Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 58.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Идомаи суннатҳои адабӣ дар адабиёти муосир

Купить
Мавз ъ: Идомаи суннатҳои адаб дар адабиёти муосирӯ ӣ Нақша: I. Муқаддима II. Боби якум: Равияҳои хоси суннатҳои адаб ӣ III. Боби дуюм: Идомаи шаклҳои шеърии суннат дар э одиёти ӣ ҷ шоирони муосир IV. Боби сеюм: Анъанаи насрнависии адибони муосир V. Боби чорум: Анъанаи зуллисонайнии то ику збек ҷ ӯ VI. Хулоса VII. Руйхати адабиёт 1 МУҚАДДИМА Суннат, яъне анъана дар инкишофи адабиёти бадеии ҳар як халқ нақши калон бозида, барои риво и минбаъдаи он ҳамчунҷ таҳкурс ва заминаи муҳиме хизмат мекунад, ки мисоли онро ӣ натанҳо дар адабиёти классик , инчунин дар адабиёти муосир низ ӣ мушоҳида кардан мумкин аст. Масалан, яке аз муваффақияти устод Садриддин Айн , Абулқосим Лоҳут , Мирзо Турсунзода ва ӣ ӣ комёбиҳои э одии онҳо дар дуруст ва мувофиқи талаботи э од ҷ ҷ ӣ истифода бурдан аз анъана ба ҳисоб меравад. Мафҳуми анъана дар адабиёти гузашта ҳам мав уд буд ва он ҷ ба вожаҳои “урф ва суннат” ифода мегардид. Чунонч , Анварии ӣ Абевард суннатро ба ҳамин маън , яъне анъана ба кор бурдааст: ӣ ӣ Овардаам ба сурати тазмин дар ин мадеҳ, Н-аз баҳри он ки бар суханам нест иқтидор. Лекин чу суннатест қадим , раво бувад, ӣ Эҳёи суннати шуарои бузургвор. Шамси Қайси Роз низ суннатро ҳамчун анъана шарҳ ӣ додааст. Анъана калимаи араб буда, маънои луғавияш нақл аз ӣ забони касе мебошад. Дар истилоҳ қоидаву қонун, урфу одатҳое, ки аз амъият ба амъияти дигар гузашта, ақидаҳои гузаштаро ба ҷ ҷ ҳозира мепайвандад, анъана меноманд. Суннат чун муродифи анъана бештарин иҳати адабиёти гузашта, ки барои имр зиён ҷ ӯ мерос монда шудааст, адибони имр з аз он мероси бою ғании ӯ ӣ гузаштагони худ судмандоа баҳра мегиранд, мисли сабк, жанрҳои 2 адаб воситаҳои тасвири баде , образ, ғоя ва ғайра, ки аз сан ишиӣ ӣ ҷ р згори гузашта ба мо расидааст. ӯ Ба ифодаи дигар анъана, ма м и унсурҳо ва имкониятҳои ҷ ӯ э одие мебошанд,ки дар раванди таълифи асари баде ҳамчун ҷ ӣ та рибаи мав удаю муҳайё истифода мешавад. Нависанда ҳангоми ҷ ҷ э оди асари баде онро бидуни тасарруфот истифода мебарад. ҷ ӣ Адабиёти баде бидун анъана ба ву уд намеояд, ҳатман дар ӣ ӣ ҷ заминаи он суннати э одии ниёгон ба назар мерасанд. Он халқҳое, ҷ ки дорои анъанаҳои адабии заиф мебошанд, дар марҳилаи мусоиди таърих , и тимо ва адабию мадан дар нати аи ӣ ҷ ӣ ӣ ҷ инкишофи равобити адаб ба адабиёти мустақили худ соҳиб ӣ мешаванд. Дар ин сурат дар ташаккул ва дар тараққиёти чунин халқ ворисият, таъсири адабиёти халқҳои дигар роли ҳалкунанда мебозад. Ворисият - мероси пешқадамест, ки халқҳо дар давраҳои гуногуни таърих ба ву уд меоваранд. Аз осори гаронбаҳои як халқ ҷ адибони халқҳои гуногун меом занд, истифода мебаранд. Ба тарзи ӯ дигар г ем, ин ё он адиби пешқадам анъанаҳои адабии ӯ халқидигарро ом хта, аз он анъанаҳо дар э оди худ истифода ӯ ҷ мебарад. Дар ин сурат анъана бевосита ба робитаи адаб зич ӣ алоқаманд мешавад. Бисёр халқҳоеро ном бурдан мумкин аст, ки ҳарчанд анъанаҳои адабии заиф доштанд дар нати аи ом зиши ҷ ӯ анъанаҳои халқи дигар дар як муддати к тоҳ ба комёбиҳои ӯ назаррас муваффақ шуданд. Мисоли бар астаи инро дар э одиёти ҷ ҷ Чингиз Айтматов, Расул Ғамзатов мушоҳида кардан мумкин аст. 3 Ба анъана ҳамчун унсури таркиб – жанрҳои гуногуниӣ адаб , сабку услуб, мавз ъ, ғоя, сюжетҳо, баъзе тарзҳои ӣ ӯ офариниши образ, жанр, вазн, қофия, радиф, санъатҳои баде , ӣ забон, метод, анъанаҳои шеърии форс -то ик ва амсоли инҳо ӣ ҷ ӣ дохил мешаванд. Сохтори нақшаи кори курс аз муқаддима, чаҳор боб, хуллоса ӣ ва руйхати адабиёт ташаккул ёфтааст. Мақсад аз навиштани кори курс шинос шудан ба анъанаҳои ӣ адабиёт ва то қадри имкон ом хтани суннатҳои адабии ниёгон, ӯ муайян кардани анъанаҳои барҳамх рда, сабабҳои аз байн ӯ рафатани он ва рушди анъанаҳои ма уда мебошад. ҷ РАВИЯҲОИ ХОСИ СУННАТҲОИ АДАБ Ӣ Яке аз равияи суннати адаб ин офариниши образ ӣ мебошад.Ин маън дар адабиётшиносии то ик ба истилоҳи тасвир ӣ ҷ низ ифода мегардад, ки вожа бо калимаҳои сурат, сувар, мусаввир, мусаввар, мусаввара, тасаввур ва ғайра ҳамреша мебошад. Образ тасвири канкрет ва дар айни замон умумиятдодашудаи манзараҳои ҳаёти инсонист, ки тавассути тахайюл э од шудааст ва дорои ҷ арзиши эстетик мебошад. ӣ Дар ҳар як асар ҳадафи аслии нависанда ё шоир офариниши як образи қобили тава ҳ аст. Чунонч шоҳсутуни “Шоҳнома”-и ҷҷӯ ӣ Фирдавсиро, ки образи Рустам ташаккул додааст, то ба имр з ӯ барқарор нигаҳ медорад. Дар адабиёти муосир бошад, дар достони Мирзо Турсунзода “Ҳасани Аробакаш” ин Ҳасан аст.Барои он ки образи офаридаи нависанда ба образи баде табдил ёбад, ӣ 4 нависандаро зарур аст, ки ба предмети интихобкардааш умумият ҳам бахшад. Умумияти заминаи образ он аст, ки тавассути баёни аломату хусусият нишонаю моҳият, вазифаю ҳудуди предмети тасвир, табақаю синфи и тимо , гур ҳи инси он предмет ифодаҷ ӣ ӯ ҷ ёфта бошад. Яъне, нависанда образи му аррад намеофарад, вай ҷ образи офаридаашро типп мекунонад. ӣ Зимни офариниши образи одам нависанда характеру аҳонбин , гуфтору кирдори вайро тарзе бояд ба тасвир гирад, ки ҷ ӣ аз ҳамин тасвирот мансубияти табақаҳои и тимоию милл ва ҷ ӣ замонию маконии он қаҳрамон равшан шавад. Чунонч аз кулли ӣ иҳатҳои образи Дохунда маълум мегардад, ки вай намунаи ҷ авонони то ики аввали асри ХХ мебошад,ки озодиро ба он ҷ ҷ ҷ хостаанд, инқилоб кардаанд ва сотсиализм бунёд намудаанд. Ё худ устод Айн дар мисоли як авлоди з ран ғуломшудаи то ик хислату ӣ ӯ ҷ мафкураи халқи то икро нишон додааст. ҷ ИДОМАИ ШАКЛҲОИ ШЕЪРИИ СУННАТ ДАР Э ОДИЁТИ Ӣ Ҷ ШОИРОНИ МУОСИР Адабиёти халқи то ик хеле бою ған ва таърих қадима ҷ ӣ ӣ дорад. Дар адабиёт каломи бадеъ роли ба худ хосро и ро мекунад. ҷ Каломи бадеъ дар ду шакл пешкаши хонандагон мегардад. Яке назм ва дигаре наср. Назм дар луғати забони то ик тартиб, низом, интизом ҷ ӣ омадааст. Яъне он сухане, ки ба тартиб дароварда шудааст. Аксарият назм ва шеърро як чиз мепиндоранд. Аммо байни назм ва шеър фарқияти хос дида мешавад. Чи хеле ки гуфтем, назм сухани 5 ба тартиб дароварда шудааст. Дар назм назар ба шеър маънии баланд эҳсос намешавад. Назмро бештар дар адабиёти бачагона истифода мебаранд: Яку дую сею чор, Дилҳои мо беқарор. Ёки: Се духтаракон будем, Лолачинакон будем. Давидему давидем, Ба и нав расидем.ҷӯ Шеър бошад, маъниҳои баланду бар астаро дар бар ҷ мегирад, ки ҳар кас наметавонад шеър г яд. Чунонч Сайидо ӯ ӣ мег яд: ӯ Маънии бар астае, чун сарв мебояд баланд, ҷ В-арна ҳар кас метавонад мисрае мавзун кунад. Аб ал ибн Сино шеърро сухани хаёлангез мешуморад ва ӯ ӣ мег яд: ӯ “Шеър сухане ҳаст хаёлангез, ки аз суханони мавзуну баробар сохта шуда, ва назди арабҳо дорои қофия ҳам бошад” ва боз меафзояд: “Шеър фақат аз назм иборат нест” 1 . Яъне, шеър бояд аз назм дида боло истад. Он касе, ки шеър мег яд он касро шоир мег янд. Аслан он касе, ки шоир аст, ӯ ӯ Худованд бар вай истеъдоди шоириро арзон бахшидааст. Шоир ӣ аз ҳаёти воқеии худ завқу шавқ гирифта, ёки аз ғаму андуҳи зиндаг муассир шуда, аввал онро хаёлан фикр мекунаду ба риштаи ӣ 1 Фанни шеър.Танзим, тасҳеҳ ва тавзеҳоти Х. Шарифов, Ш. Ҳусунзода. Душанбе. Ирфон. 1985. Саҳ. 72 6 назм мекашад ва шеърҳои баланмазмунро аз худ кашф мекунад. Он чизе ки шоир мебинад, шахси одд дида наметавонад. Шоир инӣ шахси Худодод аст. Чунонч шоир мег яд: ӣ ӯ Шеърро мақсуд агар одамгарист, Шоир ҳам вориси пайғамбарист. ӣ Шоир сухани хаёлангезашро дар дар қолабҳои гуногун ба назм медароварад, ки онро дар адабиёт жанр мег янд. Аз давраи ӯ устод Р дакии бузург ин ониб тамоми шоирони мо дар жанрҳои ӯ ҷ гуногун шеър гуфта пешкаши хонандаи худ мегардонанд. Аз умла, ҷ дар жанрҳои фард, ғазал, дубайт , рубо , мустазод ва ғайра, э од ӣ ӣ ҷ кардаанд ва ҳамчун то ба замони мо анъана мерос мондааст. Ин анъана ҳоло ҳам идома дорад ва он шоирони муосире , ки дар ин жанрҳои номбурда э од мекунанду суннати адабии ниёгонамонро ҷ ба шавқу завқи аъло адо мекунанд, дида мебароем. Маънии луғавии фард “танҳо, ягона” аст. Аммо дар адабиётшинос маънои байтро медиҳад. Шоирони классику ӣ муосирони мо дар ягон лаҳзаи воқеияти ҳаёт образи дилангезе пайдо мекарданд ва онро дар дохили як байт меғун онданд. Дар ҷ адабиётшиносии классик фардро байт-ул – қасида ҳам ӣ мегуфтаанд. Фард дар адабиётшинос ҳамчун жанри хурди лирикиест, ки ӣ ҳамаг аз як байт, яъне ду мисраи шеър иборат буда, мисраъҳояш ӣ ӣ гоҳе ҳамқофия ва гоҳе аз қофия озод мешавад. Фардро дар адабиёти мумтози мо васеъ истифода кардаанд ва имр зҳо низ ӯ шоирони муосири мо ҳам фаровон ба кор мебаранд то ин анъана аз 7 байн наравад. Фард дар мавз и гуногун, аммо бештар ахлоқ ,ӯ ӣ ишқ ва ҳа в гуфта мешаванд: ӣ ҷ ӣ Ҳаргиз надиҳад пиёз б и гули сурх, ӯ Аз к за ҳамон бурун тароват, ки дар ст. ӯ ӯ (Аб исҳоқи Атъимаи Шероз ) ӯ ӣ Ҳар шаб зи худат бипурс агар ту мард , ӣ К-имр з ч хидмате ба мардум кард . ӯ ӣ ӣ (А.