ISLOM OLAMIDAGI ALLOMALAR ochiq dars ishlanma - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	267.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

ISLOM OLAMIDAGI ALLOMALAR ochiq dars ishlanma

Купить

14- umumta`lim maktabining tarix fani o`qituvchisi Jalolov Navruzning
7-sinflarda O’zbekiston tarixi fanidan
43-44& “ ISLOM OLAMIDAGI ALLOMALAR ”
Mavzusi yuzasidan ochiq dars ishlanmasi
___________________________
___________________________
Sinfi: 7
28-30 nafar o’quvchiga mo’jjallangan.
Dars turi ; yangi tushuncha , bilimlarni shakllantiruvchi.
Darsda foydalaniladigan metod: H ikoya - suhbat usuli ,”Test usuli , ”B.B.B metodi” usullari.
Darsning maqsadi:
 Ta’limiy maqsad:o’quvchilarni Islom olamidagi allomalar bilan tanishtirish.
 Tarbiyaviy maqsad : Xalqimizning naqadar katta ma`naviy boyliklari ilm yo`lidagi say
harakatlari yutuqlari hududimizdagi i hozirgi davr bilan bog’lay olish ko’nikmasini hosil qilish.
Rivojlantiruvc hi maqsad :
 O’quvchilarni allomalar ma`naviy me`rosi va bugungi kundagi holatlar ishiga bog’lagan holda
ilm izlanuvchanlik ruhida tarbiyalash.
 Dars jihozlari:
1. “O’zbekiston tarixi” darsligi . 150-161- sahifa lar, 43-44& 2. O’zbekiston xaritasi 3. Darsni
mustahkamlash uchun yozilgan savollar matni,allomalarning suratlari,
o’quv film,kompyuter,mavzuga oid ko’rgazmalar,doska,daftar.
 Muhim tushunchalar va atamalar:Fiqh,mazhab,kalom ilmi.
I. Tashkiliy qism :
1.Sinfda o’quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
2.Dunyoda va O’zbekistonda yuz bergan muhim yangiliklar va xabarlar bilan tanishtirish.
II. O’tilgan mavzuni mustahkamlash: guruh ishi:
I guruh
1.Madrasa nima ekanligi eslang?
2.Arablar kirib kelishining yomon tasir etgan jihatlarini sanab bering?
II guruh
1.Islom dinining kirib kelishidagi ijobiy o`zgarishlar
2.Islom dini kirib kelgungacha ta`lim tizimini yodga oling!
III. Darsning mazmuni:
IV DARS MAZMUNINI RO’YOBGA CHIQARISH USTIDA ISHLASH:
1.Imom Al-Buxoriy
2.At-Termiziy

Sovetlar hokimiyatining o‘tgan asrning 20-30-yillaridaamalga oshirgan ma’muriy
buyruqbozlik va zo‘ravonlik siyosatining yorqin ifodasi qishloqda o‘tkazilgan jamoalashtirish
jarayonida namoyon bo‘ldi. Necha asrlar davomida individual xo‘jalik yuritib kelgan, ongi,
shuurida xususiy mulkchilik hissiyoti kuchli bo‘lgan, mulk daxlsizligi tushunchasini muqaddas
bilgan millionlab dehqon xonadonlarini ularning xohish-irodasiga qaramasdan, majburiy tarzda
yirik jamoa xo‘jaliklariga olib o‘tish bu hazilakam jo‘n, oson ko‘chadigan ishemas edi. Sovet
hokimiyati, hukmron partiya ijtimoiy taraqqiyotning borishi, uning tabiiy qonuniyat lariga zid
o‘laroq bu jarayonni qisqa muddatlar ichida zo‘ravonlik va majburiylik yo‘li bilan o‘tkazish sari
yo‘l tutdi. Xo‘sh, O‘zbekiston qishloq xo‘jaligining 20-yillar manzarasi qanday edi? Uning
qishloq aholisining sinfiy, tabaqaviy tarkibidagi o‘zgarishlar nimadan dalolat berardi? 20-
yillarda o‘tkazilgan yer-suv islohoti davrida badavlat dehqonlarning yerlari, vaqf
yerlari,ruhoniylarga tegishli yerlar davlat tomonidan tortib olingan edi.
Yer bilan birga hamma ot-ulov va asbob-uskunalarham musodara qilindi. 1
Umuman, 1925-
1929-yillarichida boylar, yirik savdogarlar va ruhoniylarning 45 98 Qishloqda jamoalashtirish
sari yo‘l tutish 99 mingga yaqin xususiy xo‘jaliklari batamom tugatildi. Ko‘pgina xo‘jaliklar
tasarrufidagi ortiqcha yerlar ham tortib olingan edi. Bu yerlar qayta taqsimlanib, ularning bir
qismi yersiz yoki kam yerli dehqon xo‘jaliklariga mulk qilib berildi. Buning natijasida batrak
kambag‘allar toifasi islohotdan oldin barcha dehqonlarning 76 foizini tashkil etgan bo‘lsa,
islohotdan so‘ng ularning soni 39 foizgacha qisqardi. Ularning xo‘jalik turmushi yaxshilanib,
o‘sib borganligi bois o‘rtahol dehqonlar salmog‘i 17 foizdan 52 foizga ko‘tarildi. Shu tariqa,
qishloqda tovar-g‘alla yetishtiruvchi mayda ishlab chiqaruvchilarning salmog‘i ko‘payib bordi.
Bu islohot jarayoni davomida respublikada jamoa xo‘jaliklari, ya’ni kolxozlar tashkil etildi.
Biroq ularning halixo‘jalik va moliyaviy zaifligi, ishlab chiqarish ko‘rsatkichlarining pastligi
ko‘zga tashlanib turardi. Sovet hokimiyatining 20-yillarda qishloqda yuritgan bir qadar mo‘tadil
siyosatidan bahra olib, yer-suv islohotidan naf topib, o‘z xo‘jaliklarini anchayin oyoqqa
turg’izib, o‘rtahollar darajasiga ko‘tarilib olgan o‘zbek dehqonlari hayoti va qismati, taassufki,
tez orada hukmron partiya boshlab yuborgan ommaviyjamoalashtirish jarayoni girdobiga g‘arq
bo‘ldi. 1929-yil tarixga qora belgi ostidagi “buyuk burulish yili” deb nom olgan yil bo`lib kirib
keldi. Bu dehqonlar sinfini ijtimoiy qatlam va mehnatkash omma sifatida maqsadli yo`q
qilishning boshlang`ich davri edi. Bunda “quloqlar” va “boylar” toifasiga asosan yangi iqtisodiy
siyosat sharoitida o`z xo`jaliklarini oyoqqa turg`azib olgan o`rtahol dehqonlar kiritildi. Chunki
birmuncha badavlatroq qatlamlar oldingi yillarda tugatilgan edi. 1929-yilning yozida “quloqlar”
ni jamoa xo`jaliklariga (kolxoz) kiritilishini ta`qiqlovchi qaror qabul qilinadi. O`sha yilning 7-
noyabrida “xalqlar otasi” Stalinning matbuotda bosilib chiqqan “Buyuk burulish yili” nomli
maqolasi hamda 27-dekabrda qishloq xo`jalik xodimlarining ilmiy konferensiyasida so`zlagan
nutqi quloqlarni sinf sifatida tugatish va jadal jamoalashtirish siyosatini boshlab berdi.
Yoppasiga jamoalashtirish bu boy va o`rtahol dehqonlarga tegishli ishlab chiqarish vositalari,
mollar, uy-joy, qishloq xo`jalik mahsulotlari va urug` zaxiralarini tortib olish hisobiga kolxozlar
tuzish degani edi. Ommaviy jamoalshtirish g`oyasi, umuman olganda, “Lenincha kooperativ
reja” da o`z ifodasini topgan bo`lib unda dehqonlarni bosqichma – bosqich kooperatsiyalash
yo`li taklif qilingan edi, u dehqonlarning eng oddiy shakllar orqali yuqori va murakkab shakl
bo`lgan jamoa xo`jaliklariga birlashuvini nazarda tutardi. 1929-yilning kuzidan e`tiboran sovet
davlati kooperativlashtirishning xilma-xil shakllarini tugatish, mavjud bo`lgan bir qancha
1
Usmonov Q., Sodiqov M. O‘zbekiston tarixi (1917—1991-yillar): o‘quvchilar uchun darslik / Mas’ul muharrir: Q. Rajabov.— T.: «Sharq»,
2010-y.84-bet.

kooperativ tizimlarini davlatlashtirish yo`liga o`tdi. Kooperatsiyani barcha turlari va sohalari
bo`yicha rivojlantirish siyosatini yoppasiga jamoalashtirish yo`li bilan almashtirdi.
Bu yo`l esa ixtiyoriylik prinsplari asosida emas, balki “yuqoridan belgilash” yo`li bilan
amalga oshiriladi. O`zbekistonda jamoalashtirish O`z KP MK ning 1930-yil fevralda qabul
qilingan “Kollektivlashtirish va quloq xo`jaliklarini tugatish” to`g`risidagi qarori e`lon
qilingandan so`ng boshlab yuborildi. O`rta Osiyo, jumladan, O`zbekistonning sovet davri
tarixidagi yaxshi o`rganilmagan mavzulardan biri jamoalashtirish va u bilan bog`liq
quloqlashtirish, surgun qilish davri tarixi masalasidir. Zo`rlik bilan, kuch bilan o`tkazilgan
jamoalashtirish jarayoni qanday kechgan bo`lsa, shundayligicha ochib berish va qatag`on etilib
surgun qilingan dehqonlarning ayanchli, fojeali ahvoli, taqdirini tadqiq etish hozirgi O`rta Osiyo
tarixshunosligida dolzarb muammolardan biridir. Komfirqa va sovetlar hukmronligi davrida
“quloq”, “mushtumzo`r”, “qishloq burjuaziyasi”, “aksil inqilobchilar”, “xalq dushmanlari”,
“sotsializm dushmanlari”, “kolxoz dushmanlari”, “yot unsurlar”, “kapitalistik unsurlar”, “eng
so`nggi ekspulatatorlar” kabi nomlar atalib kelingan milliy qishloq aholisining haqiqiy tarixini
yaratish imkoni bo`lmadi va bu mavzu ommadan sir saqlanib kelindi. Stalinning 1929-yil 7-
noyabrida bosilib chiqqan “Buyuk burulish yili” nomli maqolasi jadal jamoalashtirishni
“nazariy” jihatdan asoslab berdi. Unda, keng qishloq ommasi kolxozlarga kirish uchun yetildi,
deb yozilgan edi. VKP (b) MQ ning 1929-yilgi noyabr plenumi partiya direktivasiga aylantirdi.
Plenum jamoalashtirish sur`atlarini haddan tashqari kuchaytirish, unga ommaviy tus berishdan
iborat aniq vazifani qo`ydi. 1929-yil 27-dekabrda agrar markschilar konfrensiyasida so`zga
chiqqan Stalin “yoppasiga jamoalashtirish asosida quloqlarni sinf sifatida tugatish” shiorini e`lon
qildi2. Hokimiyat organlari “dohiy”ning ko`rsatmasini bajarish uchun jadal jamoalshtirishning
boshida turib asosan zo`ravonlik usullariga e`tiborni kuchaytirdilar. Qishloqda an`anaviy
iqtisodiy munosabatlarni yoppasiga buzish avj oldirildi. Davlat qishloq mehnatkashlariga qancha
va nima ekishni, yetishtirilgan mahsulotni qanday narx bilan topshirishni aytib turadigan bo`ldi.
Qishloq aholisining badavlat qatlamlariga qarshi mislsiz quvg`inlar uyushtirildi, qishloqda
aholini zo`rlik bilan kolxozlarga kiritish boshlandi. Agrar siyosatdagi yangi yo`l
O`zbekistonda og`ir oqibatlarni keltirib chiqardi. VKP (b) MQ ning 1930-yil 5-yanvardagi
“Jamoalashtirish sur`atlari va davlatning kolxoz qurilishiga yordam ko`rsatish choralari
to`g`risida” gi qarorining dastlabki ta х ririda O’zbekiston SSSR hududida jamoalashtirishni
ikkinchi besh yillik mobaynida tugallash mo`ljallangan bo`lishiga qaramay, bu harakat ertaroq
tugallanishi mumkin degan fikrni o`rtaga tashladi. Shuni ham aytib o`tish joizki,
respublikamizning ayrim rahbarlari (xususan, F.Xo`jayev va A. Akromov) valyuntaristik
usullarga qarshi turishga intildilar va raqamlarga va muddatiga tuzatish kiritish fikrini bildirdilar.
Biroq ularning takliflariga umuman e`tibor berilmagan. Natijada VKP (b) MQ O`rta Osiyo
byurosining qarori bilan 1932-yilning boshlariga kelib dehqon xo`jaliklarining 68% ni
kolxozlarga birlashtirish rejasi qabul qilindi. Jamoalashtirishni sun`iy tezlashtirish va bu borada
“sotsialistik musobaqa” ning kim o`zdi “poygasini” avj oldirishda VKP (b)MQ ning 1930-yil 5-
yanvardagi “Jamoalashtirish sur’ati va kolxoz qurilishida davlat yordami berish tadbirlari
to`g`risida” gi qarori hal qiluvchi o`rin tutdi. Mazkur qarorda sobiq SSSR hududi uch guruh
rayonlarga bo`lindi va qaysi hudud qachon jamoalashtirishni tugallashi rejalashtirildi va u
jamoalashtirishni 1933-yil bahorida tugallashi kerak edi.

QISHLOQ XO’JALIGIDAGI HOLAT
Qishloqda yalpisiga jamoalashtirish siyosatini izchil amalga oshinsh uchun O‘zbekistondagi
partiya, sovet, xo‘jalik, yoshlar, xotin-qizlar va boshqa jamoat tashkilotlari to‘la safarbar qilindi.
Markaz buyrug‘i va dasturulamal ko‘rsatmasini quloq qoqmay bajarishni o‘zlari uchun katta
ishonch yorlig‘i deb bilgan, unga ko‘r-ko‘rona asoslangan mahalliy rahbarlar dehqonlarni zudlik
bilan kolxozlarga majburan kiritishni 1929-yilning ikkinchi yarmi va 1930-yil boshlarida avj
oldirib yubordilar. Masalan, O‘zbekiston partiya va hukumatining 1930-yil 17-fevraldagi
«Jamoalashtirish va quloq xo‘jaliklarini tugatish to‘g‘risida»gi qarorida respublikaning 17 ta
tumanida yoppasiga jamoalashtirishni amalga oshirish vazifasi belgilangan edi. Ko‘p joylarda
quloqlarni tugatish shiori ostida o‘rtahol, hattoki kambag‘al dehqon xo‘jaliklariga nisbatan ham
Ommaviy jamoalashtirish va uning oqibatlari zulm o‘tkazildi. 1929-yil oktabriga qadar
respublikadagi dehqon xo‘jaliklarining 3,4 foizi kolxozlarga kirgani holda, 1930-yil martiga
kelganda dehqon xo‘jaliklarining 47 foizi kolxozlashtirilgan edi. Ko‘pgina joylarda aholi
jamoalashtirish xavfidan qo‘rqib o‘z chorva mollarini keragidan ziyod so‘yib
yubordi. Bu esa chorvachilik uchun koni zarar bo‘ldi. Masalan, birgina qoramollar tuyog‘ining
soni 1930-yilda respublika bo‘yicha 60 mingdan ziyodroqqa kamayib ketdi. Jamoalashtirish
ishidagi shoshmashosharlik, joylardagi aniq shart-sharoitlar bilan hisoblashmaslik, milliy
hududlarning î‘ziga xos xususiyatlari, aholisining milliy an’analari, udumlarini e’tiborga
olmaslik, ularni pisand qilmaslik oxir-oqibatda bundan ham ko‘ngilsizroq va noxushroq
holatlarning yuz berishiga sabab bo‘ldi.
Ko‘p qishloq tumanlarida hokimiyat organlarining zo‘ravonligi, o‘zboshimchaligiga qarshi
aholi keskin norozilik bildirib, turli harakatlar uyushtirishga majbur bo‘ldi. 2
1929—1930-yillarda
dehqonlarning sovet tuzumiga nisbatan ommaviy norozilik harakatlarida faqat Qashqadaryo
okrugidan 14 ming nafar kishi qatnashgan. Ma’lumotlarda qayd etilishicha, bunday ommaviy
norozilik harakatlari shu davrda respublika bo‘yicha 240 marta sodir bo‘lgan. Eng achinarlisi
shuki, ko‘plab oddiy dehqon xo‘jaliklari arzimagan sabablar bilan yoxud birgina jamoa
xo‘jaligiga kirishga rag‘bat bildirmaganligi vajidan bor-budidan mahrum etilib, uy-joyi, mol-
2
Usmonov Q., Sodiqov M. O‘zbekiston tarixi (1917—1991-yillar): o‘quvchilar uchun darslik / Mas’ul muharrir: Q. Rajabov.— T.: «Sharq»,
2010-y.86-87-bet.

mulki tortib olinib, quloq qilinuvchilar ro‘yxatiga tirkab yuborilavergan. Statistik ma’lumotlarga
qaraganda jamoalashtirish boshlarida O‘zbekistonda shartli ravishda quloq xo‘jaligiga kiritish
mumkin bo‘lgan xo‘jaliklarning salmog‘i aslini olganda umumiy dehqon xo‘jaliklarining 5
foizidan kamrog‘ini tashkil etardi, xolos. Biroq ommaviy jamoalashtirish boshlanishi bilan 15
foizdan ortiq xo‘jaliklar quloqlashtirishga duchor bo‘ldi, faqat 1930-yilning o‘zida respublikada
boy va quloq xo‘jaliklar toifasiga kiritilgan 2648 ta o‘rtahol dehqon xo‘jaliklari tugatilgan edi.
Respublikaning o‘ziga to‘q, bozorga tovar-g‘alla yetishtirib berishga qodir bo‘lgan son-sanoqsiz
dehqon xo‘jaliklari bor narsasidan mahrum bo‘lib, haqsiz huquqsiz holda o‘z oila a’zolari,
qarindosh-urug‘lari bilan uzoq hududlarga (Sibir, Ukraina, Qozog‘iston) yoki yangi
o‘zlashtirilayotgan cho‘lli, to‘qayzor, qamishzor yerlarga badarg‘a qilindilar. Ularning ko‘plari
bu kimsasiz, huvillagan joylarning og‘ir shartsharoitlariga dosh berolmay, turli kasalliklarga
chalinib, ochlik, muhtojlik azobidan bevaqt ko‘z yumib ketdilar. Endi quloq qilingan va o‘z
joylaridan ko‘chirilgan xo‘jaliklarning tortgan azob-uqubatlari haqida bir kichik lavha:
Samarqand viloyatining Miyonko‘l oroliga bir necha ming quloq qilinganlar oilasi olib kelinib
joylashtirilgandi. Botqoqli va ko‘llardan iborat to‘qayzor, qamishzor yerlar ularning kuchi bilan
quritilib, o‘zlashtirilgach, paxta, sholi ekiladi. Qamishdan to‘qilgan lagerlarda yashovchi
«quloq» oilalari hayvonchalik qadr etilmasdi. Ichki ishlar xodimlari ularni xo‘rlar, ovoz chiqarsa
otib tashlar, beayov ishlatardi. Miyonko‘llik keksalarning eslashicha, ularning ko‘plari
mashaqqatli mehnat, ochlik, kasallik azobidan, soqchilar zulmidan î‘lib ketdilar. Bu yerda
yuzlab, minglab o‘lim topgan kishilar bir joyga kafansiz, diniy rasm-rusumlarsiz ko‘mib
yuborilgan.
Ming-minglab qishloq oilalari bunday xavf-xatarning bo‘lishini oldindan his qilib, o‘z
kindik qonlari to‘kilgan muqaddas zaminni tark etib, uzoq begona yurtlarga bosh olib ketishga
majbur bo‘ldilar. Ularning ko‘plari uzoq yillar xorijiy ellarda umrguzaronlik qilib, ona yurt
sog‘inchi bilan, unga talpinib yashab o‘tdilar. Faqat O‘zbekiston milliy mustaqillikka
erishgandan so‘nggina orzu-armonlari ushalib, yangidan Vatanning mo‘tabar tuprog‘ini tavof
qilish baxtiga musharraf bo‘ldilar. Sovet hokimiyati, uning tegishli mas’ul organlari, mahalliy
partiya, sovet va xo‘jalik tashkilotlari butun choralar bilan qishloqda jamoalashtirish siyosatini
qat’iyat bilan o‘tkazishda davom etdi. Garchi partiya Markaz qo‘mitasining 1930-yil 5-
yanvardagi qaroriga binoan O‘zbekistonda dehqon xo‘jaliklarini yoppasiga jamoalashtirish
ishlarini 1933-yil boshlariga qadar tugallash muddati belgilangan bo‘lsa-da, mahalliy rahbarlar
uni muddatidan avval bajarish uchun shiddat ko‘rsatdilar. Buni quyidagi raqamlar ko‘rsatkichida
ham yaqqol ko‘rish mumkin. Agar 1930-yil iyunida respublikada 6124 ta kolxoz tuzilgan, ularga
jalb qilinganlar dehqon xo‘jaliklarining 27,1 foizini tashkil etgan bo‘lsa, shu yilning oxiriga
borib 37 foizga, 1931-yil dekabrida esa 68,2 foizga yetdi. Ayni paytda dehqon xo‘jaliklarini
majburiy quloq qilish, boshqa joylarga surgun qilish ishlari avj oldirildi.

V. O’RGANILGAN MAVZUNI MUSTAHKAMLASH :

“B.B.B. metodi topshirig’i”
BILAMAN. Qishloq xo’jaligining jamolashtirilishi haqida qisqacha ma’lumotga ega
edim.
BILIB OLDIM. Qishloq xo’jaligini jamoalashtirishda uning maqsadi va nima oqibatlarga
sabab bo’lganligi hamda vazifalari haqida qo’shimcha ma’lumotlaraga ega bo’dim.
BILISHNI XOHLEYMAN. Quloqlashtirish va jamoalashtirish rejimidagi turli xil
partiyalarning faoliyatlari haqida qo’shimcha bilishni xohleyman.

Qiqacha qilib aytilganda ushbu metod yuzasidan jadval asosida shakillantirligan holatda
o’qituvchi tomonidan berilgan savvollarga izoh va mavzu yuzasidan o’zlarining bilim
ko’nikmalari va mavzu yuzasidan bilishni xohlagan ma’lumotlari aytib o’tilib javob beriladi.
VI. DARS YaKUNLARINI CHIQARISH :
O’qituvchi o’quvchilar bajargan yozma va og’zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VII. UYGA VAZIFA:
1.Mavzuga oid eng muhum ma’lumotlarni daftarga yozish.
2.Q.Usmonovning o’zbekiston tarixi kitobidan “qishloq xo’jaligi rejimi va jamoalashtirish
faoliyatini olib borilishi va quloq rejimi” ning mazmunini o’rganib kelish.
3.Mavzu yuzasidan xarita bilan ishlash.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Usmonov Q., Sodiqov M. O‘zbekiston tarixi (1917—1991-yillar): o‘quvchilar uchun
darslik / Mas’ul muharrir: Q. Rajabov.— T.: «Sharq», 2010-y.
2. Q.Rajabov, M.Haydarov Turkiston tarixi Universitetlar va pedagogik institutlari uchun
o’quv qo’llanmasi. Toshkent 2002-y
3. Ravshan Abdullayev, Mirzoxid Raximov, Qaxramon Rajabov O’zbekiston tarixi 1917-
1991-yillar. “O’zbekiston” NMIU-2019
4. O’zbekiston tarixi 1917-1939-yillar brinchi kitob Toshkent “O’zbekiston”-2019-y.

ISLOM OLAMIDAGI ALLOMALAR ochiq dars ishlanma

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish