Informatika va axborot texnologiyalari fanidan nazorat qilish shakllari va turlari

Informatika va axborot texnologiyalari fanidan
nazorat qilish shakllari va turlari
Raja
1 O’quv fani (moduli) ning maqsad va vazifalari
2Turbo Pascal dsasturlash tilida misol va masalalarni ishlay olishi:
3 Moduldan foydalanish
4 Xulosa 
5 Foydalanilgan adabiyotlar O’quv   fani   (moduli)   ning   maqsad   va   vazifalari   ,o’zlashtirish   natijasi
Kasb   hunar kollejida	 o‘qitiladigan	 Informatika	 umumiy	 o‘rta	 ta’lim	 maktablaridagi
informatika	
 o‘quv	 kursining	 uzviy	 davomi	 hisoblanadi.   U,	 ayniqsa,	 9–sinfdagi
informatika	
 o‘quv	 fani	 bilan	 mantiqan	 bog‘langan	 bo‘lib,	 yagona	 o‘quv	 kursini
tashkil	
 etadi.   Kasb-hunar	 kollejlarida	 «Informatika	 va	 axborot	 texnologiyalari»
fanini	
 	o‘qitishning   bosh   maqsadi   o‘quvchilarga	 	informatika	 	va	 	axborot
texnologiyalarini	
 kasbga	 yo‘naltirilgan	 holda	 o‘qitish,	 asosan	 ularning	 amaliy
jihatlari	
 haqida	 bilim	 berish,	 zamonaviy	 kompyuterlarning	 dasturiy	 ta’minoti,	 shu
jumladan,	
 amaliy	 va	 xizmat	 ko‘rsatuvchi	 dasturlar	 bilan	 ishlash	 malakasini	 hosil
qilish,	
 axborot–kommunikastiya	 texnologiyalaridan	 o‘z	 kasbiy	 faoliyatlarida	 unumli
foydalana	
 olish	 ko‘nima	 va	 malakalarini	 shakllantirishdan	 iborat   .Umumiy	 o‘rta
ta’lim	
 maktablaridan	 farqli	 ravishda	 kasb	 – hunar	 kollejida	 o‘quvchilarning	 mustaqil
bilim	
 olishi,	 mantiqiy	 tafakkurini	 rivojlantirish	 o‘qituvchining	 diqqat	 markazida
bo‘lmog‘i	
 kerak.	 Shu	 maqsadlarni	 ko‘zlab	 pedagogik	 jarayonda	 ma’ruza,	 seminar
munozara,	
 konferenstiya,	 muammoli	 hamda	 va	 boshqa	 noan’anaviy	 darslardan,
o‘qitishni	
 	faollashtiruvchi	 	metodlardan	 	keng	 	foydalanish	 	kerak..
Shu	
 bilan	 bir	 qatorda	 mavzular	 mazmuni	 bilan	 aloqador	 turli	 manbalar	 ustida
mustaqil	
 ishlash,	 Internet	 ma’lumotlaridan	 tabiiy	 ob’ektlardan   keng	 foydalanish ,
ular	
 ustida	 kuzatish,	 tajribalar	 olib	 borish,	 laboratoriya,	 amaliy	 mashg‘ulotlar,
ekskursiyalar	
 	o‘tkazishga	 	ham	 	alohida	 	ahamiyat	 	berish	 	zarur.
Kasb-hunar	
 kollejida	 kimyoni	 o‘qitish	 yagona	 o‘quv	 dasturi	 asosida	 tashkil	 etilsa
ham	
 u ikki	 yo‘nalishda	 amalga	 oshiriladi.Yuqoridagilardan	 tashqari	 o‘quvchilarning
qobiliyatlari,	
 qiziqishlarini	 hisobga	 olgan	 holda	 ular	 bilan	 induvidual	 ishlash	 sinfdan
tashqari	
 mashg‘ulotlar   olib	 borishi ,	 adabiyotlar	 tavsiya	 etish,	 kechalar	 o‘tkazishni
rejalashtirish	
 	lozim.Kasb-hunar	 	kollejida	 	kimyoni	 	o‘qitish	 	O‘zbekiston
Respublikasining	
 «Ta’lim	 to‘g‘risida»	 gi	 qonuni,	 Kadrlar	 tayyorlash	 milliy	 dasturi
asosida	
 olib	 boriladi.
Vazifalari axborotni turlari,	 ularni	 tasvirlash,	 saqlash,	 ishlov	 berish	 va	 uzatish	 yo‘llarini,
axborotning	
 sifat	 ko‘rsatkichlari,	 jamiyatda	 axboriy	 jarayonlar,   axborotlashgan
jamiyat ,	
 axboriy	 madaniyat,	 jamiyatni	 axborotlashtirishning	 xuqukiy	 asoslari,
axborotlashgan	
 jamiyatning	 moddiy	 va	 texnologik	 negizlari,	 jamiyatning	 axborot
resurslari,	
 axborot	 xavfsizligi,	 axboriy	 xuquq	 va	 etika,	 o‘z	 kasbiy	 faoliyatda
axborotning	
 roli	 va	 ahamiyatini,	 informatika	 va	 axborot	 texnologiyalarining
axborotlashgan	
 jamiyatdagi,	 hususan	 o‘z	 kasbiy	 soxasidagi	 o‘rni,	 roli	 va	 vazifalarini
bilishi	
 va	 ular	 haqida	 tushunchalarga	 ega	 bo‘lishi;
tizimli	
 dasturiy	 ta’minot	 va	 uning	 turlarini,	 operastion	 tizim	 va	 uning	 qobigi	 ostida
ishlovchi	
 dasturlarni	 bilishi   va	 ular	 bilan	 ishlay	 olishi ,	 zamonaviy	 operastion
tizimlar	
 haqida	 ma’lumotlarga	 ega	 bo‘lishi,   WINDOWS   operastion	 tizimining	 yangi
versiyalarida	
 ishlay	 olishi,	 LINUX-operastion	 tizimi,	 uning	 imkoniyatlari,
qo‘llanilish	
 doirasi,	 hususiyatlari	 va	 afzalliklari	 haqidagi	 bilimlarga	 ega
bo‘lishi;grafik	
 ob’ektlar	 va	 ularni	 kompyuterda	 tasvirlash   usullarini ,	 kompyuter
grafikasi	
 va	 uning	 turlarini,	 tasvirlarni	 grafik	 muxarrir	 uskunalari	 (skaner,	 grafik
planshet)	
 yordamida	 kiritish	 va	 qayta	 ishlash	 yo‘llarini,	 rastrli	 va	 vektorli
grafikaning	
 dasturiy	 ta’minotini	 bilishi,	 PhotoShop,	 CorelDraw	 dasturlaridan	 birida
ishlay	
 olishi,	 ikki	 va	 uch	 o‘lchovli	 grafika	 xaqida	 bilimga	 ega	 bo‘lishi	 va	 o‘z	 kasbiy
faoliyatida	
 grafik	 dasturlaridan	 foydalana	 olish	 malakalariga	 ega	 bo‘lishi;amaliy
dasturlar	
 va	 ularning	 turli	 kasbiy	 sohalarda	 qo‘llalanilishi,	 nashriyot	 tizimlari	 hakida
ma’lumotga	
 ega	 bo‘lishi,	 o‘z	 kasbiy	 sohasi-dan	 kelib	 chiqqan	 holda	 turli	 soxalarda
qo‘llaniladigan	
 dasturlar	 (PageMaker,	 1S:	 Bugalteriya,	 BEM,	 muhandislik	 grafikasi
dasturlari	
 – AvtoCad,	 MathCAD	 va	 boshqa	 dasturlar)	 haqida	 ma’lumotga	 ega
bo‘lishi	
 va	 ulardan	 birida	 ishlay	 olish	 malakalariga	 ega	 bo‘lishi;
Turbo	
 Pascal	 dsasturlash	 tilida	 misol	 va	 masalalarni	 ishlay	 olishi: zamonaviy dasturlash	 tillari	 va	 ularning	 tasnifi,	 dasturlash	 tilining	 asosiy
tushunchalari   va	
 operatorlarini ,	 obektga	 mo‘ljallangan	 dasturlash	 xaqida	 bilimga	 ega
bo‘lishi,	
 Delphi	 dasturlash	 tili	 va	 uning	 ishchi	 muhiti	 bilan	 ishlay	 olishi,
komponentlar	
 palitrasi	 va	 uning	 bo‘limlari	 va	 ayrim	 komponentlari	 bilan	 ishlay
olishi,	
 Delphi	 dasturi	 strukturasi,	 loyiha	 va	 modullar	 tuzishga	 oid	 masalalarni	 hal
qilishni,	
 Delphida	 prostedura	 va	 funkstiyalar	 bilan	 ishlay	 olishi,	 Delphi	 dasturlash
tilining	
 grafik	 imkoniyatlari	 oid	 dasturlar	 tuzish	 va	 ularni	 kompyuterga	 kiritib	 taxlil
qilish,	
 o‘z	 kasbiy	 sohasiga	 oid	 uncha	 murakkab	 bo‘lmagan	 masalalarni	 dasturini
tuzish	
 va	 kompyuterda	 natijasini	 ola	 bilish	 malakalariga	 ega	 bo‘lishi;
Web-dizayn	
 va	 uning	 dasturiy	 ta’minoti,	 Flach	 texnologiyasi	 yordamida	 Web-sahifa
yaratish	
 va	 bezashni,	 Web-sahifalarga	 rasmli,	 grafikli	 ma’lumotlarni	 turli	 usullarda
joylashtirish	
 va	 bezash	 usullarini,	 Web-sahifalarda	 formalar	 o‘rnatish	 usullarini,
tovushli	
 ma’lumotlarni	 joylashtirishni,	 Web-	 sahifalar	 orasida	 aloqalarni	 o‘rnatish
imkoniyatlarini	
 	bilishlari	 	va	 	amaliyotda	 	qo‘llay	 	olishlari;
fayllarni	
 arxivlash	 usullari	 va	 arxivator	 dasturlar	 bilan	 ishlashni	 bilishi;
kasbiy	
 	soxasiga	 	oid	 	sodda   masalalarning	 	modellarini	 	tuza	 	olishi;
multimediya	
 texnologiyasi	 va	 telekommunikastiya   vositalarini	 bilishi	 va	 ulardan
foydalana	
 olish	 ko‘nikmalariga	 ega	 bo‘lishi;shaxsiy	 elektron	 manzil	 (elektron
pochta)	
 ochish   va	 u	 bilan	 ishlash,	 Internet	 tarmog‘ida	 axborot	 izlash
tizimlaridanfoydalana	
 olish	 malakalariga	 ega	 bo‘lish;Yuqoridagilardan	 tashqari
o‘quvchilarning	
 qobiliyatlari,	 qiziqishlarini	 hisobga	 olgan	 holda	 ular	 bilan
induvidual	
 ishlash	 sinfdan	 tashqari	 mashg‘ulotlar	 olib	 borishi,	 adabiyotlar	 tavsiya
etish,	
 	kechalar	 	o‘tkazishni	 	rejalashtirish	 	lozim.Kasb-hunar
kollejida   informatika   o‘qitish	
 O‘zbekiston	 Respublikasining	 «Ta’lim	 to‘g‘risida»	 gi
qonuni,	
 Kadrlar	 tayyorlash	 milliy	 dasturi	 asosida	 olib	 boriladi.
Modulni	
 tashkil	 etish	 va	 o’kazish	 bo’yicha	 tavsiyalar	  ―Axborotlashtirish va	 kutubxonashunoslik	 kursi	 ma‘ruza	 va	 amaliy	 mashg‗ulotlar
shaklida	
 olib	 boriladi.	 Kursni	 o’qitish	 jarayonida	 ta‘limning	 zamonaviy	 metodlari,
pedagogik	
 texnologiyalar	 va	 axborot-kommunikatsiya	 texnologiyalari	 qo’lanilishi
nazarda	
 tutilgan:
  -ma‘ruza
 darslarida	 zamonaviy	 kompyuter	 texnologiyalari	 yordamida	 prezentatsion
va	
 elektron-didaktik	 texnologiyalardan;	 
-o’tkaziladigan	
 amaliy	 mashg‗ulotlarda	 texnik	 vositalardan,	 ekspressso‗rovlar,	 test
so’rovlari,	
 aqliy	 hujum,	 guruhli	 fikrlash,	 kichik	 guruhlar	 bilan	 ishlash,	 kollokvium
o’tkazish,	
 va	 boshqa	 interaktiv	 ta‘lim	 usullarini	 qo’llash	 nazarda	 tutiladi.	 Modulning
o’quv	
 rejadagi	 boshqa	 modullar	 bilan	 bog’liqligi	 va	 uzviyligi	 
―Axborotlashtirish	
 va	 kutubxonashunoslik	 moduli	 mazmuni	 o’quv	 rejadagi
―Elektron	
 kutubxona	 menejmeynti	 va	 
―Ma‘lumotlar	
 bazasini	 boshqarish	 tizimlari	 o’quv	 modullari	 bilan	 uzviy
bog‗langan	
 holda	 pedagoglarning	 axborot-kutubxona	 tizimlari	 uchun	 maxsus	 dastur
yaratish	
 bo’yicha	 kasbiy	 pedagogik	 tayyorgarlik	 darajasini	 oshirishga	 xizmat	 qiladi.
Modulning	
 oliy	 ta limdagi	 o’rni	 Modulni	 o’zlashtirish	 orqali	 tinglovchilar	‟
axborotlashtirish	
 va	 kutubxonashunoslik	 ta‘minotlarini	 o’rganish,	 amalda	 qo’llash
va	
 baholashga	 doir	  kasbiy	 kompetentlikka	 ega	 bo’ladilar . Xulosa
      Respublikamizning	 ijtimoiy	 siyosiy,	 iqtisodiy,	 madaniy,	 marifiy	 hayotida	 yuz
berayotgan	
 islohotlar,	 O’zbekiston	 Respublikasining	 “Ta’lim	 to’g’risida”gi
qonuni,	
 “Kadrlash	 tayyorlash	 milliy	 dasturi”	 hamda	 uzluksiz	 ta’lim	 tizimining
barcha	
 bosqichlari	 uchun	 joriy	 etilgan	 ta’limning	 davlat	 standartlari,	 umumiy
o’rta	
 ta’limning	 yangi	 dasturlarining	 muvaffaqiyatli	 hal	 qilishi,	 tayyorlanayotgan
yetuk	
 mutaxassislarning	 sifatiga	 ham	 bog’liqdir.	 Hozirgi	 kunda	 kasb-hunar
kollejlari	
 o’quvchilariga	 “Informatika	 va	 AT”	 fanini	 kasbga	 yo’naltirgan	 holda
o’qitish	
 	metodikasini	 	pedagogika	 	sohasiga	 	tadbiq	 	qilish	 	bo’yicha
respublikamizda	
 olib	 borilayotgan	 izlanishlar	 e’tiborga	 loyiq.	 Kundalik	 xabarlar
yangiliklar	
 bir	 necha	 soniya	 ichida	 butun	 dunyoga	 tarqaladi.	 Bu	 esa	 bugungi	 kun informatika va	 axborot	 texnologiyalarining	 xar	 bir	 sohasiga	 kirib	 borganligini
ko’rsatadi.	
 Predmetlararo	 bog’lanishning	 turlari	 shakllari	 va	 mazmunini
namoyon	
 qilish	 jarayonida	 o’quvchilarning	 boshqa	 fanlarni	 qanday	 qanday
darajada	
 o’zlashtirganligi	 aniqlanadi	 va	 o’rganilayotgan	 materiallarning
mohiyatini	
 to’la	 va	 chuqur	 anglab,	 tushunib	 etishni	 ta’minlaydi.	 Dissertasiya
ishining	
 asosiy	 mavzusi	 va	 maqsadi	 “kasb-hunar	 kollejlarida	 informatika	 va	 AT
fanini	
 kasbga	 yo’naltirgan	 holda	 o’qitish	 metodikasi”	 deb	 nomlangan	 va	 uning
maqsadi	
 o’quvchilarga	 informatika	 fani	 yordamida	 o’z	 kasblariga	 doir
masalalarni	
 zamonaviy	 texnikani	 qo’llab	 ishlatishga	 o’rgatishdan	 iborat.
Shundan	
 kelib	 chiqqan	 holda	 tanlangan	 mavzular	 bo’yicha	 ilmiy	 tadqiqot	 ishlari
olib	
 borildi.	 Olib	 borilgan	 ishlar	 kasb-hunar	 kollejlarida	 informatika	 va	 AT
fanini	
 kasbga	 yo’naltirgan	 holda	 o’qitish	 metodikasi	 ochib	 berish	 va	 o’quv
jarayoniga	
 qo’llash	 borasida	 olib	 borilgan	 izlanishlarimiz	 natijasida	 quyidagi
xulosalarga	
 kelindi:	 1.	 Zamonaviy	 pedagogik	 texnologiyalarni	 ta’lim	 jarayoniga
tadbiq	
 qilish	 muammolariga	 bag’ishlangan	 pedagogik,	 psixologik,	 nazariy	 va
ilmiy	
 metodik	 72	 adabiyotlar,	 dissertasiyalar	 tahlil	 qilindi	 va	 nazariy	 jixatdan
o’rganilib	
 o’rganilayotgan	 mavzu	 dolzarbligi	 asoslandi.	 
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
www.gov.uz	
 – O’zbekiston	 Respublikasi	 Davlat	 Hokimiyati	 portali.
  www.pedagog.uz	
 – Pedagogika	 ta'lim	 muassasalari	 portal
  www.edu.uz	
 – O’zbekiston	 Respublikasi	 Oliy	 va	 O’rta	 maxsus	 ta'lim	 vazirligi
portal