Iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari va hayvonot dunyosi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	22.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari va hayvonot dunyosi

Купить

IQLIMI, SUVLARI, TUPROQLARI,
O‘SIMLIKLARI VA HAY VON OT
DUNYOSIБисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Iqlimi.
Quyi Zarafshon
okrugi qisqa va
beqaror qish bilan,
quruq, seroftob,
jazirama yoz bilan
tavsiflanadi.

Qishda okrug hududiga
shimoldan sovuq, quruq
shamollarning esishi tufayli
hamma qismida yanvarning
o‘rtacha harorati 0°C dan
past bo‘ladi. Quyi Zarafshon
okrugiga yozda shimoli
g‘arbdan nam havo
massalari esib tursa-da,
lekin haroratning yuqoriligi
tufayli yog‘in yog‘maydi.

Quyi Zarafshon okrugi
O‘zbekistonning eng issiq
hududlaridan hisoblanib,
yillik o‘rtacha harorati
+14,2 +15°C, iyulning
o‘rtacha harorati +28
+29,6°C, yanvarning
o‘rtacha harorati
Qorako‘lda +0,4°C,
Shofirkonda +1,5°C
hisoblanadi. +1,5°C
+0,4°C

Okrugda ba’zan qishda Sibir antisiklonining kirib qolishi va
Arktika havo massasining u bilan bir davrga to‘g‘ri kelishi tufayli
harorat –20 –25°C gacha pasayadi. Aksincha, yozda havo qizib,
eng yuqori harorat +44 +45°C ga ko‘tariladi.

Quyi Zarafshon okrugida sovuq bo‘lmaydigan davr 204
—214 kun davom etib, vegetatsiya davridagi haroratlar
yig‘indisi 5000°C ga yetadi. Bunday iqlimiy sharoitda
ingichka tolali paxta, shirin-shakar mevalar, poliz
ekinlarini yetishtirish mumkin.

Quyi Zarafshon okrugida yog‘inlar hudud va fasllar
bo‘yicha notekis taqsimlangan. Buxoro va Qorako‘l vohalariga
bir yilda 100—200 mm yog‘in tushadi. Yillik yog‘inni 100 foiz
desak, 44—48 foizi bahorga, 36—44 foizi qishga, 2—3 foizi yozga
to‘g‘ri keladi. Eng ko‘p yog‘in mart —aprel oylariga, eng kam
yog‘in iyul—avgust oylariga to‘g‘ri keladi.

Quyi Zarafshon okrugida qor har yili yog‘adi, lekin uzoq
turmay (5—10 kungacha) erib ketadi. Qorning qalinligi 5
sm atrofida bo‘ladi.

Suvlari.
Quyi Zarafshon okrugining suv manbayi Amudaryo
va Zarafshon hisoblanadi.

Okrug hududida Zarafshon
daryosining suvlari Shofirkon, Vobkent,
Romitan, Shohrud va boshqa magistral
kanallar orqali sug‘orishga sarflanib,
tabiiy o‘zandan faqat sizot suvlari oqadi,
xolos. Ilgari Zarafshon suvi Quyi
Zarafshon okrugidan oqib o‘tib,
Amudaryoga 20 km yetmasdan
qumlarga shimilib ketar edi.
Zarafshon daryosi davomi
Markaziy Buxoro kollektori Shohrud kanali Buxoro shahri
ichidan oqib o‘tadi Shohrud kanali

Quyi Zarafshon okrugi hududiga kelguncha Zarafshon
daryosining suvi O‘rta Zarafshon okrugida ishlatilishi tufayli
Buxoro va Qorako‘l vohasiga suvi to‘la yetib kelmaydi. Shu
sababli yerlarni sug‘orishni yaxshilash, aholini suv bilan ta’min-
lash maqsadida uzunligi 268 km bo‘lgan Amu-Buxoro magistral
kanali qurildi.
Amu-Buxoro magistral kanali

Amu-Buxoro kanalidan keladigan suvdan
sug‘orishda foydalanishdan tashqari
To‘dako‘l va Quyimozor suv omborlari
ham to‘ldirilib turibdi. Buxoro va Qorako‘l
vohasida vujudga kelgan zovur suvlarini
sug‘oriladigan hududdan chetga chiqarib
tashlash oqibatida Sho‘rko‘l, Qorako‘l,
Parsanko‘l, Moxonko‘l, Qoraqir kabi ko‘llar
vujudga keldi.
Quyimozor suv omboriTo‘dako‘l suv ombori
Dengizko‘l

Quyi Zarafshon okrugida yerosti suvlari relyefga
bog‘liq holda hudud bo‘yicha bir xil joylashgan emas. Okrug
sharqidagi balandroq bo‘lgan yerlarning grunt suvlari nisbatan
chuchuk va yaxshi siljiydi. Okrugning janubi g‘arbida, Buxoro va
Qorako‘l vohalarida grunt suvi yuza (2 —3 m) bo‘lib, sho‘r,
ichishga yaroqsiz.

Bo‘r davri yotqiziqlari orasida bosimli yerosti suvlari mavjud
bo‘lib, sho‘r emas, binobarin, ulardan ichimlik suvi sifatida
foydalanish mumkin. Quyi Zarafshon okrugining
1000 — 1500 m chuqurliklarida issiq mineral suvlar mavjud
bo‘lib, ulardan davolanishda foydalanilmoqda.

Tuproqlari
Quyi Zarafshon okrugida yerusti
tuzilishi, yotqiziqlar tarkibi va
yerosti suvlarining xususiyatlariga
bog‘liq holda turli xil tuproqlar
tarqalgan.

Okrugda sur-qo‘ng‘ir, qumoq, taqir, sho‘rxok, o‘tloq kabi
tuproqlar eng ko‘p tarqalgan.
O‘tloq tuproqlarSho‘rxok tuproqlar
Sur-qo‘ng‘ir

Quyi Zarafshon okrugining chetlaridagi qumliklarga (Qizilqum,
Sandiqli qumligi) tutashgan qismlarida qumoq va qumli tuproqlar
tarqalgan. Buxoro va Qorako‘l vohasining chetlarida taqir
tuproqlar joylashgan bo‘lsa, pastqam grunt suvi yuza bo‘lgan
qismida sho‘rxok tuproqlar mavjud.

Quyi Zarafshon okrugining ichki qismida sug‘oriladigan
o‘tloq, o‘tloq-alluvial tuproqlari joylashib, ularga ishlov
berish tufayli tabiiy xususiyatini o‘zgartirib, o‘tloq-voha
tuprog‘iga aylangan.

O‘simliklari ham tabiiy unsurlarga bog‘liq holda bir xil
tarqalgan emas. Okrugni o‘rab olgan qumli cho‘llarda,
asosan, juzg‘un, quyonsuyak, cherkaz, iloq o‘ssa,
Quyonsuyak
Juzg‘un
Cherkaz

Buxoro vohasining sharqida, Qorako‘l vohasining janubi
sharqidagi kichik marza qumliklarida juzg‘un, quyonsuyak,
selin, oq saksovul, shuvoq, iloq kabilar mavjud.
SelinOq saksovul
Juzg‘un
Iloq

Qorako‘l vohasi janubida joylashgan harakatdagi qumliklarda
quyonsuyak, oq saksovul, cherkez, juzg‘un, erkaksimon iloq
o‘sadi. Okrugning gi р sli cho‘llarida partek, shuvoq, tatr (yer
tezak), boyalish mavjud.
Partek Cherkez
Tatir (yer tezak)Juzg ‘un

Quyi Zarafshon okrugida eng ko‘p tarqalgan o‘simlik turi
shuvoq hisoblanadi. Shuvoq, asosan, sur-qo‘ng‘ir
tuproq tarqalgan yerlarda uchraydi.

Buxoro va Qorako‘l vohalarining qadimiy sug‘oriladigan
taqirli tuproqlar tarqalgan qismida shuvoq, tatr, boyalish kabi
o‘simliklar o‘ssa, biroz sho‘rlashgan qismida tatr, yantoq, qora
saksovul, bir yillik sho‘ra uchraydi.
Boyalich Qora saksovul
Qora saksovul Sho‘ra

Zarafshon daryosining qadimiy qayirlarida, deltasida,
ko‘llar atrofida to‘qay o‘simlik turlari bo‘lib, ular
turang‘il, jiyda, tol, lox, qamish, chingil, yantoq, yulg‘un
kabilardir.
Turang‘il
Lox
Yulg‘unYantoq

Okrugda antropogen omillar ta’sirida to‘qayzorlar
maydoni kamayib ketmoqda. Shu sababli ayrim joylarda
qo‘riqlanadigan to‘qayzorlar tashkil etish zarur.

Hayvonlari.
Quyi Zarafshon
okrugi hayvonlari
cho‘lga xos bo‘lgan
vakillar bilan
tavsiflanib, jazirama,
quruq, seroftob
yozga moslashgan..

Okrugda kalamush, yumronqoziq, qo‘shoyoq,
kaltakesak, echkemar va ilonlar uchraydi.

Shuningdek, cho‘l qismida tulki, bo‘ri, jayron, ti р ratikan,
jayra, bo‘rsiq,

to‘qaylarda chiyabo‘ri, to‘ng‘iz, to‘qay mushugi,
qirg‘ovul kabilar yashaydi.

To‘dako‘l, Quyimozor kabi suv havzalari hamda ko‘llarda
o‘rdak, g‘oz va baliqlar yashaydi. Okrugning cho‘l
qismida hasharotlardan qoraqurt va falanga uchraydi.

Quyi Zarafshonda kamayib ketayotgan ayrim
hayvonlarni muhofaza qilib, ko‘paytirish uchun „Jayron
ekomarkazi“ parvarishxonasi tashkil etilgan. Bu yerda
xalqaro „Qizil kitob“ga kirgan jayronlar muhofaza
etiladi.

© Foydalanilgan adabiyotlar:
•
P.Baratov, M. Mamatqulov –Geografiya (O‘rta Osiyo
tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi)
– umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7- sinfi uchun
darslik — Toshkent; „O‘qituvchi“ NMIU, 2017 /
www.eduportal.uz
•
Atlas (O‘rta Osiyo va O‘zbekiston tabiiy
geografiyasi), 7-sinf, O‘zbekiston Yer resurslari,
geodeziya, kartografiya va davlat kadastri qo‘mitasi,
Toshkent 2017

Iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari va hayvonot dunyosi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish