ingliz tili grammatik mavzularini leksika va fonetika bilan bog’lagan holda, interfaol va an’anaviy metodlar - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	74.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

ingliz tili grammatik mavzularini leksika va fonetika bilan bog’lagan holda, interfaol va an’anaviy metodlar

Купить

MUNDARIJA Kirish …………………………………………………………… …3-6 I BOB . O’quv jarayonida pedagogik texnologiyalarni qo’llashning ta’lim sifatini oshirishdagi ahamiyati I.1. Pedagogik texnologiya usulida ta’lim maqsadlarini aniqlashtirish………………………………………………………..7-16 I.2. O’qitishning Interfaol metodlari bilan an’anaviy o’qitish metodlarining hamkorligi………………………………....17-25 II BOB Grammatikani o’rgatishda pedagogik va axborot texnologiyalarini qo ’ llanishining samaradorligi . II.1 Grammatik mavzularni o’qitishda uzviylik va uzluksizlik……26-29 II.2 6-sinf darsliklarida berilgan grammatik mavzularni yangi pedagogik va axborot texnologiyalari asosida tushuntirishdagi afzalliklar…………..30-37 Xulosa ……………………………………………………………...38-40 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati ………………………………41 Ilovalar ……………………………………………………………..4

Kirish Ta’lim jarayoni tubdan o’zgarmoqda. Har bir o’quvchining qiziqishi, qobiliyati, bilim olish salohiyati inobatga olingan holda, ta’lim jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalar, oqitishning interfaol usullari keng qo’llanilmoqda. Bundan ko’zlangan asosiy maqsad – yoshlarni shaxs sifatida shakllantirish, ongini o’stirish, dunyoqarashini boyitishdir. Zero, yoshlarning ma’naviyatini yuksaltirish, ularda e’tiqod, Vatan tuyg’usini kamol toptirish tarbiyaning ustuvor yo’nalishlaridandir. Ta’limni tarbiyadan, tarbiyani esa ta’limdan ajratib bo’lmaydi – bu sharqona qarash, sharqona hayot falsafasi. “Bu haqda fikr yuritganda, men Abdulla Avloniyning “Tarbiya biz uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat masalasidir” degan chuqur ma’noli so’zlarini eslayman.

yoshlarimizning ma’naviy olamida bo’shliq vujudga kelmasligi uchun ularning qalbi va ongida sog’lom hayot tarzi, milliy va umumilliy qadriyatlarga hurmat-ehtirom tuyg’usini bolalik paytidan boshlab shakllantirishimiz zarur. Ayni shu vazifa bizdan katta mas’uliyatni talab etadi. Bugun shiddat bilan o’zgarib borayotgan murakkab zamonda globallashuv davrida yashamoqdamiz. Yuksak texnologiyalar rivojlanib, inson tafakkuri boyib bormoqda, axborot almashish tez suratlarda rivoj topayotir. Hozir yer yuzining qaysi burchagida qanday voqea ro’y bergani haqida zum o’tmay xabar topish imkoni bor ” – de ydi prezidenti mi z Islom Karimov o’zlarining “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarlarida. 1 Mavzuning dolzarbligi – Pedagog uchun tajriba almashish, malaka oshirish doimiy ehtiyoj hisoblanadi. Zot

pedagogik texnologiyalar loyihalarini ishlab chiqish va ilmiy tajribada sinovdan o’tkazish, ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishni taqozo etadi. 1 Bu hujjatlarda kadrlar tayyorlash va uzluksiz ta’lim tizimini mustaqillik yillarida erishilgan yutuqlar bilan bir qatorda mavjud kamchilik va muammolar ham ko’rsatilgan. Jumladan: “Maktablar va boshqa o’quv yurtlarida ta’lim jarayonining o’zidagi va o’qitish uslubiyotidagi kamchiliklar oqibatidagi o’quvchilarda mustaqil fikrlash qobiliyati rivojlanmay qolayotganligi; umumiy o’rta ta’limning amaliy yo’nalganligi, mehnat ko’nikmalari shakllanish, kasbga yo’naltirilganlik darajasi yetarli emasligi; o’quvchilarning bilish faoliyatini boshqarish va bilim darajasini baholash tizimida obyektivlik va tezkorlik ta’minlanmayotganligi; o’qituvchilar,

Tadqiqotning obyekti – Ingliz tili grammatikasi, Vocabulary in Use, Ingliz tili (kasb-hunar kollejlari uchun), 5-9 sinf “Fly High” darsliklari. Tadqiqotning predmeti – Grammatik mavzularni o’qitishda yangi pedagogik va axborot texnoloyilarini qo’llanishining analizi. Tadqiqotning metodologik asosi – Bitiruv Malakaviy Ishini yozishda Prezidentimiz Islom Karimovning “Barkamol avlod orzusi”, “Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori”, “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarlaridan, gazetadagi maqolalaridan, ilmiy maqolalardan, Prof. M.X. Taxtaxodjayeva, Malla Ochilov, Bibixol Xidirova, X.Rashidovlarning ilmiy tadqiqotlariga suyanildi. Tadqiqotning usuli – Bitiruv Malakaviy Ishida qiyosiy tipologik va statistik metodlardan foydalanildi. Tadqiqotning maqsadi - yangi pedagogik te

I bob. O’quv jarayonida pedagogik texnologiyalarni qo’llashning ta’lim samaradorligini oshirishdagi ahamiyati I.1 Pedagogik texnologiya usulida ta’lim maqsadlarini aniqlash. Pedagog uchun tajriba almashish, malaka oshirish doimiy ehtiyoj hisoblanadi. Zotan, o’qituvchining o’zi dars beradigan fan bo’yicha eng so’nggi yangiliklar qatori kundalik ijtimoiy – siyosiy voqealardan xabardor bo’lib borishi mashg’ulotlarning samaradorligini ta’minlaydi. Bunda mutaxassisning internet tarmog’idan foydalana olish malakasiga ega bo’lish muhim ahamiyatga ega. Binobarin, zamonaviy o’qituvchining mustaqil tarzda uzluksiz malakasini oshirib borishi, kundalik darsga tayyorlanish mashg’ulotlari qatorida turishi lozim. Shuni ta’kidlash lozimki, kadrlar tayyorlashni yangilash vazifalarini mavjud o’qitish usulla

Pedagogik texnologiya ijtimoiy zarurat bo’lganligidan dastavval AQSH da 70-yillarda falsafaning bixiviorizm oqimi zaminida yuzaga kelib, boshqa rivojlangan mamlakatlarga tez tarqalib ketdi. 1 Pedagogik texnologiyani o’quv jarayoniga olib kirish zarurligini MDH ga kiruvchi davlatlar ichida birinchilar qatorida har tomonlama ilmiy asoslab bergan rossiyalik olim V.P.Bespalko ning fikricha, “Pedagogik texnologiya - bu o’qituvchi mahoratiga bog’liq bo’lmagan holda pedagogik muvaffaqiyatni kafolatlay oladigan o’quvchi shaxsini shakllantirish jarayoni loyihasidir” 2 Rossiya olimlaridan B.M.Monaxov: “Pedagogik texnologiya – avvaldan rejalashtirilgan natijalarga olib boruvchi va bajarilishi shart bo’lgan tartibli amallar tizimidir”, degan qisqacha ta’rifni bera turib, uning asosiy xususiyatlariga e

jarayoniga yangicha yondashuv bo’lib, pedagogikada ijtimoiy muhandislik ong ifodasidir. U pedagogik jarayonni texnika imkoniyatlari va insonning texnikaviy tafakkuri asosida standart holga solib, uning optimal loyihasini tuzib chiqish bilan bog’liq ijtimoiy hodisadir.” 1 Birlashgan millatlar tashkilotining nufuzli idoralaridan YUNESKO ning ta’rifi bo’yicha, “Pedagogik texnologiya – bu bilim berish va uni egallashda texnika va inson resurslarini o’zaro uzviy bog’liq holda ko’rib, butun ta’lim jarayonini loyihalashda va amalga qo’llashda majmuali yondashuv usulidan foydalanishdir” 2 Pedagogik texnologiya, umuman olganda, reproduktiv dars berishga asoslangan bo’lib, undagi o’quv jarayoni o’quvchilarga aniq holatlardagi harakatlarni egallashga yo’naltirilgan. Pedagogik texnologiyadagi reproduk

hosil bo’lib, texnologiyalashtirilgan integrativ uslubdir. Uni pedagogik texnologiya deyilmoqda. Rivojlangan mamlakatlarda ta’limning turli darajalari uchun (reproduktiv, mahsuldor, tadqidiy-ijodiy) pedagogik texnologiya variantlari ishlab chiqilgan. Keng ko’lamda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari ta’limning ilg’or texnologiyalarini o’rganish va o’quv tarbiya jarayoniga joriy etishni taqozo qiladi. Bu o’z navbatida pedagog xodimlardan ta’lim sohasiga texnologik yondashuvni, pedagogik texnologiya usulini egallashni va O’zbekistonning milliy, ma’naviy-madaniy xususiyatlari, ta’rixiy ilg’or an’analarini hisobga olgan holda pedagogik amaliyotda qo’llash va rivojlantirishni talab etadi. 1 O’quv jarayoni texnologiyasi alohida olingan bitta darsga, bitta mavzuga yoki o’quv predmetining bir

samaradorligini oshirishga erishayotgan maktablarning tajribasida ham yaqqol ko’rinadi. Ilg’or pedagogik texnologiyalar tizimini yaratish va undan samarali foydalanishning asosiy omillari quyidagilardan iborat: Maktab jamoasi ijodiy muhit yaratish orqali pedagog hodimlar orasida tashabbuskorlik va yangilikka bo’lgan qiziqishni oshirish eng muhim omildir. Bunda o’qituvchilarning izlanuvchanlik faoliyatlarini rag’barlantirish, ularni har tomonlama qo’llab quvvatlash mehanizmini ishlab chiqish alohida ahamiyatga ega. Tabiiy savol tug’iladi: maktabda ta’lim - tarbiya jarayonini boshqarishning ilmiy – metodik asosi hisoblangan uzluksiz metodik xizmat ko’rsatish tizimini takomillashtirish uchun qanday vazifalarni bajarish kerak ? Ilg’or pedagogik tajribalar, axborot – kommunikatsion texnologiyal

muvofiqlashtiruvchi guruh, Fanlararo bog’lanishni takomillashtiruvchi guruh, Ilmiy-metodik ko’nikmalarni takomillashtiruvchi guruh) kabi yangi jamoatchilik birlashmalari ishini yo’lga qo’yish maqsadga muofiq bo’ladi. O’quvchilarda tashabbuskorlik va mustaqillikni, bilimlarni puxta va chuqur o’zlashtirishni, zarur malaka va ko’nikmalarni, ularda kuzatuvchanlikni, tafakkur va bog’lanishli nutqni, xotira va ijodiy tasavvurni tarbiyalashga imkon beruvchi didaktik prinsip- bu ta’limdagi faollikdir. Faollik mezonlari onglilik pinsipi bilan bevosita aloqador. Chunki faollik bor joyda onglilik bo’ladi. Yangi pedagogik leksikoni qatoridan allaqachonlar “innovatsiya” tushunchasi keng o’rin olgan. Bu tushuncha “yangilik”, “isloh” tushunchalarini anglatadi. Keng ma’noda qaraganda ta’lim tizimidagi har

Har qanday pedagogik yangilik zamirida biron-bir g’oya yotadi. G’oya asosida esa o’qituvchining bolalar bilan o’zaro harakati yotadi, ya’ni: sinfda psixologik birlik vaziyatini yaratish; har bir o’quvchi o’z shaxsini o’zi namoyon etishini ta’minlash; har bir metodik yondashuv uchun o’ziga xos muloqot yo’lini tanlash; o’quvchilar tashabbusini zimdan boshqarib borish va boshqalar. Bunda o’qituvchi har bir o’quvchi qalbiga kirib borish uchun o’zining didaktik usullari, tashkiliy shakllari orqali yo’l topadi. Darsdagi o’quvchilar faoliyatiga nafaqat o’qituvchilar faoliyatiga, balki o’quvchilar ham rahbarlik qiladi. Avvalo, a’lochi o’quvchi, keyin boshqa o’quvchilar ham o’qituvchi topshirig’iga binoan nima ish qilganini aytadi va qolgan o’quvchilarni orqalaridan ergashtiradilar. Bunday “izohli

- bilimlarni mustaqil egallash malakalari shakllanadi; - shaxsning jamiyatda o’z o’rnini tezroq topib olishi uchun muhit yaratiladi. Buning uchun biz o’quvchiga “sen buni bilishing kerak” degan da’vatdan “menga bu zarur va men buni bilishga, uni hayotga qo’llashga qodirman” degan ichki ishonch va intilishni uyg’otishga o’tishimiz kerak. 1 Ilg’or pedagogik texnologiya – muayyan muddatga mo’ljallangan, ta’lim jarayoni ko’proq ta’lim oluvchi shaxsiga qaratilgan, faollashtiruvchi metodlar va zamonaviy ta’lim vositalaridan foydalangan holda o’quv maqsadiga erishishni kafolatlaydigan ta’lim berish jarayonidir. Ta’lim jarayoni elementlaridan biri bo’lgan ta’lim metodlariga alohida to’xtalib o’tmoqchimiz. Avvalambor “metod” so’ziga ta’rif beramiz. Metod – grekcha “Metodos” so’zidan olingan bo’lib,

Shu bois, ta’lim jarayonida nazariy bilim va amaliy ko’nikmalarni shakllantirish, o’quv materiallarini turli ko’rinishlarda, turli sezgi organlari orqali qabul qilnishi va idrok etilishini ta’minlash – ta’lim samaradorligini oshirishning muhim omili hisoblanadi. Butun dunyoda ta’lim jarayonida qo’llaniladigan pedagogik texnologiyalarning 100 dan ortiq metodlari mavjuddir. Shunga ko’ra ta’lim hoh an’anaviy, hoh interfaol shakllarda olib borilmasin, dars davomida ta’limning sinalgan 11 ta metodlari: ma’ruza, to’rt pog’onali, aqliy hujum, kichik guruhlarda ishlash, rolli o’yin, ishbop o’yin, davra suhbati, muammoli vaziyat, baxs – munozara, loyiha, yo’naltiruvchi matn kabi metodlaridan foydalanish, ularni o’rnida qo’llash muhim ahamiyat kasb etadi. Malumki, ma’ruzada ma’lumotlar faqat eshitis

metodlarni amalga oshirib, ta’lim oluvchilarning bilimlarini mustahkamlash kerak. Har qanday holatda ham nazariy dars jarayonida, masalan faqat ma’ruza o’qiladigan vaqt tahminan 20 daqiqadan oshmasligi kerak. Chunki o’rganishning dastlabki 20 daqiqasi eng samarali, 20 daqiqadan keyin esa o’rganishni davom ettirish motivatsiyasi tezda pasaya boshlaydi. 1 1 X. Rashidov, X. Xabib, G. Yeldasheva, A. Zakirov “Kasbiy pedagogika” blokini o’qitish metodikasi. Toshkent- 2007, 46-bet. 16

I.2 Interfaol metodlar bilan an’anaviy o’qitish metodlarining hamkorligi O’nlab yillar o’tkazilgan tadqiqotlar natijasi shuni ko’rsatadiki, an’anaviy dars ta’limning samarali modellaridan biri bo’lib qolmoqda. O’quv materiallari yangi va ancha murakkab bo’lganda, an’anaviy dars – ko’p hollarda ta’lim jarayonining birdan-bir samarali modeli bo’lib qolmoqda. Ma’lumki, an’anaviy darsda ta’lim jarayonining markazida ta’lim beruvchi turadi. Ya’ni, ta’lim jarayonida ta’lim beruvchi ta’lim oluvchiga nisbatan faol ishtirok etadi. Shu bois, ba’zida an’anaviy darsni markazida ta’lim beruvchi turgan o’qitish modeli deb ham atashadi. An’anaviy darsning asosiy maqsadi – dars mavzusining asosiy mazmunini, tushuncha va faktlarini ta’lim beruvchi tomonidan ta’lim oluvchilarga yetkazish va tushuntirishdan

 Fikrlarni qisqa va lo’nda ifodalash  Rag’barlantirish  Notiqlik, ravon tilda gapirish va talaffuz Fikrni sodda tilda bayon etish – o’z fikrini sodda ifodalash – ta’lim beruvchining eng muhim fazilatlaridan biridir. O’z fikrini murakkab tilda ifodalash – ziyolilik va profissionalizm belgisi hisoblanmaydi. O’z fikrini sodda tilda ifodalash – ta’lim oluvchiga mos ravishda gapirish demakdir. Sodda tilda gapirishga quyidagilar vositasida erishiladi.  Aytilgan fikrni ko’rgazmali qilib yetkazish  Fikrni qisqa gaplar vositasida ifodalash  Oddiy so’zlarni ishlatish  Atamalar ma’nosini tushuntirib ketish  Chet tilidan kirib kelgan so’zlarni iloji boricha ishlatmaslik, ishlatilgan taqdirda ushuntirib berish  Sodda tuzilishga ega bo’lgan gaplarni ishlatish  Faol fe’llarni ishlatish “To’rt p

1. “Tushuntirish” bosqichida pedagog ta’lim oluvchilarga avval oddiy operatsiya bosqichini tushuntirib beradi 2. “Nima qilish kerakligini ko’rsatib berish” bosqichida pedagog ta’lim oluvchilarga topshiriqni qanday bajarish kerakligini amalda ko’rsatib beradi. 3. Uchinchi bosqichda ta’lim oluvchilar pedagog ko’rsatgan ish harakatlarni takrorlaydi. Pedagog ta’lim oluvchilar bajarayotgan harakatlar yuzasidan o’z fikrini bildirib, xatolarini to’g’irlab turadi. 4. “Mashq qilish” bosqichida ta’lim oluvchilarning hatti- harakati pedagog tomonidan nazorat qilib boriladi. Ta’lim oluvchilar ish amallarini mukammal o’zlashtirganlaridan so’ng, uni mustaqil bajaradilar. Hozirgi vaqtda ta’lim jarayonida o’qitishning zamonaviy metodlari keng qo’llanilmoqda. O’qitishning zamonavi metodlarini qo’llash o’qi

markazida ta’lim oluvchi bo’lgan metodlar tushuniladi. Bu metodlar qo’llanilganda ta’lim beruvchi ta’lim oluvchini faol ishtirok etishga chorlaydi. Ta’lim oluvchi butun jarayon davomida ishtirok etadi. Ta’lim oluvchi markazda bo’lgan yondashuvning foydali jihatlari quyidagilarda namoyon bo’ladi. - ta’lim samarasi yuqoriroq bo’lgan o’qish - o’rganish - ta’lim oluvchining yuqori darajada rag’barlantirish - ilgari orttirilgan bilimning ham e’tiborga olinishi - o’qish shiddatini ta’lim oluvchining ehtiyojiga muvofiqlashtirilishi - ta’lim oluvchining tashabbuskorligi va mas’uliyatining qo’llab- quvvatlanishi - amalda bajarish orqali o’rganilishi - ikki taraflama fikr mulohazalarga sharoit yaratilishi “Aqliy hujum” metodi – biror muammo bo’yicha ta’lim oluvchilar tomonidan bildirilgan erkin fikr

mahorati, mantiqiy va tizimli fikr yuritish ko’nikmasi rivojlanadi. Bildirilgan fikrlar baholanmasligi ta’lim oluvchilarda turli g’oyalar shakllanishiga olib keladi. Bu metod ta’lim oluvchilarda ijodiy tafakkurni rivojlantirish uchun hizmat qiladi. “Aqliy hujum” metodi ta’lim beruvchi tomonidan qo’yilgan maqsadga qarab amalga oshiriladi: 1. Ta’lim oluvchilarning boshlang’ich bilimlarini aniqlash maqsad qilib qo’yilganda, bu metod darsning mavzuga kirish qismida amalga oshiriladi. 2. Mavzuni takrorlash yoki bir mavzuni keyingi mavzu bilan bog’lash maqsad qilib qo’yilganda – yangi mavzuga o’tish qismida amalga oshiriladi. 3. O’tilgan mavzuni mustahkamlash maqsad qilib qo’yilgandan so’ng, darsning mustahkamlash qismida amalga oshiriladi. “Kichik guruhlarda ishlash” metodi – ta’lim oluvchilarn

mulohazalar tinglanib bo’lingandan so’ng muhokama qilinadi. Bu esa ta’lim oluvchilarning mustaqil fikrlashiga va nutq madaniyatining rivojlanishiga yordam beradi. Yozma davra suhbatida ham stol-stullar aylana shaklida joylashtirilib, har bir ta’lim oluvchiga konvert qog’ozi beriladi. Har bir ta’lim oluvchi konvert ustiga ma’lum bir mavzu bo’yicha o’z savolini beradi va “Javob varaqasi” ning biriga o’z javobini yozib, konvert ichiga solib qo’yadi. Shundan so’ng konvertni soat yo’nalishi bo’yicha yonidagi ta’lim oluvchiga uzatadi. Konvertni olgan ta’lim oluvchi o’z javobini “Javoblar varaqasi”ning biriga yozib, convert ichiga solib qo’yadi va ta’lim oluvchiga uzatadi. Barcha konvertlar aylana bo’ylab harakatlanadi. Yakuniy qismda barcha konvertlar yig’ib olinib, tahlil qilinadi. Ushbu metod

vazifani bajarish jarayoni individual guruhli harakterga ega. Har bir ishtirokchi avval o’zining vazifasi bo’yicha qaror qabul qiladi, so’ngra guruh bilan maslahatlashadi. O’yin yakunida har bir ishtirokchi va guruh erishgan natijalariga qarab boholanadi. “Rolli o’yin” metodi – talim oluvchilar tomonidan hayotiy vaziyatning har xil sharoitlarini sahnalashtirish orqali ko’rsatib beruvchi metoddir. Rolli o’yinlarning ishbop o’yinlardan farqli tomoni baholashning olib borilmasligidir. Shu bilan birga “Rolli o’yin” metodida ta’lim oluvchilar ta’lim beruvchi tomonidan ishlab chiqilgan senariydagi rollarni ijro etish bilan kifoyalashsa, “Ishbop o’yin” metodida rol ijro etuvchilar ma’lum vaziyatda qanday vazifalarni bajarish lozimligini mustaqil ravishda o’zlari hal etadilar. Rolli o’yinda ham is

borilayotganda ta’lim oluvchilar orasida paydo bo’ladigan nizolarni darhol bartaraf etishga harakat qilish kerak. Axborot - obyektlar, hodisalar, jarayonlar haqidagi xabarlar to’plamidir. Olingan axborotlar belgili, matnli va grafikali ko’rinishda ifodalanadi. Belgili ko’rinishdagi axborot asosan harflar, raqamlar, belgilar va shu kabi belgilar ko’rinishdan iborat bo’ladi. Undan turli hodisalar haqida murakkab bo’lmagan signallarni uzatish uchun foydalaniladi. Masalan, ko’chadagi svetoforning yashil chirog’i transport va odamlarning harakatlanishini bildirsa, qizil chiroq esa, aksincha, harakatlanishni taqiqlaydi. Sariq chiroq esa ko’cha harakatini almashinishi haqida habar beradi. Matnli ko’rinish axborotni tasvirlashning deyarli murakkab ko’rinishidir. Bunda ham yuqorida keltirilganidek

birikmasi nutq ovozini, tinish belgilar esa pauzalarni, intonatsiyalarni ifodalaydi. XX asrning 70 yillarida mikroprotsessor texnologiyasining kashf etilishi va shaxsiy kompyuterlarning hayotimizga keng kirib kelishi yangi axborot inqilobini vujudga keltirdi. Bu inqilob yangi soha hisoblanmish, yangi bilimlarni ishlab chiqish uchun yangi texnologiyalar, uslublar, texnik vositalarni ishlab chiqarish bilan bog’liq axborot sanoatini rivojlanishini ilgari surmoqda. Axborot texnologiyalari, xususan telekommunikatsiyaning barcha turlari axborot sanoatinig eng muhim tarkibiy qismlaridan biridir. Axborot texnologiyasi – obyekt, jarayon yoki hodisaning holati haqida yangi sifat axboroti olish uchun ma’lumotlar yig’ish, ishlov berish va uzatishning vosita va uslublarining jamlanmasidan foydalanilgan

II bob Pedagogik va axborot texnologiyalarining ingliz tili darslarida qo ’ llanishining samaradorligi . II.1 Grammatik mavzularni o’qitishda uzviylik va uzluksizlik Hozir ta’lim jarayonida qo’yiladigan eng muhim talablardan biri har bir darsda tanlangan mavzuning ilmiy – nazariy jihatdan asoslangan bo’lishidir. Darsdan ko’zlangan maqsad o’quvchilar imkoniyatini hisobga olish, mavzu hajmini belgilash, uning sodda va murakkabligini aniqlash, o’tilgan mavzu bilan bog’lash, beriladigan topshiriq va mustaqil ishlarning ketma – ketligini aniqlash, darsda kerak bo’ladigan jihozlarni muhayyo qilish, qo’shimcha ko’rgazmali qurollar bilan boyitish, axborot texnologiyalaridan foydalangan holda bolalarga sifatli bilim berishdir. Umumta’lim maktablarida o’qitiladigan fanlar orasidagi uzviylik va uzluk

ma’lumki, eski maktablarda, shuningdek Yevropada XIV-XV asrlargacha sxolastik ta’lim tizimi xukmron bo’lib, bola o’quv predmetining asosiy qoidalarini o’qituvchidan eshtib o’rganadi. Chunki, o’qituvchining so’zi o’quvchi uchun axborot olishning yagona manbai bo’lgan. XVII asrdayoq Ya.A.Komenskiy sxolastik ta’limning samarasi juda past ekanligini isbotlagan. Sxolastik ta’lim o’rnini ko’rsatmali o’qitish usuli egalladi: “Yuz marta eshitgandan bir marta ko’rgan afzal”. Lekin ko’p o’tmay, ko’rsatmali ta’lim berish usuli ham optimal (samarali) emasligi ma’lum bo’ldi va bilim olishda o’quvchi faoliyatini tashkil etish usuliga o’tildi: “ish – harakatbajarilayotganini yuz marta ko’rgandan uni bir marta bajargan yaxshi” degan xulosaga kelindi. 1 Ingliz tili fani umumta’lim maktablarida 5 – sinfdan

“Hasharchilar” o’yini o’quvchilarni hamjihatlikka, bir – biriga yordam berishga, ongli ravishda mustaqil fikrlashga o’rgatadi. “Himoya” o’yini yordamida esa o’quvchilar kitob bilan mustaqil ishlashni o’rganadilar. Yangi pedagogik usullar va o’yinlardan foydalanib dars o’tish jarayonida o’quvchilarning ingliz tili faniga qiziqishi oshganligini ko’rish mumkin. Xususan, ushbu o’yinlar yordamida o’tilgan darslar natijasida ingliz tilida gaplashadigan mamlakatlarning urf – odatlariga, mashhur tarixiy joylariga, yoshlar hayoti, ta’lim olishi, kiyinish madaniyatiga bo’lgan qiziqishlari yanada ortgan. O’qituvchi har darsda har xil o’yinlardan foydalanishga harakat qilishi lozim. Shunda o’quvchilar zerikib qolmaydi. Bu ularga yoqadi. Masalan, biz qishki amaliyotni Qarshi shahridagi 22-umumiy o’rta

o’quvchilarga tushunarli bo’lish uchun oddiylikdan – murakkablikka qarab tuzib chiqilganligi maqsadga muofiqdir. Masalan, 5- sinf darsliklari berilgan “In the classroom” bobidagi “Classroom things” darsidagi predloglar, “It’s mine” darsidagi egalik olmoshlari, “Whose bag is that ? ” darsidagi ko’rsatish olmoshlari juda tushunarli berilgan. Avvalgi darsliklarda mavzular juda soyoz, rasmlarsiz, o’quvchilar tilni mukammal darajada o’rgana olishmas edi. Bundan tashqari faqat fonetika bilan leksika ahamiyat kasb etar edi, xolos. Hozirgi vaqtda esa fonetika, leksika bilan bir qatorda grammatika ham teng o’rgatilib borilmoqda. Darsliklarda berilgan lug’atlar ham o’quvchilar ham o’quvchilar uchun juda qulay. Lug’atdan foydalanish jarayonida o’quvchilar qiynalmaydilar. Bilmagan so’zlarini o’zlari l

II.2 Maktab o’quvchilariga yangi pedagogik va axborot texnologiyasi asosida dars o’tishning yutuqlari Biz hozir 6- sinf darsligi bilan tanishib chiqamiz. 6-sinf darsligida sanaladigan va sanalmaydigan otlar, some, each, other olmoshlari, a few, much, little, a lot of ravishlari, “I want to do…” va “I want to be…” birikmalari, oddiy o’tgan zamon, sifat, sanoq sonlar, buyruq gaplar, o’tgan zamon davom fe’li va artikl kabi grammatik qoidalar berilgan. Bularning har biri alohida darslarga ketma –ketlikda joylashtirib chiqilgan. Masalan, biz hozir 3-bo’lim bilan tanishib chiqamiz. U “At the grocery” deb nomlangan va 6 ta darsdan iborat. Birinchi dars “What is in the fridge” Unda oziq ovqatlar nomlari berilgan: 30

Egg Butter Banana Milk Sweet Cheese Coffee Oil Salt Sugar Ice cream Meat Apple Orange Tuxum Sariyog’ Banan Sut Qand Pishloq Kofe Yog’ Tuz Shakar Muzqaymoq Go’sht Olma Apilsin Bu darsda a/an artikllari hamda some olmoshi berilgan. Darsni boshlashdan oldin bularni ot oldidan ishlatishdagi qonun qoidalarni ya’ni a/an artikllari sanaladigan otlar oldidan, some esa sanalmaydigan otlar oldidan ishlatish kerakligini tushuntirib o’tish kerak. Yangi mavzu tushuntirib berilgandan so’ng, o’quvchilar buni qanday tushunganliklarini tekshirib ko’rish uchun yangi pedagogik texnologiyaga tayanib o’quvchilarni ikki guruhga bo’lib olamiz. Doskani ham ikkiga bo’lamiz. Bir tomonga sanaladigan otlar deb, ikkinchi tomonga esa sanalmaydigan otlar deb yozamiz. O’quvchilar esa kitoblarida berilgan rasmlardan foyda

Ikkinchi dars esa “Is there any fruit” deb nomlangan. Bu mavzuga doir yangi so’zlar keltirilgan: Apricot Peach Bread Chips Sausage Tomato Juice Lemonade Honey Rice Lemon Carrot O’rik Nok Non Chips(qovurilgan kartoshka) Sasiska Pomidor Sharbat Limonad Asal Guruch Limon sabzi Bu mavzuda o’tgan mavzuni davomi sifatida some va any olmoshlari berilgan. Buni ham o’qituvchi qisqagina qilib o’quvchilarga tushuntirib o’tadi. Some va any ning farqini qisqa qilib aytadigan bo’lsak some – bo’lishli gaplarda , any esa so’roq va inkor gaplarda qo’llanilishini aytib o’tish mumkin. O’qituvchi dars jarayonida bir emas, balki bir nechta yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanishi mumkin. Mavzuni tushuntirganda, “Ma’ruza” metodidan foydalansa, uni amalda qo’llash uchun “Mavzuli rolli o’yinlar” texnologiya

Anvar: Great! My favourate. Is there any juice ? Mum: No, there isn’t any . There’s some tea. Anvar: Is there any fruit ? Mum: Yes, there are some bananas and apricots. Anvar: Apricots. Yuk. You know I don’t like them. Are there any peaches ? Mum: There aren’t any. Go and wash your hands. Lunch is ready. Tekstda ajratib ko’rsatilgan so’zlarning gapda berilishini yana bir bor ko’rish mumkin. O’qituvchi o’quvchilar bilan tekstni o’qib tarjima qiladi. O’quvchilar tekst bilan tanishib chiqishgandan so’ng, kitobda ikki xil rasm berilgan. O’quvchilar ulardan qaysi biri Lucy ni uyi ekanligini topishlari va nima uchun bunday qarorgan kelganliklarini izohlab berishadi. Bu bilan o’quvchilar teksni yaxshi tushunganliklarini isbotlab berishlari mumkin. Bu tekst orqali o’quvchilarni leksikasi oshirish

1↓ 3↓ 2 → 5↓ 4 → 7 → 6 → BO’YIGA 1. In this room all of us sit and warch T.V or talk. 3. It is situated among the rooms 5. In this room we clean our these, wash fase and hands. ENIGA 2. In this room we have breakfast, dinner and supper. 4. In this roo we sleep every day. 6. In this room all guests come to talk, and drink coffee or tea. 7. In this room my mother always cook a meal. 5

Pastda shu mavzuga oid mashq berilgan. Bu mashq o’quvchilarni xotirasini, tekstni qancha qismini esda saqlab qolganliklarini tekshirib ko’rish mimkin. Say It’s True or False Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 1. Islom Karimov “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” Toshkent “Ma’naviyat”, 2009, B-173 2. “Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori”. Toshkent, 1997 B-152. 3. В . П . Беспалько . “Педагогика и прогрессивные технологии обучения”. Москва, 1995. 4. Фарберман Б.Л. “Передовые педагогические технологии”. Ташкент, ФАН, 2000 . 5. Ziyomuhammedov , Sh . Abdullayeva “ Ilg ’ or pedagogik texnologiya : Nazariya va amaliyot ” Toshkent , 2001. 6. Prof . M . X . Taxtaxodjayevaning umumiy taxrir ostida ) “ Pedagogika ” O ’ zbekiston Faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti . Toshkent ,

8. Xidirova Bibixol “Talim jarayonida pedagogik texnologiyalarni qo’llashning nazariy va amaliy asoslari”. Toshkent, 2009, B-175 9. Jamol Jalolov “Chet tili o’qitish metodikasi”. Toshkent, “O’qituvchi”, 1996, B-367 10. O’.M. Asqarova, M. Xayitboyev, M.S. Nishonov “Pedagogika”. Toshkent, “Talqin”, 2008. 11. “Fly High” 6-sinf uchun darslik Toshkent, “O’qituvchi”, 2009, B-190. 12. M.I. Gadoyeva, K.H. Sayitova “Ingliz tili” 2-qism Toshkent, “O’zbekiston” 2008, B-94 13. M. G’afforov “Ingliz tili grammatikasi” 14. Y. Temirov, Temirova, Elmatov “Stilistika” Qarshi, “Nasaf”, 2009. 15. “Ingliz tili o’qitish metodikasi” 16. Vocabulary Grammar in Use 17. “Ma’rifat” gazetasi. 2010-yil, 9-iyun, 3-bet. 18. www.ziyonet.uz 19. www.nur.uz 7

Купить