Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 276.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Islom sivilizatsiyasining asosiy harakterlari belgilari o‘ziga xos xususiyatlari

Купить
ISLOM SIVILIZATSIYASINING ASOSIY HARAKTERLARI BELGILARI O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI  Islom  ( arabcha  — bo ysunish,  itoat  etish,  o zini  ʻ ʻ Alloh  irodasiga  topshirish) —  jahonda  keng  tarqalgan  uch  dindan  ( buddizm  va  xristianlik  bilan  bir  qatorda)  biri.  Islom   diniga  e tiqod  qiluvchilar  ʼ arabcha  „muslim“  („sadoqatli“;   ko pligi  „muslimun“)  deb  ataladi.  „Muslim“,  „muslimun“   ʻ so zining  boshqa  xalqlar  orasida  o zgacha  talaffuz  etish   ʻ ʻ (masalan,  forslarda —  musalmon,  o zbeklarda —   ʻ musulmon,  qirg iz  va  qozoqlarda —  musulmon,  ʻ Ukraina  va  Rossiyada  —  basurman)  natijasida  bu  dinga  e tiqod   ʼ qiluvchilar  turli  nom  bilan  ataladi.  Lekin  bularning  ichida   hozir  musulmon  iborasi  keng  tarqalgan.  Jahonda qariyb  1,2  milliard  kishi  Islomga  e tiqod  qiladi.   ʼ Musulmonlarning  2/3  qismidan  ko prog i  ʻ ʻ Osiyoda  yashaydi  va  bu  qit a   ʼ aholisining  20 %  idan  ortiqrog ini  tashkil  etadi.  Qariyb  30 %   ʻ musulmonlar  Afrikaga  to g ri  keladi  (qit a  aholisining  deyarli  yarmi).   ʻ ʻ ʼ Dunyoda  musulmon  jamoalari  mavjud  bo lgan  120  dan  ortiq   ʻ mamlakatdan  40  dan  ziyodida  musulmonlar  aholining  ko pchiligini   ʻ tashkil  qiladi —  Shimoliy  Afrika,  G arbiy  Osiyoning  barcha   ʻ mamlakatlarida  ( Kipr ,  Livan ,  Isroil  mustasno),  Senegal ,  Gambiya ,  Niger ,  Somali ,  Afg oniston ʻ ,  Pokiston ,  Bangladesh ,  Indoneziya  va   boshqa  ba zi  mamlakatlarda  aholining  80 %  dan  ortig i   ʼ ʻ musulmonlardir.  Bir qancha  mamlakatlarda  musulmonlar  aholining  yarmidan  80 %  igacha   tashkil  qiladi  ( Gvineya ,  Mali ,  Livan ,  Chad ,  Sudan ).  Malayziya  va  Nigeriyada  qariyb  yarmi,  ba zi  bir  mamlakatlar  ( ʼ Gvineya-Bisau ,  Kamerun ,  Burkina- faso ,   Syerra-Leone  va  boshqa)da  musulmonlar  ozchilikni  tashkil  qilsa  ham,  ta sir   ʼ doirasi  kuchli.  Musulmonlarning  soni  jihatdan  eng  yirik  davlatlar —  Indoneziya ,  Hindiston ,  Pokiston  va  Bangladesh ;  musulmonlarning  anchasi   Markaziy  Osiyo  mamlakatlari,  Xitoy ,  Tailand ,  Efiopiya ,  Tanzaniya ,  Kiprda ,   Yevropaning  ayrim  mamlakatlari  ( Bosniya   va   Gersegovina ,  Albaniya ,  Buyuk   Britaniya ,  GFR,  Fransiya  va  boshqa),  Shimoliy  va  Janubiy  Amerika  qit asi   ʼ mamlakatlari  ( AQSH ,  Kanada ,  Argentina ,  Braziliya ,  Gayana ,  Surinam ,   Trinidad  va  Tobago)da,  Avstraliyada ,  Fiji  orollarida  yashaydi.  Islom 7-asrda  Hijoz  (G arbiy  Arabiston)da  paydo  bo ldi.   ʻ ʻ Uning  asoschisi  Muhammad( s.a.v )  sanaladi.  Islom  dinining   paydo  bo lishi  xususida  Islom  manbalariga  asoslangan  diniy   ʻ an anada  u  ilohiy  hodisa,  insonlarni  to g ri  yo lga  solish   ʼ ʻ ʻ ʻ uchun  Alloh  tomonidan  yuborilgan  oxirgi  ta limot  deb   ʼ uqtiriladi.  Islom  talqinida  dastlab  yahudiy  va  xristianlar  ham   aynan  musulmonlar  e tiqod  qilgan  xudoga  ishonganlar.  Shu   ʼ xudo,  ya ni  Alloh  odamlarga  payg ambar-elchilar  yuborgan.   ʼ ʻ Ammo  insonlar  payg ambarlar  ta limotini  buzganlar. ʻ ʼ  Shuning uchun  Alloh  insonlarga  oxirgi  rasul  etib  Muhammad(s.a.v)ni   tanladi,  unga  o zining  kalomi —  ʻ Qur on ʼ  nozil  qildi.  Muhammad(s.a.v)   oldin  o z  hamshaharlarini,  so ng  barcha  arablarni  ko plab  qabila   ʻ ʻ ʻ xudolariga  sig inishdan  voz  kechish  va  yagona  xudo —  Allohga   ʻ e tiqod  qilish,  solih  hayot  kechirish,  u  dunyoda  jannatga  tushish   ʼ uchun  bu  dunyoda  ezgu  ishlar  qilishga  da vat  etdi.  ʼ Qur onga ʼ  ko ra,  ʻ arablar  va  yahudiylarning  umumiy  bobokaloni  Ibrohim  (a.s)  Allohga   birinchi  bo lib  imon  keltirgan.  Demak,  Islom  batamom  yangi  e tiqod   ʻ ʼ emas,  balki  Ibrohim  (a.s)  ga  nozil  bo lgan  dinidir. ʻ  Muhammad(s.a.v)ga, 40  yoshida(milodiy  610-yil)  vahiy  (ilohiy  ko rsatma)  kelishni   ʻ boshladi.  Ammo,  bir  necha  nufuzli  yaqin  qarindoshlarini  hisobga  olmaganda,  Makkaning  ko pchilik  aholisi,  ayniqsa,  quraysh  qabilasining  zodagonlari  uning  targ ibotlariga   ʻ ʻ ochiqdan-ochiq  qarshi  chiqdilar.  Muhammad(s.a.v)ni  yolg onchiga  chiqarib  judda  katta   ʻ zulm  ko rsatildi.  Dastlab  bir  guruh  musulmonlar  Habashistonga  ʻ hijrat  qilishdi,  Yasribdagi   banu  Avs  va  banu  Xazraj  qabilalarining  vakillari  622-yimda  musulmon  jamoasini  o ziga   ʻ qabul  qilish,  Muhammad(s.a.v)ni  payg ambar  va  Allohni  yagona  deb  tan  olishdi.  Hijrat   ʻ nomini  olgan  bu  voqea  Islom  tarixida  burilish  yasadi.  Ko chib  o tgan  kishilar  ʻ ʻ muxojirlar  (ko chib  kelganlar),  Madinada  Islomni  qabul  qilganlar  ʻ ansorlar  (tarafdorlar)  deb  ataldilar.  Madina  va  Makka  o rtasida  boshlangan  kurash  8  yil  davom  etdi  (qarang  ʻ Badr   jangi ,  Uxud   jangi ,  Xandaq   jangi  va  boshqa).  628-yilda  Makka  zodagonlari  Muhammad(s.a.v)  bilan   kelishishga  majbur  bo ldilar  (qarang  ʻ Hudaybiya   sulhi ).  630-yilda  musulmonlar  qo shini   ʻ hech  qanday  qarshiliksiz  Makkaga  kirib  bordi.  Makka aholisi  yoppasiga  Islom  dinini  qabul  qildi  va   Muhammadni  Allohning  elchisi  (rasuli)  deb  e tirof  etdi.  Ana   ʼ shundan  boshlab  Makka  Islom  dini  markaziga,  Ka ba ʼ  musulmonlarning  muqaddas  ziyoratgohiga  aylangan.   Muhammad(s.a.v)  vafot  etgan  632-yilda  Arabiston  yarim  oroli   to la  birlashtirilgan,  uning  aksariyat  aholisi  Islom  dinini  qabul   ʻ qilgan  edi.  Arabistonning  siyosiy,  iqtisodiy,  etnik  va  madaniy   jihatlardan  birlashishida  Islom  dini  muhim  omil  bo lib  xizmat   ʻ qildi.  Muhammad(s.a.v) vafotidan  so ng  ʻ Abu  Bakr ,  Umar  ibn   Xattob ,  Usmon   Ibn   Affon ,  Ali  ibn  Abu   Tolib  payg ambarning  o rinbosari  ( ʻ ʻ xalifa )  sifatida  hukmronlik  qildilar.  Ular   va  ulardan  keyingi  xalifalar  7-8  asrlarda  Iroq ,  Falastin ,  Suriya ,  Eron ,  Movarounnahr ,  Misr ,  Shimoliy  Afrika,  Pireney  yarim  oroli,  Shimoliy  Hindistonni  fath  qilishdi.  Bir   asrdan  kamroq  vaqt  davomida  Shimoliy  Xitoydan  Ispaniyagacha,  Kavkazortidan   Hind   okeanigacha  bo lgan  katta  hududni  zabt  etdilar  va  Islom  dinini  yoydilar   ʻ (qarang  Arab   xalifaligi ).  Islomning  muqaddas  kitobi  Qur ondir ʼ .  Musulmonchilikda  bu  kitobning  butun   mazmuni  Allohning   vahiy  qilingan  so zi  deb  tushuniladi.  Islomning  aqidalari,  e tiqod   ʻ ʼ talablari,  huquqiy  va  axloqiy  me yorlari,  cheklash  va  ta qiqlari  Qur on  bilan  birga   ʼ ʼ ʼ uning  tafsirlarida,  hadis  to plamlari  va  ʻ shariat  qo llanmalarida,  shuningdek,  8-12- ʻ asrlarda  vujudga  kelgan  ilohiyot  adabiyotlarida  o z  ifodasini  topgan. ʻ  Shulardan birinchisi  imon  va  qolganlari  ibodat  deb  e tirof  etilgan.  