Лоҳут ) ӣ Дар мавз и ишқ: ӯ То қиёмат шарҳи ишқат кардаме, Гар касе буд , ки бовар дошт . ӣ ӣ (Имод ) ӣ Аз ту ман бар суди ол сад шикоят мебарам, ӣ Чунки шабҳо ҳусни р ят қотили хоби ман аст. ӯ Ва ё: Бо бародар гуфтанат оташ ба онам мезан , ҷ ӣ они ман, лутфан бароям хоҳар дигар макун. Ҷ ӣ (Боҳир Баҳодурзода) Фардбайтҳо аз Лоиқ: Рафту баргашт бар ғазали Ҳофиз аст, Рафту баргашт надорад сафари охират . ӣ 8 Бузургон содагонро дастёр медиҳад эй бас,ӣ Валекин содагонро бо бузургон дастёр нест. ӣ Қадри тиллоро физоянд то осмон, Хом ш тиллост, ин тилло чаро қиммат нашуд. ӯ ӣ Аз зиндагию даҳшати т фони он маг й, ӯ ӯ Зеро ки ман аз киштии Н ҳ омадаам бурун. ӯ Ман аз диёри хазону ту аз диёри баҳор, Худо кунад, ки баҳору хазон ба ҳам созад. Эй ишқ, р ба р и ту мардона будаам, ӯ ӯ Қадри маро надон агар, к р мешав . ӣ ӯ ӣ Гар сад ҳазор хирманам, м ҳто и донае, ӯ ҷ Гар сад баҳор гулшанам, м ҳто и як гулам. ӯ ҷ Дубайт , чи тавре ки аз номаш маълум аст, аз ду байт, яъне ӣ чаҳор мисраъ фароҳам меояд.Дубайт жанри лирикие мебошад, ки ӣ барои ифодаи эҳсосоти қалбию андешаи қаҳрамони лирик э од ӣ ҷ мешавад ва ҳамаг як вазни анъанав дорад. Ин вазни ягонаи ӣ ӣ дубайт – ҳаза и мусаддаси мақсур ё маҳфуз мебошад, ки ӣ ҷ баробари мафоилун, мафоилун ва фа лун (у---,у---,у--) ду бор дар ӯ ҳар байт аст. Шакли маъмули қофиябандии дубайт ааба мебошад. ӣ 9 Дубайт дар э одиёти даҳонии халқ низ аз жанрҳои маъмулуӣ ҷ серистеъмол ба ҳисоб меравад. Доираи мавз и дубайт васеъ буда, он ҳасби ҳол, шикоят, ӯ ӣ муҳаббат, ҳа ву танқид ва амсоли инҳоро дар бар мегирад. ҷ Чунонч дар мавз и ишқу муҳаббат мисоле аз фолклори то ик: ӣ ӯ ҷ Дилдор ба ман гуфт чаро ғамгин , ӣ Дар банди кадом дилбараки ширин . ӣ Баргаштаму ойина ба дасташ додам, Гуфтам, ки дар ойина киро мебин ? ӣ (Халқ ) ӣ Диле дорам, харидори муҳаббат, Ки аз гарм аст, бозори муҳаббат. ӯ Либосе бофтам бар қомати дил, Зи пуди меҳнату тори муҳаббат. (Боботоҳири Урён) Туро то з-ин дил барнагардад, Маро ин дарди дил камтар нагардад. Магар ҳи рони ту савганд х рдаст, ҷ ӯ Ки то хунам нарезад барнагардад. ( амолиддини Исфаҳон ) Ҷ ӣ Маро то сари ёр намондаст, ӣ Дили меҳру вафодор намондаст. ӣ 10 Туро аз заъфи пир қуввату з р,ӣ ӯ Чунонки пой бардор намондаст. ӣ (Меҳр ) ӣ Аё модар мадори ман ту буд , ӣ Гули аввал баҳори ман ту буд . ӣ Нахуш кардчашмаи шеъру сурудам, Зи бас сарчашмадори ман ту буд . ӣ Аё модар ба қурбони ту мирам, Чу муҳру меҳри паймони ту мирам. аҳон пур макру дастон аст бигзор, Ҷ Ки ман дар р и дастони ту мирам. ӯ аҳонсозу аҳоноро эй зан, Ҷ ҷ ӣ Сутуни гумбази мино эй зан ӣ Натанҳо қалъаи дилҳо эй, зан ӣ Ки ҳатто қалъаи дунё эй зан. ӣ (Лоиқ Шерал ) ӣ Рубо паҳншудатарин жанри адабии хаттиву даҳонии халқи ӣ то ик мебошад. Рубо аз ду байт иборат буда, масъалаҳои ҷ ӣ гуногуни зиндаг бо р ҳияи некбинонаи фалсафиро дар бар ӣ ӯ мегирад. Ба мисли дубайт рубо ҳам аз чаҳор мисраъ иборат аст. ӣ ӣ Аз нуқтаи назари қофия ҳам рубо бо дубайт шабоҳат дорад. ӣ ӣ Аксаран сохти қофияи рубо “ааба” яъне, мисраи сеюм озод ӣ 11 мешавад. Дар ин сурат онро рубоии хас мег янд. Аммо гоҳе ҳарӣ ӯ чаҳор мисраъ ҳамқофия мешавад, ки дар ин сурат онро рубоии тарона меноманд.Аз нуқтаи назари вазн рубо ва дубайт дар як ӣ ӣ баҳр – ҳаза гуфта мешавад. Аммо дар шохаҳои тамоман мухолифи ҷ ҳамдигар, мисраъҳои дубайт ҳамеша бо мафоилун (у---) оғоз ӣ меёбад. Ҳе гоҳ вай бо ҳи ои дароз сар намешавад. Рубо бошад, ҷ ҷ ӣ баракс асло ба ҳи ои к тоҳ оғоз намеёбад. Бо ҳи оҳои дароз оғоз ҷ ӯ ҷ ёфтани воҳидҳои сухан боиси мутантану м ҳташам садо додани ӯ он мешавад. Шарти асосии рубо ин аст, ки дар вай ягон масъала, ӣ ҳолат, қонуният, умуман ягон чизи зиндаг тарзе баён мешавад, ки ӣ аз он нати аи ибратангез ҳосил шуда бошад. Чунонч Хо а Ҳофиз ҷ ӣ ҷ гуфтааст: Ту бадрию хуршед туро банда шудаст, То бандаи ту шудаст тобанда шудаст. З-он р й, ки аз ш ои р и маҳи ту, ӯ ӯ ӯ Хуршед муниру моҳ тобанда шудаст. Мег янд, ки аз даҳони мардум илҳом гирифта, рубоиро дар ӯ адабиёти хатт устод Р дак ворид кардааст. Ин ривоятро Шамси ӣ ӯ ӣ Қайс дар китоби худ “Ал-м ъ ам–фи- маоири ашъор-ил-А ам” бо ӯ ҷ ҷ ҳафсала нақл кардааст. Ду ҳақиқатро тасдиқ менамоянд. Яке ин ки рубо дар адабиёти халқ мав уд будааст. Дигаре ин ки он чун ӣ ӣ ҷ жанри адаб дар осори устод Р дак такомили ол ёфтааст. ӣ ӯ ӣ ӣ Аз Р дак : ӯ ӣ Гар бар сари нафси худ амир , мард , ӣ ӣ Бо к ру кар ар нукта нагир , мард . ӯ ӣ ӣ Марди набувад фитодаро пой задан, 12 Гар дасти фидотае бигир , мард .ӣ ӣ Ин анъанаро шоирони муосир бо камоли майл идома дода меоянд, ки чанд намунаи онро меорем: Ширинии ҳарфи даҳанам он, Ватанам, ҷ Атри нафаси ҳар суханам он, Ватанам. ҷ Номи ту бас аст дар радифи шеърам, То пеши фалак ноз кунам он, Ватанам. ҷ Эй суруди садои ман, ту овозам деҳ, Болу пари ман биёру парвозам деҳ. То икаму то и кас набошад ҳавасам, ҷ ҷ Оне, ки рабуда зи ман бозам деҳ. ӣ Худро чу сухан ҳама расо бояд кард, Чун оина хизмати расо бояд кард. Хоҳ , ки Сикандари замонат хонанд, ӣ Садде ба раҳи нафс ба по бояд кард. (Гулназар Келд ) ӣ Ёрон ҳама о, вале Ватан дар як ост, ҷ ҷ Ҳар санги Ватан мисоли ҳайкал зебост. Олам ҳама о азиз, лекин бар ман, ҷ Модар яктост, То икистон яктост. ҷ Як мушт зи хоки модари хушназарам, Мушти дигаре зи хоки поки падарам. 13 Чун ҳадяи вопасинашон бар фарзанд, Резед ба г ри ман, чу ман даргузарам.ӯ Бар мадфани модарам чу гул бигзорам, Ман м и сафеди хешро бигзорам. ӯ Чун пан аи хуршед сарам бинвозад, ҷ Аз пан аи нарми модарам ёд орам. ҷ Модар, модаро, шири сафедам дод , ӣ Дунё ба умед асту умедам дод . ӣ То бар сари ман ч ояд аз бешу кам , ӣ ӣ Ту дар сари гаҳвора навидам дод . ӣ (Лоиқ) Як зоғ ба боғи ман наояд имшаб, уғзе ба суроғи ман наояд имшаб. Ҷ Дар пушти дарам олами нур асту сурур, уз ғам дари ман кас накушояд имшаб. Ҷ Афс с, ки дар роҳи сафар бо ту наям, ӯ Дар одаи умри даргузар бо ту наям. ҷ Аз будани ман ч суд гар бо дигар , ӣ ӣ Аз будани ту ч суд агар бо ту наям?! ӣ Замб ри асал мусофири кайҳон , ӯ ӣ Дар хонаи чашми ғунча накҳатбон . ӣ 14 Инсонии ту маро кашад с и башар,ӯ Қурбонии ту маро кунад ирфон . ӣ (Гулрухсор) Матлуби сухан туиву маҳбуби сухан, Ҳастии азизи туст мансуби сухан. Хубони суханро бари мо бишмурд , ӣ Худ низ дар ин шумор , эй хуби сухан. ӣ Биё, то мурдаи ман он пазирад, ҷ К ҳан дарди дилам дармон пазирад. ӯ Надорад кори дунё ҳе поён, ҷ Валекин кори дил поён пазирад. Ин кист, ин нишаста дар чиллахонаи дил, Дар чиллахонаи дил ҳаст он ягонаи дил. Номи маро навишт аз ҳошия бурунтар, ӣ Номи туро навиштам ман дар миёнаи дил. (Фарзона) Ғазал дар луғат изҳори ишқу муҳаббат кардан аст. Дар истилоҳ ин калима ду маън дорад: якум умуман сухани ишқиро ӣ мефаҳмонад, сарфи назар аз сохт ва қонунияти шаклияш. Дуюм ғазал чунон жанри мустақили лирикие мебошад, ки аксаран дар мавз и ишқ дар ҳа ми 7-12 байт ва аз он кам ё зиёд навишта ӯ ҷ мешавад ва қофияи ягонаи сохти аа, ба, ва-ро дорад. Ғазал аксаран 15 аз 7 то 12 байт дорад. Камтар аз 7 то 14 байт ва бештар аз 12 то 20-25 байт ҳам мешавад. Аксар байтҳои ғазал бо якдигар алоқаманд мешавад. Дар адабиёти мумтози мо Хо а Ҳофизи Шероз , Саъдии Шероз ,ҷ ӣ ӣ Камоли Ху анд , Амир Хусраву Бедили Деҳлав ва чанде дигар ба ҷ ӣ ӣ ғазалсароии хеш ш ҳрати зиёда касб кардаанд ва дар ин мисраъҳо ӯ Саъд чун пайғамбари ғасалсароён эътироф шудааст: ӣ Дар шеър се тан паямбаронанд, Ҳарчанд ки лонабию баъд . ӣ Авсофу қасидаву ғазалро, Фирдавсию Анварию Саъд . ӣ Барои намуна як ғазали Фаридаддуни Атторро меорем, ки дар он ишқ тараннум гардидааст: Дило, дид , ки ононам наёмад, ӣ ҷ Ба дард омад, ба дармонам наёмад. Ба дандон мегазам лабро, ки ҳаргиз, Лаби лаълаш ба дандонам наёмад. Надидам ҳе р зе тири мижгон-ш, ҷ ӯ Ки и хун ба ми гонам наёмад. ҷӯ ҷ Надидам ҳе вақте лаъли хандон-ш, ҷ Ки хун аз чашми гирёнам наёмад. Ч тобе буд дар зулфи чу шасташ, ӣ Ки он сад бор дар онам наёмад. ҷ Басе дастон бикардам, лек як даст, Сари зулфаш ба дастонам наёмад. Ба осон зи зулфаш сар напечам, ӣ 16 Ки бо Аттор осонам наёмад. Дар ғазал матлаъ ва мақтаъ ву уд дорад. МАтлаъ маъноиҷ тул ъро дорад. Одатан , байти якуми ғазалро , ки ҳарду мисрааш ӯ ҳамқофия мебошанд, матлаъ меҳисобанд. Масалан дар ғазали Аттор байти якум: Дило, дид , ки ононам наёмад, ӣ ҷ Ба дард омад, ба дармонам наёмад. матлаъ мебошад. Маънои мақтаъ ои қатъшуда буда, дар истилоҳ қисмати ҷ охирин , ан оми ғазалро мефаҳмонад. Байт ё банди охирин дар ҷ шеър достон, умла ва ё порчаи асари хуллосавии асари наср , ки ҷ ӣ асар дар он хотима меёбад, мақтаъ аст. Дар мақтаъ муаллифи ғазал тахаллусашро сабт месозад. Дар ғазали болоии Аттор байти охир: Ба осон зи зулфаш сар напечам, ӣ Ки бо Аттор осонам наёмад. мақтаъ мебошад. Ногуфта намонад, ки ғазал дар адабиёти то ик шакли шеъри ҷ суннат аст ва метавон гуфт, ки ҳамқадам ба адабиёти мо мебошад. ӣ Устод Аб абдуллоҳи Р дак зиёда аз ҳазор сол пеш дар қатори ӯ ӯ ӣ дигар шаклхои шеъри-ғазалро ҳамчун шакли шеър аниқу равшан, ӣ устувору пойбар о кард. Ёд орем: ҷ Б и и М лиён ояд ҳаме, ӯ ҷӯ ӯ Ёди ёри меҳрубон ояд ҳаме.. Устод Лоиқ ба ин шакли шеър , ки дар садаи бистум қадре ӣ коҳиш ёфта буд, умри дубора бахшид ва собит кард, ки дар ин 17 шакли шеър тамоми афкор ва эҳсосотҳои нозуку нафисиӣ шоиронаро ғун оиш додан мумкин аст. ҷ Аз ман ку о мақолаву нутқу масал расад, ҷ Ман ошиқам, зи табъи ман танҳо ғазал расад... Дар "Куллиёт"-и устод Лоиқ зиёда аз 450 ғазал гирд оварда шудааст ва миқдори абёти ғазалҳо аз 10 то 36 байтро фаро мегиранд. Ба ғазалсаро р овардани устод албатта бесабаб нест ва ӣ ӯ чуноне қайд мекунад: "...Ғазал шиносномаи таърихи фарҳанг, фалсафа, илму фунун ва аҳони ҳасту нести мардуми форсу то ик ҷ ҷ аст...". 2 Аслан мавз и асосии ғазал дар гузашта аз тараннуми ишқу ӯ муҳаббат барх рдор буд ва баъд ба ин восита афкори фалсаф , ӯ ӣ и тимоию сиёс , тасаввуф низ ворид гардид. ҷ ӣ Устод Лоиқ ҳам аз хазинаи адабиёти ниёгон баҳраҳои зиёд бардошта, анъаноти ғазалсароёни гузаштаро идома дода, садоқати хешро ба осори бузургон собит карда, қомати хамидаи ғазалро аз нав боло бардошт. Ба воситаи калимаҳои одд , содда, маъм л ӣ ӯ маън ва тасвирҳои бузурги шоиронаро тавонист ғун оиш диҳад. ӣ ҷ Ва агар ҳамин тавр намебуд, ғазалиёти шоир дар дилу дидаҳои ҳаводорони шеъраш маъво намегирифт: Ин ҳама оғозҳо аз хоки бунёди ман аст, Ин ҳама парвозҳо аз файзи иршоди ман аст. Ман басо дар хештан ш рида пас ворастаам, ӯ Раъду барқи осмон як ш ъла фарёди ман аст... ӯ 2 А.Сатторзода. Аз Р дак то Лоиқ. Душанбе.-Адиб, 2013. саҳ. 106 ӯ ӣ 18 Мавз ъҳои ғазалиёти устодро пеш аз ҳама ишқу муҳаббатӯ фаро мегиранд, чунки устод Лоиқ шоире буд ошиқу дар дили ӯ ҳамеша ишқ туғён дошт: Гар оташам, гар оташин, ёд аз мани ошиқ кунед, Гар шодмонам, гар ғамин, ёд аз мани ошиқ кунед... ва ё: Ман ошиқам, ман ошиқам, ман ошиқи деринаам, Ман ошиқи он соиду он ғабғабу он синаам. Мавз и Ватан, муҳаббат ба он дар ғазалҳои шоир ҳам ӯ мавқеи асосиро ишғол мекунанд. Шоир ба ин мавз ъ дар солҳои ӯ охири ҳаёташ боз бештар ишора кард, зеро аз вайронии Ватан, хиёнати д стону душманони Ватан ба танг омад ва сари мизи э од ӯ ҷ нола мекарду фарёд мезад ва роҳи ободии Ватанро ме ст: ҷӯ он ба қурбони ту эй меҳани хунинкафанам, Ҷ Буди байтулшарафам, гаштаи байтулхазанам. Душманат чор тараф а набию хонагиянд, ҷ Тани танҳо ба чи ниру сафи аъдо шиканам... Маънии луғавии вожаи мустазод - зиёд кардан, илова кардан мебошад. Ҳамчун истилоҳ мустазод дар ду навъи санъат истифода мешавад: санъати адабиёт ва санъати мусиқ . ӣ Мустазод дар адабиёти баде жанри лирикиест, ки ӣ баъди ҳар як мисраъ, ду мисраъ ё се мисраъ якто ё дуто фиқраи ӣ ӣ мавзуни мустақилмаъно иловаг оварда мешавад.Масалан як ӣ фиқраи иловаг баъди ҳар як мисраъ аз рубоии мустазоди ӣ Аб саиди Абулхайр : ӯ 19 Дишаб зи паи гулоб мегардидам, Дар тарафи чаман, Пажмурда гуле миёни гулҳо дидам Афс рда чу ман.ӯ М ъмин Қаноат: ӯ Туро, ки зинда медор каломамро, номамро, ӣ Салом аз д стон овардаам, бишнав саломамро. ӯ Муруват кун, тамом бахш ишқи нотамомамро, ӣ Биг боре авобамро, ӯ ҷ Бигир бори савобамро. Лоҳут : ӣ Ватан, Ватан! Ватан, Ватан! Дар ин аҳон ягона меҳрубони ман ту , ҷ ӣ Чи ои ин сухан ? Ки худ аҳони ман ту . ҷ ҷ ӣ авон пур аз ном и ту ин суруди ман, суруди ман, Ҷ Бувад пур аз номи ту суруди ман суруди ман. АНЪАНАИ НАСРНАВИСИИ АДИБОНИ МУОСИР Адабиёти халқи то ик адабиёти хеле бою ған ва таърих ҷ ӣ ӣ қадима дорад. Дар адабиёт каломи бадеъ роли ба худ хосро и ро ҷ мекунад. Каломи бадеъ дар ду шакл пешкаши хонандагон мегардад. Яке назм ва дигаре наср. Дар адабиёт наср мақеи хосса дорад. Зеро, насрнавис аз қадим то ба мо ҳамчун суннат боқ ӣ ӣ мондааст. Доираи наср аз назм дида, васеътар аст. Шахсоне, ки дар назмнавис ,яъне шеъру шоир муваффақ намешаванд, дар ӣ ӣ насрнавис бемонеа ба қуллаҳои баланд сазовор мегарданд. ӣ 20 Масалан худи устод Садриддин Айн ҳам таъкид мекунад, ки баӣ сабаби дар қолаби шеър ғун оиш дода натавонистани ҳама ҷ эҳсосоти ботинии хеш ба насрнавис гузаштааст. Аммо наметавон ӣ гуфт, ки тамоми адибони насрнависони мо аввал ба назм даст заданду муваффақ нашуда, баъдан ба насрнавис пардохтаанд. ӣ Осори наср дар адабиёти мо, пеш аз ҳама дар э одиёти ӣ ҷ даҳанакии халқ ба мушоҳида мерасад. Жанрҳои латифа, нақлу ривоятҳо шакли наср доранд. Мо дар ин о танҳо жанри латифаву ӣ ҷ ҳа вро гирифтаем. То фаҳмем, ки то ч андоза ҳа внависони ҷ ӣ ҷ муосир суннати ҳа внависии гузаштагонамонро идома дода ҷ истодаанд. Жанри латифа аввал дар э одиёти даҳанакии халқ ташаккул ҷ ёфта, сипас ба адабиёти баде гузашта, ҳамчун анъана то замони ӣ мо расида омадааст. Латифа дар адабиёти забони форс таърихи қадима дорад. ӣ Аммо имр з риво у равнақи зиёд наёфтааст. Латифаро дар ӯ ҷ фарҳанги забони то ик базла, ш х , мутоиба ва каломи ҷ ӣ ӯ ӣ мухтасари пурмаъно гуфтаанд. Латифа аз решаи фолклор об ӣ мех рад. Аммо дар адабиёти ин давраи имр за ин жанр он қадар ӯ ӯ ҳам рушд накардааст. Мирзо Турсунзода мег яд: “Дар байни ӯ нависандагони ин давр як хислати бад расм шудааст, ки насрнависон фақат ғами насрро, шоирон ғами назмро, драмтургҳо ғами драматургияро мех ранд. Аммо халқи мо ғами тамоми ӯ адабиётро мех рад. Як жанрро аз жанри дигар удо намекунад. ӯ ҷ Нависандагони мо ҳам бояд дар бораи тараққиёти ҳамаи жанрҳои адабиёт як оя ғамхор кунанд”. ҷ ӣ 3 Жанри ҳа в ҳиссу самимияти садои дилу р ҳ назари устувор ҷ ӯ ва асолати қатъиро талаб мекунад. Яъне ҳам маҳорат ва ҳам асорат лозим аст. Ба қавли устод Худой Шарифов “ асорат ҷ Ҷ бошад, зодаи маърифат аст”. Зарурат ба таъкид аст, ки асорат ҷ метавонад, ба сари ҳа внигор нохушиҳои зиёдеро биёрад ва ҷ Соҳибёри Толиб дуруст қайд кардааст:”Агар имр з аробакашеро ӯ ҳа в кунанд, пагоҳ шояд зери чархи ароба монад”. ҷ 3 Мусоев Ш.Бурду бохти ҳаҷв. Komron.info 21 Ҳа в пеш аз ҳама бояд аз моҳияти воқеа бархеста,ҷ равандҳои и тимо , ахлоқ ва маишии ҳаётро аз назари ҷ ӣ ӣ борикбинонаи тадқиқи баде гузаронад. Ҳа ви и тимо аз шуру ӣ ҷ ҷ ӣ дили хонанда он ангезаеро, ки дар адиб интизор аст, ҳатман ба ву уд меорад. Маҳз ба тавассути чунин ҳа в адиб метавонад, ҷ ҷ хонандаро ба ғаму анд ҳ ва мушкилотҳои халқ шарик созад.Ҳа ви ӯ ҷ асил маънавиётсоз аст. Ва қабули он нигоҳу завқи солим мехоҳад. Баъзеҳо дар адабиёти мо пештар ҳа в набуд гуфта, ақибмонии ҷ ҳа вро сафед кардан мешаванд. Аммо ин фикр нодуруст аст, ҷ ӣ ҳа ви то ик таърихи қадима дорад. Ҳан з аз қадим Афандиву ҷ ҷ ӯ Мушфиқ бо ҳа ву зарофат фикри омеаро баён мекарданд. ӣ ҷ ҷ Ҳазрати Муҳаммад с.а.в низ ҳа вро д ст медоштанд. Боре зане ба ҷ ӯ назди паямбар с.а.в. омада, хоҳиш мекунад, ки ба уштур диҳанд. ӯ Он кас мег янд, ки ман ба ту бачаи уштурро медиҳам. Зан хафа ӯ мешавад. Паямбар с.а.в. мег янд, ки чаро меран ? Магар ҳамаи ӯ ҷӣ уштурҳо бачаи уштур нестанд? Шояд ман ба ту бачаи сисолаи уштурро диҳам. Яке аз ҳа внависони давр Аҳмадшоҳи Маҳмадшоҳ мебошад, ҷ ки солҳои зиёд майдони ҳа вро обод намуда ҳикояҳои намакини ҷ худро ба хонандагон пешкаш менамояд. Ҳикояҳои ҳа вии аз ҷ ӯ назми гузаштаи ниёгонамон об х рда, ба сабки услуби хоса иншо ӯ гашта, ба дилу дидаи ҳаводорони ой шуданд. Рисолати ӯ ҷ ҳа внигории Аҳмадшоҳи Маҳмадшоҳ дар м ъ азбаёнию ҷ ӯ ҷ тозабаён ва забони баёни пур аз рамзу роз ва пур аз дигар ӣ санъатҳои офарандаг ҳувайдо мешавад. Чунонки Низоми ӣ Ган ав фармудааст: ҷ ӣ Кам г ю гузида г й чун дурр, ӯ ӯ То зи андаки ту аҳон шавад пур. ҷ Дар э одиёти эъ ози сухан, бо лафзи андак баён кардани ҷ ӯ ҷ маънои бисёр дида мешавад: Ба сартарош: -Эҳтиёт шавед бародар, хуни одам об нест. ӣ 22 Ба фур шанда:ӯ -Сабр кунед хоҳарам, пул он нест, ки зуд барояд. ҷ Марде ду гусфанд доштааст. Як шаби зимистон ҳардуро гург хурдааст. Мард алам мекашад ва ба осмон р оварда мег яд: Эй ӯ ӯ Худо, ҳаққи маро ба гург дод . Акнун инсоф ин аст, ки ҳаққи вай ӣ ба ман бидиҳ . Қазоро даъвоии во иб мегардад. Ҳангоми бозгашт ӣ ӯ ҷ аз дашт ба чоҳе меафтад, ки сайёдон барои гург кофта буданд. 4 Абдулҳамиди Самад менависад: “Агар Худованд дар баробари пасту баланд ва шикасту рехти зиндаг , барору нобарор ӣ ӣ ва ғаму анд ҳи замон ба инсон ҳисси зарофат ва ҳа ву мутоибаро ӯ ҷ арзон намебахшид, шояд умри ҳама даҳчанд к тоҳ мегашт. Ҳа ву ӯ ҷ мутоибаи нозук ароҳатҳои зиндагиро чун табиби ҳозиқ шифо ҷ мебахшад ва нуқсону ка иҳои инсонро чун дар оина нишон ҷ медиҳад ”. Воқеан ҳам ғамро ханда мекушад. Беҳуда Волтер нагуфтааст: “Механдам то намирам. Як сухани хуш ба ман ду моҳ нер ӯ мебахшад . ” 5 Дароз умртарин зани дунё Жаннии Калме дарозумрии худро дар ҳисси зарофат донистааст ва гуфтааст, ки “ман хандида мемирам”. Бале, ҳа в пир шудан намемонад. Асоси э одиёти ҷ ҷ ҳа внигорони то икро жанри ҳа ву латифа ташкил мекунад. ҷ ҷ ҷ Паёмбари гиром фармудаанд: “Айби сухан дарозии он ӣ аст”.Ё ки баракс дар ҳадиси дигаре таъкид намудаанд: “Зебоии сухан ба к тоҳ ва ихтисор аст”.Сухани хубро гуфта тавонистан ва ӯ тавассути сухан ҳозир авоб кардан ҳам ҳунар аст. Чанд ҳикоятеро ҷ ӣ аз “Рисолаи Дилкушо”-и устоди ҳа в Убайди Зокон барои ҷ ӣ тақвияти ин фикр меорам: 4 m.facebook.com. Хӯшае аз ҳар гӯшае. Аҳмадшоҳи Маҳмадшоҳ 5 Мусоев Ш.Бурду бохти ҳаҷв. Komron.info 23 Дари хонаи Ҳа бидуздиданд. бирафт ва дари мас идеҷӣ Ӯ ҷ барканд ва ба хона мебурд. Гуфтанд: - Чаро дари мас ид барканда ? ҷ ӣ - Гуфт: - Дар хонаи маро дуздиданд ва Худованд ин дуздро мешиносадю Дуздро ба ман супорад ва дари хонаи хонаи худ боз ситонад. Шахсе бо д сте гуфт, ки: ӯ -Маро чашм дард мекунад. Тадбир ч бошад? ӣ Гуфт: -Маро порсол дандон дард мекард, баркандам. анозаеро ба роҳе мебурданд.Дарвеше бо писар бар сари роҳ Ҷ истода буд. Писар аз падар пурсид, ки: -Бобо, дар ин о чист? ҷ Гуфт: -Одам . ӣ Гуфт: -Ку ош мебаранд? ҷ Гуфт: -Ба ое, ки на х рдан бошад ва на п шидан , на нон ва на об, ҷ ӯ ӣ ӯ ӣ на ҳезум ва на оташ, на зар, на сим, на бурё, на гилем. Гуфт: -Бобо, магар ба хонаи мо мебарандаш? 6 Яъне, ки ҳа в бояд дилкушо бошад. Устоди ҳа в Убайди ҷ ҷ Зокон рисолаашро “Дилкушо” номидааст. Ин маънии чуқур ӣ дорад. Ҳама гуна дуғу дард бо хушнуд бо рафтори некбинона ӣ рафъ мешавад. Устод боқ Раҳимзода суруда буд: ӣ 6 Убайди Зоконӣ. Рисолаи Дилкушо. Душанбе,- Адиб, 1991. Саҳ. 8, 10 24 “Фалакро баҳри лабханди ту таъмири дигар кардам, Қамарро зери поят мегузорам як табассум кун”. Ҳа внигории имр з гарчанде ки ҳамчун жанр равнақуҷ ӯ инкишоф наёфта бошад ҳам, аммо ҳар як сухани мардуми то ик бо ҷ зарофату ҳазлу шух ороста шудааст. Масалан аз дониш : ӣ ҷӯ Сад бор ролтон х рдиву шарми ту наёмад, ӯ Шашлик ч бад дошт, ки якбор нах рд . ӣ ӣ ӯ ӣ АНЪАНАИ ЗУЛЛИСОНАЙНИИ ТО ИКУ ЗБЕК Ҷ Ӯ Анъанаи зуллисонайн ҳодисаи нодири адабиёт аст. ӣ Зуллисонайнии то ику збек ҳан з ба қарнҳои 11-12 рост меояд. ҷ ӯ ӯ Дар осори шоир ва мутафаккирони ин давра, аз қабили Юсуф Хос Ҳо иб- “Қутадғу билиг”, Аҳмад Югнаг – “Ҳиббат-ул-ҳақоиқ”, ҷ ӣ Аҳмад Яссав - “Девони ҳикмат” тахсири мавз ъҳои ахлоқ – ӣ ӯ ӣ дидактикии шеъри форс -то ик иқтибоси калима, ибораҳои ӣ ҷ ӣ форсию то ик ва истифодабарии образҳои баде ба назар ҷ ӣ ӣ мерасанд. Аз умла достони “Қутадгу билиг”-и Юсуф Хос Ҳо иб ҷ ҷ дар зери таъсири “Шоҳнома”-и безаволи Фирдавс офарида шуда, ӣ бо “Сиёсатнома” ва “Қобуснома” монанд мебошад. Инчунин як қатор шоирони то ик ба мисли Сано , С зан дар ашъори худ аз ҷ ӣ ӯ ӣ калимаву ибораҳои збек фаровон истифода бурдаанд. Ин ӯ ӣ далелҳо шаҳодат медиҳанд, ки шуарои мо вазъи и тимоиву сиёс ҷ ӣ ва ҳамзистии абадии то ику збекро ба назар гирифта, э одиёти ҷ ӯ ҷ худро тавсия бахшидаанд. Дар охири асри 13 ва аввалҳои асри 14 бошад, дар адабиёти то ику збек жанри муламмаъ (ширу шакар) пайдо шуд, ки ҷ ӯ намояндагони он Насриддин Бурҳонидин Рабғуз , Бадри Чоч , ӣ ӣ Лутф , Амир барин шоирони забардастанд. Ҳатто Мавлоно ӣ ӣ алолиддини Рум барин шоири бузург ба ин жанр даст задааст: Ҷ ӣ Ёро,ба ҳар ду олам ёлғуз сени севарман, Гар ту ба ман нао , ман аз ғамат ларман. ӣ ӯ Х рдам шаробу шарбат, бехуд булиб йиқилдим, ӯ Ту ҳам ширинну шакар ҳар дам эслаб турарман. 25 Адабиётшинос, профессори Донишгоҳи давлатии Самарқанд Садр Саъдиев менависанд: “Дар э одиёти шоирониӣ ҷ зуллисонайн назми форс – то ик бо шеъри збек натанҳо збек ҷ ӯ ӯ ӣ пайдо кардааст, балки ягонагии байнҳамдигар низ касб ӣ намудааст. Зеро зуллисонайнии то ику збек баробари дузабона ҷ ӯ будан, аз иҳати мазмуну моҳият адабиёти ягона аст ва адиби ҷ зуллисонайн як намояндаи ду адабиёт ҳисоб меёбад” 7 . Ро еъ ба таъсирпазирии адабиёти збек ва адабиёти форс ҷ ӯ ӣ адабиётшиносони ватаниву хори андешаҳои судманде баён ҷӣ доштанд, ки барои муайян намудани ташаккул ва таҳаввули робитаи адаб ва ижтимоию сиёсии ин ду халқи ба ҳам д ст дар ӣ ӯ мароҳили гуногуни таърихи заминаи мусоид фароҳам меоранд. Шарқшиносони маъруф Е.Э. Бертелс ва Браганиский дуруст таъкид мекунанд, ки тадқиқи адабони муштараки мардуми то ику ҷ збек муҳим аст, то бисёре аз арзишҳо ва равандҳои адаб ӯ ӣ таҳлилу баррас ва муайян гардад. ӣ Равобити шуарои то ику збек дар таърихи адабиёти ҷ ӯ дузабона анъанаи рои буда, дар густариши афкори адабии ин ду ҷ қавм нақши муассире гузоштааст. Анъанаи дузабон яъне ӣ зуллисонайн дар асри 15 оғози худро ёфта намояндагони ӣ бар аставу машҳури он Абдураҳмони ом ва Алишери Наво ба ҷ Ҷ ӣ ӣ шумор меравад. Ин ду шахсияти бузург ду халқи ба ҳам д сту ӯ бародарро барои густариши адабиёти дузабона хидмати мондагореро ба ан ом расондаанд. ҷ ом : Ҷ ӣ Эй лабат пурхандаву чашми сиёҳат масти хоб, Икки зулфинг орасида ой юзингдур офтоб. Масти май мекунад рўи туро ғарқи арақ, Бода ичсанг, тўкилур икки қизил юздин гулоб. Бул ҳавас дар базми васлат маҳраму, ман ноумид, Толеим шулдир менинг бахтим забун, ҳолим хароб... 7 алолов Ш. Шоирони зуллисонайн. (Овози то ик). ovozitojik.uz Ҷ ҷ 26 Анъанаи зуллисонайн имр зҳо ҳам хеле фаровон истифодаӣ ӯ мешавад, ки барои ифодаи орзуву ормонҳои ду халқи аз иҳати ҷ урфу одат, расму оин муштарак ва аммо аз назари забон гуногунанд, шоирони имр з бо як завқу шавқи хоса э од мекунанд. ӯ ҷ Аз умла Улмас амол, ки зодаи Ургути вилояти Самарқанд ҷ Ҷ мебошад, ҳамчун шоири зуллисонайн ш ҳрат пайдо кардааст. ӣ ӯ Улмас амол яке аз намояндаи адабиёти муосир аст, ки шеърҳои Ҷ аззоби дузабонаи имр зҳо вирди забон мегардад. ҷ ӯ ӯ Миллати ман то ик асту збекистон уғлиман, ҷ Ӯ Фахр билан тилга олурман ин ду миллат боғиман. Мекунам хизмат барои ҳарду миллат доимо, Б лди порлоқ кела ак иқболу истиқболу мо. ӯ ҷ То абад булгин омон збегим ҳам то игим, ӯ ҷ Яшнатиб, гулдек очилиб боғу ҳам б стони мо. ӯ Аз қадим то ику збек бир тану бир он эрур, ҷ ӯ ҷ Расму оин бир эди арзи дилаш эҳтиром. Мир Алишер д ст эди бо омии ширинкалом, ӯ Ҷ Қилди тақлид у удумга Боқию Ғафур Ғулом. Шоҳ Улуғбек кашф этди коинотни бир замон, Ибни Синоро гирад тан умлаи аҳли аҳон. ҷ ҷ Ҳофизу Саъдию Бедил, фахри мо бошад мудом, Машрабимни ҳамчу гавҳар ман гирам вирди забон. збекистон ғлидурман, то игим гуфто писар, Ӯ ӯ ҷ Рост г ям, ҳар кадоме севгилимдур он қадар, ӯ ҷ Она деб айтсам бировин, ул бири менга падар, Ҳамчу ду чашми сиёҳам икки халқ ҳам м ътабар, ӯ Меҳру ёдаш дар ву удам – порлаган шамсу қамар. ҷ Аз қадим збегу то ик- эт билан тирноқ эрур, ӯ ҷ Қон-қариндошлик шиораш қ лида байроқ эрур, ӯ Бир-бирин меҳмонга чорлаб, й лида муштоқ эрур, ӯ Тоқати ҳи рон надорад, васлига чанқоқ эрур, ҷ Ушбу д стлик ҳар қадамда топгуси фатҳу зафар. ӯ 27 Бо чароғи зиндаг порлоқ к рарман элларин,ӣ ӯ Ҳамқадам, ҳамдаст, сарафроз англагайман элларин, Ман забони модар гуфтам уларнинг тилларин, ӣ Не учунким, доимо вобаста бинам дилларин, Куйласам васфин, тилимдан томгуси шаҳду шакар. Токи бошинда қуёши порлар, набинад ҳе завол, ҷ Пахтакорлик бобида аҳли аҳонро сохт лол, ҷ Икки тилда с злагувчи бир элим ёбад камол, ӯ Хизматашро аз дилу он мекунад лмас амол, ҷ Ӯ Ҷ Сар ба афлокам биг яд лаҳза шод этса агар. ӯ Аъробий гуфтаам ар, ба форсий гуфтаам қаддат, Ба туркий сўзласам, бўюнг чаманда сабзазор ўлсун. Аробий гуфтаам ва ҳат, ба форсий гуфтаам рўят, ҷ Ба туркий сўзласам, юзинг халойиқ интизор ўлсун. Аробий гуфтаам ҳо иб ва форсий гуфтаам абрў, ҷ Ба туркий сўзласам қошинг, камони халқадор ўлсун... ХУЛОСА 28 Хулоса, анъана дар ҳамаи адабиётҳо ва дар ҳама давру замон ву уд дорад. Адабиёти бадеиро бидуни анъана тасаввур карданҷ имконнопазир аст. Агар анъанаро аз адабиёт сарфи назар кунем, аз он адабиёт чизе боқ намемонад. Суннат чун муродифи анъана ӣ бештарин иҳати адабиёти гузашта, ки барои имр зиён мерос ҷ ӯ монда шудааст, адибони имр з аз он мероси бою ғании ӯ ӣ гузаштагони худ судмандона баҳра мегиранд. Суннати шоиру нависандагони гузаштаамон, ба шоирони нависандагони муосир чун обу ҳаво зарур аст, ва наметавон бесуннати ниёгон дар адабиёт чизи наве таҳя кард. Масалан, яке аз муваффақияти устод Садриддин Айн , Абулқосим Лоҳут , Мирзо Турсунзода ва ӣ ӣ комёбиҳои э одии онҳо дар дуруст ва мувофиқи талаботи э од ҷ ҷ ӣ истифода бурдан аз анъана ба ҳисоб меравад. Анъанаи бойи насри ривоятии адабиёти классикии то ику форс ба Садриддин Айн ҷ ӣ имконият дод, ки аз аввалин шуда, дар Осиёи Миёна нахустин намунаҳои повест ва романҳои реалистиро офарад. Ёки бе анъанаи бойи назми Фирдавс ,Низом , Ҳофиз, Аттор, Мавлав ва дигарон, ӣ ӣ ӣ ашъоири сиёсиву и тимоии Лоҳут ва назми лирикиву эпикии ҷ ӣ Мирзо Турсунзода ба чунин пояҳо намерасид. РУЙХАТИ АДАБИЁТҲОИ ИСТИФОДАШУДА 29 1. Лоиқ Шерал . Куллиёт. -Душанбе. Адиб. 2008ӣ 2. Мусулмониён Р. Назарияи адабиёт. -Душанбе: Маориф,1990. 3. Самадов А. Истиқлол ва маърифати адабиёт. -Тошканд: Туронзамин зиё. 2015. 4. Саидов С. Назарияи адабиёт. –Душанбе, 2011 5. Убайди Зокон . Рисолаи Дилкушо. –Душанбе: Адиб,1991 ӣ 6. Фанни шеър. Танзим , тасҳеҳ ва тавзеҳоти Х.Шарифов. Ш. Ҳусензода. - Душанбе, Ирфон. 1985. 7. Ҳамроев . Таърихи адабиёти навини то ик. –Тошканд: Ҷ ҷ Тамаддун. 2015 8. Шукуров М. Паҳл ҳои тадқиқи баде . -Душанбе: ӯ ӣ Ирфон,1976. 9. Шамси Қайси Роз . Ал-М ъ ам. –Душанбе: Адиб. 1991 ӣ ӯ ҷ 30

Идомаи суннатҳои адабӣ дар адабиёти муосир

Купить