Ingliz yo'qotilgan avlod adabiyoti - Adabiyot - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	9000UZS
Hajmi	3.2MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	23 Mart 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Adabiyot

Sotuvchi

Rajabov Yorbek

Ro'yxatga olish sanasi 19 Mart 2026

0 Sotish

Ingliz yo'qotilgan avlod adabiyoti

Sotib olish

INGLIZ YO‘QOTILGAN
AVLOD ADABIYOTI

Reja:
1. “ Y о‘ qotilgan avlod” adabiyotining yuzaga kelishiga ta’sir
k о‘ rsatgan omillar va davr muammolari.
2. Front va front ortidagi yoshlar obrazining ijtimoiy-ruhiy
talqini.
3. “ Yo‘qotilgan avlod adabiyoti va namoyandalari.

Tayanch so‘z va so‘z birikmalari :
“ Y о‘ qotilgan avlod” (fransuzcha Génération perdue, inglizcha Lost Generation),
“Y о‘ qotilgan adabiyot” tarixi, “Y о‘ qotilgan avlod” adabiy y о‘ nalishi,
ijodkorlarning о‘ ziga xos uslubi, urush mavzusi, ijtimoiy, siyosiy, mafkuraviy,
ma’naviy masala va g‘oyalar talqini, “Y о‘ qotilgan avlod” adabiyoti tamoyillari.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Hamdamov U., Qosimov A. Jahon adabiyoti. – T.: “Barkamol fayz media”,
2017. – 352 b.
2. Акобирова С.Т. Америка адабиёти ва Шарқ. – T.: ТДЮИ нашриёти,
2011. – 114 б.
3. Choriyeva Sh. Ingliz “Yo‘qotilgan avlod” adabiyotida ayollar obrazining
badiiy o‘ziga xosligi (Richard Oldington va Vera Britten asarlari misolida).
Filol. fan. bo‘yicha fals. d-ri. (PhD) …diss. – Т., 2021. – 148 b.

“ Yо‘qotilgan avlod” adabiyoti
Birinchi jahon urushini bevosita
yoki bilvosita boshidan kechirgan,
urushning shafqatsiz tafsilotlari
haqida badiiy asarlar yozgan
ijodkorlar guruhiga nisbatan
qо‘llaniladi. Ularning asarlarida
markaziy mavzu sifatida front va
frontorti voqealari tanlangan va
vatanparvarlik g‘oyalari tarannum
etilgan.

Adabiyotshunoslar “yо‘qotilgan avlod” sifatida Birinchi jahon urushi
davrida yashab, ijod etgan va G‘arbiy Yevropa va Amerika adabiyotida
mashhurlik pillapoyasiga erishgan amerikalik yozuvchilar guruhini
nazarda tutadi. XX asrning birinchi yarmi G‘arbiy Yevropa va Amerika
adabiyotida asosiy mavzulardan biri Birinchi jahon urushi (1914–1918)
va uning insoniyatga yetkazgan salbiy oqibatlari edi.

“ Y о‘ qotilgan avlod” aslida о‘ n sakkiz yoshida urushga ketib, jangda
qatnashgan, urushdan keyin esa odatiy hayotga moslashishlari qiyin
kechib, k о‘ pchiligi о‘ z joniga qasd qilgan. Bu avlod fojiasi 1929-yilda
ingliz yozuvchisi R. Oldingtonning “Qahramonning о‘ limi” , amerikalik
yozuvchi E.M. Xemingueyning “Alvido, qurol” nemis yozuvchisi E.M.
Remarkning “G‘arbiy frontda о‘ zgarish y о‘ q” romanlarida
tasvirlangan. Parijda yashab ijod etgan amerikalik adiba Gertruda Stayn
“y о‘ qotilgan avlod” atamasini Xeminguey bilan b о‘ lgan suhbatida
q о‘ llaydi, ya’ni unga “Siz hammangiz y о‘ qotilgan avlodsizlar” deydi.
Heminguey ushbu iborani ichkilikka ruju q о‘ ygan, umidsiz yashaydigan
yosh muhojirlarning hayotini aks ettiruvchi “The Sun Also Rises”
(“Fiyesta”) romaniga epigraf sifatida ishlatgan. Demak, “y о‘ qotilgan
avlod” tushunchasi Gertruda Stayn tomonidan kiritilgan va badiiy
adabiyotda ilk bor Heminguey tomonidan q о‘ llanilgan.

Urush voqealarini tasvirlash y о‘ sini, о‘ zlari guvoh b о‘ lgan yoki
frontortida b о‘ lib, jang tasvirlarini tasavvurida gavdalantirganiga k о‘ ra
“Y о‘ qotilgan avlod” adabiyoti vakillari ikki guruhga b о‘ linadi:
1. Birinchi guruh – yoshi tufayli urushda qatnashmagan, ammo urush
davri voqealari haqida asarlar yozgan adiblar – O. Xaksli, U. Folkner,
G. Stayn.
2. Ikkinchi guruh – bevosita urush ishtirokchilari b о‘ lib, о‘ z shaxsiy
hayotiy tajribalaridan kelib chiqib, badiiy asarlar yaratgan adiblar –
R. Oldington, V. Britten, E.M. Heminguey, F.S. Fitsdjerald, A.
Barbyus, E.M. Remark.

“ Yо‘qotilgan avlod” adabiyoti ijodkorlari
asarlaridagi uch asosiy mavzu:
dekadentlik
gender munosabatlar
ideallashtirilgan о‘tmish

Dekadentlik – badiiy va ijtimoiy tafakkurdagi tushkunlik (tanazzul) holatlarining
jamlanmasi bо‘lib, ertangi kunga, insoniyat kelajagiga umidsiz qarash, inson aql-zakovati,
kuch-qudrati, oliy xilqat sifatidagi mavjudligiga ishonchsizlik, mavjud voqelikni qabul qila
olmaslikdir. “Yо‘qotilgan avlod” adabiyotidagi tushkunlik shaxs va jamiyat о‘rtasidagi
yemirilishlar sabab yuzaga kelgan edi.
Gender munosabatlar – urushga о‘zlarini xuddi ritsarlarga qiyoslab ketgan yosh yigitlar
uylariga ham ruhan va ham jismonan zaif bо‘lib qaytdilar. Ushbu zaiflik illatli odatlarga
mukkasidan ketishga sababchi bо‘ldi. Ular о‘z ojizliklarini alkogol va giyohvand moddalarga
qaramlik bilan yengishga harakat qilishgan. Heminguey va Remark asarlarida jamiyatning
ushbu tanazzuli tarixiy va badiiy haqiqat asosida tasvirlangan.
Ideallashtirilgan о‘tmish – sobiq urush qatnashchilarining butun о‘y-xayoli ideal о‘tmish
kechinmalari bilan bog‘liq edi. Kelajak mavhum, asosan salbiy chizgilar bilan tо‘la, undan
hech qanday umid yо‘q. О‘sha mukammal о‘tmish ular uchun yetib bо‘lmas, kelajak esa aslo
ahamiyatsiz edi.

•
Birinchi jahon urushida ishtirok etgan sobiq
jangchilar ruhiy tushkunlik iskanjasiga tushib,
osuda hayotga moslasha olishmaydi.
Tadqiqot chilar ularning st ressdan keyingi
holat lar ining ikki t ur ini aniqlaydilar , ya’ni
birinchi toifa insonlar urushdan keyin hayot da
t urli sohalarda faoliyat yurit ishib, st r essni
t о‘ liq yengib о‘ t ishadi . Bu turdagi insonlar
kuchli ruhiy z о‘ riqishlarni boshdan
kechirganlariga qaramay, oddiy insonlar singari
umrguzaronlik qilishadi. Ma’lumki, Birinchi
jahon ur ushida qat nashganlarning ma’lum bir
qismi t inch hayot ga moslashib ket ishadi.

•
Lekin ularning о‘ ziga t о‘ q, ziyoli, о‘ qimishli qismi parlament,
hukumat tashkilotlari, tadbirkorlik, yuqori mansablarda va ilmiy
laboratoriyalarda muhim lavozimlarni egallashdi. Bu turdagi
kishilarga urushdan keyingi hayotga moslashuv jarayonida
qiyinchiliklar mavjud b о‘ lsa-da, lekin ularning kelajakdagi
taqdirlariga salbiy ta’sir k о‘ rsatmadi. Ikkinchi t oifa insonlar
ur ushdan keyingi t ushkun holat dan chiqolmaganlar,
ur ushdan keyingi t inch hayot ga moslasha olmaganlardir. Bu
kuchli ruhiy t ushkunlik ning og‘ir k о‘ rinishi b о‘ lib, x ot iralar
bilan yashash, asabiylik , doim agr essiv holat da b о‘ lish,
jahldorlikning yuqor i darajasi; at rofdagilardan ajralib qolish,
о‘ zini yolg‘iz his qilish, shax sning t ubdan о‘ zgarishi, hayot ga
b о‘ lgan qiziqishining sust lashishi bilan t avsifl anadi.

•
XX asrning yangi oqimlari, yangi g‘oya va mavzulari,
yangicha tafakkur va yondashishlar dastlab adabiyot va
san’atda, keyinchalik esa ilm-fan va ijtimoiy hayotda о‘z
aksini topdi. Natijada adabiyot va san’at ahllari о‘z davri
ruhini ifoda etuvchi vositaga aylandi. XX asr adabiyoti va
san’atidagi yо‘nalishlarning kо‘pchiligiga, xususan,
ekspressionizm, syurrealizm, “yangi roman”, “ong oqimi”,
“absurd teatri”ga shaxsdagi shizofreniya, ya’ni iroda va
ixtiyorni namoyon qilishning susayishi, psixika
yaxlitligining parchalanib ketishi alomatlari, tushkunlik
kayfiyati, ruhiy va hissiy depressiya holatlari vosita obyekti
tarzida xizmat qildi

•
Urushda qatnashgan yozuvchilar kelajakka butkul ishonchlarini yо‘qotishlariga,
ruhan ezilishlariga qaramasdan, kuchli stress holatidan chiqib, hayotlarini yaxshi
tomonga о‘zgartira olishdi. “Yо‘qotilgan avlod” adabiyoti yozuvchilari iste’dodi
va ijodiy yо‘li, milliy adabiyoti, davrning yetakchi yо‘nalishlarining о‘ziga xos
xususiyatlari bilan bir-birlaridan ajralib tursalar-da, lekin maqsadlari, ichki
kechinmalari bilan ruhan bir-birlariga yaqin edilar. Shu bilan birga, qо‘rquv,
og‘riq va dahshatli о‘limning voqifi bо‘lgan yozuvchilar keyingi urushlarning
oldini olish maqsadida asarlarida urushning naqadar vahshiyligini alohida
e’tirof etishardi. “Yо‘qotilgan avlod” yozuvchilari XX asrning ikkinchi yarmida
“urush sindromi” nomini olgan fenomenga kitobxonlar e’tiborini jalb qilgan birinchi
mualliflar edi. Urushdan omon qaytgan yozuvchilar urush va uning ayanchli
oqibatlari tо‘g‘risida kо‘plab asarlar yaratishdi. “Urushda qatnashmagan”
yozuvchilar ham frontda, jang maydonlarida bо‘lishmasa-da, front ortida turib,
urush qiyinchiliklari, shafqatsizligi va azoblarining voqifi bо‘lishgan va bu
haqda о‘z asarlarida bayon qilishgan.

•
“ Yо‘qotilgan avlod” adabiyoti yozuvchilari asarlaridagi asosiy
g‘oya moddiyatga asoslangan dunyoda insoniylikning yо‘qligi,
barcha qadriyatlar faqatgina mansab va boylik bilan о‘lchanishini
namoyon etishda edi. Ayniqsa, urushdan keyin “yangi boylar”
qatlamiga mansub yosh va yengiltabiat ijtimoiy sinfning sayoz
fikrlashi va beparvolikka asoslangan hayotining dahshatli
qirralarini ochib berish mazkur adabiyot badiiy g‘oyasini
tashkil etadi. Shuningdek, “yо‘qotilgan avlod” vakillari avlodlararo
uzilish sodir bо‘lganligini va ular о‘sha muvozanatsiz jarayondagi
qatlam ekanliklarini tan olib, atrofdan hayotlarini zarracha
о‘zgartirish imkonini bera oladigan yangilik izlashardi.

•
1914-1918 yillardagi Birinchi jahon urushi 20 million insonning
yostig‘ini quritdi. Dunyoning yetakchi davlatlari о‘z yovuz
maqsadlari yо‘lida urush boshladi. Shu davr voqealari tasvirlangan
“Yо‘qotilgan avlod” adabiyoti kо‘plab yozuvchilar ijodini qamrab
oladi. Bu adabiyotning klassik namoyandalari – R.Oldington,
E.Heminguey, Vera Britten va E.M. Remark kabi
yozuvchilarning Birinchi jahon urushi ishtirokchilari ekanligi,
asarlaridagi syujet voqealari, qahramonlarining kechmishlari
muallif taqdiri bilan bog‘liqligi hamda asarlaridagi voqealar
markazida urush hodisalari turganligi ular ijodining
mushtarakligini ta’minlaydi.

• “ Yо‘qotilgan avlod” adabiyoti namunalari sifatida kо‘rilayotgan ushbu
asarlar Oldingtonning “Qahramonning о‘limi”, Hemingueyning
“Alvido, qurol”, Brittenning “Yoshlik vasiyati” va Remarkning
“G‘arbiy frontda о‘zgarish yо‘q” asarlaridir. Mazkur asarlarda
yoritilgan voqealar Birinchi jahon urushi va urushdan keyingi davrda
sodir bо‘lganligi bilan e’tiborlidir. Urush sabab avlodning ongi va
ruhiyatining tanazzulga yuz tutishi va hayotidagi yо‘qotishlarni
aks ettirganligi uchun asarlar “Yо‘qotilgan avlod” adabiyotiga
kiritilgan. Hemingueyning “Fiyesta” romani tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri
Birinchi jahon urushi hodisalarini emas, balki asar qahramonlari
xotiralarida bо‘lib о‘tgan urushning epizodik kо‘rinishlarini bayon
etadi.

•
Richard Oldington va Vera Britten asarlari ingliz “Yо‘qotilgan
avlod” adabiyoti namunalari ichida urush va ayol mavzusini
obyektiv va subyektiv muvozanatda yorita olgan asarlar sirasiga
kiradi. Ijodkorlarning har ikkalasi ham avtobiografik romanlarida
oshkor etilishi jasorat sanaluvchi о‘z shaxsiyatlariga xos
ma’lumotlarni ham oshkor etishi natijasida ular ijodining tarixiy va
badiiy qiymati yanada oshadi. Asarlaridagi yagona va
mushtarak mavzu – urush jamiyat hayotini parokanda etuvchi
va avlodlar ruhiy-jismoniy fojiasiga sabab bо‘luvchi tarixning
kechirib bо‘lmas xatosi ekanligi о‘z isbotini topadi.

•
О‘z asarlarida “yо‘qotilgan avlod” mavzusi
aks etgan taniqli yozuvchilardan biri Richard
Oldington (1892–1962)dir. О‘z asarlarida
ingliz qadriyatlarini kо‘rsata olgan yozuvchi,
shoir, jurnalist Oldington (1892–1962)
Angliyada, Portsmautda tug‘ilgan. U Dover
kollejida, London universitetida tahsil oladi,
biroq moliyaviy yetishmovchilik sabab о‘qishni
oxirigacha yetkaza olmaydi. Oldington 1916-
yilda urushga boradi va Fransiyadagi qо‘shinda
xizmat qiladi. 1918-yilda jang maydonida
jarohat oladi va uyga tushkun holda qaytadi.
1929-yilda urushda kо‘rgan-kechirganlarini
tasvirlab, biografik metod tamoyillariga
asoslanib, “Death of a Hero”
(“Qahramonning о‘limi”) romanini yaratadi.

•
“ Qahramonning о‘limi” romanining ilk satrlaridanoq asosiy
g‘oya muhabbat va boylik emasligini anglash mumkin. Asar
mavzusi urush bilan bog‘liq, aniqrog‘i, urushning shafqatsizligi
va u qanday oqibatlarga olib kelishi haqidadir. Asarda urush
haqidagi tafsilotlar tо‘liq keltirilmagan, chunki asar muallifi
Oldingtonning maqsadi urushni tasvirlash bо‘lmagan. Uning
maqsadi butunlay boshqa edi. Yozuvchi о‘zining nozik insoniy
tabiatidan kelib chiqib, asarlarida umuminsoniy g‘oyalarni aks
ettiradi. U о‘z romanida beodoblik, qо‘rqoqlik,
ikkiyuzlamachilikni qoralaydi , hatto urush ham bunaqangi
fojiaga yechim bо‘la olmasligini ta’kidlaydi.

“ Yо‘qotilgan avlod” adabiyotida ayollarni va
ularning jamiyatdagi mavqeyini realizm prinsiplari
yordamida mohirona tasvirlay olgan adiba Vera
Britten (1893-1970) hisoblanadi. U Angliya
viloyatlaridan birida joylashgan Bakston shahrida
tug‘ilib о‘sgan. U ota-onasining dastlabki e’tirozlariga
qaramay, Oksford kolleji Somervillga boradi. Lekin
kо‘p о‘tmay, Birinchi jahon urushi boshlanib qoladi
va u kо‘ngilli hamshira sifatida ishlash uchun
о‘qishini tо‘xtatadi. Urushdan keyin u Oksfordga
qaytib keldi va 1922-yilda Londonda yozuvchilik
bilan shug‘ullanadi. 1923-yilda uning “The Dark
Tide” (“Zulmat”) nomli birinchi romani nashr
etilgan. Britten 1900-1925 yillardagi xotiralari aks
etgan “Testament of Youth” (“Yoshlik vasiyati”,
1933) nomli bestseller romanini nashr ettiradi va keng
jamoatchilikka yozuvchi sifatida taniladi.

•
Urushdan keyin Britten Birlashgan Millatlar Tashkiloti faoliyatiga о‘z
qiziqishlarini bildiradi va 1922-yildan boshlab tez-tez “Tinchlik” haqida
nutqlari bilan chiqish qiladi. Tashkilot faqatgina tinchlikni qо‘llab-quvvatlab
qolmasdan, balki ayollarning jamiyatdagi maqomi va haq-huquqlariga ham
e’tibor qaratadi. Britten 1924-yilda Mehnat partiyasida patsifist va
sotsialistlarga qо‘shilib, u yerda Britten parlamentda ishlagan va nutqlar
sо‘zlagan. Shuningdek, u Jenevadagi har yili о‘tkaziladigan Liga
assambleyasida hamda “Time and Tide” feministik gazetasida muxbir
sifatida ishlagan. Britten о‘z faoliyati davomida feministik g‘oyalarini ilgari
surgan va patriarxat zulmiga barham berish sabablarini izlagan. Ushbu
sabablarni u “Yoshlik vasiyati” romanida batafsil misollar bilan badiiy
dalillaydi.

•
Birinchi jahon urushi paytida Britten London, Malta va Fransiyadagi harbiy
kasalxonalarda armiyaning kо‘ngillilar otryadi hamshirasi lavozimda xizmat qilgan.
Urush davomida u о‘zining urushda kо‘rgan-kechirganlari va tajribalari haqida
kundaligiga yozib borgan. Keyinchalik yozuvchi memuarida о‘z xotiralari va xat
yozishmalarini keltirgan. Uning qallig‘i, akasi va ikki nafar eng yaqin dо‘sti
urushda vafot etishadi, shundan keyin uning qayg‘usi Brittenni butunlay
patsifizm tomonga burib yubordi.
•
Britten adabiy ijodiga urush va yо‘qotishlar azobi jiddiy ta’sir qilgan va hattoki,
majoziy ma’noda ilhomlantirgan deb ham aytish mumkin. Chunki qallig‘ining
о‘limidan keyin u haqda kitob yozishga kuchli xohish-istak paydo bо‘ladi.

Asarning eng asosiy jihatlari sifatida
quyidagilarni e’tirof etish mumkin:
1) urush sabab ayollarning jamiyatdagi ijtimoiy, madaniy va siyosiy mavqening
kо‘tarilishi;
2) jang maydonlarida ayollarning bajargan turli majburiyatlari;
3) ayollarning tinchlikni targ‘ib qiluvchi harakatlarga rahnamolik qilishlari hamda
inqilobiy ruhdagi nutqlar bilan namoyishlarda ishtirok etishlari;
4) urushning ayollarga bevosita va bilvosita ta’siri.

•
Britten о‘z faoliyati davomida e’tiborini kо‘proq ayollarning huquqlari va
jamiyatdagi rollarini himoya qilishga qaratgan. Shuningdek, u ta’lim
olishda, ish bilan ta’minlanishda, erkaklar bilan teng ish haqi olishda,
ijtimoiy xizmatlar va shu kabilarda ayollar teng imkoniyatlarga ega
bо‘lishlari kerak degan g‘oyani ilgari suradi. Yozuvchi ayniqsa,
ayollarning nikoh va uy xо‘jaligidagi rolini о‘zgartirish tarafdori edi:
u ayollarning an’anaviy uy ishlarini bajarishdan xalos bо‘lishlarini,
faqat hayoti davomida bir xil yumush bilan mashg‘ul bо‘lmasdan,
uydan tashqaridagi mas’uliyatli vazifalarni bajarishlarini,
о‘zlarining kasblari va pullari bо‘lishdek imkoniyatga ega
bо‘lishlarini yoqlaydi . Shuningdek, 1923-yilda Britten Jenevadagi
tо‘rtinchi Liga assambleyasida feministik gazeta “Time and Tide”ning
rasmiy vakili bо‘ldi va 1953-yilda u Xalqaro ayollar ligasida qatnashdi.

• “ Urushda qatnashmagan” ingliz adiblaridan
biri Oldos Xaksli (1894-1963) kо‘zi ojiz
bо‘lganligi sababli, urushda ishtirok eta olmaydi.
Xaksli о‘z asarlarida urush qatnashchilari bо‘lgan
“yо‘qotilgan avlod” haqida yozadi. Urushga
ketganlarning kо‘pchiligi vatanparvarlik tuyg‘usi
ustuvorligi bilan vatanni tark etgan bо‘lsalar-da,
urushdan patsifist bо‘lib qaytishadi: urushning
insoniyat va dunyo uchun halokatli ekanligini
tushunib, urushning oldini olish zarurligi va
mojarolarni diplomatik yо‘llar bilan hal qilish
lozimligini targ‘ib qilishadi. Xakslining 1921-
yilda nashr etilgan “Yellow Crome” («Sariq
Krom») asarida urushdan keyingi avlodning
ma’naviy qashshoqlanishiga sabab urushning
oqibatlari ekanligi ta’kidlanadi.

•
Xakslining 1936-yilda yozilgan “Eyeless in Gaza” (“Gazadagi sо‘qir”) asari
qahramoni bо‘lmish Entoni Bivis nomli qahramoni urushda qatnashmaydi. Yosh
askarlarni urushga tayyorlash lagerida sodir bо‘lgan qо‘l granatasi portlashi
oqibatida kо‘zidan jarohat olib, sо‘qir bо‘lib qoladi. Uning mulohazalarida
istehzo kuzatilib, endi qо‘l granatasini portlatib yuborgan nodondan minnatdor
bо‘lishi kerakmi degan savol kо‘ndalang qо‘yiladi. Chunki u sabab Entoni
urushda qatnashmadi va halok bо‘lmay qoldi, endi gо‘yo hayot uchun undan
qarzdor . Ammo sо‘qir kishi uchun bu hayotda hech qanday ma’no yо‘qligi
urushda о‘lib ketish bilan bir xil mohiyat kasb etar edi.

• E’ TI BORI N GIZ UCHUN RA HMAT!

Sotib olish