Imon  7   ʼ aqidani —  Allohga,  uning  farishtalariga,  muqaddas  kitoblariga,   payg ambarlariga,  oxirat  kuniga,  taqdir  (yaxshilik  va  yomonlik  Allohning   ʻ irodasi  bilan  bo lishi)ga  va  o lgandan  keyin  tirilishga  ishonishni  o z  ichiga   ʻ ʻ ʻ oladi.  Islomda  ro za  hayiti,  qurbonlik  va  qurbon  hayiti,  aqiqa,  mavlid  kabi   ʻ o ziga  xos  diniy  marosim  va  bayramlar  tarkib  topgan.  Bundan  tashqari,   ʻ mahalliy  xalqlarda  Islomgacha  mavjud  bo lgan  urf-odatlar,  jumladan,  fol   ʻ ochirish,  dam  soldirish,  aziz-avliyolarga,  muqaddas  joylarga  sig inish  ham   ʻ Islom  marosimchiligiga  moslashib  ketgan.  Bu  narsa,  ayniqsa,  Markaziy   Osiyo  musulmonlari  orasida  hali  hanuz  saqlanib  qolgan.  Aslida,  Islom   aqidasiga  ko ra  fol  ochish  va  fol  ochdirish  harom  qilingan,  ya ni  ta qiqlangan. ʻ ʼ ʼ  Islomda ilk  davrdan  paydo  bo lgan  eng  birinchi  yirik  muammo —  oliy  hokimiyatni   ʻ egallashga  payg ambardan  keyin  kim  haqliroq,  degan  masala  bo ldi.  ʻ ʻ Ali  tarafdorlari  „ shia “  nomini  olib,  Islomda  birinchi  bo linishni  boshlab  berdilar.   ʻ Uchinchi  xalifa  Usmon  aynan  shu  bo linishning  qurboni  sifatida  jon  taslim  qildi.  Ikki   ʻ taraf —  sunniylik  va  shialik  o rtasidagi  kurash  asnosida  ʻ xorijiylar  deb  atalgan   uchinchi  yo nalish  ham  paydo  bo ldi.  Ammo  Islom  tarixi  uzra  sunniylik  asosiy   ʻ ʻ yo nalish  bo lib  keldi.  O rta  asrlarda  hukmronlik  qilgan  ʻ ʻ ʻ abbosiylar ,  saljuqiylar ,   ayyubiylar,  mamluklar,  usmonli   turklar ,  temuriylar  sulolalari  sunniylikda  edilar.   Hozirgu  kunda  ham  sunniylar  musulmonlarning  mutlaq  ko pchiligi  (93 %)ni  tashkil   ʻ etadi.  Birdan-bir  davlat —  Eronda  shialik  rasmiy  diniy  yo nalish  sifatida  qabul   ʻ qilingan.  Iroq,  Livan,  Shimoliy  Yaman,  Ozarbayjon  va  Afg onistonda  shialarning   ʻ yirik  jamoalari  mavjud.   Ummon va  Shimoliy  Afrikada  xorijiylarning  ba zi  toifalari  saqlanib  qolgan.  Musulmon   ʼ huquqshunosligi —  fiqhda  4  sunniy  ( hanafiylik ,  shofi iylik ʼ ,  molikiylik ,  hanbaliylik )  va   1  shia  (jafariylik)  mazhablari  shakllangan.  Mazhablar  diniy  firqalardan  farq  qiladi.   Firqalar,  asosan,  geografik  va  iqlimiy  omillar  hamda  Islomni  qabul  qilgan  xalqlarning   oldingi  madaniyati,  an analari  va  diniy  tasavvurlari  ta sirida  vujudga  kelgan.  Ularning   ʼ ʼ aksariyati  shia  yo nalishiga  mansub  bo lib,  eng  yiriklari —  imomiylar,  ismoiliylar  va   ʻ ʻ zaydiylardir.  Islomda  ilk  davrlardan  shariat  (barcha  to la  rioya  kdpishi  kerak  bo lgan   ʻ ʻ qonunchilik)  bilan  tariqat  (faqat  ayrimlar  Alloh  xayrixohligiga  muyassar  bo lishi   ʻ mumkinligi)  yonma-yon  rivojlanib  kelgan.  Tariqat  asoschilari —  murshidlarning   „valine mati“  asrlar  osha  hozirgi  avlodgacha  yetib  keladi,  degan  tushuncha  bor.  8-9- ʼ asrlarda  Islomda  diniy-falsafiy  oqim —  tasavvuf  paydo  bo ldi.  Sharqda  eng  mashhur   ʻ bo lgan  tasavvuf  tariqatlari —  ʻ naqshbandiylik ,  qodiriylar,  shoziliylardir. E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!!!

Islom sivilizatsiyasining asosiy harakterlari belgilari o‘ziga xos xususiyatlari

Купить