Ishga qabul qilishga yo‘l qo‘yiladigan yosh - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	20.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ishga qabul qilishga yo‘l qo‘yiladigan yosh

Купить

MAVZU: ISHGA QABUL QILISHGA YO‘L QO‘YILADIGAN YOSH
REJA:
1.Voyaga yetmagan shaxsning ishlashi talablari va imtiyozlari.
2.Ishga qabul qilishga yo‘l qo‘yiladigan yosh
3.O‘n besh yoshga to‘lmagan o‘smirni ishlashi mumkin etib belgilangan ishlar

1. Voyaga yetmagan shaxsning ishlashi talablari va imtiyozlari
Voyaga yetmaganlarga ish davomida beriladigan imtiyozlar:
Voyaga yetmagan shaxs ishga qabul qilinganidan so‘ng u katta yoshdagi
xodimlar bilan teng huquqlarga ega bo‘ladilar. Faqatgina mehnatni muhofaza qilish,
ish vaqti, ta’tillar va boshqa mehnat shartlari sohasida ularga qo‘shimcha imtiyozlar
beriladi.
Masalan, ish vaqtiga to‘xtaladigan bo‘lsak, voyaga yetmaganlarga nisbatan
qisqartirilgan ish vaqti qo‘llaniladi hamda 16 dan 18 yoshgacha bo‘lgan xodimlarga
ish vaqtining muddati haftasiga - 36 soatdan, 15 dan 16 yoshgacha bo‘lgan shaxslar
uchun esa haftasiga 24 soatdan oshmaydigan qilib belgilanadi.
Shunga qaramasdan, voyaga yetmagan shaxs yuqoridagi kundalik ish vaqti
qisqartirilgan rejimda ishlashidan qat’iy nazar, uning mehnatiga kundalik ish vaqti
to‘liq bo‘lgan miqdorda haq to‘lanadi.
Agarda voyaga yetmagan shaxs o‘qishdan bo‘sh vaqtlarida ishlayotgan bo‘lsa,
o‘quv yili davomidagi ish vaqtining muddati 16 dan 18 yoshdagilar uchun 18 soat
hamda 15 dan16 yoshdagilar uchun 12 soatdan ortib ketishi mumkin emas. Bunda
voyaga yetmagan shaxslarning mehnatiga haq to‘lash ishlagan vaqtiga mutanosib
ravishda yoki ishlab chiqargan mahsulotiga qarab belgilanadi.
18 yoshga to‘lmagan shaxslarni soat 22:00 dan 06:00 ni tashkil etuvchi tungi
ishlarga, mehnat shartnomasida belgilangan vaqtdan tashqari bo‘lgan ish vaqtidan
tashqari ishlarga hamda dam olish kunlaridagi ishlarga jalb etish taqiqlanadi.
Voyaga yetmagan shaxslarni qiziqtiradigan masalalardan yana biri – mehnat
ta’tili bo‘lib, 18 yoshga to‘lmagan xodimlarga katta yoshdagi xodimlardan farqli
o‘laroq kamida30 kalendar kundan iborat yillik ta’til beriladi. Ular ushbu ta’tilni
mehnat faoliyatining boshlanganiga 6 oy bo‘lmasidan oldin, shuningdek, yoz vaqtida
yoki yilning o‘zlari uchun qulay bo‘lgan boshqa vaqtida foydalanishlari mumkin.
Ta’lim muassasalarida ishlab o‘qiyotgan voyaga yetmaganlarga yillik ta’tillar

ularning xohishiga ko‘ra imtihonlar va laboratoriya-imtihon sessiyalari vaqtiga ish
beruvchi tomonidan to‘g‘rilab berishi shart.
O‘qib ishlayotgan voyaga yetmagan uchun imtiyozlar:
Kirish imtihonlari topshirishga ruxsat etilgan voyaga yetmagan shaxslarga oliy
o‘quv yurtlariga kirish uchun o‘quv yurtlari joylashgan yerga borish va qaytib kelish
vaqti hisobga olinmagan holda kamida 15 kalendar kun ish haqi saqlanmagan holda
ta’til beriladi. Sirtdan ta’lim olayotgan xodimlarga esa imtihon sessiyasida
qatnashishi uchun o‘quv yurti joylashgan yerga borishi va u yerdan qaytib kelishi,
diplom loyihasi tayyorlashi, yoqlashi yoki bitiruv imtihonlari topshirishi uchun yiliga
1 marta yo‘l kiraning 50 foizdan kam bo‘lmagan qiymatda haq to‘lab beriladi.
Voyaga yetmaganni ishlatishda mehnat muxofazasi talablari:
Mehnat sharoitlari bo‘yicha yilning issiq davrida 0141-03-son SanQvaMga
muvofiq:
yopiq ishlab chiqarish xonalarida bajaradigan ish kategoriyasiga (Ia-IIb)
muvofiq ruxsat etilgan havo harorati 31,0°-29,0°C dan yuqori bo‘lmasligi lozim.
Agar havo harorati 36°-34,5°C dan yuqori bo‘lganda inson sog‘lig‘i uchun o‘ta xavfli
hisoblanadi, mazkur holatda ish joylarida havoni shamollatish va sovutish
moslamalaridan foydalanish lozim;
ochiq maydonlarda bajaradigan ish kategoriyasiga (Ia-IIb) muvofiq ruxsat
etilgan havo harorati 31,4°-30,0°C dan yuqori bo‘lmasligi lozim. Agarda havo
harorati 36°-34,5°C dan yuqori bo‘lganda inson sog‘lig‘i uchun o‘ta xavfli
hisoblanib, mazkur holatda ish rejimini o‘zgartirgan holda, ya’ni ish vaqtini kunning
salqin vaqtlariga ko‘chirgan holda ishni tashkil etilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.

2. Ishga qabul qilishga yo‘l qo‘yiladigan yosh
Ishga qabul qilishga o’n olti yoshdan yo’l qo’yiladi. O’n besh yoshga to’lgan
shaxslar ota-onasidan birining yoki ular o’rnini bosuvchi shaxsning yozma ravishdagi
roziligi bilan ishga qabul qshshnishi mumkin. Yoshlarni mehnatga tayyorlash
maqsadida umumta’lim maktablari, hunartexnika bilim yurtlari va o’rta maxsus
o’quv yurtlarining o’quvchilarini o’n to’rt yoshga to’lganlaridan keyin ota-onasidan
birining yoki ular o’rnini bosuvchi shaxsning roziliga bilan bolalarning sog’lig’iga va
kamol topishiga ziyon etkazmaydigan va ta’lim olish jarayonini buzmaydigan yengil
ishlarni o’qishdan bo’sh vaqtlarda bajarish uchun ishga qabul qilishga yo’l qo’yiladi.
O’n sakkiz yoshga to’lmagan shaxslarni ishga qabul qilish ushbu Kodeksning
241-moddasida nazarda tutilgan talablarga rioya etilgan holda amalga oshiriladi.
(Ozbekiston respublikasi MK).
O zbekistonda kim ishchilarni yollashga haqli? Ishga necha yoshdan va qandayʻ
shartlarda qabul qilish mumkin? Xodimlarning yoshi bilan bog liq mehnat
ʻ
shartlarining buzilishi uchun kim va qay darajada javobgar bo ladi?
ʻ
Xodimlar va ish beruvchilar
Shaxsiy mehnat munosabatlarining sub’ektlari – bu xodim va ish beruvchidir.
Ish beruvchilar sifatida quyidagilar chiqishi mumkin:
• mulkchilik shakli va idoraviy bo‘ysunishidan qat’i nazar, tashkilotlar;
• tashkilotlarning filiallari, vakolatxonalari va boshqa alohida bo‘linmalari
(masalan, direksiyalar);
• jismoniy shaxslar:
– yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat yurituvchi yakka tartibdagi
tadbirkorlar;

– uy ishchilarini shaxsiy xizmat ko‘rsatish va uy xo‘jaligini boshqarish uchun
yollaydigan shaxslar (enagalar, oshpazlar va boshqalar);
– kasbiy faoliyati ro‘yxatdan o‘tkazilishi va (yoki) litsenziyalanishi kerak
bo‘lgan va qonunchilik ushbu faoliyatni amalga oshirish uchun xodimlar bilan
mehnat munosabatlariga kirishishiga ruxsat berilgan shaxslar (xususiy amaliyot bilan
shug‘ullanuvchi notariuslar va boshqalar) .
Quyidagilar xodim bo‘lishi mumkin:
• O‘zbekiston fuqarolari;
• chet el fuqarolari;
• fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar.
Agar ular mehnatga oid huquq/muomala layoqatiga ega va Mehnat kodeksida
belgilangan yoshga yetgan bo‘lsa, ish beruvchi bilan mehnat munosabatlariga
kirishishlari mumkin.
* Mehnat qobiliyati – bu mehnat huquqlariga ega bo‘lish va ularni amalga
oshirish qobiliyati. Mehnat layoqati – bu fuqaroning (jismoniy shaxsning) o‘z xatti-
harakatlari orqali mehnat huquqlariga ega bo‘lish va ularni amalga oshirish, o‘zi
uchun mehnat majburiyatlarini olish va ularni bajarish layoqati. Xodimning mehnatga
oid huquq layoqati va muomala layoqati u o‘n olti yoshga to‘lgan paytidan e’tiboran
bir vaqtning o‘zida vujudga keladi, alohida hollar bundan mustasno ( ular haqida –
quyida ).
Mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun qonuniy ravishda O‘zbekiston
Respublikasiga kelgan chet davlatlar fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ham
O‘zbekistonda ishlashlari mumkin. Buning uchun ular mehnat faoliyati huquqiga doir
tasdiqnoma olishlari kerak . Buni qanday qilish kerakligi haqida bu yerda o‘qing:
• Chet ellik O‘zbekistonda ishlashi uchun mehnat faoliyati huquqiga doir
tasdiqnoma qanday olinadi.
Necha yoshdan ishga qabul qilish mumkin

