Iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘ladigan issiqxona gazlarini o‘rganish - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	796.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘ladigan issiqxona gazlarini o‘rganish

Купить


Mavzu:Iqlim o’zgarishiga sabab bo’ladigan
issiqxona gazlarini o’rganish.

Reja;

1.Issiqxona effekti haqida tushuncha.

2.Iqlim o’zgarishiga issiqxona gazlarining
ta’siri.

3.Issiqxona gazlari

Er atmosferasi quyosh nurlarini uzatish qobiliyatiga ega, shu
bilan birga sirtdan issiqlik nurlanishini ushlab turadi. Natijada
issiqlik to'planishi sodir bo'ladi. Atmosferada gazlar va boshqa
chiqindilarning to'planishi bu jarayonni kuchaytiradi, bu
issiqxona effekti mexanizmini ishga tushiradi.

Ushbu global muammo uzoq vaqtdan beri
mavjud. Ammo atmosferaga chiqadigan
chiqindilarni ko'paytiradigan texnologiyalarning
rivojlanishi, avtoulovlar sonining ko'payishi va
umuman atrof-muhitning yomonlashuvi bilan u
tobora dolzarb bo'lib bormoqda. Statistikaga
ko'ra, o'tgan asrda sayyoramizning o'rtacha
harorati 0,74 ° ga ko'tarilgan. Bir qarashda, bu
biroz ko'rinadi. Ammo bu kabi o'sish allaqachon
qaytarib bo'lmaydigan iqlim o'zgarishiga olib
keldi.

Issiqxona effekti mexanizmini kim kashf qildi? Ushbu ta'rif
birinchi marta 1827 yilda J.Furier tomonidan ishlatilgan. Bu
mavzuda u hattoki uzoq maqola yozdi, unda Yer iqlimini
shakllantirishning turli sxemalari ko'rib chiqildi. Birinchi Furie
ilgari surgan va er atmosferasining optik xususiyatlari oynaning
xususiyatlari.

Keyinchalik, shved fizigi Arrenius, suv bug'ining va karbonat
angidridning infraqizil xususiyatlarini o'rganayotganda,
ularning atmosferada to'planishi butun sayyora haroratining
ko'tarilishiga olib kelishi mumkin degan nazariyani ilgari
surdi. Keyinchalik, ushbu tadqiqotlar asosida issiqxona
effekti tushunchasi paydo bo'ldi.
ga o'xshash degan fikrni tasdiqlagan.

Erga tushgan quyosh nurlanishining muhim qismi (75% gacha)
spektrning ko'rinadigan va yaqin joylashgan qismiga (400-1500
nm) tushadi. Atmosfera uni zabt etmaydi va issiqlik energiyasi
sayyoramiz yuzasiga bemalol etib boradi. Er, isitish, o'z navbatida,
7,8-28 mikron to'lqin uzunligi bilan radiatsiya chiqarishni
boshlaydi, bu kosmosga kirib, sayyoramizning sovib ketishiga
hissa qo'shadi. Issiqxona effektining asosiy sababi infraqizil
nurlarga qaraganda atmosferaning optik diapazonda yorug'lik
darajasi oshishi. Gap shundaki, havodagi ba'zi gazlar Yerdan
keladigan nurlanishni o'zlashtiradi yoki aks ettiradi. Ular
issiqxona deb nomlanadi. Ularning konsentratsiyasi qancha
yuqori bo'lsa, quyosh issiqligi atmosferada shuncha ko'p qoladi.

Issiqxona effektining mohiyati yozgi aholi va o'z hududlarida
issiqxonaga ega bog'bonlarga yaxshi ma'lum. Sxema juda
o'xshash: quyosh nurlari, ichkariga kirib, tuproqni isitadi va
tom va devorlar issiqlikning strukturadan chiqib ketishiga yo'l
qo'ymaydi. Shuning uchun issiqxonada, hatto isitishsiz ham
harorat har doim tashqaridan yuqori bo'ladi.

Hozir global isish va iqlim o'zgarishi haqida ko'p gapirish
mumkin. Issiqxona effektining paydo bo'lishi so'nggi yillar yoki
o'n yilliklardagi hodisa va uning sababi faqat inson faoliyati
ekanligi haqida noto'g'ri fikr mavjud. Bu ta'sir har qanday
atmosferaga xosdir va ularsiz Yerda yashash mumkin emas edi.

Issiqxona gazlarining asosiy tarkibiga quyidagilar kiradi:
1. Uglerod oksidi. Atmosferada eng uzoq umr ko'radi, buning
natijasida u doimiy ravishda to'planib boradi.
2. Metan Bir qator xususiyatlar tufayli u kuchliroq faoliyatga
ega. Vikipediya ma'lumotlariga ko'ra, 1750 yildan beri
atmosferada uning darajasi 150 martadan ko'proq oshgan.
3. Azot oksidi.
4. Perflorokarbonlar - PFK (Perfluorokarbonlar - PFK).
5. Gidroftoruglerodlar (HFC).
6. Oltingugurt geksafloridi (SF6).

Issiqxona effekti muammosini o'rganish XIX asrning birinchi
yarmida boshlangan. 1827 yilda Jozef Fyurening "Er shari va
boshqa sayyoralarning harorati to'g'risida eslatma" asari kun
nurini ko'rdi, u erda iqlimning shakllanish mexanizmlari va unga
ta'sir etuvchi omillarni batafsil ko'rib chiqdi. Ushbu olim dastlab
quyosh nuri tushirilgan shisha idishni ishlatib, issiqxona effekti
fenomenini tasvirlab berdi. Shisha infraqizil nurlanish uchun
deyarli shaffof emas, shuning uchun bu tajriba hodisaning
mohiyatini aniq namoyish etadi. Issiqxona effekti haqidagi
tushuncha ancha keyin ilmiy qo'llanila boshlandi.

Keyinchalik bu tadqiqotlar shved fizigi Arrenius tomonidan davom ettirildi.
Aynan u havoda karbonat angidrid konsentratsiyasining pasayishi sayyora
tarixidagi muz davrlarining eng muhim sabablaridan biri ekanligi nazariyasini
ilgari surgan edi.

Biroq, issiqxona effekti va ushbu hodisaning oqibatlarini faol o'rganish o'tgan
asrning ikkinchi yarmida boshlangan. Olimlar havoda issiqxona gazlari
miqdori oshganda sodir bo'ladigan quyosh nurlari oqimining o'zgarishini
o'rganishdi. Endi atmosferada sodir bo'layotgan jarayonlarni taqlid qilish
uchun eng zamonaviy va ilg'or kompyuterlardan foydalanila boshlandi. Ammo
ularning kuchi ko'pincha etarli emas, chunki sayyora iqlimi juda murakkab va
hali ham to'liq tushunilmagan tizimdir.

So'nggi o'n yilliklarda ushbu muammoni hal qilish uchun xalqaro miqyosda
birinchi jiddiy qadamlar qo'yildi. 1992 yilda BMTning iqlim o'zgarishi bo'yicha
Doiraviy konventsiyasi qabul qilindi. 1997 yilda Kioto protokoli va Parij
kelishuvi (2015) unga qo'shildi. Ushbu hujjatlar haqida atmosferaga zararli
chiqindilarni kamaytirish bo'yicha chora-tadbirlar tartibga solinadi.

Issiqxona gazlari muhim iqlim o'zgarishiga olib keladi, tabiatiga
ko'ra ularning paydo bo'lish manbalarini 2 katta guruhga bo'lish
mumkin:
1. Texnogen. Ular issiqxona ta'sirining asosiy sababidir. Bularga
uglevodorod yoqilg'isini yoqish, neft konlarini o'zlashtirish va
avtomobil dvigatellarining emissiyasini ishlatadigan turli xil
sanoat turlari kiradi.
2. Tabiiy. Ular ikkinchi darajali rol o'ynaydi. Tabiiy issiqxona
gazlarining ko'p qismi vulqon otilishi paytida atmosferaga kiradi.
Shuningdek, ushbu guruhga okeanlarning bug'lanishi va yirik
o'rmon yong'inlari kiradi.


Adabiyotlar.

1.Baratov –Umumiy yer bilimi.

2.Sh.Zokirov –Landnshaftshunoslik.

3.Internet saytlari.

Iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘ladigan issiqxona gazlarini o‘rganish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish