Islom madaniyatida masjid minora va madrasalar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Islom madaniyatida masjid minora va madrasalar

Купить

ISLOM MADANIYATIDA
MASJID MINORA VA
MADRASALAR


Arab xalifaligi VII-VIII asrlar davomida Mag’ribu Mashriqning keng
hududlarini, shu jumladan Markaziy Osiyo yerlarini ham o’z tasarrufiga kiritgan
edi. Хalifalikka kirgan hududlarga asta-sekin arab madaniyati, uning ko’plab
unsurlari kirib kela boshladi. Eng asosiysi, islomning muqaddas kitobi «Qur’oni
Karim» g’oyalari turli xalqlar orasida keng yoyila boshladi. Buning uchun bu
yerlarda arab tili, arab yozuvi joriy etildi

Musulmon madaniyatining ko’rki hisoblangan naqshinkor bezaklar bilan
ziynatlangan salobatli masjidu madrasalar, xonaqo h u maqbaralar, diniy va ilmiy
kitoblar, qo’lyozmalarga boy kutubxonalar va boshqa inshootlar qad rostlay
boshladi. Ular shu xalqlarning avvalgi moddiy madaniyati xarobalari o’rnida
barpo etildi.


Birinchi masjidlar O rta ʻ Osiyo shaharlarida nafaqat yangi dinning markazi, balki harbiy
bosqinchilikning moddiy timsoli, yangi siyosiy va dastlab xorijiy kuch sifatida paydo bo lgan. Bu
ʻ
yerda islomning g alaba qozonishi bevosita arablar bosqinining natijasi edi, bu Islom va
ʻ buddizm

va nasroniylik o rtasidagi jiddiy farq edi, ular ham “import qilingan” dinlar bo lgan, lekin Markaziy ʻ ʻ
Osiyoga tinch va sekin-asta kirib borgan va davlatga da vogarlik qilmagan. bu erda din.
ʼ O'rta
Osiyoda arablar istilosidan oldin musulmon jamoalari va masjidlari mavjud bo'lganligi haqida hech
qanday belgilar yo'q


Мадина шаҳридаги зиёрат қилинадиган ўринлардан бири “Қубо” масжидидир. “Қубо”
масжиди Исломда биринчи қурилган масжид ҳисобланади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу
алайҳи васаллам Мадинага кўчиб ўтаётган пайтларида Мадина йўлида Қубо деб номланган
жойга етиб, ўша ерда бир неча кун турганлар. У ерда биринчи бўлиб “Қубо” масжидига
асос солганлар ва илк маротаба ўша масжидда жамоат намозини ўқиганлар .

“ Masjid ul-Harom” Saudiya Arabistonining Makka shahrida joylashgan eng mo‘tabar
va ulkan hamda musulmonlar ibodat qilishlari uchun barpo etilgan ilk masjiddir. Mazkur
masjidda qon to‘kish va boshqa gunoh ishlar harom qilingani bois shunday nom bilan
atalgan. Masjidning to‘qqizta minorasi (har birining balandligi 95 metr), to‘rtta bosh
darvozasi, qirq bitta eshigi bor. O‘n bitta yurarzinalar orqali masjidning ikkinchi va
uchinchi qavatlariga chiqiladi


Masjidi Kalon (fors. - katta masjid) — Buxorodagi me moriy yodgorlik. 12-asrdagi qadimiy ʼ
imorat
qoldiqlari ustiga 14—15-asrlarda qurila boshlanib, 16-asr boshlarida ta mir etilgan ʼ

Masjid
to g ri to rtburchak tarhli 127x78 m keng hovli atrofini gumbazli bostirma ayvon ʻ ʻ ʻ
egallagan. 288
qubba gumbazcha 208 ustunga tayangan. Ular o ziga xos mahobatli ko rinishga ʻ ʻ
ega bo lib, ustunlarga keyinchalik murabba tarhli
poyustunlar o rnatilgan. Hovlining to rt tomoni ʻ ʻ ʻ
markazida naqshinkor
peshtoqlar bor. Sharqdagi tashqi ulkan peshtoq mahobati va
muhtasham
bezagi bilan alohida ajralib turadi.

Minora Islom olamida odatda masjidlar
ichiga yoki ular yoniga qurilgan
minora turidir.
Minoralar odatda musulmon azonini aks
ettirish uchun ishlatiladi, lekin ular Islom
mavjudligining belgilari va timsoli bo lib
ʻ
xizmat qilgan.
Ular turli xil shakllarga ega:
qalin, cho zilgan minoralardan yuqoriga
ʻ
ko tarilgan, qalamdek ingichka shakllarda.
ʻ
Bundan tashqari, minoralar tarixan vizual
ramziy maqsadga xizmat qilgan.
9-asr
boshlarida birinchi minoralar
qibla devori
ro parasiga o rnatilgan.
ʻ ʻ
Ko pincha bu ʻ
joylashuv azon uchun jamoaga etib borishda
foydali bo lmagan
ʻ . Ular mintaqaning islomiy
ekanligini eslatib turdi va masjidlarni atrofdagi
me morchilikdan ajratishga yordam berdi.
ʼ

Dastlabki Minora ummaviylar xalifasi
Musaviyning buyrug iga binoan 673-y. ʻ
Misrda qurilgan. Ba zi Minoralar
ʼ
shaharga, ma lum bir ansamblga ko rk
ʼ ʻ
va salobat berish hamda uni qurdirgan
щ axening kuch-qudratini namoyish
qilish uchun ham bunyod etilgan.

Jom minorasi o rta asr minorasi. Afg onistonning G ur ʻ ʻ ʻ
viloyatida
Jom va Tajan daryolari birlashgan
vodiyda,
Hirotdan 20 km (213 km) sharqda, kichik Jom
qishlog idan 10 km uzoqlikda joylashgan
tarixiy ʻ
me moriy yodgorlik. 1163—1203-yillar oralig ida
ʼ ʻ
(taxminan 1194-yilda),
G uriylar sulolasi ʻ
vakili
G iyosiddin Muhammad hukmronligi davrida ʻ
bunyod etilgan. Minora Afg oniston madaniy merosi
ʻ
yodgorligidir. U shuningdek, Islom madaniyatining eng
muhim yodgorliklaridan biri hisoblanadi .
Jom minorasi bizgacha yetib kelgan eng baland
O rta ʻ
asr
g ishtin minoralaridan biri bo lib, balandligi bo yicha ʻ ʻ ʻ
dunyoda 2-o rinda turadi (minora balandligi 65 m.; 1-
ʻ
o rinda —
Qutb minor balandligi 73 m.). U shuningdek, ʻ
G uriylar sulolasi hukmronligi davridan bizgacha yetib
ʻ
kelgan deyarli yagona tarixiy arxitektura yodgorligidir.
Me moriy yodgorlik 2002-yilda
UNESCO Butunjahon ʼ
merosi ro yxatiga
kiritilgan. Hozirgi kunda minora ʻ
vayron bo lish xavfi ostida.
ʻ

Madrasa Islom olamida oliy o quv dargohi. Diniy ilmlar qatorida matematika, notiqlik san ati ʻ ʼ
va mantiq, tilshunoslik, huquqshunoslik, falsafa, kalligrafiya, musiqa, tibbiyot, geografiya,
astronomiya va boshqa ilmlar bo yicha ta lim beriladigan o quv binosi.
ʻ ʼ ʻ Arab tilidan olingan, dars
o tiladigan joy. Bu atama ta lim berish uchun maxsus qurilgan o quv binolarini ifodalaydi.
ʻ ʼ ʻ
VII—VIII asrlarda islom dini ulamolari musulmon ilohiyoti masalalarini sharhlab berib
turadigan markaz sifatida arab davlatlarida paydo bo lgan. IX—XII asrlarda islom diniga e tiqod
ʻ ʼ
qilinadigan mamlakatlarda, jumladan,
Markaziy Osiyod a tarqaldi. Madrasalarda milliy ziyolilar
tayyorlangan.
Narshaxiyn ing "Buxoro tarixi" asarida aytib o tilgan 937-yilgi yong inda zarar ʻ ʻ
ko rgan
ʻ Forjak madrasasi Markaziy Osiyodagi dastlabki madrasalardandir. Madrasalarning xon
madrasalari, eshon madrasalari, xususiy madrasalar kabi turlari bo lgan. Madrasa muassislari
ʻ
madrasani ta minlash uchun maxsus mulk —
vaqf ʼ ajratishgan va bu mulkni boshqaruvchi
mutavvalini tayinlashgan. Madrasalarning vaqf daromadlaridan bir qismi vaqf mulkini saklab
turish, madrasa binosini ta mirlash uchun ajratilgan, ma lum qismi mutavvali, mudarrislar,
ʼ ʼ
talabalar, masjid imomi, muazzini, sartaroshi, farroshi va boshqa xizmatchilarga berilgan


Ulug bek madrasasi - Samarqanddagi me moriy yodgorlik (1417— 22). Registon ansamblining g arbida joylashgan. 2 ʻ ʼ ʻ
qavatli,
to g ri to rtburchak tarxli (56×81 m). Bosh tarzi maydonga qaragan, mahobatli peshtoq mujassamotida ʻ ʻ ʻ
keng
toqili ravoq (bal. 16,5 m), uning 2 yonida guldastalar (bal. 32 m) bor. Ravoq tepasidagi yulduzli osmon aks
etgan
qanos bezaklari o ziga xosdir. Guldasta tepasi muqarnas, sharafalar bilan yakunlangan. Peshtoq ravog i ʻ ʻ
cheti
morpech shaklida, tokchasidagi namoyonlar o ziga xos uslubda pardozlangan. Peshtog i, guldastasi va ʻ ʻ
tashqi
devorlarida girih naqshining turli betakror namunalari aks etgan. Ganchkori panjaralar orqali
xonaga
yorug lik tushib turadi. Moviy va ko k koshin hamda sopol gishtlar vositasida Samarqanddagi Ulugbek ʻ ʻ
madrasas geometrik naqshlar bilan bezatilgan devor satqi
yozuvlar bilan o zaro uyg unlashib, ko zga yaqqol tashlanib ʻ ʻ ʻ
turadi.

Mir Arab madrasasi — Buxoro madrasasi .
Madrasaning qurilishi o zbek hukmdori
ʻ
Ubaydullaxon
va uning piri Mir Arab nomlari
bilan bog liq.
ʻ
Bosh tarzi ulkan peshtokli, darvozasi
orqasida 5 gumbazli miyonsaroy, ikki yonida
baland gumbazli keng darsxona va masjid,
go rxona joylashgan. Koshinkori naqshlar
ʻ
yozuvlar bilan uyg unlashgan (saqlanmagan).
ʻ
Go rxona ichi gumbaz osti bag ali
ʻ ʻ
qalqonsimon muqarnasli, shipi va devorlari
ganch o ymakorligida bezatilgan, izorasi
ʻ
rangbarang koshinli. Go rxonada
ʻ
Ubaydullaxon (1537-yil v. e.)ning
yog ochdan xotamkori usulida ishlangan
ʻ
sag anasi va Mir Arab, uning qarindoshlari
ʻ
qabrlari bor.
Tarixiy manbalarda madrasa 111 hujradan
iboratligi ko rsatilgan
ʻ .
Biroq hozirgi
mualliflar hujralar sonini
Qur on ʼ suralariga

muvofiq 114 ta hujra deya axborot
berishmoqda.


Bugun qayta chiroy ochayotgan tarixiy obidalarimiz, masjid va madrasalarimizning
peshtoqidagi xattotlik namunalari kishi e tiborini o ziga tortadi. Ayniqsa, yurtimizga tashrif ʼ ʻ
buyurayotgan sayyohlarda katta qiziqish uyg otadi. Xattotlik Sharq mamlakatlarida o ziga
ʻ ʻ
xos alohida yo nalish kasb etgan va fan darajasiga ko tarilgan bebaho san at turidir.
ʻ ʻ ʼ
Markaziy Osiyo xalqlari tomonidan islom dinining qabul qilinishi munosabati bilan bu
o lkaga Qur oni karim nozil qilingan arab yozuvi kirib keldi. Bu san at azaldan Sharqda
ʻ ʼ ʼ
husnixat, xattotlik, G arbda esa kalligrafiya nomi bilan keng shuhrat qozongan.
ʻ

Adabiyotlar

Воронина В.Л Народное жилище арабских стран. М . 1972 .

Богданов А.А Современное изобразительное искусство Ирака. М, 1990.

Му р иа н И .Ф Изобразительное искусство Вьетнама. М. 1980.

Богданов А.А Изобразительно е искусство Арабской республик и Египет. М.
1975 .

www. gaap.ru; www. cip.com;

www. aicpa.ord; www. buhgalt.ru;

Islom madaniyatida masjid minora va madrasalar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish