Ичак гуруҳи инфекцияларининг эпидемиологик тавсифи. Энтерал ва парентерал вирусли гепатитларнинг эпидемиологияси

Ичак гуруҳи инфекцияларининг Ичак гуруҳи инфекцияларининг эпидемиологик тавсифи.эпидемиологик тавсифи. Энтерал ва Энтерал ва парентерал вирусли гепатитларнинг парентерал вирусли гепатитларнинг эпидемиологияси ва эпидемиологияси ва профилактикаси. ОИВ-профилактикаси. ОИВ- инфекциясининг эпидемиологияси ва инфекциясининг эпидемиологияси ва профилактикаси*профилактикаси* Мухокама килинадиган саволлар:Мухокама килинадиган саволлар: 1.1. Ичак инфекциялари устидан Ичак инфекциялари устидан эпидемиологик назоратни эпидемиологик назоратни ташкиллаштириш.ташкиллаштириш. 2.2. Ичак инфекциялари Ичак инфекциялари кузгатувчиларнинг эпидемиологик кузгатувчиларнинг эпидемиологик тавсифи.тавсифи. 3.3. Эпидемик жараённи намоён булиши.Эпидемик жараённи намоён булиши. 4.4. Учокда эпидемияга карши Учокда эпидемияга карши тадбирлар.тадбирлар. 5.5. Умумий ва махсус профилактика.Умумий ва махсус профилактика. Эпидемиологик назорат- бу Эпидемиологик назорат- бу эпидемияга карши ишни замонавий эпидемияга карши ишни замонавий ташкиллаштиришнинг асосидир.ташкиллаштиришнинг асосидир. Халкаро атамашуносликка мувофик, Халкаро атамашуносликка мувофик, эпидемиологик назорат-юкумли эпидемиологик назорат-юкумли касалликлар профилактикаси ва уларга касалликлар профилактикаси ва уларга карши тизимнинг асосий карши тизимнинг асосий компонентларидан бири булиб, компонентларидан бири булиб, куйидагиларни хисобга олади:куйидагиларни хисобга олади: 1.Юкиш механизми назарияси.1.Юкиш механизми назарияси. 2.Табиий учоклилик назарияси.2.Табиий учоклилик назарияси. 3.Паразитар тизимнинг уз-узини 3.Паразитар тизимнинг уз-узини бошкариш назарияси.бошкариш назарияси. Услубий асосини ретроспектив ва Услубий асосини ретроспектив ва оператив эпидемиологик тахлил ташкил оператив эпидемиологик тахлил ташкил килади, ташкилий эпидемиологик тахлил эса килади, ташкилий эпидемиологик тахлил эса ахолини эпидемияга карши химоялаш ахолини эпидемияга карши химоялаш тизимининг таркиби ва вазифаларига тизимининг таркиби ва вазифаларига суянади.суянади. Шундай килиб, эпид назорат-бу эпид Шундай килиб, эпид назорат-бу эпид жараённи замонавий бошкариш жараённи замонавий бошкариш даражасининг жипслашган ифодасидир.даражасининг жипслашган ифодасидир. В.Д.Беляков ва хамкор муаллифлар В.Д.Беляков ва хамкор муаллифлар (1981)эпид назорат тизимида 3 (1981)эпид назорат тизимида 3 подсистемани фарклашади:подсистемани фарклашади: 1.Ахборот билан таъминлаш (касалланиш ва 1.Ахборот Эпид назорат тизимининг 4 Эпид назорат тизимининг 4 вазифаси ажратилади:вазифаси ажратилади: Ахборот – маълумотларни йигиш ва руйхатга Ахборот – маълумотларни йигиш ва руйхатга олиш;олиш; Эпидемиологик-ташхисий материалларнинг Эпидемиологик-ташхисий материалларнинг дастлабки ва якуний тахлили;дастлабки ва якуний тахлили; Бошкарув-ташкилий(режалаш) – Бошкарув-ташкилий(режалаш) – рахбариятнинг тавсиянома ва топшириклар рахбариятнинг тавсиянома ва топшириклар бериш, эпид курсатмалар буйича ишлар;бериш, эпид курсатмалар буйича ишлар; Назорат – карорларнинг бажаришнинг кетиши Назорат – карорларнинг бажаришнинг кетиши буйича;буйича; Эпид назорат замонавий талкинда- бу Эпид назорат замонавий талкинда- бу шунингдек эпидемик ва эпизоотик жараённинг шунингдек эпидемик ва эпизоотик жараённинг маконда Замонавий эпидемиологиянинг Замонавий эпидемиологиянинг назарий, услубий ва ташкилий назарий, услубий ва ташкилий асосларининг бирлашуви эпид назорат асосларининг бирлашуви эпид назорат принципи буйича эпидемияга карши ишни принципи буйича эпидемияга карши ишни ташкиллаштиришда уз ифодасини топди.ташкиллаштиришда уз ифодасини топди. Дунё буйича йукотишмаксадида чин Дунё буйича йукотишмаксадида чин чечак устидан эпид назоратни чечак устидан эпид назоратни ташкиллаштиришда шундай булган эди. ташкиллаштиришда шундай булган эди. Катор жойларда регионал йукотиш Катор жойларда регионал йукотиш максадида безгак, ришта устидан эпид максадида безгак, ришта устидан эпид назорат урнатишда хам шундай булган назорат урнатишда хам шундай булган эди.эди. Анъанавий хисобланган учокда инфекция Анъанавий х Ичак инфекциялари кузгатувчиларнинг Ичак инфекциялари кузгатувчиларнинг эпидемиолгик тавсиялариэпидемиолгик тавсиялари .. 1 Корин тифи ва А ва В паратифларга-ухшаш 1 Корин тифи ва А ва В паратифларга-ухшаш касалликларкасалликлар Улар узаро биёкимёвий хусусиятлари ва О-ва Улар узаро биёкимёвий хусусиятлари ва О-ва хивчин Н-антигенлар фаркланади (соматик О-ва хивчин Н-антигенлар фаркланади (соматик О-ва хивчин Н-антигенлари буйича бундан ташкари корин хивчин Н-антигенлари буйича бундан ташкари корин тифи таёкчасида юза тифи таёкчасида юза Vi-Vi- антиген бор)антиген бор) .. Бактериялар, улар юзасида перетрихиал Бактериялар, улар юзасида перетрихиал жойлашган 8-14 ва ундан куп хивчинлар хисобига жойлашган 8-14 ва ундан куп хивчинлар хисобига харакатчан, спора хсил килмайди,барча анилин харакат Эпидэмиологик конуниятлар .Эпидэмиологик конуниятлар . Корин тифи Корин тифи ва паратифларга кенг таркалалганлик ва паратифларга кенг таркалалганлик хос. Бу касалликлар ер шарининг барча хос. Бу касалликлар ер шарининг барча иклим зоналарида , инсон бор жойларда иклим зоналарида , инсон бор жойларда учрайди. учрайди. Хамма жойда таркалганига карамасдан Хамма жойда таркалганига карамасдан корин тифи ва паратифлар хеч качон корин тифи ва паратифлар хеч качон вабога ухшаб пандемиялар бермаган. Бу вабога ухшаб пандемиялар бермаган. Бу конуният инкубацион даврининг узокилги конуният инкубацион даврининг узокилги ва беморлар даволаш муассасаларида ва беморлар даволаш муассасаларида булган вактида куп микроблар ажратиши булган вактида куп микроблар ажратиши , бошка томондан инфекциянинг сув ва , Купинча касалланиш, кузгатувчи Купинча касалланиш, кузгатувчи огиз оркали утганда кичик спорадик огиз оркали утганда кичик спорадик холатлар куринишида юз беради, холатлар куринишида юз беради, бунда кучсиз ифодаланган сурункали бунда кучсиз ифодаланган сурункали эпидемиялар хакида суз боради. эпидемиялар хакида суз боради. Спорадик касалланиш билан бир Спорадик касалланиш билан бир каторда, юкиш омили сифатида турли каторда, юкиш омили сифатида турли уткир авж олишларни хам чакириши уткир авж олишларни хам чакириши мумкин. Касалланишни сув оркали авж мумкин. Касалланишни сув оркали авж олиши купинча авария холатлари олиши купинча авария холатлари натижасида юз беради. натижасида юз беради. Касалланишнинг озик-овкат Касалланишнинг озик-овкат махсулотлари оркали авж олиши, махсулотлари орк Инфекция манбалари.Инфекция манбалари. Корин тифи ва паратиф «А» да инфекция манбаи Корин тифи ва паратиф «А» да инфекция манбаи факат одам хисобланади (бемор, бактерия факат одам хисобланади (бемор, бактерия ташувчи) маълум даражада бу паратиф «В» га ташувчи) маълум даражада бу паратиф «В» га хам хос лекин бу 2 нозологик шаклдан фаркли хам хос лекин бу 2 нозологик шаклдан фаркли равишда паратиф «В»да инфекция манбаи равишда паратиф «В»да инфекция манбаи булиб, айрим хайвон ва кушлар хам булиши булиб, айрим хайвон ва кушлар хам булиши мумкин (ёш йирик шохли корамоллар, мумкин (ёш йирик шохли корамоллар, жужалар). жужалар). Эпидемиологик кузатувлар шуни курсатдики, Эпидемиологик кузатувлар шуни курсатдики, зарарлангандан кейин инфекцион жараён турли зарарлангандан кейин инфекцион жараён тур Ташувчиликнинг 3 категорияси Ташувчиликнинг 3 категорияси фаркланади:фаркланади: 1.1. реконвалесцент ташувчилик, тузалиш реконвалесцент ташувчилик, тузалиш даврида кузатилади ва 3 ойгача давом даврида кузатилади ва 3 ойгача давом этади; этади; 2.2. сурункали ташувчилик, касаллик сурункали ташувчилик, касаллик утказгандан сунг (3-5% холларда) ва 3 утказгандан сунг (3-5% холларда) ва 3 ойдан бир неча йилгача ва хатто умрининг ойдан бир неча йилгача ва хатто умрининг охирига давом этади.охирига давом этади. 3.3. Транзитор ташувчилик. Бундай ташувчилик Транзитор ташувчилик. Бундай ташувчилик корин тифи ва паратиф бактерияларининг корин тифи ва паратиф бактерияларининг инфекцияга мойил булмаган одам ичагига инфекцияга мойил булмаган одам ичагига тушганда (утказилган касаллик тушганда (утказилга Профилактик тадбирлар ТПК ларнинг Профилактик тадбирлар ТПК ларнинг профилактикаси комплекси сан – гигиеник профилактикаси комплекси сан – гигиеник тадбирларни утказишга асосланади:тадбирларни утказишга асосланади: 1.1. Сув манбаларини кулай жойлаштириш;Сув манбаларини кулай жойлаштириш; 2.2. Ахолини санитар жихатдан тоза булган Ахолини санитар жихатдан тоза булган ичимлик суви билан таъминлаш;ичимлик суви билан таъминлаш; 3.3. Ахоли яшаш жойларини режали мунтазам Ахоли яшаш жойларини режали мунтазам тозалаш;тозалаш; 4.4. Умумий овкатланиш, махсулотлар сотилиши Умумий овкатланиш, махсулотлар сотилиши устидан сан. назорат кучайтириш;устидан сан. назорат кучайтириш; 5.5. Гушт ва сут махсулотларини хамда Гушт ва сут махсулотларини хамда сабзавотли салат тайёрлаш устидан назорат;сабзавотли сал 9.9. Пашшаларни йукотиш;Пашшаларни йукотиш; 10.10. Сут ва сут махсулотларини кайта ишлаш ва Сут ва сут махсулотларини кайта ишлаш ва реализация килишда ишловчи ходимларни даврий реализация килишда ишловчи ходимларни даврий тиббий курикдан утказиш;тиббий курикдан утказиш; 11.11. Умумий овкатланиш ва овкат махсулотларини Умумий овкатланиш ва овкат махсулотларини сотувчи ходимлар томонидан сан. минимум сотувчи ходимлар томонидан сан. минимум топширилиши;топширилиши; 12.12. Озик – овкат корхоналарида бевосита болалар ва Озик – овкат корхоналарида бевосита болалар ва беморларга хизмат килувчи барча транспорт беморларга хизмат килувчи барча транспорт турларидаги пассажирларга хизмат курсатишда 1 турларидаги пассажирларга хизмат курсатишда 1 навбатда бактерия ташувчиларни аниклаш;навбатда бактери ЭПИДЕМИЯГА КАРШИ ТАДБИРЛАР.ЭПИДЕМИЯГА КАРШИ ТАДБИРЛАР. 1.1. Корин тифи ва паратиф билан касалланганларни эрта Корин тифи ва паратиф билан касалланганларни эрта аниклаш (беморларни амбулатор куриш, врач томонидан аниклаш (беморларни амбулатор куриш, врач томонидан беморларни фаол кузатиш, худуд буйича куриклар, беморларни фаол кузатиш, худуд буйича куриклар, диспансеризация ва турли проф. куриклар вактида). диспансеризация ва турли проф. куриклар вактида). 2.2. Эрта ташхисот 3 ортик давом этаётган сабаби Эрта ташхисот 3 ортик давом этаётган сабаби номаълум булган иситма холатидаги беморлар номаълум булган иситма холатидаги беморлар амбулатор шароитда гемокультураси амбулатор шароитда гемокультураси текширилиши керак (конни бак. текшириш) текширилиши керак (конни бак. текшириш) 3.3. Барча ан 7.7. Бемор билан мулокотда булганлар устидан кайта Бемор билан мулокотда булганлар устидан кайта касалланишларни аниклаш максадида корин касалланишларни аниклаш максадида корин тифида паратифларда 14 кун тиб.кузатув йулга тифида паратифларда 14 кун тиб.кузатув йулга куйилади.куйилади. 8.8. Инфекция оммавий таркалиши хавфи булганда Инфекция оммавий таркалиши хавфи булганда уткир эпид. нокулайлик шароитида учокда уткир эпид. нокулайлик шароитида учокда мулокотдагиларни бактерия ташувчиликка мулокотдагиларни бактерия ташувчиликка текшириш утказилмайди. Янги касалланишларни текшириш утказилмайди. Янги касалланишларни аниклаш учун кузатув ва текширув олиб борилади.аниклаш учун кузатув ва текширув олиб борилади. 9.9. Гурухли касалланишлар ва авж олишлар бактерия Гурухли касалланишлар ва авж олиш 11.11. Антибиотиклар олган реконвалецентлар Антибиотиклар олган реконвалецентлар нормал хароратдан 21 кундан кейин, нормал хароратдан 21 кундан кейин, антибиотик олмаганлар нормал хароратдан антибиотик олмаганлар нормал хароратдан 14 кундан кейин стационардан чикарилади.14 кундан кейин стационардан чикарилади. 12.12. Беморда назорат чикарув текширишда Беморда назорат чикарув текширишда корин тифи кузгатувчилари аникланса, уни корин тифи кузгатувчилари аникланса, уни стационардан чикаришга карши курсатма стационардан чикаришга карши курсатма хисобланмайди.хисобланмайди. 13.13. Касби ва лавозимидан катъий назар барча Касби ва лавозимидан катъий назар барча к.т ва паратифлар билан касалланиб к.т ва паратифлар билан касалланиб утганлари касалхонадан чиккандан кейин утганлари касалхонадан чикка 14.14. Озик-овкат ва шунга тенглаштириладиган Озик-овкат ва шунга тенглаштириладиган корхоналарнинг ишчилари уз мутахассислиги корхоналарнинг ишчилари уз мутахассислиги буйича 1ой мобайнида ишга куйилмайди, буйича 1ой мобайнида ишга куйилмайди, эпид.хавф тугдирмайдиган бошка ишга эпид.хавф тугдирмайдиган бошка ишга утказиладилар.Белгиланган муддат охирида утказиладилар.Белгиланган муддат охирида уларда пешоб ва нажас 5 марта текширилади.уларда пешоб ва нажас 5 марта текширилади. 15.15. Озик – овкат ва шунга тенглаштирилган Озик – овкат ва шунга тенглаштирилган корхоналарда ишловчилар ёки махсус урта ва корхоналарда ишловчилар ёки махсус урта ва олий укув юртларини тугатиб шу ишга олий укув юртларини тугатиб шу ишга кирувчилар бактерия ташувчи булса, ишга кирувчилар бактерия ташувчи булса, 16.16. Умумтаълим мактаблари ва мактаб интернатда Умумтаълим мактаблари ва мактаб интернатда укувчиларда ташувчилик аникланса, улар укувчиларда ташувчилик аникланса, улар дарсга куйилмайди, лекин овкат тайёрлаш, дарсга куйилмайди, лекин овкат тайёрлаш, транспортировка килиш ва таркатиш сув билан транспортировка килиш ва таркатиш сув билан боглик ишларга куйилмайдилар. Мактабгача боглик ишларга куйилмайдилар. Мактабгача ёшдаги болаларда ташувчилик аникланса богча ёшдаги болаларда ташувчилик аникланса богча ва яслиларга куйилмайди ва стационарга ва яслиларга куйилмайди ва стационарга текширишга юборилади, чунки уларга текширишга юборилади, чунки уларга ташувчилик киска муддатли булади. Агар ташувчилик киска муддатли булади. Агар ташувчилик давом этса, унга богчага боришга ташувчилик давом эт 16.16. СаСа нн -окартув иши. Хар бир касалланиб -окартув иши. Хар бир касалланиб утганга эслатма берилади. Зарарланиш утганга эслатма берилади. Зарарланиш хавфи, шахсий гигена койдалари ва хавфи, шахсий гигена койдалари ва жорий дезинфекция утказиш тартиби жорий дезинфекция утказиш тартиби тушинтирилади.тушинтирилади. 17.17. СЭС ишчилари ташувчини уй жойига СЭС ишчилари ташувчини уй жойига бориб йилига 1 мартадан кам булмаган бориб йилига 1 мартадан кам булмаган холда эпидемияга карши тадбирларни холда эпидемияга карши тадбирларни утказишни назорат килиш хабар олинади.утказишни назорат килиш хабар олинади. 18.18. Бошкаларга юкиши хавфини тугдирувчи Бошкаларга юкиши хавфини тугдирувчи сурункали ташувчи яшаетган жойда сурункали ташувчи яшаетган жойда нокулай сан-маиший шароитлар булгаида нок Фагопрофилактика.Фагопрофилактика.  Ич-терлама ва паратифга қарши қуйидаги ҳолларда Ич-терлама ва паратифга қарши қуйидаги ҳолларда ёппасига бактериофаг берилади:ёппасига бактериофаг берилади:  1) сув орқали тарқаладиган сурункали ич терлама ва 1) сув орқали тарқаладиган сурункали ич терлама ва паратиф эпи-демияларида;паратиф эпи-демияларида;  2) сут ва сут маҳсулотлари орқали касаллик ўткир 2) сут ва сут маҳсулотлари орқали касаллик ўткир эпидемик авж олганда;эпидемик авж олганда;  3) сув ва канализация тармокларида авария бўлганда.3) сув ва канализация тармокларида авария бўлганда.  Бу ҳолларда бактериофаг 3-4 кунда бир марта Бу ҳолларда бактериофаг 3-4 кунда бир марта берилади, 1 майдан то 1 - ноябргача. берилади, 1 майдан то 1 - ноябргача. Бактериофаглар ёппасига қўлланилиши керак ВакцинапрофилактикаВакцинапрофилактика  Ич тср-ламада вакцина профилактиканинг Ич тср-ламада вакцина профилактиканинг самарадорлигини аниклашда қуйидагилар зарур:самарадорлигини аниклашда қуйидагилар зарур:  1) эмланганлар ва эмланмаганлар орасида 1) эмланганлар ва эмланмаганлар орасида касалланишни аниқпаш;касалланишни аниқпаш;  2) эмлаш ишлари ёки бошқа чоралар натижасида 2) эмлаш ишлари ёки бошқа чоралар натижасида ахоли орасида касалланиш ҳоллари камайганлиги ахоли орасида касалланиш ҳоллари камайганлиги ёки йўклигини аникдаш;ёки йўклигини аникдаш;  3) касалланйшнинг камайганлиги ёки 3) касалланйшнинг камайганлиги ёки ўсганлигидан қатьий пазар эмлаш ич терламани ўсганлигидан қатьий пазар эмлаш ич терламани бир қисмининг олдини олганлиги ёки йўклигини бир қисмининг олдини олганлиги Фойдаланилган Фойдаланилган адабиётлар:адабиётлар:  Зуева Л.П. Эпидемиология С-П-2006 й.Зуева Л.П. Эпидемиология С-П-2006 й.  Усманов М.Қ. Эпидемиология Т-1993 йУсманов М.Қ. Эпидемиология Т-1993 й  О.М.Миртазаев “Эпидемиологиядар О.М.Миртазаев “Эпидемиологиядар амалий машғулотлар учун қўлланма” т-амалий машғулотлар учун қўлланма” т- 2003й2003й  Беляков В.Д., Яфаев Р.Х. Беляков В.Д., Яфаев Р.Х. Эпидемиология. М.:1989 г.Эпидемиология. М.:1989 г.  Грамошевский Л. В. Общая Грамошевский Л. В. Общая эпидемиология. М.: 1965г.эпидемиология. М.: 1965г. Эътиборингиз учун Эътиборингиз учун рахмат!рахмат!