Yoshlar o‘n olti yoshdan boshlab mustaqil ravishda ishga joylashishga haqli .
Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim tashkilotlarining, kasb-hunar
maktablarining, kollejlar va texnikumlarning o‘quvchilarini quyidagi shartlarga rioya
qilinganda ishga qabul qilish mumkin:
• o‘smirning sog‘lig‘iga hamda ma’naviy kamol topishiga ziyon yetkazmaydigan
yengil mehnat;
• o‘qitish jarayonini buzmaydigan mehnat o‘qishdan bo‘sh vaqtda bajariladi;
• ota-onadan biri (ota-onasining o‘rnini bosuvchi shaxs) bunga yozma rozilik
berganda .

3. O‘n besh yoshga to‘lmagan o‘smirni ishlashi mumkin etib belgilangan
ishlar
O‘n besh yoshga to‘lmagan o‘smirni madaniy-tomosha tashkilotlari, televidenie,
radioeshittirish tashkilotlari va boshqa ommaviy axborot vositalarida va asarlarni
yaratish va (yoki) ijro etish uchun ishga qabul qilish mumkin:
• sog‘lig‘iga va ma’naviy kamol topishiga ziyon yetkazmasdan;
• ota-onaning har ikkisining (ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxsning) roziligi;
• vasiylik va homiylik organining ruxsati bilan.
Bu yosh professonal sportchilarga ham tegishli.
Bunday holda xodimning nomidan mehnat shartnomasini uning ota-onasi (ota-
onasining o‘rnini bosuvchi shaxs) imzolaydi. Vasiylik va homiylik organining
ruxsatnomasida har kunlik ishning eng ko‘p yo‘l qo‘yiladigan davomiyligi hamda ish
bajarilishi mumkin bo‘lgan boshqa shartlar ko‘rsatiladi.
O‘n besh yoshgacha bo‘lgan shaxslar qabul qilinishi mumkin bo‘lgan ishlar,
kasblar, lavozimlar ro‘yxatlari hukumat tomonidan tasdiqlanadi.
O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan shaxslarni quyidagi ishlarga olish taqiqlanadi :
• mehnat sharoiti zararli va (yoki) xavfli bo‘lgan ishlarda, yer osti ishlarida,
shuningdek bajarilishi ularning hayotiga va sog‘lig‘iga, xavfsizligiga va ma’naviy
jihatdan kamol topishiga ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan: tungi kafe va klublarda,
spirtli ichimliklarni, tamaki mahsulotlarini, giyohvandlik va psixotrop moddalarni,
toksik preparatlarni ishlab chiqarish, tashish hamda sotish va boshqalar (to‘liq ro‘yxat
– bu yerda);
• o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan xodimlarning ular uchun belgilangan yo‘l
qo‘yiladigan eng ko‘p normalardan ortiq bo‘lgan og‘irlikdagi yuklarni ko‘tarishi va
tashishi .

Ushbu talablarning bajarilmasligi ish beruvchining mansabdor shaxsini MJK 49-
1-m. bo‘yicha ma’muriy javobgarlikka – BHMning 10 baravaridan 20 baravari
miqdorida jarimaga tortilishiga sabab bo‘lishi mumkin. Xuddi shunday qilmish uchun
ma’muriy jazo qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, JKning 148-1-moddasi
bo‘yicha jinoiy javobgarlikka sabab bo‘ladi hamda bazaviy hisoblash miqdorining
yigirma besh baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha muayyan huquqdan
mahrum qilish yoxud uch yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi.
O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan shaxslar faqat ish beruvchining mablag‘lari
hisobidan amalga oshirilgan dastlabki majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tganidan keyin
ishga qabul qilinadi. Kelgusida esa bunday xodimlar o‘n sakkiz yoshga to‘lgunga
qadar har yili majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim .
O‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar mehnatga oid yakka tartibdagi huquqiy
munosabatlarda katta yoshdagi xodimlar bilan teng huquqlarga ega bo‘ladi, mehnatni
muhofaza qilish, ish vaqti, ta’tillar va boshqa mehnat shart-sharoitlari sohasida esa
ular uchun mehnat to‘g‘risidagi qonunchilikda hamda mehnat haqidagi boshqa
huquqiy hujjatlarda belgilangan qo‘shimcha imtiyozlardan foydalanadi .

Ishga qabul qilishga yo‘l qo‘yiladigan yosh

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish