Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 27.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Ijtimoiy-pedagogik tadqiqotlar. Ijtimoiy pedagogik faoliyat metodikasi va texnologiyasi

Купить
Mavzu: Ijtimoiy-pedagogik tadqiqotlar . Ijtimoiy pedagog ik faoliyat metodikasi va texnologiyasi REJA: 1.Ilmiy tadqiqotning mohiyati. 2.Ijtimoiy-pedagogik tadqiqotning bosqichlari va metodlari. . Metodlar -o’rganilayotgan ob’ektning mohiyati va qonuniyatlaridan kelib chiqib, borliqni amaliy va nazariy o’zlashtirish usullaridir ijtimoiy pedagogika esa pedagogikaning bir sohasi bo’lib, uning metodlarini pedagogikada qo’llanadigan tarbiyalash va o’qitishning an’anaviy metodlariga tayanamiz, boshqa tomondan ijtimoiy ta’lim va ijtimoiy tarbiyaning ijtimoiy pedagogika va ijtimoiy faoliyat bilan o’zgarib bormoqda. YAna shuni yodda tutish kerakki, buning diqqat markazimizda bola va uni o’rab turgan ijtimoiy muhit turadi ijtimoiy pedagog esa bolaga muammolarni uni ijtimoiylashish jarayon hal qilishga yordam beradi . Ijtimoiy pedagogika bola bilan bevosita yoki bilvosita - oila, do’stlari, bolalar jamoasi orqali ta’sir o’tkazadi. U qandaydir qisqa muddatli vazifalarni bajarilishi yoki, bola bilan uzoq vaqt davomida ishlashi mumkin oqliqligini hisobga olamiz. Ijtimoiy pedagog metodlar orqali bolaning ongi, xulqi his-tuyg’ulariga maqsadga muvofiq ta’sir o’tkazilish hamda uni o’rab turgan ijtimoiy muhitga ta’sir o’tkazilishi mumkin. Metodlar - bolaning ijtimoiylashilishi va tiklashda hamkorlik qiluvchi, pozitiv ijtimoiy tajriba to’plashida yordam beruvchi ijtimoiy pedagog va bolaning o’zaro boqliq hatti- harakatlari usullaridir. Ijtimoiy pedagogika ham pedagogikaning eng yangi sohalaridan biri bo’lib, ijtimoiy - pedagogik faoliyat yangi shakllanayotgani uchun uning metodlar tizimi haqida gapirish juda erta . SHuning uchun ijtimoiy pedagog o’z amaliy faoliyatida pedagogika, psixologiya va ijtimoiy ishdagi metodlardan keng foydalanadi. U shakllanishi bosqichida o’z kasbiy faoliyatni bajarish uchun ijtimoiy pedagog alohida usullardan tashkil topgan metodlarni egallashi kerak. Metodlar, usullar va vositalar shu tariqa bir - birlari bilan bog’liqki, metodlar va usullar holatda vositalar rolini bajarishi mumkin. Ijtimoiy pedagogik faoliyatda ishontirish va mashq qilishi metodlari keng qo’llaniladi, Bu metodni qo’llashning xususiyati shundan iboratki, ijtimoiy pedagog qaysidir sabablarga ko’ra odob - axloqning umumqabul qilingan me’yorlari shakllanmagan yoki noto’g’ri shakllangan bola bilan ish olib boradilar. SHu jamiyatga qabul qilishgan hayot me’yorlari, ular to’g’risidagi to’g’ri va aniq tasavvurning yuzaga kelishi, og’ir - oqibatda shaxsning ishonchi uning hayotdagi o’rnini shakllantiradi, bilim va ular haqidagi tasavvur bilan boqliq. Ishontirish metodi jamiyatda qabul qilingan me’yorlarni bola xulqi va faoliyoti motivlariga ko’chirishga yordam berib, e’tiqodni shakllantiradi. E’tiqod - bu bolaning ma’naviy bilimlarining xaqiqiyligi va adolatliliga qat’iy ishonch bo’lib, u shaxsning ahloqiy faoliyatga va harakatiga ichki xohishdir. E’tiqod - bu muayyan harakatning zarurligi va to’g’riligi tushuntirish va isbotlashdir. Ishontirish jarayonida ijtimoiy pedagog bolaning ongli, his-tuyg’ulari va irodasiga ta’sir o’tkazadi. Ishontirish metodi maqsadga erishishi uchun bolalarning psixologik xususiyatlari, ularning xulqi, qiziqishlari, shaxsiy tajribasini hisobga olish zarur. Ishontirishning asosiy qismi talab qilishdir. Uning asosiy vazifasi shundan iboratki, bolalar oldiga vazifa qo’yilib, axloq - odob qoidalarining mazmunini ularning ongiga yetkazishi va kelgusi faoliyat mazmunini aniqlashdan iborat. Ishontirish quyidagi pedagogikaga ma’lum bo’lgan metodlar orqali amalga oshiriladi, ya’ni hikoya, leksiya, suhbat, disput. Hikoya va leksiya - bir kishi ijtimoiy pedagog tomonidan olib boriladigan metodning monologik formasi. Hikoya kichik yoshdagi bolalar bilan ishlashda qo’llaniladi, u uzoq vaqt cho’zilmaydi, aniq va ravshan faktlarga asoslanadi. Leksiya katta yoshdagi bolalariga qo’llaniladi, vaqti uzoqroq bo’lib, murakkab axloqiy tushunchalar ( gumanium, do’stlik, yaxshilik) ni ochib beradi. Suhbat va disput - dialogik shakldagi usul, bunda bolalarning ishlash muhim. Suhbat - bu savol - javob metodi ijtimoiy pedagog suhbatni shunday olib borishi kerakki, savollarni nafaqat u, balki bolalar ham bersin. O’smirlar uchun disput metodi qo’llanadi, bu metod fikrlarini shakllantiradi. SHunday qilib ishontirish - bu ma’lum axloqning to’g’riligi va zarurligini tushuntirish va isbotlash. Agar ishontirish bola ongini «programmalashtirilsa, mashq qilish bilim - ko’nikma va malakalarini shakllantiradi». Mashq qilish ohir - oqibatda bolalarda odob - axloqni shakllantirishi uchun zarur. Axloqiy mashqlar deganda, bolalar faoliyati va harakatlarining zarur bo’lgan ko’nikma va odat hosil bo’lib, mustahkamlanishga qadar bo’lgan ko’p marta takrorlanuvchi harakatga aytiladi. Ko’nikma va odatlarning shakllanishi quyidagi usullardan iborat: vazifani qo’yish, uning bajarilishi qoidalarini tushuntirish va talab uyg’otish, amalda qilib ko’rsatish, amalliy mashqni tashkil qilishi, talab qo’yishi, talabni bajarishni zslatish va uniig bajarilishini kuzatib borish. Malaka va odat o’rtasida ma’lum distansiya bor. Bu malakani shakllantiramiz keyin ma’lum vaqt muntazam mustahkamlab borib, uni odatga aylantiramiz. Mashq qilishi metodining unumliligi ijtimoiy pedagogning mashq qilishini o’yin shaklida tashkil qilishi orqali oshadi. Mashq qilishi va ishontirish metodlari o’zaro chambarchas boqliq.. Ijtimoiy pedagogik metodlar orasida muhim guruhni korreksiya metodlari tashkil qiladi, unga rag’batlantirish va jazolash metodlari kiradi. Ijtimoiy - pedagogogika tarixi guvohlik beradiki, rag’batlantirishi va jazolash - bola shaxsiga ta’sir qilishining murakkab usullari. Rag’batlantirish va jazolash bir maqsadga yo’naltirilgan - ya’ni ma’lum axloqiy sifatlarni bola harakterida shakllantiradi. Lekin bu maqsad turli yo’llar bilan amalga oshiriladi: rag’batlantirish harakat va holatni ma’qullaydi, jazolash noto’g’ri harakat va faoliyatni qoralaydi, unga yomon baho beradi. Jazolash va rag’batlantirish bola harakati va uning oqibati orasidagi muqarrar boqliqlikni eslatadi (rag’batlantirish - qoniqish, jazo - norozilik). Ijtimoiy pedagogning amaliy faoliyatida bu metodlarning turli xil turlari qo’llanilishi mumkin. Modomiki, bolalarda adashish va hato qilish xos ekan, qayta ishontirish, ogohlantirish, qiziqishlarini o’zgartirish va jazolash metodlarni qo’llash mumkin. Qayta ishontirish bola ongidan noto’g’ri tasavvurlar, hato hayotiy rejalarni, aqliy tasavvurlar va qarashlar orqali surib chiqarish. Bu ishontirish metodining bir turidir . Ogohlantirish ijtimoiy pedagog va pedagog faoliyatiga keng qo’llaniladi va u bola noto’g’ri harakatni oldini oladi va noto’g’ri faoliyatga yo’l qo’ymaydi. YUqorida ko’rib chiqilgan metodlar ijtimoiy pedagogikada alohda emas balki bir - biri bilan bog’iq holda qo’llaniladi. Ijtimoilashuv jarayonida bola jamiyat, ijtimoiy munosabatlar. Ijtimoiy maqom va o’rinlar, ijtimoiy o’zini tutish me’yor va kiradilar.Haqida ko’pgina bilimlarni o’zlashtiradi. U shuningdek integratsiyasn va jamiyatta kirishiga yordam beraligan turli xil malaka va ko’nikmalarni egallaydi. Agar normal bolada normal bola (jismonan va psixik sog’lom) tug’ilsa, unda uning jismoniy, psixik va ijtimoiy shakllanishi ma’lum qonunlariga ko’ra sodir bo’ladi. Bola avval jismoniy maqomni o’zlashtiradi, unda yo’lini topishga o’rganildi: emaklash, o’tirish, yurish, yugirish va h. Bola yaqin kishilarini ajratadi otani, onani, aka-ukalarini o’z ismiga egaligiga o’rganadi, o’nta javob berishni boshlaydi. Bolada ijtimoiy xush ko’rishlar, his tuyg’ular, ijtimoiy tajriba shakllanadi. Bola ijtimoiy rivojlanishda nuh xazinasidagi bor narsa til yordamida bola diliga o’tadi. Tilda xalq tarixi, harakteri, odatlari, an’nalari saqlanib qoladi. Tilni o’zlashtirib, bola xalq madaniyati, ijtimoiy tajriba va ijtimoiy an’analarni ham o’zlashtiradi. Eng muhim bo’lgan bola ijtimoiy rivojlanishi o’yinlarda sodir bo’ladi. O’yinlar yordamida bolalar turli xil ijtimoiy rollar bilan tanishadi. Agar bolalar jismoniy va psixik kamchiliklar bilan tug’ilsa, unla ijtimoiy tajribani o’zlashtirilishi ancha murakkabdir. Agar bunday bola oddiy oilada tug’ilsa bu haqida bolaning ijtimoiy tiklanishi ko’p holda bunga tayyor bo’lmagan ota-onalar zimmasiga to’lanadi. Bola o’zi uchun zarur bo’lgan muhitlaridan tashqarida, masalan, chaqaloq uyida, so’ngra bolalar uyida tarbiyalansa boshqa gap. Bu holda ba’zi bir ijtimoiy rollarni tabiiy yo’l bilan o’zlashtirish bo’lmaydi: ota-ona, aka-uka boshqa qarindoshlar. Bunday hollarda bolalarda muayyan bir bilim va malakalarini shakllantirishga imkon beradigan, ular ijtimoiy tajribani o’zlashtirilishiga va jamiyatda ularning entegratsiyasiga yordam beradigan maxsus metodiklar va texnologiyalar mavjud bo’lishi kerak. Maktabda o’qitish jarayonida bola avvalom bor akademik bilimlarini oladi. Biroq shu bilan birga ijtimoiy me’yorlarini, ko’rsatmalarini, qadriyatlarini, rollarni yanada muffaqiyatli o’zlashtirilishini ta’minlaydigan ma’lum bir ijtimoiy bilim, malaka va ko’nikmalarni egallashi lozim, bola ijtimoiylashuviga yordam beradigan ijtimoiy bilimlarini berish va ijtimoiy malaka va ko’nikmalarni shakllantirish maqsadga qaratilgan jarayoni ijtimoiy o’qitish deb ataladi. Ijtimoiy ta’lim, birinchidan, o’qish va o’zini rivojlantirish turli shakllarda (faqat maktab yoki professional ta’lim shaklida emas) amalga oshirilishni va odamlar butun umr buyi mustaqil o’qishni davom ettirishlarini, ikkinchidan, ta’lim berish – davlatning mutloq vazifasi emas, balki butun jamiyat bu haqida g’amho’rlik qilish va faoliyat ko’rsatishini tan olishga asoslangan. SHu sababli har qanday hamjamiyat o’z muammo hamda vazifalarini o’zini o’zi tashkil etish va o’zini o’zi boshqarish asosida hal qilish uchun turli (muqobil va variantli) ta’lim tizimlarini tashkil etish mumkin. Ijtimoiylashtirilgan ta’lim ikki inson o’rtasidagi muomala madaniyatini shakllantiradi. Hayotning ma’nosini va yo’nalishlarini aniqlashga, jamiyatda o’z o’rnini topishga, o’z imkoniyatlarini chamalab ko’rishga imkon beradi. Tabiiy – ilmiy ta’lim inson bilan tabiat o’rtasidagi munosabatni, uning tabiiy rivojlanish tamoyillari va qonuniyatlarini hamda o’zlashtirishning maqsadga muvofiq usullarini o’tkazadi. Texnologik ta’limda inson ilmiy – texnika yutuqlari, uning tamoyillari, metodlari, hozirgi zamon texnologiyasini o’zlashtiradi.Bu faqat ishda emas, balki turmushda, komunnikatsiya sohasida, madaniy hayotda ham kerak. Kadrlar tayyorlash milliy dasturining insonparvarona mohiyati shundaki, bunda ta’lim – shaxsni shakllantirish va rivojlantirish shakli va usullari sifatida qabul qilinadi. Bu o’qitish va tarbiyalash maqsadi, mazmuni, metodi va vositalarini aniqlashda hal qiluvchi rol o’ynaydi. U o’qituvchi bilan o’quvchi o’rtasida ta’lim jarayonidagi o’zaro munosabatlarida o’zgarish yasaydi, o’quvchilar faolligi va mustaqilligini oshirish o’zini o’zi kashf etishining sub’ekti bo’lib qoladi. Ta’limni ijtimoiylashtirish o’qitish sub’ekti – o’quvchiga o’z qobiliyati va ichki imkoniyatlarini ochishga yordam beradi. Milliy dasturning ijtimoiy mazmuni tufayli ta’limda yangi qadriyat o’z ifodasini topadi. O’quvchining shaxsiy qiziqishlari va intilishlari birinchi o’ringa chiqadi, bunda ta’lim oluvchi o’z imkoniyatlarini to’la ochishga muyassar bo’ladi. Mazkur, muammoda insonparvarlik ta’limi bilan ijtimoiylashtirish o’rtasidagi munosabat muhim ahamiyatga ega. Bu faqat masalaning mohiyatini belgilash uchun emas, balki ayni vaqtda ta’limda boshlangan ijtimoiy o’zgarishlarni amalga oshirishda va hayotga joriy etish yo’llari va vositalarini aniqlashga xam muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiylashtirish insonparvarlikning mohiyatini tushunib yetishga ko’maklashadi, insonni totalitarizm asoratlaridan halos etadi, o’zligini anglatadi. Bu maqsadga bilimsiz erishib bo’lmasligi ma’lum narsa.Ta’limni ijtimoiylashtirish insonni bu dunyoda borligini anglashga imkon beradi. U faoliyat usullarini anglash va samarali izlash, o’ziga, boshqalarga, tabiatga nisbatan uyg’un munosabatda bo’lish imkoniyatini beradi. Ta’lim jarayonini ijtimoiylashtirish natijasida o’quvchi inson mohiyatini anglaydi. O’z hayoti dovomida inson to’g’risida hosil qilingan tushunchalar asosida, shaxs xaqiqiy fuqaro bo’lib yetishadi. Insonparvarlikka asoslangan ta’lim – ijtimoiy fanlar va yondosh fanlarning funksiyalarini kengaytiradi, ta’lim jarayonini, mutaxassis shaxsi va uning dunyoqarashi yaxlitligini ta’minlaydi. Ta’limni insonparvarlashtirishdan kuzlangan asosiy maqsad yoshlarga tegishli bilim, ko’nikma, malaka, malaka berish, ularning insoniy dunyoqarashini shakllantirishdan iborat. U bo’lajak fuqarolar tomonidan insonlar faoliyatining turli sohalarida insonparvarlik g’oyasi va qadriyatlarini amalga oshirishning asosi bo’lib xizmat qiladi. Ta’limda metodologik hayot tajribasiga ziddiyatli holatlarda ijtimoiy moslashuv modelini ishlab chiqishni taqozo etadi: - ijtimoiy – shaxsiy hayot tajribasiga asoslangan muntazam davom etadigan jarayon hisoblanadi; - real vaziyatdan kelib chiqib, ziddiyatli holatlarida ijtimoiy moslashuv modelini ishlab chiqishni taqozo etadi; - mavjud amaldagi holatga doim moslashish jarayoni hisoblanadi; - shaxslararo aloqalarni qamrab oladi; - shaxsning shakllanish jarayonini yo’naltiradi. Ijtimoiy ta’lim (hamjamiyat orqali ta’lim berish) – tashabbuskor guruhlar, hamjamiyatlar, jamoalar, odamlarning o’zini o’zi boshqaradigan uyushmalari hayoti va ixtiyoriy faoliyatining bir qismi sifatida muntazam, uzluksiz ta’limni tashkil etish konstepsiyasi va amaliyoti. Ijtimoiy ta’lim konsepsiyasi quyidagi g’oyat muhim prinsiplarini o’z ichiga oladi:  u ayrim odamlarda ham, guruxda ham o’z kuchlariga ishonishni va ularga tayanishni rivojlantirishga qaratilgan;  u xamjamiyatda, xamjamiyat bilan birgalikda va xamjamiyat uchun ta’limning variantliligi prinsiplari asosida (ya’ni uning ob’ektiv xilma – xilligini e’tirof etish va ushbu xilma – xillikni ta’lim amaliyotida ruyobga chiqarish asosida) amalga oshirilgan uzluksiz ta’limni qo’llab – quvvatlaydi;  u xamjamiyatdagi odamlarning muammolari va ehtiyojlariga ta’lim jarayonining boshlang’ich nuqtasi deb munosabatda bo’ladi, shu sababli tug’ilayotgan ijtimoiy – iqtisodiy muammolarni mustaqil hal qilish maqsadida samarali o’qitish va konkret professional trening shakllarini ahamiyatli deb beriladi;  u ochiqdir va mushkul ahvolga tushib qolgan odamlar ehtiyojiga hamda bolalarning muammolariga ayniqsa hamdardlik bilan qaraydi, ularni pedagogika va psixologiya nuqtai nazaridan qo’llab – quvvatlashga qaratilgan maxsus maqsadlarni qo’yadi;  u mavjud maorif tizimining xilma – xil ta’lim xizmatlarini ta’minlash borasidagi ishini to’ldiradi va xar bir odamning aynan o’ziga kerakli va ta’lim standartlari hamda tasdiqlangan o’quv rejalari bilan belgilab qo’yilganiga qaraganda ancha keng ma’lumot olishga imkon beradi. Ijtimoiy ta’lim, birinchidan, o’qish va o’zini rivojlantirish turli shakllarda (faqat maktab yoki professional ta’lim shaklida emas) amalga oshirilishni va odamlar butun umr buyi mustaqil o’qishni davom ettirishlarini, ikkinchidan, ta’lim berish – davlatning mutloq vazifasi emas, balki butun jamiyat bu haqida g’amxo’rlik qilish va faoliyat ko’rsatishini tan olishga asoslangan. SHu sababli har qanday hamjamiyat o’z muammo hamda vazifalarini o’zini o’zi tashkil etish va o’zini o’zi boshqarish asosida hal qilish uchun turli (muqobil va variantli) ta’lim tizimlarini tashkil etish mumkin. Mamlakatimizning o’tgan yillaridagi mentalitetida ijtimoiy ta’limni tushinish mafkuraviylashtirilgan tarbiyadan, ta’limni ijtimoiy – siyosiy maqsadlar bilan chegaralab qo’yilgan tizim deb tasavvur qilishdan iborat edi. Jamiyatdagi o’zgarishlar ta’limga ham, hamjamiyatga ham, ularning o’zaro aloqasiga ham qarashlarni ancha kengaytirdi. Ta’lim va hamjamiyatlarga multimadaniy tizimlar deb qaraladigan bo’ldi, bu tizimlarda hamjamiyat individdan yuqori turib, uning rivojlanishini belgilamaydi, balki turli individlar birgalikda hayot kechiradigan, turli odamlarning birgalikdagi harakatlari amalga oshadigan jonli makon deb hisoblanadi. Bunga guruhlar: ota – onalar (bolalar bilan birga); ta’limning konkret shakllaridan manfaatdor bo’lgan ishbilarmon odamlar va tadbirkorlar; o’z ta’limini takomillashtirishdan va o’z bilimlarini rivojlantirishdan manfaatdor bo’lgan hamma odamlar (ya’ni, mutaxassislar va mutaxassis bo’lmaganlar) kiritilish i mumkin. Hamjamiyatda, hamjamiyat orkali va hamjamiyat uchun shunday tushiniladigan ta’lim – jarayonlariga kiritilgan (shu jumladan majburiy o’rta ta’lim doirasida ham) odamlar aloqalari va birgalikdagi harakatlarning bevosita amal qiluvchi, dinamik ijtimoiy – madaniy va ijtimoiy ta’lim tizimidir. Bu, shuningdek, ‘‘quyidan’’ chiqadigan shaxsiy ta’lim ehtiyojlarining, qiziqishlarining va tashabbuslarining (xolbuki davlatga qarashli ta’lim tuzilmalari ‘‘yuqoridan’’ chiqadigan sotsial – ta’lim manfaatlari va maqsadlaridir) namayon bo’lish va o’zini o’zi ro’yobga chiqarish sohasi hamdir . Adabiyotlar 1. Egamberdiyeva H.M. «Ijtimoiy pedagogika» (darslik) - T., 2009 y. 2. Mavlonova R. va boshkalar “Ijtimoiy pedagogika” (O’kuv kullanma) - T., 2009 y. 3. Galaguzova M. A. Sotsialnaya pedagogika (Uchebnoye posobiya) - M., 4. Xarlamov I.F. Pedagogika v voprosax i otvetax (Uchebnoye posobiya) -1. Munavvarov A.K. Pedagogika (O’quv qullanma). - T., 1996 u. 5. Munavvarov A.K. Pedagogika(o`quv qo`llanma). - T., 1996 u. 6 .Munavvarov A.K. Oila pedagogikasi (o`quv qo`llanma a). - T., 1994 u. 7. Yo‘ldoshev J. Ta’lim yangilanish yo‘lida (o`quv qo`llanma). - T., 2000 u. 8 . Podlasыy I L .Pedagogika. V 2x kn. (o`quv qo`llanma). - M., 2003 g. 9.Yu.Asadov, R.Musurmanov.O’smirlar deviant hatti-harakatning ijtimoiy psixologik xususiyatlari T;-Sano-standart-2011

Ijtimoiy-pedagogik tadqiqotlar. Ijtimoiy pedagogik faoliyat metodikasi va texnologiyasi

Купить