Internetda mavjud elektron to‘lovlar xafvsizligini ta’minlash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	107.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Internetda mavjud elektron to‘lovlar xafvsizligini ta’minlash

Купить

Mavzu: I nternetda mavjud elektron to’lovlar
xafvsizligini ta’minlash
Reja:
Kirish .
1.Elektron to’lov tizimlari
2. Elektron to’lov tizimlari xavf-xatarlari
3. Elektron to’lov tizimlari xavfsizligini ta’minlash
Xulosa .
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati.

Kirish
To'lov xavfsizligi masalalari nafaqat onlayn-do'konda tovarlar uchun to'lovni
amalga oshiruvchi karta egasiga, katta miqdordagi pul mablag'larini investitsiya
qiladigan to'lov tizimlariga ham tegishli. firibgarlikdan himoya qilishni ta'minlash.
Internet tarmog‘ida xavfsiz to‘lov tizimlarini yaratish bo‘yicha qanday choralar
ko‘rilmoqda va bu jarayonda qanday texnologik himoya vositalari qo‘llaniladi? Va
nima uchun, go'yoki kuchli himoyaga qaramay, onlayn firibgarlik va o'g'irlik
gullab-yashnamoqda?
El е ktron tijoratning keng tarqalgan rivojlanishini hisobga olsak, Qalloblar
muvaffaqiyati kaliti Internetdan foydalanuvchilarning doimiy ravishda ko'payishi
bilan bog'liq. narxlar va mahsulot yoki xizmatni sotib olish uchun uy yoki ofisni
tark etish zarurati yo'qligi odamlarni onlayn savdoga undamoqda va buning
qulaylikklari ko’proq. Ma'lumki, onlayn firibgarlarning qurbonlari nafaqat elektron
tijorat xizmatlaridan foydalanuvchi karta egalari, balki Internetda o'z tovar va
xizmatlarini taklif qiluvchi sotuvchilarning o'zlari hamdir.
Onlayn do'konda xarid qilish va xarid uchun to'lovni amalga oshirish uchun
kartadan foydalanganda, agar uning kartasi ma'lumotlari firibgarlarga ma'lum
bo'lsa, egasi pulini yo'qotish xavfini tug'diradi, onlayn sotuvchi esa, o'z navbatida,
agar tovarlar yoki xizmatlar bo'lsa, moliyaviy yo'qotish xavfini o'z zimmasiga
oladi.
Ushbu mustaqil ishda shu muammolarni taxlil qilishga va yechimlarni o’rganishga
harakat qilamiz.

1.Elektron to’lov tizimlari
Elektron to'lov tizimi – internet orqali amalga oshiriladigan to'lovlar tizimidir. Bu
kabi tizimdan foydalanish uchun pul mablag'larni yuboruvchi hamda qabul
qiluvchi muayyan tizimda ro'yxatdan o'tgan bo'lishlari kerak. Elektron pullarni
elektron hamyon yoki to'g'ridan to'g'ri bank kartasidan yuborish mumkin.
Elektron to'lov tizimining asosiy vazifasi to'lovlar xavfsizligini ta'minlashdan
iboratdir. Hozirda elektron hamyonlar ochish imkoniyatini taqdim etuvchi ko'pgina
to'lov tizimlari mavjud. MDH davlatlarining
ko'pchiligida Yandeks.Pullar , WebMoney va QIWI kabi elektron to'lov
tizimlaridan keng foydalaniladi. Bundan tashqari, mamlakatimizda OSON elektron
pullar tizimi faoliyat olib bormoqda.
Onlayn-to'lovlar – naqd pul ishlatmasdan internetda yoki mobil ilova orqali
mahsulotlar yoki xizmatlar uchun to'lovlarni amalga oshirish imkonini beradi. Bu
operatsiyalar bank kartalari yoki hisobvaraqlarni veb-saytga (yoki mobil to'lov
ilovasiga) ulagan holda amalga oshiriladi. To'lovni elektron pul yordamida ham
amalga oshirish mumkin.
Elektron pullar naqd pullar bilan bir xil tarzda ishlaydi. Ulardan mahsulot yoki
xizmatlarga to'lash uchun foydalanishingiz mumkin. Farqi shundaki, ular bank
kartalari, axborot tashuvchi elektron moslamalarda yoki elektron hamyonlarda
saqlanadi.

Shu yerda “Nima uchun onlayn to'lovlar afzalroq?” degan savol kelishi mumkin.
Onlayn to’lovlarning 3ta asosiy avfzalliklarini keltirish mumkin:
Xizmat doirasi. Internet orqali to'lanishi mumkin bo'lgan mahsulot va xizmatlar
soni doimiy ravishda oshib bormoqda. Uydan chiqmasdan mobil aloqa, kabel
televideniyesi, internet, kommunal xizmatlar, soliqlar va jarimalar uchun to'lasa
bo'ladi. Banklar va to'lov tashkilotlari onlayn-to'lov orqali mumkin bo'lgan
xizmatlar doirasini doimiy ravishda kengaytirmoqda: kredit muassasalar, bolalar
bog'chalari, barcha turdagi xizmat ko'rsatish va sug'urta kompaniyalari hamda
sayyohlik agentliklarida to'lovlarni amalga oshirish.
Vaqt tejamligi. Siz do'konga yoki kommunal xizmatlar uchun to'lovni amalga
oshirish maqsadida pochtaga borish uchun ishdan javob so'rashingiz va vaqt
yo'qotishingiz shart emas. Internet orqali to'lovni bir necha soniyada amalga
oshirish mumkin, agar qog'oz tasdig'i kerak bo'lsa bank filialidan olishingiz yoki

printerda chop etishingiz mumkin. Ushbu onlayn xizmat ko'p banklarning veb-
saytlarida taqdim etiladi
Eng yaxshisini tanlash imkoni. Siz eng yaxshi taklifni tanlaysiz. Misol uchun, Siz
ta'tilni rejalashtirdingiz va qulay parvozni izlayabsiz. Siz internetda
aviakompaniyalarning narxlari va jadvallarini o'rganasiz va vaqtizga mos parvozni
tanlaysiz. Chiptalaringizni elektron pochtangiz orqali olasiz.
Qonunchilik palatasi tomonidan 2005-yil 2-noyabrda qabul qilingan
elektron to‘lovlar to‘g‘risida qonunning 3-moddasida quyidagicha ta’rif berilgan:
“Texnika vositalaridan, axborot texnologiyalaridan va axborot tizimlari
xizmatlaridan foydalangan holda elektron to‘lov hujjatlari vositasida naqd pulsiz
hisob-kitoblarni amalga oshirish elektron to‘lovdir.
Elektron to‘lov to‘lov tizimining subyektlari o‘rtasida tuzilgan shartnomalar
asosida to‘lov tizimining belgilangan qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. ”
To'lov tizimlarida ishtirokchilar egalari uchun kartalarni chiqaradigan emitent
banklarga va ekvayer banklarga bo'linadi, ular chiqarilgan kartalarni qabul qilish
punktlarida qabul qilinishini ta'minlaydi. Ushbu bo'linmaga muvofiq, quyidagi
o'zaro ta'sir modeli quriladi: karta egasi do'konda xarid qiladi, do'kondan kartaning
magnit chizig'idan ma'lumot so'rov shaklida ushbu do'konga xizmat ko'rsatuvchi
ekvayring bankka uzatiladi. u erda to'lov tizimining o'zi xizmatlari orqali emitent
bankka uzatadi.
Emitent bank karta va uning egasi to‘g‘risidagi olingan ma’lumotlarni, shuningdek
avtorizatsiya limiti holatini tekshiradi va tekshirish natijalariga ko‘ra tranzaksiyani
amalga oshirishga ruxsat beradi (yoki ruxsat bermaydi). Emitent-bankning
avtorizatsiya so‘roviga ijobiy javobi ekvayer-bank mablag‘larni olishi va ularni
savdogarning hisob raqamiga o‘tkazishining o‘ziga xos kafolati hisoblanadi
An'anaviy savdodagi xalqaro to'lov tizimlarining qoidalariga ko'ra, kartalar bilan
firibgarlik operatsiyalari uchun javobgarlik emitent bank va ekvayer bank o'rtasida
taxminan teng nisbatda taqsimlanadi, ya'ni firibgarlik sodir bo'lgan taqdirda,

hisobdan chiqarilgan mablag'lar egasiga qaytariladi. yoki emitent (O’zbekiston
banklarida kamdan-kam uchraydi, bu erda javobgarlik ko'pincha karta egasiga
o'tadi) yoki savdogar hisobidan ekvayer.
Internet-tijoratda firibgar tranzaktsiyalar uchun javobgarlik ekvayerning
zimmasida bo'lib, u o'z navbatida uni do'konga o'tkazadi, natijada pul mablag'larini
karta egasiga qaytarish firibgarlik sodir bo'lgan onlayn-do'kon hisobidan amalga
oshiriladi.
Elektiron to’lov tizimlari tarixi. 1871 yilni elektron to'lov tizimlarining
tug'ilgan yili deb hisoblash mumkin. Aynan o'sha paytda taniqli
Western Union kompaniyasi dunyoda birinchi elektron pul
o'tkazmasini amalga oshirdi. Albatta, uni elektron deb atashning iloji
yo'q, chunki u telegraf xabarlari orqali amalga oshirildi. O'shandan
beri Western Union o'z ixtirosidan muvaffaqiyatli foydalanmoqda.
Ammo nafaqat ushbu kompaniya pul aylanmasining ushbu turini
qabul qildi.
1980 yilda Gollandiya kompaniyasi modernizatsiya qilingan tizimdan
foydalandi,
uning maqsadi ishonchli va tezkor to'lov tizimini yaratish edi. Bunday
ishonchlilikka
qarz majburiyatlarini bajaruvchi kompaniya erishdi. Ushbu kompaniya
eCash deb
nomlangan, uning asoschisi Western Union tizimini modernizatsiya
qilgan
gollandiyalik tahlilchi Devid Chaum edi.
Elektron to'lov tizimlarida birinchi va eng qadimgi hisoblangan
ushbu

kompaniyalardan biri E-Gold. Elektron pul ishlarida yurishni
boshlaganida, u baland
ovoz bilan va muvaffaqiyatli ravishda bankrotlikka uchradi va uning
rahbariyati
firibgarlikda ayblandi.
1998 yilda elektron to'lov tizimlari Rossiyada birinchi marta paydo
bo'ldi.
Rossiyada EPT ni naqd pul bilan taqdim etadi. Ushbu elektron tizim
Rossiyani ng
uchta kompaniyasi: Tavrichesky Bank, ALKOR kompaniyasi va
Aerokosmik jihozlar
korporatsiyasining qo ' shma loyihasi sifatida boshlandi
Elektron to ' lov tizimlarida birinchi va eng qadimgi
hisoblangan ushbu
kompaniyalardan biri E-Gold. Elektron pul ishlarida yurishni
boshlaganida, u baland
ovoz bilan va muvaffaqiyatli ravishda bankrotlikka uchradi va uning
rahbariyati
firibgarlikda ayblandi.
1998 yilda elektron to'lov tizimlari Rossiyada birinchi marta paydo
bo'ldi.
Rossiyada EPT ni naqd pul bilan taqdim etadi. Ushbu elektron tizim
Rossiyani ng

uchta kompaniyasi: Tavrichesky Bank, ALKOR kompaniyasi va
Aerokosmik jihozlar
korporatsiyasining qo'shma loyihasi sifatida boshlandi.

1999 yilda, allaqachon elektron to'lov tizimlari bozorida ustun bo'lgan
mashhur
WebMoney paydo bo'ldi.
2002 yil EPTning rivojlanishi uchun juda muhim yil bo'ldi, chunki
bu yil
RUpay tizimini yaratish to'g'risida shartnoma imzolandi. Muhimi
shundaki,
shartnoma Rossiya va Ukraina dasturchilari o'rtasida tuzilgan.
Bugungi kunda elektron to'lov tizimlarini rivojlantirish uchun asosiy
vosita
aloqa sohasini rivojlantirish: Internet texnologiyalari, mobil aloqa
hizmatlari va banklarning ishi hisoblanadi.
Viza. Viza to'lov tizimi Amerikada o'tgan asrning 60-yillarida paydo
bo'lgan. Shu
sababli, Visa to'lov tizimining o'ziga xos xususiyatlaridan biri
shundaki, u dollar valyutasidagi operatsiyalarga yo'naltirilgan. To'rt
turdagi kartalar mavjud - debet kartalari, kredit kartalari, to'lov
kartalari va oldindan to'langan kartalar, ular bir-biridan
zaryadlashda farq qiladi. Bu dunyodagi eng mashhur plastik
kartalar turlaridan biri. Maxsus kod - egasining shaxsini tasdiqlovchi

pin kod yordamida xaridlarni amalga oshirish, pulni olish va hisobni
to'ldirish mumkin. Shuningdek, kartalar shaxsiylashtirilishi va
Internetda xavfsiz xarid qilish uchun maxsus raqamli kodlarga ega
bo'lishi mumkin.
MasterCard. MasterCard tizimi ham Amerika kompaniyasidir, ammo
uning yordami bilan operatsiyalar evrodagi asosiy valyuta ishtirokida
amalga oshiriladi. Oddiy xaridor uchun bu unchalik katta farq
qilmaydi, lekin agar siz kartani chet elda xarid qilishda foydalansangiz,
to'lov tizimi barcha summalarni avval asosiy valyutaga, so'ngra sotib
olish valyutasiga qayta hisoblab chiqishini unutmasligingiz kerak, bu
esa komissiya miqdoriga ta'sir qilishi mumkin. . Ma'lum bir
cheklovgacha bo'lgan MasterCard-ni sotib olish pin kodini
ishlatmasdan amalga oshiriladi. Bu uni firibgar firibgarlarga nisbatan
ko'proq zaiflashtiradi.
2.Elektron to’lov tizimlari xavf-xatarlari
Elektron to'lov tizimlarida to'lovchi uchun eng aniq tahdid - oluvchining to'lovni
qabul qilganligini tan olishdan va ushbu to'lov bilan bog'liq majburiyatlarni
bajarishdan bosh tortishi. Eng og'ir holat - bu to'lov tizimining o'zi tomonidan
mablag'larni ruxsatsiz hisobdan chiqarish.
O’zbekiston Respublikasida bu muammo milliy to'lov tizimini yaratish doirasida
hal etildi - uning barcha operatorlari mas'uliyatda tenglashtirilgan va
operatsiyalarni ro'yxatdan o'tkazish uchun bir xil qoidalardan foydalanishga
majbur. Operatorlarning ish faoliyati O’zbekiston Respublikasi hukumati

tomonidan operatsiyalarni nazorat qilish bilan ta'minlanadi . Halqaro pul
o’tkazmalarida esa Xalqaro sud tizimi va usha davlat qonunchiliklari orqali
muammo xal qilinadi.
Ammo elektron tijorat uchun eng katta xavf bu kiber firibgarlikdir. Yuqoridagi
tavsifdan ko'rinib turibdiki, elektron to'lovning har qanday shaklida firibgar
qandaydir tarzda tizimdagi foydalanuvchi nomini va to'lovchining shaxsini
tasdiqlash uchun foydalaniladigan sirni (CVC / CVV kodi, parol, va boshqalar.)
o’g’irlash. Buni qilishning turli usullari mavjud, ammo eng keng tarqalganlari
 to'g'ridan-to'g'ri foydalanuvchi brauzeridan ma'lumotlarni
o'g'irlash;
 to'lovchining kompyuteri va operator veb-sayti o'rtasida
ma'lumotlarni uzatish paytida ularni ushlab turish va o'zgartirish;
 to'lovchining kompyuteri ustidan nazoratni qo'lga kiritish;
 onlayn-do'konlar, operatorlar va to'lov tizimlarining veb-saytlarini
buzish.
O'zining barcha moslashuvchanligi va mashhurligiga qaramay, veb-texnologiyalar
bir nechta jiddiy xavfsizlik muammolariga ega. Veb-ilovani xavfsiz qilish uchun
ishlab chiquvchiga juda yuqori darajadagi xavfsizlik ko'nikmalari ta'lab etiladi.
Shu sababli, zaifliklar ko'pincha onlayn-do'konlar va operatorlarning veb-saytlarida
paydo bo'lib, xakerlarga foydalanuvchi brauzeri tomonidan bajariladigan veb-
sahifalar kodiga o'z dastur kodlarini joylashtirish imkonini beradi. Shu tariqa,
xaker forma maydonlariga kiritilgan ma’lumotlarni ajratib olishi yoki
foydalanuvchining xabarisiz brauzerni kerakli operatsiyani bajarishga majbur
qilishi mumkin.
Bu firibgarlarga brauzerdan parollar va kredit karta ma lumotlarini chiqarib olish ʼ
va to lovchi nomidan soxta to lov topshiriqlarini yaratish imkonini beradi.
ʻ ʻ

3.Elektron to’lov tizimlari xavfsizligini ta’minlash
Elektron tijorat ishtirokchilari tomonidan Internetda xavfsiz to'lovlarni ta'minlash
bo'yicha ko'rilgan choralar har doim juda xilma-xil bo'lib kelgan.
Bu, birinchi navbatda, karta egalarini o'z xavfsizligini ta'minlash bo'yicha minimal
ko'nikmalarga o'rgatishdir: faqat tanish Internet-resurslardan foydalanish,
tovarlarni yetkazib berish va xizmatlarni ko'rsatish tartibini o'rganish, Internet-
sotuvchi uzatilgan ma'lumotlar xavfsizligini kafolatlaydigan sertifikatlangan
protokollardan foydalanishini tekshirish.
Egalarni o'qitish kabi firibgarlikdan himoya qilishning oddiy usullaridan tashqari,
texnologik vositalar ham qo'llaniladi.
Internet-tijoratda keng qo'llaniladigan va deyarli majburiy bo'lib qolgan SSL
(Secure Socked Layer) protokoli savdoning barcha ishtirokchilariga turli xil
ma'lumotlarni xavfsiz uzatish imkonini beradi. Agar siz ma'lumotlarni
to'xtatmoqchi bo'lsangiz, ular shifr bilan yopiladi, uni hech qanday adekvat vaqt
ichida sindirib bo'lmaydi.
SSL protokoli tranzaktsiyada ishtirok etayotgan serverni identifikatsiyalash va
Internet orqali bir tomondan boshqasiga uzatilganda ma'lumotni himoya qilish
uchun ochiq kalitlarni shifrlash texnologiyasi va raqamli sertifikatlardan
foydalanadi.
SSL tranzaktsiyalari mijozning autentifikatsiyasini talab qilmaydi. Birinchidan,
mijoz serverga xabar yuboradi. Server javob beradi va o'zining raqamli sertifikatini

mijozga identifikatsiya qilish vositasi sifatida yuboradi. Tranzaktsiyani davom
ettirishdan oldin, mijoz va server seans kalitlari haqida kelishib oladilar. Seans
kalitlari - simmetrik shaxsiy kalitlar - faqat ma'lum bir tranzaksiyada qo'llaniladi.
Kalitlar tanlangandan so'ng, mijoz va server o'rtasidagi aloqa seansi seans kalitlari
va raqamli sertifikatlar yordamida davom etadi.
Shunday qilib, SSL protokoli Internet orqali uzatiladigan ma'lumotlarni ishonchli
himoya qilsa-da, kredit karta raqamlari kabi savdogar serverida saqlangan shaxsiy
ma'lumotlarni himoya qila olmaydi. Savdogar kredit karta ma'lumotlarini xarid
so'rovi bilan birga olganida, ma'lumotlar shifrlanadi va so'rov tugaguniga qadar
serverda saqlanadi. Agar server xavfsiz bo'lmasa va ma'lumotlar shifrlanmagan
bo'lsa, shaxsiy ma'lumotlarga ruxsatsiz kirish va undan firibgarlik maqsadlarida
foydalanish mumkin.
O'tkazilgan ma'lumotlarni shifrlash protokolidan foydalanish bilan bir qatorda,
Internet-tijorat ishtirokchilari CVV2 / CVK2 kodlarini (Visa to'lov tizimi kartalari
uchun CVV2 kodi va MasterCard uchun CVK2) tekshirish kabi karta egalarini
identifikatsiyalashning mashhur usullaridan foydalanadilar.
Identifikatsiya qilish usullariga AVS (Address Verification Service) manzilni
tekshirishni qo'shishga arziydi. Ushbu protsedura Shimoliy Amerika elektron
tijorat bozori uchun ko'proq xosdir, ammo shunga qaramay, O’zbekiston
banklarining karta egalari Qo'shma Shtatlarda etkazib berilgan tovarlar uchun
to'lovni kartalardan foydalanishga harakat qilishlari kerak edi.
Biroq, bu xavfsizlik choralarining barchasi Internetda to'lovlarning yuqori
darajadagi xavfsizligini ta'minlash uchun etarli emas.
Xalqaro to lov tizimlarining elektron tijorat sohasida to lovlarni imkon qadar ʻ ʻ
xavfsiz amalga oshirishga qaratilgan ko plab urinishlari Visa International to lov
ʻ ʻ
tizimi tomonidan ishlab chiqilgan 3-D Secure protokolining paydo bo lishiga olib
ʻ
keldi.

3-D Secure texnologiyasi - bu Internetda xaridlarni amalga oshirishda karta
egasining autentifikatsiya qilish protokoli bo'lib, Internet-to'lovlar xavfsizligini
ta'minlash uchun mo'ljallangan: shaxsni tekshirish onlayn rejimda amalga
oshiriladi.
3-D Secure texnologiyasining asosiy ishlash printsipi elektron tijorat tizimidagi
hisob-kitoblar xavfsizligi kafolatiga aylandi. Bundan tashqari, ushbu texnologiya
nafaqat mijozlar haqidagi ma'lumotlarning xavfsizligini kafolatlaydi, balki
to'lovning boshqa ishtirokchilarining moliyaviy resurslarini saqlashga ham katta
hissa qo'shadi .
3-D Secure texnologiyasi tranzaksiyaning hayot aylanishi boshlanadigan va
tugaydigan uchta domen (uning nomi shuni anglatadi) asosida amalga oshiriladi.
Bu egasi autentifikatsiya qilingan emitent domeni, ekvayer bank va onlayn-
do'konni o'z ichiga olgan ekvayer domeni va nihoyat, to'lov tizimining xizmatlarini
o'z ichiga olgan o'zaro aloqa domenidir.
3-D Secure xavfsizligini ta'minlaydigan zanjir quyidagi aloqalardan iborat:
— real vaqt rejimida karta egasining shaxsini tekshirish, bu elektron do‘konning
to‘lov sahifasiga karta raqami kiritilgandan so‘ng boshlanadi, u yerdan xaridor o‘z
emitent bankining serveriga yo‘naltiriladi. Tekshirish uchun faqat karta egasiga va
bankka ma'lum bo'lgan parol ishlatiladi;
— emitent bank elektron raqamli imzo yordamida ruxsat etilmagan o‘zgarishlardan
himoya qiladigan javob xabarini tekshirish natijalari bo‘yicha emitent bank
tomonidan shakllantirilishi;
- foydalanuvchining maxfiy ma'lumotlarini himoya qilish, masalan, to'lov
serverining xavfsiz sahifalari qo'llaniladigan, kiritilgan ma'lumotlar saqlanadigan
karta raqami. To'lovni oluvchi - elektron do'kon - o'g'irlikdan himoya qiluvchi
ushbu ma'lumotlarga kirish imkoniga ega emas.

Shunday qilib, 3-D Secure nafaqat to'lovlarni xavfsiz qayta ishlashni ta'minlaydi,
balki to'lov operatsiyasini amalga oshirishda funktsiyalarning aniq ajratilishi
tufayli tranzaksiya ishtirokchilarining xavflarini farqlaydi: emitent bank karta
egasining shaxsini tekshiradi, chunki u mijoz to'g'risidagi ma'lumotlar va ekvayer
bank buning uchun to'lov tizimlarining xizmatlaridan foydalangan holda
emitentning autentifikatsiya tizimi bilan aloqani avtomatik ravishda tashkil qiladi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, onlayn to'lovlarning xavfsizligi va himoyasi onlayn
tranzaktsiyalardan foydalanishda e'tiborga olinishi kerak bo'lgan juda muhim
jihatlardir. Bugungi dunyoda ko'pchilik tovar va xizmatlar uchun to'lash uchun
onlayn xizmatlardan foydalanadi, shuning uchun siz moliyaviy ma'lumotlaringiz
va shaxsiy ma'lumotlaringizni himoya qilish choralarini ko'rishingiz kerak.
Onlayn to lovlaringizni xavfsiz qilish uchun ishonchli to lov protsessorlaridan ʻ ʻ
foydalanish, qurilmalaringizni viruslar va zararli dasturlardan himoya qilish, kuchli
parollar yaratish va ikki faktorli autentifikatsiyadan foydalanish kabi bir qancha
usullardan foydalanishingiz mumkin.
Shuni ham yodda tutish kerakki, onlayn to'lovlar xavfsizligi jamoatchilikni
tashvishga solmoqda va har birimiz moliyaviy ma'lumotlarimizni himoya qilish
uchun o'z ulushimizni qabul qilishimiz kerak. Shu sababli, onlayn xizmatlardan
foydalanganda siz moliyaviy operatsiyalaringizni kuzatib borishingiz,
hisoblaringiz va tranzaktsiyalar tarixini tekshirishingiz va har qanday shubhali
faoliyat haqida xabar berishingiz kerak.
Nihoyat, shuni ta'kidlash joizki, onlayn to'lovlar xavfsizligi doimiy ravishda
rivojlanib borayotgan soha bo'lib, moliyaviy ma'lumotlaringiz imkon qadar xavfsiz

bo'lishini ta'minlash uchun ushbu sohadagi eng so'nggi tendentsiyalar va
texnologiyalardan xabardor bo'lish muhimdir.
Elektron to'lov tizimlari bizning hayotimizga juda qattiq kirib bordi.
Internet
orqali hizmatlar yoki tovarlar uchun to'lovlarni amalga oshirish biz
uchun shunchalik qulayliklarini batafsil bilib oldim. Yuqori
texnologiyalar dunyosi, elektron hamyonl ar va elektron pullar buni
mutlaqo normal, hatto kundalik va bizning yangi haqiqatimizga
aylantirdi.
Bizning jamiyatimiz uchun savdo va hizmat ko'rsatish sohasi
rivojlanishi bilan
muvaffaqiyatli savdo qilishning usullari, qoidalari va butun o'quv
fanlari paydo bo'ldi
va takomillashdi. Hatto eng qiyin va tasavvurga ega bo'lmagan
so'rovlar, agar ular
tegishli ravishda to'langan bo'lsa, amalga oshiriladi. To'lov haqida
gapirganda,
hamma narsa xaridor va sotuvchiga qulay bo'lishi uchun tashkil
etilganligini anglash
mumkin. Bugungi kunda bizda buyurtma, mahsulot, hizmat va boshqa
narsalar uchun qanday to'lovlarni amalga oshirish kundalik hayotning
bir qismidir.
Ushbu variantlardan biri a faol ishlaydigan elektron to'lov tizimlari.
Ushbu hizmat nomidan elektron to'lov tizimi bu onlayn hizmatlar,
dasturlar,

kartalar orqali to'lovlarni to'lash uchun tashkil etilgan tizim ekanligini
aniq tushuncha
kelib chiqadi, bu esa banknotalar bilan hech qanday harakat qilmasdan
zudlik bilan
o'z hisobingizga pul o'tkazmalarini amalga oshirishga imkon beradi.
Elektron naqd pul oqimining paydo bo'lishi pul evolyutsiyasiga, naqd
pul madaniyati
va uning faoliyatiga bevosita ta'sir qiladi. Naqd to'lov turi sifatida
rivojlanib, EPT
allaqachon ijobiy tomonga ega bo'ldi. Ko'pgina tashkilotlar va
korxonalar ushbu
to'lov tizimi asosiy bo'lgan Internet-servislarni hisobga olmaganda,
o'zlari uchun
kerak bo`lgan elektron to'lov usulini tanladilar. Tanlov natijasida
hozirgi kunda
samarali yutuqlarga erishib kelmoqdalar.
Foydalanilgan adabiyotlar:

1.” Безопасность и защита интернет - платежей “ nomli maqolasi В . В .
Гончаров 2010.
2. “ Архитектура платежной системы” nomli leksiyasi Ф. Дельгядо 2017.
3. www . openai . com
4. Akhmedov, B. A., Majidov, J. M., Narimbetova, Z. A., Kuralov, Yu. A.
(2020). Active, interactive and distance forms of the cluster method of
learning in development of higher education . Экономика и социум,
12 (79).
5. www . wikipedia . com

Internetda mavjud elektron to‘lovlar xafvsizligini ta’minlash

Купить