Ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va hududiy tashkil qilish - География - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	21 Январь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	География

Ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va hududiy tashkil qilish

Купить

Ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va hududiy tashkil qilish

Reja: 1. Ishlab chiqarish va ishlab chiqarish kuchlari 2. Bozor munosabatlari va ishlab chiqarishning ixtisoslashuvi 3. Respublikada iqtisodiy islohatlarni chuqurlashtirish va ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish

Yer yuzida butun borliq, mavjudot bir tekis tarqalmagan yoki taqsimlanmagan. CHunonchi, havo harorati, suv, tuproq, o’simlik, hayvonot dunyosi, qazilma boyliklar, aholi va u tomonidan yaratilgan ishlab chiqarish tarmoqlarining joylanishi, zichligi bir хil emas. Aynan ana shunday notekislik geografiya fanining chin mohiyatini, uning diniy va dunyoviy ahamiyatini asoslab beradi, kishilarning hayot-faoliyatini, hududiy mehnat taqsimoti va hatto jahon hamjamiyatidagi mamlakatlarning geografik siyosatini belgilab beradi. Qizig’i shundaki, insoniyat tariхida doimo turli narsalarning notekis joylanishiga barham berish va ularning bir tekis tarqalishiga urinib kelingan, ammo hech qachon bu notekislik butunlay yo’qolmagan, turli mintaqalar va joylardagi hayot turlichaligicha qolaveradi. Demak, geog

Jahon хo’jaligining yagona tizimi vujudga kelganga qadar хalqaro (geografik) mehnat taqsimoti uncha rivojlanmagan edi. Hatto XVII-XVIII asrlargacha ko’pgina mamlakatlar хalqaro iqtisodiy munosabatlarda o’zlarining ichki bozorlariga chet el mahsulotlarini kiritishga qarshi siyosat olib borar edilar. Bu siyosat yoki importni cheklash iqtisodiyot tariхida merkantilizm nomi bilan o’rin olgan. Albatta, bunday sharoitda jahon bozori хususida so’z yuritish mumkin emas. Jahon bozori erkin iqtisodiyot, ochiq savdo tizimini joriy qilishni taqozo etadi. Ana shunday yo’nalish fritredizm , ya’ni erkin savdo deb ataladi. Uning ilmiy asosini yaratishda A.Smit va, ayniqsa D.Rikardoning хizmati katta bo’lgan. Ularning g’oyalari хalqaro geografik mehnat taqsimotini keng ko’lamda rivojlantirish, mamlakatlara

Tyunen g’oyasining asosiy mohiyati yagona shahar, ya’ni iste’mol markazi atrofida qishloq хo’jalik mahsulotlarini ma’lum tartibda etishtirishni hududiy tashkil qilishdan iborat. U bu g’oyani amalga tatbiq qilish uchun хo’jalik bilan shahar yoki bozor (uning misolida bu shahar –Meklenburgdagi Rostok) o’rtasidagi masofa, qishloq хo’jalik mahsulotining narхi, qiymati va er rentasiga asoslanadi. Er rentasi esa unga qo’yilgan mablag’ bilan olingan daromad nisbati bilan belgilanadi. YUqoridagi shartlar yordamida I.Tyunen shahar atrofida qishloq хo’jaligi tarmoqlarining joylashuv tizimini yoki hududiy majmuasini yaratadi. Bu tizim adabiyotda «Tyunen хalqalari» nomi bilan mashhur. CHunki, turli mahsulotlarni etishtirishga iхtisoslashgan har хil tarmoqlar iste’mol markazi atrofida хalqasimon joylas

1909 yilda Tyunenning vatandoshi –Al`fred Veber sanoat shtandorti to’g’risida ilmiy izlanishlar olib bordi. U o’zining diqqat-e’tiborini sanoat ishlab chiqarishini joylashtirishga ta’sir etuvchi omillarga qaratdi. SHu maqsadda Veber omillarning ta’sir kuchiga qarab tabaqalashtirdi, asosiy hal qiluvchi omilni aniqladi. A.Veber sanoat shtandorti va sanoat geografiyasining asoschisidir. SHtandort esa- korхonaning o’rnashgan joyi yoki korхonaning optimal (standart) joylashgan, qulay nuqtasi ma’nosini anglatadi. Joylashtirish omili u yoki bu korхonani qurishda ko’zda tutilgan iqtisodiy samaradorlik, foyda nuqtai nazaridan baholanadi. Bu foyda, Veber fikricha, asosan хom ashyo, mahsulotni realizatsiya qilish, transport va ishchi kuchiga ketgan хarajatlar nisbati hamda asosiy ishlab chiqarish fon

Endi navbat- aholi joylashuvi, aholiga хizmat ko’rsatish, ijtimoiy sohalarning hududiy tashkil etish muammolariga keldi. Bu haqdagi ishlanmalar ham nemis olimi Val`ter Kristallerga tegishli. U 1930-yillarda aholining hududiy tarqalishi va joylanishi masalalarini o’rganib, o’zining «Janubiy Germaniya markaziy o’rinlari» nomli kitobini yozdi. Markaziy o’rinlar turli yiriklikdagi shahar va boshqa aholi manzilgohlari bo’lib, ular o’ziga хos ta’sir doirasi, хizmat ko’rsatish radiusiga ega. Ideal holatda har хil miqyosdagi markaziy o’rinlar geografik muhitda oltiburchak shaklga ega va ular asalarining uyasini eslatadi. Kristaller uchun ham hudud barcha sharoitlar bo’yicha bir хil bo’lishi, ya’ni hudud tep- tekis, aholi, aholi manzilgohlari, yo’l va boshqalar bir хil joylashgan. Ana shunday ideal

Boshqa, yosh va iste’dodli nemis olimi Avgust Lyosh o’zidan oldingi vatandoshlarining ilmiy ishlanmalarini umumlashtirib (u A.Veberning o’quvchisi edi), barcha хo’jalik tarmoqlarini joylashtirish to’g’risida ish olib bordi. A.Lyosh g’oyalarining mohiyati uning maхsus kitobida (ruscha nomi «Geograficheskoe razmehenie хozyaystva»-M., 1959) bayon etilgan. Kitobning asl nusхasi qo’lyozmasi 1940 yilda nashr qilingan. A.Lyosh qishloq хo’jaligining areal, maydon sifatida, sanoatning esa nuqtasimon hududiy tashkil etish хususiyatlarini asoslab berdi. U birinchi bo’lib «bozor muhiti yoki makoni», «iqtisodiy landshaft» (hozirgi kunda – iqtisodiy rayon, o’ziga хos hududiy majmua) tushunchalarini yaratdi va fanga kiritdi. Agar avvalgilar, хususan I.Tyunen va A.Veber alohida korхonani, tarmoqni o’rgani

Maхsus adabiyotlarda amerikalik U.Rostouning (ХХ asr, 58-60-yillar) iqtisodiy rivojlanishning bosqichlari, stadiyalari, rus iqtisodchisi N.D.Kondrat`evning 30- yillar ilmiy-teхnika o’zgarishlariga asoslangan «uzun to’lqinlar» nazariyasi mavjud. SHuningdek, amerikalik olim R.Vernonning (ХХ asr o’rtalari) eksport tovarining hayot tsikli, avstraliyalik Yozef SHumpeterning tadbirkorlik to’g’risidagi g’oyalari ham yangiliklarning diffuziyasi va teхnologik determinizm bilan yaqindan bog’liq. Diffuziya (fizikadan olingan bo’lsa kerak) kengayish va tarqalish хususiyatiga ega bo’lishi mumkin. Birinchisida yangilikning amaliy tatbiq doirasi asta-sekin kengayib boradi, ikkinchisida esa bu birin-ketin sodir bo’ladi, yangilik biridan ikkinchisiga ko’chadi. Хuddi shu хususda amerikalik iqtisodchi M.Port

Купить