot aloqasi shunchalik kuchliki, bu o‘quv jarayonini iloji boricha osonlashtiradi. Har xil moddali (tovush, matn, grafik, video) axborot oqimlarini ulash muammosini hal qilish kompyuterni deyarli har qanday bilim sohasi va inson faoliyati uchun universal o‘quv va axborot vositasiga aylantiradi. Va bu tasodifiy emas, chunki YUNESKO ma’lumotlariga ko‘ra, ma’lumotlarning atigi 12 foizi audio idrokda, 25 foizi vizual idrokda, 65 foizi audiovizual idrokda o‘zlashtirilgan. 27 Kompyuter texnologiyalari dasturlashtirilgan o‘qitish g‘oyalarini rivojlantiradi, zamonaviy kompyuterlar va telekommunikatsiyalarning noyob imkoniyatlari bilan bog‘liq mutlaqo yangi, hali o‘rganilmagan texnologik variantlarni ochadi . 28 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Lex.uz 2. Ishmuhamedov R.J., M.Mirsolieva. O’quv jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalari. – T.: «Fan va texnologiya», 2014, 60 b. 3. Turdiev N va boshqalar. Umumiy o‘rta ta’lim tizimida o‘quvchilarning kompetensiyalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyarai.(I qism). - T., 2015, 160 b. 4. Mavlyanov A va boshq. Pedagogik texnologiya tamoyillari asosida dars mashg‘ulotlarini olib borish texnologiyasi “VORIS-Nashriyot”- T.: 2010. 112 b. 5. Azizxodjaeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. –T.: Fan, 2006. 6. Ishmuhamedov R.J. Innovatsiya texnologiyalari yordamida ta’lim samaradorligini oshirish yo’llari. – T.: TDPU 7. “Pedagoglar” jurnali . Eshmurodova Mavjuda Boymurodovna, Toshkent shahar, Shayhontohur tumani, 316-maktabining huquq fani o`qituvchisi. 8. «Zamonaviy dunyoda ijtimoiy fanlar: nazariy va amaliy izlanishlar» nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya . Alimbetova Z. , Zarafshan Qaraqalpaqstan respublikasi Nukus shahri Xalq talimi bulimiga qarashli 44 sonli maktab oqituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.6645224 10. “Talqin va tadqiqotlar” Respublika ilmiy-uslubiy jurnali. №8 Zarina Po‘latova, Nurota tumani 6-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘qituvchisi Internet saytlari www.president.uz www.ziyonet.uz www.UzReport.uz www.finance.uz www.pedagog.uz www.ziyo.uz 29

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. HUQUQ DARSLARIDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI

1.1. Huquqiy fanlar dars mashg‘ulotlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish: mavjud holat tahlili

1.2. O`zbekistonda huquqiy ta’lim tizimidagi islohotlar zarurati

II BOB. HUQUQ DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI

2.1. Huquqiy ta’limda yoshlarda huquqiy ko‘nikmalarni shakllantirish masalasi

2.2. Huquq darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish: canva.com, mind.map, crosswordforge, quiztest

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI

Купить