Ичак гуруҳи инфекцияларининг эпидемиологик таснифи. Парентерал вирусли гепатитлар ва ОИВ-ОИТС инфекциялари эпидемиологияси ва профилактикаси

Ичак гуруҳи инфекцияларининг эпидемиологик таснифи. Парентерал вирусли гепатитлар ва ОИВ/ОИТС инфекциялари эпидемиологияси ва пр о филактикаси. Госпитал инфекциялар эпидемиологияси ва профилактикаси Маърузада муҳокама қилинадиган саволлар: 1. Ичак гуруҳи инфекцияларининг эпидемиологик характеристикаси 2. Фекал-орал механизми билан юқадиган юқумли касалликларнинг умумий тавсифи 3. Қорин тифи, паратифлар, ич буруғ, вабо касалликларнинг эпидемиологияси профилактикаси 4. Вирусли гепатитлар А, В, С, D ва Е инфекцияларнинг эт иологияси в а эпидемиологик таснифи. 5. ОИВ ни шифохона ичи шароитида юқиш йуллар. 6. Шифохона ичи инфекцияларнинг тарқалиш омиллари . • Ф екал-орал механизми билан юқадиган юқумли касалликларнинг қўзғатувчилари одам организми ошқозон - ичак тизимида жойлашган. Шунинг учун ҳам ушбу юқумли касалликларни ичак гуруҳи инфекциялари деб аталади. Ичак гуру и инфекцияларининг эпидемиологик ҳ характеристикаси • 1. Характерли умумий клиник белгилар кўринишлари билан бирлаштирилган, полиэтиологик касаллик. • 2. Болалар ўлимининг асосий сабабчиси хисобланади. • 3. Антропонозлар (шигеллезлар, вабо, вирусли гастроэнте- ритлар, эшерихиозлар ва х.к.), зоонозлар (бруцеллез, лептоспироз) шунингдек антропозоонозлар (сальмонеллез- лар, паратиф В, иерсиниозлар) ва сапрозоонозлар (аэромо- ноз, плезимоноз, цервус-инфекция, клостридиозлар, псев- домоноз, клебсиеллез, протеоз, морганеллез, серрациоз, энтеробактериоз, НАГ-инфекция, псевдотуберкулез, иерси-ниозлар) туркумига кирадиган касалликлар ажратилади. • 4. Ичак гурухи инфекцияларини ягона фекал-орал юкиш (ўтиш) механизми бирлаштиради. • 5. Фекал-орал механизм: алиментар, (сув, ози -ов ат), қ қ • 6. Ичак гурухи инфекцияларининг келиб чикишида сув, озик-овкат ва маиший мулокот эпидемик авж олишлари (эпидемик чакнашлар) фаркланади. • 7. Эпидемиологик ахамиятга эга бўлган объектлар (канали- зация тармоклари ва тозалаш иншоотлари, сув таъминоти манбалари, умумий овкатланиш муассасалари, болалар мак- табгача муассасалари ва даволаш профилактик муассасала- ри). • 8. Ичак гурухи инфекцияларининг кўзгатувчилари ташки мухит таъсиротига ўта чидамли ва шу сабали ташки мухит объектларида узок муддат сакланиб колади ва шунинг нати- жасида атроф мухитнинг турли туман таркатиш омиллари иштирокида таркала олиш кобилиятига эга. • 9. Яъни, ичак гурухи инфекцияларига кўп омиллик хусусият характерли. • 10. Ичак гурухи инфекцияларининг етакчи эпидемияга карши чора-тадбири бўлиб, таркатиш йўллари ва о • 11. Ичак гуру и инфекцияларида эпидемик жараёнининг ҳ ривожланишида ижтимоий ва табиий шароитларнинг роли каттадир. Эпидемик жараённинг ижтимоий омиллари : • И тисодий омиллар. қ • Санитар-коммунал благоустройство. • Согли ни са лаш даражасининг ривожланганлиги. қ қ • Урбонизация. • Ов атланиш тартиби. қ • Ме нат ва яшаш шароити. ҳ • Миллий ва диний эъти од. қ • Уруш. • А олининг миграцияси (бир жойдан бошка жойга кўчиб ҳ ўтиш олатлари). ҳ • Стихияли алокатлар ва .к. ҳ ҳ • 12. Ахолининг санитар савиясини ошириш тадбирларини ташкил этиш (Санитар окартув ишлари ва х.к.). • Санитар маданиятсиз, маданият умуман йўкдир. Семашко ЮКУМЛИ КАСАЛЛИКЛАР КЛАССИФИКАЦИЯСИ№ т/ р Инфекциялар грухи Антропонозлар Зоонозлар Сопронозлар I. Ичак инфекциялари Корин тифи, паратифлар, ич буруг, вабо, вирусли гепатит, полиомиелит, гельминтозлар (иккинчи хў жайинсиз) Бруцеллез, лептоспирозлар, сальмонеллезлар, ботулизм, орнитозлар, гельминтозлар (бир неча хў жайинлари бор бў лган турлари) Мелиоидоз, вабо, НАГ вибрион II. Нафас йўли инфекциялари Дифтерия, скарлатина, кў к йўтал, менингококк инфекцияси, ќ изамиќ, чин чечак, сув чечак, грипп, эпидемик паротит, пневмониялар, ўпка сили ———— Легионеллез, аспергиллез III. Кон инфекциялари Тошмали тиф, кайталлама тиф, безгак Ўлат, туляремия, риккетсиоз- лар, канали спирохетозлар, сариќ иситма, геморрагик вирусли иситмалар, канали энцефалит, Япон энцефалити ———— IV. Ташки тери коплами инфекция ЎТКИР ИЧАК ИНФЕКЦИЯЛАРИНИНГ ЭКОЛОГО-ЭПИДЕМИОЛОГИК КЛАССИФИКАЦИЯСИКў згатувчининг таксономияси асосидаги репрезентатив касалликлар № т/ р Юкумли касаллик- лар синфи Синф ичидаги гурухи Кў згатувчи- нинг асосий резервуари Бактериозлар Вирусли инфекциялар Протозооз-лар 1. Антропоноз- лар Ичак Одам Шигеллезлар, эшерихиозлар, стафилококкозлар Энтер о-, рото-, адено-, корона-, калицивирус инфекциялари Амёбиаз, лямблиоз, изоспориоз 2. Зоонозлар (зооантропо- нозлар) Ёввойи, уй ва синан- троп хай- вонлар Хайвонлар Сальмонеллезлар, кампилобактериозлар ———— Крипто-споридиоз, балантидиаз Сув сапроноз- лари Сув Аэромоноз, пле- зимоноз, Эль-Тор вабоси, НАГ-инфекция, парагемолитик, альби- нолитик инфекция, эдвардсиелез ———— ———— Тупрок сапроноз- лари Тупрок Цервус-инфекция, клос- тридиозлар, псевдомо- но Касаллик кўзғатувчисининг манбаи  Бемор одамлар  Реконвалесцентлар  Бактерия ташувчилар Фекал-орал ўтиш механизми Юқумли касалликларнинг фекал-орал юқиш механизмиЮ ИШ Қ МЕХАНИЗМИ БОС Қ ИЧЛАРИ З АРАРЛАНИШ ОБЪЕКТИ БИРИНЧИ БОС Қ ИЧ ИККИНЧИ БОС Қ ИЧ УЧИНЧИ БОС Қ ИЧ Бошлан ғич омиллар Орали қ омиллар О хирги омиллар Дефекация (нажас, сийдик) Қ усиш (қусу қ массаси) К анализациясиз хожатхона пашшалар овкат Ютиб юбориш Катталар в а болалар тупро қ С абзавот, хўл мевалар, сув Канализацияли хожатхона Канализация — " — Қ ўллар Қ ўллар, идишлар, сув ов қат Рўз ғор буюмлари Қ ўллар ов қат Қ ўллар сўриш Болалар  Ичак гурухи инфекцияларининг келиб чиқишида сув, озиқ-овқат маҳсулотлари ва маиший мулоқот каби эпидемик авж олишлари (эпидемик чақнашлар) фарқланади.  Эпидемиологик аҳамиятга эга бўлган объектлар бўлиб (канализация тармоқлари ва тозалаш иншоотлари, сув таъминоти манба- лари, умумий овқатланиш муассасалари, болалар мактабгача муассасалари ва даволаш профилактик муассасалари) ҳисобланади . Турли таркатиш йўллари бўйича ичак инфекциялари эпидемик жараёнининг характеристикаси • 1. Сув таркатиш йўли: • а) Полиэтиологик эпидемик авж олишлар - этиологияси тасдик- ланмаган гасироэнтеритлар, шигеллалар, ич терлама, паратифлар, гепатитлар А, Е • б) Ўткир ва сурункали эпидемик авж олишларнинг келиб чикиши • в) 1 ёшли болалардан ташкари, барча ёш гурухларининг касалла- ниши • г) Эпидемик авж олишлар мавсумийлигининг хос эмаслиги • д) Сув манбайи билан богликлиги (сувнинг бактериологик кўрсат- кичларининг, канализация, обь-хавонинг ёмонлашиши) • е) Кўзгатувчиларнинг турли сероварларга, биоварларга мансубли- ги, бактерияларнинг атипик вариантлари • ж) Инкубация даврининг ўртача ёки максимал муддат кечиши • з) Инфекциянинг енгил ва ўчирилган клиник шакилларини кўпрок кузатилиши • 2. Озик-овкат таркатиш йўли: • а) Эпидемик авж олишларнинг тўсатдан келиб чикиши • б) Бирон-бир умумий овкатланиш муассасалари билан богликлиги • в) Мавсумийликнинг кузатилмаслиги • г) Зарарланган озик-овкат истеъмол килган шахслар ёшига, касалликнинг боглик бўлмаслиги • д) Кўзгатувчиларнинг бир турли сероварга, био-варга мансублиги • е) Инкубация даврининг минимал муддат кечиши • ж) Манифест клиник шакилларнинг кўпрок кузатилиши. • 3. Маиший-мулокат йўли: • а) Кўпинча спородик касалланиш, камдан-кам холатларда эпидемик авж олишлар кўринишида кузатилиши • б) Беморлар сонининг секин-аста ошиб бориши • в) Яшаш шароитининг умумийлиги: умумий турар жойлар (ётокхоналар), болалар мактабгача муассасалари • г) Мавсумийликнинг кузатилмаслиги • д) Барча ёш гурухларининг касалланиши • е) Кўпинча кўзгатувчининг ягона бир вариантга мансублиги • ж) Инкубация даврининг ўртача ёки максимал муддат кечиши • з) Турли клиник шакилларининг кузатилиши Ю умли касалликларнинг қ эпидемик ўчо и ғ Ю умли касалликлар эпидемик ўчо и - қ ғ бу инфекция манбаи мавжуд бўлган жой ва юкумли касалликлар ю иш қ (ўтиш) механизми имконияти даражасидаги унинг атрофидаги худуддир. Ю умли касалликлар эпидемик ўчогининг ва тинчалик қ қ чегаралари унинг максимал инкубацион даври муддати давомида белгиланади Ю умли касалликлар эпидемик ўчо ининг кенгликдаги қ ғ чегаралари бемор ёки бактерияташувчининг муло ат қ шакиллари тури билан белгиланади Ич буруг (дизентерия) касаллигининг турли этиологик шакиллари учун асосий таркатиш йўлларининг этиологик танланганлиги хакидаги В.И.Покровский ва Ю.П.Солодовниковлар тамонидан тузилган назария Зонне дизентерия – инфекцияси учун озиқ-овқат (алиментар) йўл орқали тарқалиш хусусияти характерли Флекснер дизентерияси – асосан инфекциянинг сув йўли оркали таркалиш хусусияти характерли Григорьева-Шига дизентерияси – инфекциянинг маиший- мулокот йўли оркали таркалиш хусусияти характерли орин тифи ва А ва В паратифларҚ Касаллик кўзгатувчиси Enterobacteriaceae оиласига мансуб Salmonella тури Факат одам учун патоген Ташки мухит омилларига чидамли: Тургун, сувда бир неча ойгача сакланади Сут, каймок, сарёгда 5 кундан 90 кунгача сакланади ачиткили сут махсулотларида 24-48 соат нонда 25-30 кун сабзавот ва меваларда 5-10 кун Дезинфицион врситаларига, куёш нурларига сезгир Инфекция манбайи орин тифи ва паратиф А инфекциясида бемор одам Қ касалликнинг 4-5-кунидан бошлаб ва касалликнинг 2- 3 хафталарига келиб, у кадар катта бўлмаган даражасига эришади. Паратиф В инфекциясида айвонлар, кемирувчилар ва ҳ парандалардан: йирик шо ли ора моллар, чўч алар, ҳ қ қ отлар, итлар, кул ранг каламушлар, ўрдаклар, озлар, ғ куркалар ам иштирок этиши мумкин. ҳ Бактериоташувчилар – ўткир, 20% олатда ҳ шакилланади. Сурункали 3-5% (кўпинча паратиф В инфекциясида) Со лом ғ Транзитор Профилактик тадбирлар ТПКларининг профилактикаси комплекси санитар – гигиеник тадбирларни ўтказишга асосланади: • Сув манбаларини улай жойлаштириш;қ • Ахолини санитар жи атдан тоза бўлган ичимлик суви билан ҳ етарли ми дорда ва тўли таъминлаш; қ қ • А оли яшаш жойларини режали ва мунтазам равишда ҳ тозалаб туриш; • А олини сифатли ози -ов ат ма сулотлари билан етарли ҳ қ қ ҳ ми дорда таъминлаш; қ • Умумий овкатланиш муассасалари ва озик-овкат махсулот- лари сотилиши устидан санитар назоратни кучайтириш; • Гўшт ва сут махсулотларини амда сабзавотли салат тайёр- ҳ лаш устидан назорат олиб бориш; • Ов ат ма сулотларини ўтказиш устидан назорат; қ ҳ • Ов ат тайёрлаш ва хом ашё ва ярим фабрикатларни са лаш қ қ учун музлатгичлардан фойдаланиш; • Ов атларни айнатиш ва овуришда техник оидаларга рио • Сут ва ози -ов ат ма сулотларини айта ишлаш ва реализа-қ қ ҳ қ ция илишда ишловчи ходимларни даврий тиббий кўрикдан қ ўтказиб туриш; • Умумий ов атланиш ва ов ат ма сулотларини сотувчи қ қ ҳ ходимлар томонидан санитар минимум топширилиши; • Ози -ов ат корхоналарида бевосита болалар ва беморлар-га қ қ хизмат илувчи барча транспорт турларидаги пассажир- қ ларга хизмат кўрсатишда 1 навбатда бактерия ташувчилар- ни ани лаш; қ • А лат ва чи индиларни махсус жойда, махсус мосламаларда ҳ қ тўплаш ва ўз ва тида олиб чи иб кетилиши амда мунтазам қ қ ҳ йў отиш ва зарарсизлантиришни таъминлаш; қ • Жамоат жойларида (вокзал, аэропорт, мактаб, клуб ва х.к.), а оли оммавий дам оладиган жойларда (лагерлар, дам олиш ҳ уйлари, стадионлар), рационал равишда сифатли ичимли сув билан таъминлашни ташкиллаштир Ич терлама ва паратиф эпидемик ўчоғида бемор билан мулоқотда бўлганларга нисбатан чора-тадбирлар:  Бемор госпитализация қилингандан бошлаб 21кун давомида мулоқотда бўлганлар тиббиёт ходимлари назоратида бўладилар.  Агар қўзғатувчи нажасдан бир марта ажратиб олинса сафро, сийдик ва нажас терқатувчилик турини аниқлаш учун қайтадан текширилади.  Мулоқотда бўлганларга бактериофаг берилади. Профилактика  Б емор ва бактерия ташувчилар н и эр т а аниқлаш г о с питализация қилиш мухим ўрин тутад и . Эрта госпитализация қилиш учун ўз вақтида клиник ва лаборатория ташхисини қўйиш керак.  Режали ва эпидемиологик кўрсатмалар бўйича эмлаш ўтказилади. Эмлаш учун кимёвий шимдирилган ич терлама ва паратиф вакцинаси ишлатилади. КОРИН ТИФИНИНГ МАХСУС ПРОФИЛАКТИКАСИ • орин тифига арши а олининг иммунизация-Қ қ ҳ си учун озирга ва тда 2 хил вакцина препа- ҳ қ рати ўлланилади: қ • Кимёвий адсорбцияланган орин тифи вакци- қ наси (14 ёшдан катта болалар ва катта ёшда- гиларни эмлаш учун) • Спиртли Vi - антиген билан бойитилган орин қ тифи вакцинаси (7 ёшдан 14 ёшгача бўлган болаларни эмлаш учун). • Вакциналарнинг дозаси ва неча марталик юборишлар препаратнинг ўллаш бўйича кўр- қ сатмага мос келиши керак . Тиф-паратиф касалликларининг махсус профилактикаси • Вакцинопрофилактика – Режали кўрсатма бўйича: • 1. Ю умли касалликлар шифохонаси ходимлари.қ • 2. Бактериологик лаборатория ходимлари. • 3. Хўжалик чи индиларини йи иш бўйича шу улла- қ ғ ғ надиган шахслар. • 4. Канализация тармо и иншоотлари ходимлари ғ . • Эпидемиологик кўрсатгич бўйича (эпидемик авж олишлар (эпидемик ча нашлар) хавфи келиб қ чи ан олатларда): ққ ҳ • 1. Табиий офатлар (стихияли халокатлар). • 2. Сув тармо лари аварияси. қ • 3. Канализация тармо и аварияси. ғ • 4. Фонли ю ори даражали касалланиш қ . ТПКларининг махсус профилактикаси • Эмланадиган контингентлар: • 1. Катталар: орин тифига арши кимёвий адсорбция-Қ қ ланган вакцина. • 2. Болалар: орин тифига арши Қ қ VI антиген билан бойитилган спиртли вакцина. • Фагопрофилактика: • орин тифига арши ёки поливалент салмонеллез фаги. Қ қ • 1. Эпидемик ўчо даги муло отда бўлган шахслар. қ қ • 2. Эпидемик авж олишлар (эпидемик ча нашлар) қ келиб чи анда ша ар, микрорайон, участка а олиси. ққ ҳ ҳ • 3. 7 ёшгача бўлган болалар. • 4. Вакцинацияга аршилиги бўлган катталар. қ • 5. А оли касалланишлари ю ори даражада бўлган ҳ қ худудларда. • 6. Психиатрия шифохонаси беморларига. • 7. ариялар уйидаги кексалар. Қ • 8. Ёмон санитар-гигиеник шароитдаги жамоаларда. • Вакцинация билан бир каторда корин тифи ва паратифларнинг олдини олиш максадида бактериофаг кўлланилиши мумкин: корин тифи ёки поливалент саль- монеллёз (паратифлар профилактикаси учун). Бактериофагга карши кўрсатмалар йўк. Бактериофаг бемор билан мулокатда бўлганларда ва ўчокдаги реконвалецент- ларга корин тифи ва пара-тиф билан касалланишнинг олдини олиш максадида катталарга 2 таблеткадан (0,5 мг.), бола- ларга 1 таблеткадан (0,25 мг.) берилади. ЭПИДЕМИЯГА АРШИ ЧОРА-ТАДБИРЛАРҚ • 1. орин Қ тифи ва паратиф билан касалланганларни эрта ани лаш қ ( беморларни амбулатор кўриш , врач томонидан беморларни фаол кузатиш , худуд бўйича тиббий кўриклар , диспансеризация ва турли профилактик кўриклар ўтказиш ва тида қ ). • 2. Эрта ташхисот 3 кундан орти қ давом этаётган ю ори қ арорат ( ҳ иситма чи иши) қ сабаби номаълум бўлган ҳ ола- тидаги беморлар амбулатор шароитда беморнинг онини қ гемокультурага текширилиши керак ( қ онни бактериологик текшириш учун экиш ). • 3. Барча ани ланган қ беморлар ша ар шароитида ҳ биринчи 3 соат ичида , қ ишло қ шароитида – 6 соат ичида шошилинч хабарнома ( хабарнома ф -058/у.) олгандан сўнг эпидемио- логик к ўрсатмага асосан албатта госпитализация килинади. • 4. Бемор а ида СЭО ва ЖС марказларига шошилинч ҳ қ • 6. Оилада, иш-жойида ў иш жойида, мактабда ва бош а жой-қ қ ларда муло отда бўлганларни ани лаш ва хисобга олиш. қ қ • 7. Бемор билан муло отда бўлган шахслар устидан айта қ қ касалланишларни ани лаш ма садида орин тифида 21 кун, қ қ қ паратифларда 14 кун тиббий кузатув йўлга ўйилади. қ • 8. Инфекция оммавий тар алиши хавфи мавжуд бўлганда ўткир қ эпидемик но улайлик шароитида, эпидемик ўчо да муло отда қ қ қ бўлган шахсларни бактерия ташувчиликка текшириш ўтказилмайди. Янги касалланишларни ани лаш учун кузатув ва қ тиббий назорат олиб борилади. • 9. Гуру ли касалланишлар ва эпидемик авж олишлар келиб ҳ чи анда, бактерия ташувчиликка биринчи навбатда оммавий ққ зарарланиш манбаи сифатида гумон илинаётганлар қ водопровод урилмалари ишчилари, умумий ов атланиш, савдо- қ қ соти ва шунга тен • 11. Антибиотиклар олган реконвалецентлар нормал ароратдан ҳ 21 кундан кейин, антибиотик олмаганлар нормал ароратдан 14 ҳ кундан кейин стационардан чи арилади. қ • 12. Беморда назорат чи арув текширишда орин тифи кўзга- қ қ тувчилари аникланиши, уни стационардан чикаришга карши кўрсатма хисобланмайди. • 13. Касби ва лавозимидан катъий назар барча корин тифи ва паратифлар билан касалланиб ўтганлар касалхонадан чи ан- ққ дан сўнг диспансер кузатувига олинадалар, бунда биринчи ой давомида хафтада 1 марта термометрия, кейинги ойларда 2 хафтада 1 марта термометрия ўтказилади. Харорат кўтарилиши ёки умумий ахволи ёмонлашган бемор текширилади ( онни, қ пешоб, нажасни бактериологик текшириш билан бирга) ва рецидив ани ланса беморлар айтадан госпитализация қ қ илинадилар. қ • 14. Ози -ов ат ва шун • 15. Ози -ов ат ва шунга тенглаштирилган корхоналарда қ қ ишлайдиган ёки махсус ўрта ва олий ў ув юртларини тугатиб қ шу ишга кирувчилар бактерия ташувчи бўлса, ишга ўйилмайди ва ташувчилик характерини ани лаш учун бак. қ қ текширилади. Ташувчиларда 5 марта пешоб ва нажас, 1 марта сафро ва 1 марта он зардоби цистеинга чидамли қ антителоларни ани лаш учун пассив гемаглютинация қ реакцияси ўтказиб текширилади. • 16. Умумтаълим мактаблари ва мактаб интернат ў увчиларида қ ташувчилик ани ланса, улар дарсга ўйилади, лекин ов ат қ қ қ тайёрлаш, транспортировка илиш ва тар атиш, сув билан қ қ бо ли ишларга ўйилмайдилар. ғ қ қ • 17. Мактабгача ёшдаги болаларда ташувчилик ани ланса бо ча қ ғ ва яслиларга ўйилмайди ва стационарга текширишга қ юборилади, чунки уларда ташувчилик ис а муддатли бўлади. • 19. ар бир бактерия ташувчида бактерия фаготипи ани -Ҳ қ ланади ва ф –294/у хисоб картасига айд этилади, чунки бу қ ташувчи ТПКлар юзага келганда инфекция манбаи сифати- да шуб а илинади. ҳ қ • 20. Санитар-о артув ишлар. ар бир касалланиб ўтганга қ Ҳ эслатма берилади. Зарарланиш хавфи, шахсий гигена оидалари ва жорий дезинфекция ўтказиш тартиби қ тушинтирилади. • 21. СЭО ва ЖС марказлари ишчилари бактерия ташувчининг уй жойига бориб йилига 1 мартадан кам бўлмаган олда ҳ эпидемияга арши тадбирларни ўтказишни назорат илиб қ қ туради ва хабар олади. • 22. Бош аларга ю иш хавфини ту дирувчи сурункали қ қ ғ бактерия ташувчи яшаётган жойда но улай санитар-маиший қ шароитлар бўлганида СЭО ва ЖС мркази хокимиятга санитар шароитни яхшилаш бўйича мурожаат илади. қ Бактерия ташувчи ўчо идан а олига Сальмонеллёларнинг эпизоотолого – эпидемиологик назорати Бўлимлар (тизимлар) Ахборот тўплаш Эпидемиологик ташхимсот Бошқарувчилик Сальмонеллёзлар билан касалланиш ва бактерия ташувчаник мониторинги Эпидемик жараён кўринишининг таҳлили Санитария ва ветеринария чора – тадбирларини режалаштириш Серологи к мониторинг Микробиолог ик мониторинг Ижтимоий – экологик мониторинг Э пидеми к жараённинг етакчи турини аниқлаш Сальмонеллёзларнинг юқиш йўлларини ва омилларини баҳолаш Хавфли омилларни аниқлаш Эпидемиологик вазиятга ташхис қўйиш Чора – тадбирларнинг ташкилиш – услубий таъминоти В етеринар ия – санитар ия , сан-гиг . ва эпидемияга қарши тадбирлар бажарилишини назорат қилиш Чоа – тадбирлар режимига тегишли ўзгартиришлар киритишБўлимлар (тизимлар) Ахборот тўплаш Эпидемиологик ташхимсот Бошқару ВИРУСЛИ ГЕПАТИТЛАР ТУШУНЧАСИ ТАЪРИФИ  ВИРУСЛИ ГЕПАТИТЛАР - фа атгина улар учун умумий қ бўлган патологик жараён - жигарда ялли ланиш келти- ғ риб чи ариши билан бирлаштирилган ва этиологияси, қ эпидемиологияси, клиник белгилари, о ибатлари бўйича қ тубдан фар ланадиган касалликларнинг умумий номидир. қ  озирги кунда вирусли гепатитларнинг Ҳ 10 хил тури ани ланган: қ ВГА, ВГВ, ВГ C, ВГD, ВГE, ВГF, ВГG, ВГH, TTV, SEN .  Ўзбекистон Республикаси а олиси орасида вирусли ҳ гепатитларнинг биринчи бешта тури тар алган. қ  Кейинги йилларда Республикада, амалий тиббиётда касаллик турларини лаборатория усули ёрдамида ани лаш учун тест системалар билан етарли ми дорда қ қ таъминланмаганлиги натижасида касалликнинг фа тгина қ иккита тури (А, В) ани ланади ва айд этилади. қ қ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТЛАРНИНГ КЛАССИФИКАЦИЯСИТури Н уклеин кислот а таркиби Ю қиш механизми ва тар қатиш йўллари Вертикал зарарланиш имконияти (трансплацен - тар ) Таш қи муҳитга чидамли - лик хусусияти Вируснинг сурункал - лаши (х ро - ниоген - ность вируса Гепатоцел - люляр рака (ўсма) шакилланиш имконияти гепатит А вируси РНК Пикарновирус (энтеровирус 72) ф екаль - ораль механизм йў қ +++ - имконияти йў қ гепатит В вируси ДНК гепадновирус гемоконтакт +++ (вирус ҳомиладорлик ва туғиш даврида репликаци я фазасига бо ғлиқ) +++++ 10% гача +++ гепатит С вируси РНК Флавивирус гемоконтакт +++ + 50 -95%, наркоман - ларда 100% +++ гепатит Д вируси РНК -ДНК рибозин (дефектный вирус) гемоконтакт ўрганилмаган +++++ 80% +++ гепатита Е вируси РНК кольц о сифат вирус ф екаль - ораль ўрганилмаган +++ амалий 0 ВИРУСНЛИ ГЕПАТИТЛАРНИНГ ИНКУБАЦИОН ДАВРЛАРИ МУДДАТИТип вирусного гепатита Инкубационный период (в днях) среднее пределы Гепатит А 28 10 -50 Гепатит В 80 30 -200 Гепатит С 49 21 -140 Гепатит D суперинфекция коинфекция 28 80 21 -49 40 -200 Гепатит Е 36 15 -40 Гепатит G 16 14 -20 Касаллик манбаи Бемор одам Вирус ташувчилар Ю қ иш й ў ллари Парентерал Жинсий Маиший муло қ от Касалликка чалинувчи Барча ёшдагиларЭПИДЕМИОЛОГИЯСИ 1. Қон, аъзо, шахват, реципиент ва донорлар. 2. Гиёхвандлар. 3. Тиббиёт ходимлари: хирург, стоматолог, г е н и колог. 4. Сунъий буйрак, реанимация, қон касалликлари. 5. Этиологияси номаълум сурункали гепатитлар. 6. Гомо, бисексуалистлар. 7. Вирус юқтирган оналардан туғилган болалар. 8. ВИЧ/ОИТС касалликларига чалинганлар . КАСАЛЛИК МАНБАИ ВА МОЙИЛ ГУРУХЛАР Аҳолининг барча ёш гуруҳларини бошқарилувчи инфекцияларга қарши эмлашлар қамрови – 98- 99,7% ни ташкил этади ВГВ билан касалланиш ҳолатлари 32,9%, эпидемик парот 10,2% ва кўкйўтал якка ҳолатдаги спородик кўринишларга туширилди Дифтерия, Полиомиелит, қоқшол (столбняк) ва қизилча (краснуха) касалланиш ҳолатлари рўйхатга олинмаяптиЎзбекистон аҳолисини миллий эмлаш календар режасига асосан иммунизацияси натижалари Бутун жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра дунё бўйича 1 йилда 12 миллиарддан ортиқ инъекция амалга оширилади.  Ушбу инъкциялар натижасида 2,3-4,7 миллион киши - ВГС  21 миллион яқин ҳолатларда гепатит В вируси билан зарарланади.  80-160 минг шахс ОИВ инфекцияси билан зарарланиши аниқланган. • Аcосан ривожланган мамлакатларда кўп учрамоқда Қон ёки биологик суюқликлар билан ишловчи тиббиёт ходимларининг жароҳатланиши ҳамширалар 43% Техник ишчилар 15% Студентлар 4% тиш даволовчи врачлар 1% уй шароитида беморларни парваришловчи ходимлар, 3% маъмурият ходимлари 1% бошқалар 5% жаррох, акушер гинеколог, реаниматолог- лар 28% ЖАРОҲАТ ОЛИШГА САБАБ БЎЛАДИГАН ТИББИЙ АСБОБЛАР Қуйидаги тиббий асбоблар ишлатилганда 78% жароҳатга сабаб бўлади:  Бир маротаба ишлатиладиган шприц лар 30%  Жаррохлик игналари 20%  « Қанотли » игналар (бабочка) 12%  Скальпел лар 8%  Вена ичига катетер зонд лари 5%  Венотоми я учун игналар 3% Тиббий ходимларнинг асосий жаро ат ҳ олиш жойлари • Бемор ётган хонада муолажа ўтказишда 39% • Жарроҳлик бўлимида 27% • Амбулатор ёрдам кўрсатишда 8% • Реанимаци я бўлимида 8% • Тахлилхонада 5% • Бошқалар 13% Касалланганларнинг 15-40% жигар циррози ёки ракидан ҳалок бўладиларВГВ инфекцияси белгилари билан 2 миллиард инсон аниқланган Гепатит В касаллигининг ер курраси аҳолисига глобал таъсири 350-400 миллион киши гепатит В инфекциясининг сурункали вирус ташувчиларидирДунё аҳолисининг сони 7,2 миллиард киши Ўзбекистон республикасида 2006-2021 йиллар мобайнида ВГВ билан касалланганларнинг вилоятлар бўйича ўртача касалланиш кўрсаткичи (100 минг аҳоли сонига нисбатан) В ва С вирусли гепатитларнинг юқиш йўллари ва омиллари № Юқиш йўллари ва омиллари % 1 ДПМ ларда (инъекция орқали) 18,9 2 Маиший зарарланиш 12 3 Стоматологик амалиётларда 9,6 4 Хирургияда 5,3 5 Лабораторияда 3,1 6 Акушерлик ва гинекологияда 2,3 7 Қон ва унинг препаратлари орқали 4 8 Бошқаларда 20,7 9 Аниқланмаган 24,2 051015202530 27.06 20.95 17.18 13.11 10.6 7.25 1.67 2.19 2.07 1.91 1.5 1.4212.5 9.4 8.6 7.35 6.31 4.39 1.8 3.1 2.2 2.3 2.16 1.8шаҳар қишлоқ 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Республикада ВГВ билан касалланишнинг қишлоқ ва шаҳар аҳолиси ўртасида тақсимланиши (2006-2017 йиллар) Гепатит В ва С – инфекцияларининг юқиш йўллари:  Сунъий артифицал (турли инъекция-лар ёрдамида) - парентерал йўл орқали:  Тиббий муолажалар пайтида – қон қуйилганда зарарланган қон орқали. ) Гиёҳванд моддаларни инъекция йўли билан вена ичига қабул қилганда.  Маиший мулоқат йўли – турмушда гепатит В, С – инфекциялари билан зарарланган буюмлар орқали юқиши • ОИВ/ОИТС • ОИВ – Одам иммун танқислиги вируси турли юқумли касалликлардан организмни ҳимиоя- лайдиган иммун тизимини ишдан чиқаради . • ОИТС – Орттилган иммун танкислиги синдроми ОИВнинг якуний босқичи бўлиб, ҳозирги кунда унинг давоси топилмаган. ОИВ нима? • О рттирилган • И ммун тақислиги • В ируси • Барча патоген вируслар каби ОИВ репликация қилиниши учун инсон хужайраси-га тушиши керак. • Қўзғатувчи – Лентивируслар турига, lentivirinae кенжа оиласига , Retroviridae оиласига мансуб. • ОИВ – ретровирус, унинг генетик материали РНК, репликация жараёнида хўжайин хужайрасининг ДНК структурасини ўзгартиради. Тескари транскрипта- за ферменти мавжудлиги генетик информация оқимининг тескари йўналишини белгилаб беради. • Ҳозирги вақтда антигенлик хусусиятларига кўра тафовутга эга 2 типдаги ОИВ маълум – ОИВ-1 ва ОИВ-2. Сўнгги пайтларда ОИВ-1 қатор субтиплари аниқланди. Субтипларни аниқлаш эпидемиологик аҳамиятга эга. • Вирус антигенлик хусусиятини тез суратда ўзгартириш қобилиятига эга. Вируснинг тўлиқхаёт цикли анча тез – 1-2 сутка мобайн Тарихий маълумот • ОИТС – 1981 – Майкл Готлиб биринчи б ўлиб рўйхатга олган ва таърифлаб берган – 1982 – “ортирилган иммунтанқислиги (иммундефицит) синдроми ” деб ном олган • ОИВ – 1983 – Люк Монтанье LAV – 1984 – Роберт Галло HTLV-III – 1987 – ЖССТ томонидан «одам иммунтан- қислиги (иммундефицит) вируси» деб аталган. Роберт Галло 1984 –HTLV-IIIМайкл Готлиб 1981 - биринчи маротаба регистрация қилган ва таърифлаган Люк Монтанье 1983 – LAV ЖССТ ва UNAIDS ташкилотининг ( БМТ ОИТСга қарши кураш дастури) берган маълумотларига кўра бир кунда д унё бўйича 7000 та , бир соатда 300 та шахс ОИВ инфекциясини юқтириши баён этилган. Ўзбекистон Республикасида бир кунда 10 та шахсга ОИВ инфекцияси юқмоқда. Касаллик манбаи Бемор одам Вирус ташувчилар Ю қ иш механизми Мулоқат (контакт) Ю қ иш й ў ллари 1. Парентерал 2. Маиший муло қ от: Жинсий 3. Вертикал (онадан - болага) Касалликка чалинувчи мойил шахслар: Барча ёшдагилар ва айниқса хавфли контингентга кирувчи шахсларОИВ-инфекциясининг эпидемиологияси Наркоманлар Гомосексуалистлар Моддий рағбатлантириш эвазига интим хизмат кўрсатувчилар Ҳавф гуру ҳ лари:Гомосексуалистлар ОИВ ни шифохона ичи шароитида юқиши Бемордан беморга Тиббий ходимдан беморга Бемордан тиббий ходимга Тиббий ходимларга ОИВ инфекцияси касб вазифаларини бажариш вақтидаБ еморга ОИВ инфекциясини юқиши бирмунча кам ҳолатда учрайди Ишлатилган шприц ва игналар қайта ишлатилганда Дунё бўйича тиббиёт ходимлари орасида расман рўйхатга олинган ОИВ инфекцияси билан касалланишнинг касб билан боғлиқлиги № Мутахассислик Жами абс. сон % 1 Хамшира 128 37,2 2 Шифокор (жаррох эмас) 42 12,2 3 Клин.лабаратория ходимлар 39 11,3 4 Бошқа тиббий ходимлар 34 9,9 5 Санитарлар 21 6,1 6 Жаррохлар 18 5,2 7 Санитарлар 18 5,2 8 Стоматологлар 8 2,3 9 Л а боратория техниклар 7 2,0 10 Жаррох техниклари 5 1,5 11 Диализ бўйича техниклар 4 1,2 12 Ўликхона санитарлари 4 1,2 13 Нафас олиш терапияси техниклар 3 0,9 Жами 344 100 9 ,9% 71,8% 1 1,3%7,0% Врач Ўрта тиббий ходим Кичик тиббий ходим2021 йилда ОИВ инфекцияси билан касалланган тиббий ходимларнинг касб турлари бўйича тақсимланиши Ўзбекистон Республикасида ОИВ инфекцияси билан яшовчи шахслар сони ( 01.01.19 й . – 30340 шахс) Ўзбекистон Республикасида ОИВ инфекциясининг динамикаси ( 1987- 2014 йиллар)0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 76 154 549 981 1836 2016 2198 2205 3169 3404 4016 3795 3584 3878 4247 4236 ОИВ инфекцияси билан касалланган болаларнинг кўп йиллик динамикаси Республикада ОИВ билан касалланишни юқиш йўллари бўйича таҳлили (2000-201 4 й иллар ) (%) ОИВ билан к асалланганлар ёшлари бўйича 201 3 -201 4 йиллар бўйича солиштирма таҳлили (%) 0-3 4-6. 7-14. 15-18. 19-24. 25-29. 30-34 35-39 40-49 50-59 60 ёш ва ундан катта0.02.04.06.08.010.012.014.016.018.020.0 1.4 3.4 12.8 2.2 7.2 13.7 16.8 16.0 18.0 6.5 2.1 1.2 1.2 12.3 1.7 7.7 14.5 17.6 16.6 18.8 6.9 1.5 2013 й. 2014 й. ОИВ кайд этилган болаларининг вилоятлар кесимида 201 3 -201 4 йиллар бўйича солиштирма тахлил ОИВ инфекцияси билан касалланган тиббиёт ходимларининг кўп йиллик динамикаси 2003-2013 й.й . Ҳамширалар - 62,3% Врач окулист - 1,3% Врач стом. - 1,3% Мед регистратор 3,9% Врач реаниматолог - 1,3% Врач нарколог - 1,3%Помощник эпидемиолога 1,3%Аптекарь - 1,3% Психиатр врач - 1,3% Санитарклар - 23,4%Ишламайдиганлар - 1,3%ОИВ-инфекцияси билан зарарланган тиббиёт ходимларининг касблари бўйича тақсимланиши 2021 йил Парентераль 21% Ти ббий авариялар 3% Номаълум 9% Жинсий 67%2017 йил (N=77)Тиббиёт ходимлари ўртасида ОИВ-инфекцияси тарқалишида иштирок этган юқиш йўллари (2021 йил) кодлар 74№ код лар Текширилувчи к онтингент 1 100 Ў збекист он Республикаси фуқаролари, жами 2 101 ОИВ инфекцияли шахс билан жинсий алоқада бўлганлар 3 102 Наркотик моддалар истеъмол қилувчилар (гиёҳвандлар) 4 103 Гомо ва бисексуалист лар 5 104 Таносил касалликлари билан касалланган беморлар 6 105 Бетартиб жинсий алоқа қилувчилар 7 106 Хорижий давлатларда бўлган (чиқиб кетаетган) шахслар, жумладан 106 а Чет элга чиқиб кетаётганлар 106 б Чет элдан қайтиб келганлар 8 108 Донор лар 9 109 Хомиладорлар 10 110 Қон, унинг компонентлари қуйилган шахслар 11 111 Ҳарбий хизматчилар 12 112 Озодликдан маҳрум этиш жойларидаги шахслар 13 113 Клиник кўрсатмалар бўйича текширилганлар 14 114 Фуқароларни аноним ҳолда текшириш. Яшаш жойи ноаниқ бўлган шахслар 15 115 ОИВ билан касалланган беморларнинг оила аъ Учебный курс для руководителей среднего звена по вопросам иммунизации 5 – 10 декабрь 201 1 Анкара , Турция 75Нима учун тиббиёт ходимлари орасида ВГ ОИТС инфекциялар кўп нима қилиш керак ? ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИНИНГ 2015 ЙИЛ 25 МАРТДАГИ 123-СОНЛИ БУЙРУҒИ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА ОИВ ИНФЕКЦИЯСИНИ ОЛДИНИ ОЛИШ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ ВА ТИББИЙ ЁРДАМНИ ТАШКИЛ ЭТИШНИ ЯНАДА ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ТЎҒРИСИДА Эпидемиологик нуқтаи назардан олганимизда ВГ ва ОИТС инфекцияларининг олдини олишда комплекс санитария гигиеник тадбирларни ўтказиш асосий ҳисобланиб: ПРОФИЛАКТИКА  ОИВ – инфекцияси, вирусли гепатит В ва С инфекциялари билан касалланганларни эрта аниқлаш ва ташхислаш, анамнез йиғиш, клиник белгилари ва лаборатория ташхисоти усуллари асосида амалга ошри ш .  Ҳозирги кунда ОИВ – инфекцияси, вирусли гепатит В ва С га қарши курашадиган асосий қурол – бу профилактика, яъни касалликнинг олдини олишдир. ОИВ – инфекцияси, вирусли гепатит В ва С инфекциялари билан касалланганларни эрта аниқлаш ва ташхислаш, анамнез йиғиш, клиник белгилари ва лаборатория ташхисоти усуллари асосида амалга ошри ш .  Ҳозирги кунда ОИВ – инфекцияси, вирусли гепатит В ва С га қарши курашадиган асосий қурол – бу профилактика, яъни касалликнинг олдини олишдир.  ОИВ инфекцияси, вирусли гепатит В, С, D, G, H, TTV ва SEN инфекцияларнинг олдини олишга қаратилган профилак-тик чора-тадбирларнинг уч меъзони ёки даражаси фарқланади: - Бирламчи профилактика (сабабий омиллар ) - Иккиламчи профилактика (беморларни эрта аниқлаш, эрта диагностика ва даволаш ) - Учламчи профилактика (реабилитация) Госпитал инфекция л ар …  Госпитал инфекция, нозокомиал инфе к ция ёки ятроген инфекциялар бўлиб, бу шифохоналарда пайдо б ўладиган ва ривожланадигн инфекциялар- дир.  БЖССТ тавсиясига биноан, КИИларга беморнинг касалхонада бўлган даврида ёки тиббий ёрдам сўраб тиббий муассасага муражаат қилган вақтида ёки касалхона ходимининг шу муассасада ишлаши жараёнида келиб чиқадиган ҳар қандай микроб этиологияга эга бўлган клиник касалликларга айтилади. ГОСПИТАЛ ИНФЕКЦИЯЛАР Тарқалиши: АҚШ да ўлим сабаблари бўйича 4-ўринда: 1. Юрак ва қон-томир касалликлар и , 2. Ўсма касалликлари, 3. Инсультлар, 4. Госпитал инфекциялар. ЖССТ расмий тадқиқотлари 14 мамлакатдаги 55 шифохонада. Госпитал инфекция - 8,7%. Буюк Британияда - 9%, ундан 5000 бемор ўлади, иқтисодий зарар 1 млрд. АҚШ $. ЯТРОГЕН КАСАЛЛИКЛАР – келиб чиқишида тиббиёт ходимлари аралашуви кузатилган касалликлар (jatros – врач, genus – келиб чиқиш). Ятроген касалликлар: Гепатит В, Гепатит С, ОИТС, дерматомикоз, грипп, ЎРК, диареяли касалликлар ва бошқалар. Сабаблари: 1. Антибиотикларни заруратсиз ва самарасиз қўллаш; 2. Аҳоли орасида юқори хавф гуруҳларининг пайдо бўлиши (оғир операциялар, иммунодефицитлар, хроник инфекциялар ва бошқалар); 3. Катта шифохоналарда микроорганизмлар циркуляцияси ошиши (беморлар ва даволовчи персоналнинг кўплиги, уларни клиник ва санитар жиҳатдан назорат қилишнинг қийинлиги, шифохонада беморлар айланмасининг кўплиги, контаминацияловчи микроорганизмлар кўплиги); 4. Организмга унинг мувозанатини бузувчи омилларнниг узоқ вақт таъсир қилиши ва бошқалар. КАСАЛХОНА ИЧИ ИНФЕКЦИЯСИ ЮЌИШ МЕХАНИЗМИ ВА ТАРЌАТИШ ЙЎЛЛАРИ ТАБИИЙ АРТИФИЦИАЛ ГОРИЗОНТАЛ ВЕРТИКАЛ ИНЪЕКЦИОН ИНГОЛЯЦИОН ФЕКАЛ-ОРАЛ АЭРОЗОЛ ТРАНСМИССИВ МАИШИЙ- МУЛОЌАТ ТРАНСФУЗИОН ОПЕРАЦИОН ИНВАЗИОН ДАВОЛАШ МУОЛИЖАЛАР БИЛАН АССОЦИЯЛАШГАН ИНВАЗИОН ДИАГНОСТИК МУОЛИЖАЛАР БИЛАН АССОЦИЯЛАШГАН ШПМ тарқалиш йўллариОперациялар Инъекциялар Қон қуйиш Катетерлаш Парентерал озиқлантириш Стоматологик муолажалар Сунъий нафас аппаратлариЯТРОГЕН КАСАЛЛИКЛАР Касалхона ичи инфекциясини ҳар хил гуруҳларга оид микроорганизмлар чақиради: бактериялар, вируслар, содда жониворлар, замбуруғлар ва бошқалар. Улардан кўпчилиги шартли-патоген микроорганизмларга киради. Шифохона ичи инфекцияларнинг омиллар қўйидагилардир :  Антибиотикларнинг кенг қўланиши.  Шифохонадаги бактерия турлари ва сонининг кўпайиб бориши.  Бемор иммунитетининг турли дори- дармонлар таъсирида пасайиши .  Санитария режимнинг бузилиши, беморларнинг тиббиёт ходимлари ва тиббий аппаратлар билан мулоқотининг кўпайиши. ШИЮК пайдо бўлишининг асосий сабаблари 2га бўлинади : • Объектив • Субъектив сабаблар Объектив сабаблар  Замон талабига жавоб бермайдиган шифохоналарни мавжудлиги.  Стафилококк бактерия ташувчилигига қарши самарали чора-тадбирларнинг йўқлиги.  Шифохоналарда бактериологик лабораторияларнинг камлиги ва улар фаолияти самаадорлигининг пастлиги.  Тиббиётда ва чорвачиликда антибиотикларнинг кенг ишлатилиши.  Операциялар ва тиббий муолажалар турли хилларининг кўпайиши ва уларнинг мураккаблашуви . Субъектив сабаблар  Врачлар ва ўрта тиббиёт ходимлари профилактик чораларни қўллашга тайёргарлигининг пастлиги.  ШИЮКни ўрганиш учун амалий қўлланмаларнинг камлиги.  Санитария ва эпидемиологик назоратнинг кўнгилдагидек эмаслиги.  Айрим тиббиёт ускуналарини ва аппаратларини стерилизация қилиш қийинлиги.  Беморлар орасида ва бемор билан тиббиёт ходими орасидаги мулоқотнинг кўпайиши . Касалхона ичи инфекциялари қўзғатувчиларининг юқиш йўллари Юқиш йўллари Табиий Сунъий ВертикалТуғруқ жараёни вақтидаГоризон тал Инъек цион Операци ялар билан боғлиқ бўлган Инвазив диагностик муолажалар билан боғлиқ бўлган Фекал- орал Ҳаво- томч и Мулоқот -маиший Трансмис сив Трансфу зион Инвазив даволаш муолажалар билан боғлиқ бўлган Ингаляц ион Болалар касалхонасида юқумли касалликларнинг юқиш йўллари Касалхонадан ташқарида қўзғатувчи юққан шахслар Ота-оналар Нобиологик предмет Ходимлар Касаллик ю маган қ беморлар Касаллик ю ан ққ беморларКасалхона тузилиши Муолажалар Касалхона ичи инфекциялари профилактикаси Умумий профилактика Махсус профилактика Архитектура-режалаштириш чора-тадбирлари Санитария-техник чора- тадбирлар Эмлаш Секциялар, палаталар, операцион блокларнинг изоляцияси Беморлар, ходимлар оқимига риоя этиш Вентиляц ия Ҳаво берилиши Режали Шошилинч Бўлимларни қаватлар бўйича рационал жойлаштириш Худудни зоналарга ажратиш Кондицир лаш Ламинар ускуналар Актив Пассив Пассив Санитария-эпидемияга қарши чора-тадбирлар Дезинфекцион-стерилизацион чора-тадбирлар Ходимлар ва беморлар орасида ташувчиларни аниқлашСтационар санитария тартибини назорат қилишСанитария-оқартув ишлари Кимёвий воситаларни қўллаш Физик усулларни қўллаш Касалхона ичида бактерия тарқалувчанлигини назорат қилиш Механик қайта ишлашҲар куни кўрикдан ўтказиш Юқори ҳарорат Бактериологи ГОСПИТАЛ ИНФЕКЦИЯЛАР 1. Тиббиёт ходимлари қўлининг гигиенаси 3. Умумий тозалик, доимий дезинфекция ва стерилизация2. Изоляцияловчи – чегараловчи тадбирлар 4. Тиббиёт ходимларини доимо клиник ва санитар- бактериологик текшириш 5. Дори воситаларини текшириш 6. Стандарт эҳтиёт чоралари ва бошқаларПрофи- лактика ГИларнинг ЭНда қуйидаги қўшимча тадбирларни ўтказиш тавсия қилинади :  Йирик шифохона ва поликлиника- ларда госпитал эпидемиолог лавозимини киритиш  ДСЭНМларида ГИларни назорат қиладиган бўлимларнинг фаолия- тини муҳокама қилиб туриш  Шифохоналарда ГИлар профилак- тикаси билан шуғулланадиган комиссиялар ташкил қилиш