Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 643.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Issiqlik texnikasi. issiqlik texnikasining qo‘llanilish sohalari, asosiy tushunchalari. issiqlik o‘tkazuvchanlik

Купить
ISSIQLIK TEXNIKASI. ISSIQLIK TEXNIKASINING QO’LLANILISH SOHALARI, ASOSIY TUSHUNCHALARI. ISSIQLIK O’TKAZUVCHANLIK. Reja: 1. Issiqlik texnikasi, issiqlikdan foydalanishning energetikaviy va texnologik turlari. 2. Temperatura maydoni , temperatura gradiyenti va Furye qonuni. 3. Issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti. 4. Devorning issiqlik o’tkazuvchanligi. Issiqlik texnikasi texnikaning issiqlik olish va undan foydalanish masalalari bilan shug’ullanadigan tarmog’idir. Issiqlikdan foydalanishning ikki; energetikaviy va texnologik turi bor. Issiqlikdan energetikaviy foydalanish issiqlikni mexanikaviy ishga aylantirish protsesslariga asoslangan. Bu protsesslar texnikaviy termodinamikada o’rganiladi. Issiqlikni ishga aylantirishda foydalaniladigan issiqlik texnikaviy qurilmalar issiqlik dvigatellari deyiladi. Ularga ichki yonuv dvigatellari, bug’ va gaz turbinalari kiradi. Issiqlikdan texnologik foydalanish turli xil texnologik protsesslarni amalga oshirishda bevosita qizdirish (yoki sovitish) protsesslari uchun issiqlikdan foydalanishga asoslangan. Turli xil metallurgiya pechlari, isitish pechlari, termik ishlov berish, qo’ritish va kuydirish (pishirish) pechlari, ximiyaviy va neftni haydash korxonalarida belgilangan issiq lik rejimini saqlab turadigan pechlar, issiklik almashinuv apparatlari va shunga o’xshashlar issiqlikning bevosita keltirilishi yoki olib ketilishidan texnologik maqsadlarda foy dalaniladigan qurilmalar jumlasiga kiradi. Jismlar orasidagi issiqlik almashinuvi va issiqlikning bir jism ichida tarqalish protsesslarining qonuniyatlarini о‘rganadigan fan issiqlik uzatish deyiladi. Issiqlik almashinuv qonunlarini о‘rganish mashina, dvigatel, apparat va shu kabilarning ish protsesslarida vujudga keladigan issiqlik oqimlarini boshqarish uchun zarur. Issiqlik uzatish nazariyasida ikkita asosiy masala kо‘riladi: 1. Berilgan sharoitda bir jismdan boshqa jismga uzatiladigan yoki jismning bir qismidan ikkinchi qismiga о‘tadigan issiqlik miqdorini aniqlash. 2. Issiqlik almashinuv protsessida ishtirok etayotgan jismning turli qismlaridagi temperaturani aniklash. Temperaturalar farqi issiqlik almashinuvining zaruriy va yetarli shartidir. Issiqlik uch xil usulda: issiqlik о‘tkazuvchanlik, konveksiya va nurlanish usulida uzatiladi. Issiqlik о‘tkazuvchanlik —jismning turli temperaturali ayrim qismlari bir-biriga bevosita tekkanda issiqlik energiyasining tarqalish protsessi. Konveksiya *—muayyan hajmdagi suyuqlik yoki gazning (Bu yerda va bundan keyin suyuqlik deganda qattiq jismni о‘rab olgan suyuq yoki gazsimon muhit tushuniladi) fazoda bir xil temperaturali sohadan boshqa temperaturali sohaga о‘tishida energiyaning uzatilish protsessi. *Konveksiya—latincha sо‘z bо‘lib, о‘tish (kо‘chish) degan ma’noni bildiradi. Nurlanish (nuriy issiqlik almashinuv) – energiyaning elektrmagnitaviy tо‘lqinlar vositasida uzatilish protsessi. Nurlanish bilan issiqlik uzatilishida energiya ikki marta о‘zgaradi: kо‘proq qizdirilgan jism elektr-magnitaviy tо‘lqinlar tarzida energiya chiqaradi (nurlanadi), kamroq qizdirilgan jism esa bu energiyani yutadi va isiydi. Jismlar orasidagi issiqlik almashinuvida, odatda, bu uchala usulning hammasi bir vaqtda sodir bо‘ladi. Uchala usulning birgalikda amalga oshishi turlicha bо‘lishi mumkin. Bunda issiqlik almashinuv sodir bо‘layotgan sharoitga qarab bir usul boshqa usulga nisbatan ustunlik qilishi mumkin. Lekin bu usullar turli xil qonuniyatlarga bо‘ysunganligi sababli issiqlik almashinish protsesslarini о‘rganishda issiqlik uzatilishining turli usullarini (issiqlik о‘tkazish, konveksiya va nurlanish usullarini) bir-biridan aniq farqlash va ayrim-ayrim holda kо‘rib chiqish lozim. Teplotexnikaviy qurilmalarda issiqlik almashinuv protsesslari barqaror (statsionar), shuningdek, beqaror (nostatsionar) rejimlarda borishi mumkin. Jismning istalgan nuqtasida temperatura vaqtga bog‘liq bо‘lmaydigan rejim statsionar issiqlik rejimi deyiladi. Statsionar rejimdan oldin doimo nostatsionar rejim keladi. Nostatsionar issiqlik rejimi sharoitida sodir bо‘ladigan protsesslar (isitish va sovitish protsesslari) ancha murakkab bо‘lib, ularni kо‘rib chiqish ushbu kurs programmasiga kirmaydi. Shuning uchun bu yerda issiqlik almashinuvining faqat statsionar protsesslari tekshiriladi. Issiqlik о‘tkazuvchanlik—bu temperaturalar farqi borligi tufayli tutash muhitda* issiqlikning molekulyar uzatilishidir. *Tutash muhit deganda atomiy va molekulyar tuzilishni e’tiborga olmagan holda uzluksiz muhit sifatida qarash mumkin bо‘lgan muhit tushuniladi. Issiqlik almashinuvining bunday usuli, asosan, qattiq jismlarda bitta jismning ichida ham, shuningdek, bir-biriga tegib turgan ikkita jism orasida ham sodir bо‘ladi. Issiqlik almashinuv suyuqlik yoki gaz qatlami orqali ham amalga oshishi mumkin. Suyuqlik va gazlar (suyuqlangan metallar bundan mustasno) issiqlikni juda yomon о‘tkazuvchi hisoblanadi. Temperatura maydoni . Issiqlik almashinuvining boshqa turlari kabi issiqlik о‘tkazish protsessi ham jismning turli nuqtalarida temperatura bir xil bо‘lmagandagina amalga oshadi. Ma’lumki, temperatura jismning holat parametri bо‘lib, uning isiganlik darajasini xarakterlaydi. Vaqtning ayni momentida kо‘rib chiqilayotgan fazoning barcha nuqgalaridagi temperatura qiymatlarining yig‘indisi temperatura maydoni deyiladi. Temperatura maydoni matematikaviy jihatdan koordinatalar funksiyasi bilan ifodalanadi. t = f (x, y, z) (9.1) Temperatura maydoni uchta, ikkita va bitta koordinataning funksiyasi bо‘lishi mumkin. Agar temperatura uch yо‘nalishda о‘zgarsa, u holda maydon uch о‘lchamli deyiladi. Ikki о‘lchamli va bir о‘lchamli maydonlarning tenglamasi quyidagi kо‘rinishda bо‘ladi: t = f (x, y) ; ∂t ∂z=0 t = f (x) ; ∂t ∂у= ∂t ∂z=0 Temperatura gradiyenti. Hamma nuqtalarida temperatura bir xil bо‘ladigan sirt izotermik sirt deyiladi. Fazoning ayni nuqtasining о‘zida bir vaqtda ikki xil temperatura bо‘lishi mumkin emasligi uchun turli izotermik sirtlar hech vaqt bir-biri bilan kesishmaydi. Ularning barchasi jism sirtida tugaydi yoki butunlay uning ichida joylashadi. Agar bir qator izotermik sirtlar tekislik bilan kesilsa, unda izotermalar oilasi olinadi. Ular ham izotermik sirtlar kabi bir-biri bilan kesishmaydi, jismning ichida uzilib qolmaydi, balki jism sirtida tugaydi yoki uning ichida joylashadi. Jismning temperaturasi izotermik sirtlarni kesib о‘tadigan yо‘nalishlardagina о‘zgaradi (9. 1- rasm). Bunda uzunlik birligida temperaturaning eng katta о‘zgarishi izotermik sirtga normal n yо‘nalishida bо‘ladi. 9.1-rasm. Izotermalar. Temperatura gradiyenti ha qidagi tushunchaga doir. Temperatura о‘zgarishi Δt ning izotermadagi normal bо‘yicha masofa Δ n ga nisbati temperatura gradiyenti deyiladi: lim ( Δt Δn )Δn →0 = dt dn = gradt . (9.2) Temperatura gradiyenti—izotermik sirtga tushirilgan normal bо‘yicha yо‘nalgan vektordir. Uning temperaturaning kо‘tarilish tomoniga yо‘nalishi musbat yо‘nalish hisoblanadi. Furye qonuni. Ixtiyoriy sirtdan vaqt birligi ichida о‘tadigan issiqlik miqdori Q issiqlik oqimi deyiladi. Issiqlik oqimining vektori doimo temperaturaning pasayish tomoniga yо‘nalgan bо‘ladi. Issiqlik almashinuv intensivligi miqdoriy jihatdan issiqlik oqimining zichligi q bilan xarakterlanadi. Sirt birligi F dan vaqt birligi τ da о‘tadigan issiqlik miqdori issiqlik oqimining zichligi yoki solishtirma issiqlik oqimi deyiladi: q= dQ Fd τ (9.3) Issiqlik doimo kо‘proq qizdirilgan zarralardan kamroq qizdirilgan zarralarga uzatilishi sababli issiqlik oqimi zichligi q ning vektori doimo temperaturaning pasayishi tomoniga yо‘nalgan bо‘ladi. Fransuz olimi Furye qattiq jismlardagi issiqlik о‘tkazuvchanlik protsesslarini о‘rganib, issiqlik oqimining zichligi temperatura gradiyentiga proporsional ekanligini aniqladi: q=− λdt dn =− λgradt (9.4) (9.4) nisbat issiqlik о‘tkazuvchanlikning asosiy qonunini ifodalaydi va Furye qonuni deyiladi. (9.4) nisbatning о‘ng qismidagi minus ishora issiqlik oqimi bilan temperatura gradiyentining vektorlari qarama-qarshi tomonga yо‘nalganligini bildiradi. (9.4) ifodadagi proporsionallik koeffitsiyenti X moddaning fizikaviy parametri bо‘lib, issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti deyiladi. U moddaning qay darajada issiqlik о‘tkazishini kо‘rsatadi. Issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyentining о‘lchamliligi (9.4) ifodadan aniqlanadi: [λ]ҳ = [qdn dt ] = [ W ⋅m m2⋅grad ] = [ W m⋅grad ]. (9.5) Demak, issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyentining qiymati son jihatdan temperatura farqi 1 0 C bо‘lganda devorning birlik qatlamidan о‘tadigan solishtirma issiqlik oqimiga teng. λ qanchalik katta bо‘lsa, modda issiqlikni shunchalik yaxshi о‘tkazuvchan bо‘ladi. Metallar issiqlikni yaxshi о‘tkazadi, quruq harakatsiz havo issiqlikni yomon о‘tkazadi. Yengil g‘ovak materiallar issiqlikni yomon о‘tkazadi, chunki ularning g‘ovaklari havo bilan tо‘lgan bо‘ladi. Issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti 0,2 W /(m • grad) dan kichik bо‘lgan materiallar issiqlik izolyatsiya materiallari deyiladi Suvning issiqlik о‘tkazuvchanligi yomon, lekin hо‘l materialning issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti uning quruq holatidagi issiqlik о‘tkazuvchanligiga nisbatan ancha katta bо‘ladi. Bunga sabab shuki, suv issiqlikni havoga qaraganda 20-25 marta yaxshi о‘tkazadi. Shu sababli jism g‘ovaklarining suv bilan tо‘lishi uning issiqlik izolyatsiya xossalarini keskin kamaytirib yuboradi. Issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti λ ning qiymati har qaysi jism uchun tajribadan topiladi. Natijalar jadval (9.1-jadval) qilib yoziladi va ulardan hsoblashlarda foydalaniladi. Yassi bir qatlamli devor. 9.2-rasmda bir jinsli materialdan (g‘isht, metall, yog‘och yoki isitilgan boshqa materialdan) ishlangan, qalinligi δ bо‘lgan yassi bir qatlamli devor kо‘rsatilgan. Materialning issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti λ temperaturaga bog‘liq emas, deb qabul qilamiz. Devorning tashqi sirtlarida temperaturalar о‘zgarmas t 1 > t 2 holda saqlab turiladi; temperatura faqat devor sirtiga perpendikulyar bо‘lgan о‘q x yо‘nalishidagina о‘zgaradi, ya’ni temperatura maydoni bir о‘lchamli, temperatura gradiyenti esa dt/dx ga teng. Teplotexnikaga oid spravochniklardagi jadval va grafiklarda temperatura, odatda, Selsiy graduslarida berilgan bо‘ladi. Shuning uchun ushbu bu erda ham temperatura Selsiy graduslarida kо‘rsatilgan. 9.2-rasm. Yassi bir qatlamli devor . Devor orqali о‘tadigan issiqlik oqimining zichligini topamiz va temperaturaning devor qalinligi bо‘yicha о‘zgarish xarakterini aniqlaymiz. Devor ichida ikkita izotermik sirt bilan chegaralangan, qalinligi dx bо‘lgan elementar qatlamni ajratamiz. Bu qatlam uchun Furye tenglamasi quyidagi kо‘rinishda bо‘ladi:q=−λdt dx (9.6) О‘zgaruvchilarni bir-biriga bо‘lib, quyidagini olamiz. dt =− q λdx Bu tenglamani integrallasak, t=− q λx+C Integrallash doimiysi C chegaraviy shartlardan aniqlanadi: x = 0 bо‘lganda t = t 1 . Bundan C = t 1 , binobarin, tenglama quyidagi kо‘rinishda bо‘ladi: t=− q λx+t1 (9.7) Bu tenglamadan kо‘rib chiqilayotgan devor orqali о‘tuvchi issiqlik oqimining zichligini aniqlash mumkin. (9.7) tenglamaga x = δ qiymatni qо‘ysak t 1 = t 2 bо‘ladi, bundan q= λ δ(t1−t2)= λ δΔt (9.8) Yassi devorda issiqlik oqimining zichligi issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti λ ga, temperaturalar farqi (t 1 —t 2 ) ga tо‘g‘ri proporsional va devor qalinligi δ ga teskari proporsional bо‘ladi. Shuni iazarda tutish kerakki, issiqlik oqimi temperaturaning absolyut qiymati bilan emas, balki ularning farqi - issiqlik bosimi t 1 - t 2 = Δ t bilan aniqlanadi. (9.8) tenglama yassi devorning issiqlik о‘tkazuvchanligini hisoblash formulasidir. U tо‘rtta kattalikni: q , λ , δ va Δ t ni о‘zaro bog‘laydi: λ= qδ Δt ; Δt = qδ λ ; δ= λΔt q ; Istalgan uchta kattalikning qiymatini bilgan holda tо‘rtinchisini hamma vaqt topish mumkin. λ / δ nisbat devorning issiqlik о‘tkazuvchanligi deyiladi; uning о‘lchamligi [W / ( m 2 grad )]. Agar (9.8) tenglikni boshqacha kо‘rinishda yozsak, quyidagicha bо‘ladi:q= t1−t2 δ/λ (9.9) Devor qalinligining issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyentiga nisbati δ/λ devorning termik qarshiligi deyiladi. (9.9) tenglikdan kо‘rinib turibdiki, nisbiy issiqlik oqimi temperaturalar farqiga tо‘g‘ri proporsional va devorning termik qarshiligiga teskari proporsional. Haqiqatan ham (9.9) tenglamada kasrning maxraji, ya’ni δ/λ qanchalik katta bо‘lsa, issiqlik oqimining zichligi q shunchalik kichik bо‘ladi. Demak, devorning qalinligi δ ortishi yoki issiqlik о‘tkazuvchanligi kamayishi bilan issiqlik oqimining zichligi q kamayadi. (9.8) formuladan issiqlik oqimining zichligini topib, devorning yassi sirti F orqali τ vaqt ichida uzatilgan umumiy issiqlik mikdori Q ning joullarda ifodalangan qiymatini topish mumkin: Q = qF τ = λ δ Δ tF τ (9.10) Agar (9.7) formulaga (9.8) formuladan q ning qiymatini keltirib qо‘ysak, temperatura egri chizig‘ining tenglamasini olish mumkin: t = t 1 - (t1−t2)x δ (9.11) Bu tenglama tо‘gri chiziq tenglamasi deyiladi. Shunday qilib, issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyentining qiymati о‘zgarmas bо‘lganda temperatura bir jinsli devor qalinligi bо‘ylab chizig‘iy о‘zgaradi. Issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti temperaturaga bog‘liq bо‘lgan hollarda u о‘zgaruvchan kattalik hisoblanadi va hisoblash formulalari birmuncha murakkab bо‘ladi. Yassi kо‘p qatlamli devor. Amalda issiqlik о‘tkazuzchanligi turlicha bо‘lgan materiallardan yasalgan bir necha qatlamli yassi devor orqali issiqlik uzatish protsessining ahamiyati ancha muhim. Masalan, bug‘ qozonining tashqi tomonidan shlaklar bilan, ichki tomonidan esa quyqa bilan qoplangan metall devori uch qatlamli devor bо‘ladi. Yassi uch qatlamli devor (9.3-rasm) orqali issiqlik о‘tkazuvchanlik yо‘li bilan issiqlik uzatilish protsessini kо‘rib chiqamiz. Bunday devorning barcha qatlamlari bir-biriga zich yopishib turadi. Qatlamlarning qalinligi δ 1 , δ 2 va δ 3 bilan, har qaysi materialning issiqlik о‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti esa tegishlicha λ 1 , λ 2 va λ 3 bilan belgilangan. Tashqi sirtlarning temperaturalari t 1 va t 4 ham ma’lum. t 2 va t 3 temperaturalar noma’lum. 9.3-rasm. Yassi uch qatlamli de vor . Kо‘p qatlamli devor orqali issiqlik о‘tkazuvchanlik yо‘li bilan issiqlik uzatish protsessi statsionar rejimda kо‘rib chiqiladi, shu sababli devorning har qaysi qatlami orqali о‘tadigan solishtirma issiqlik oqimi q kattaligi jihatdan о‘zgarmas va barcha qatlamlar uchun bir xil bо‘ladi, lekin u о‘z yо‘lida har qaysi devor qatlamining mahalliy termik qarshiligi δ/λ ni yengib о‘tadi. Shu sababli har qaysi devor qatlami uchun (3) formula asosida quyidagicha yozish mumkin: q = ( λ1 δ1 )(t 1 – t 2 ) , q = ( λ2 δ2 )(t 2 – t 3 ) , q = ( λ3 δ3 )(t 3 – t 4 ) , Bu tengliklardan har qaysi qatlamda temperaturaning о‘zgarishini aniklasa bо‘ladi: t 1 - t 2 = q δ 1 λ 1 ,¿ } t 2 - t 3 = q δ 2 λ 2 ,¿ } ¿¿¿ (9.12) (9.12) tenglikning chap va о‘ng tomonini bir-biriga qо‘shib, tо‘liq temperatura bosimini hosil qilamiz; u har qaysi qatlamda temperaturaning о‘zgarishlari yig‘indisidan iborat bо‘ladi: t 1 – t 4 = q ( δ1 λ1 + δ2 λ2 + δ3 λ3 ) Bu nisbatdan kо‘p qatlamli devor orqali о‘tadigan solishtirma issiqlik oqimi q ning kattaligini aniqlash mumkin: q= t1− t4 δ1/λ1+δ2/λ2+δ3/λ3 (9.13) (9.13) tenglamadan kо‘p qatlamli devorning umumiy termik qarshiligi har qaysi qatlam termik qarshiliklarining yig‘indisiga teng, degan xulosa kelib chiqadi; R = δ1 λ1 + δ2 λ2 + δ3 λ3 +….. + δn λn n qatlamli devor uchun (9.13) formula quyidagi kо‘rinishda yoziladi: q= t1− tn+1 ∑ i=1 i=nδi λi (9 .12 ) va (9 .13 ) formulalar asosida noma’lum temperaturalar t 2 va t 3 ning qiymatlarini topish mumkin: t2 = t1- q δ1 λ1 ¿ } t3= t2 - q δ2 λ2 = t1 - q ( δ1 λ1 + δ2 λ2 ) ¿ } ¿¿¿ ( 9 .14) λ = c o nst bо‘lganda devorning har qaysi qatlamida temperaturaning taqsimlanishi chizig‘iy qonunga bо‘ysunadi, bu (9 .12) tenglikdan kо‘rinib turibdi. Umuman kо‘p qatlamli devor uchun temperatura egri chizig‘i siniq chiziq kо‘rinishida bо‘ladi (9.3-rasmdagi t 1 t 4 chiziq). Kо‘p qatlamli devor uchun olingan formulalardan qatlamlar orasida issiqlik kontakti yaxshi bо‘lgandagina foydalanish mumkin. Agar qatlamlar orasida kichkina havo zazori paydo bо‘lganda ham termik qarshilik sezilarli darajada ortadi, chunki havoning issiqlik о‘tkazuvchanligi juda kichikdir: [ λ havo = 0,023 W /(m.grad )]. Agar bunday qatlam bо‘lishi muqarrar bо‘lsa, u holda hisoblashlarda bu qatlam kо‘p qatlamli devorning qatlamlaridan biri sifatida qaraladi. Silindrik devor. Issiqlik mashinalari va issiqlik almashinuv apparatlari devorlarining sirtlari, kо‘pincha, konsentrik joylashgan ikkita silindrik sirt (trubalar, apparatlarning korpuslari, dvigatellarning silindrlari va shunga о‘xshashlar) bilan chegaralangan bо‘ladi. Silindrik devorda ham issiqlik о‘tkazuvchanlik yо‘li bilan issiqlikning uzatilishi yassi devordagi issiqlik uzatilishi qonunlari bо‘yicha amalga oshadi. Bu yerda farq faqat shundaki, yassi devorda sirtlarning yuzasi bir xil bо‘ladi, silindrik devorda esa ichki sirtning yuzasi tashqi sirtning yuzasidan doimo kichik bо‘ladi. Silindrning devori qanchalik qalin bо‘lsa, ya’ni tashqi va ichki diametrlari orasidagi farq qanchalik katta bо‘lsa, tashqi va ichki sirt yuzalarining farqi ham shunchalik katta bо‘ladi.9.4-rasmda uzunligi l bо‘lgan truba bо‘lagi kо‘rsatilgan. Trubaning tashqi va ichki sirtlari F 1 va F 2 ning temperaturalari tegishlicha t 1 va t 2 . Temperatura radial yо‘nalishda kamayadi. 9 .4 -rasm. Silindrik bir qatlamli devor Issiqlik oqimi Q ichkaridan tashqariga tomon truba sirtiga normal bо‘yicha (uning kesimlari radiuslari bо‘ylab) yо‘nalgan. Uning qiymati devorning barcha qatlamlari uchun bir xilligncha qoladi. Trubaning tashqi va ichki diametrlari tegishlicha d 1 va d 2 ga teng. Yassi devor uchun chiqarilgan Furye formulasidan (9.6) foydalanish uchun devor ichida radiusi r va qalinligi dr bо‘lgan elementar silindrik qatlam ajratamiz. U holda ajratilgan shu qatlamni yassi devor sifatida qarash mumkin. Uning τ vaqt ichida Q miqdor issiqligi о‘tadigan chekka sirtlarini uning yuzasiga teng, ular orasidagi temperaturalar farqi dt ni esa cheksiz kichik deyish mumkin. Elementar qatlam uchun (9.6) formula quyidagi kо‘rinishda bо‘ladi: Q = – λ dt dr F τ Trubaning uzunligini l bilan belgilaymiz, u holda Furye formulasida F qiymatni 2 π rl ifoda bilan almashtirish mumkin. l = 1m va τ = 1 sek, deb qabul qilib, truba uzuiligining 1 metriga nisbatan olingan solishtirma issiqlik oqimi q' ni topamiz; q' = – λ dt dr 2 π r . (9.15) (10.15) tenglikni integrallab va qator o’zgartirishlar kiritib, silindrik devordan o’tuvchi issiqlik oqimini (truba uzunligining 1m ga nisbatan) aniqlash formulasini olamiz: q¿= π (t1− t2) 1 2 λ ln r2 r1 = π (t1− t2) 1 2 λ ln d 2 d 1 (9.16) Trubaning uzunl;ik birligiga nisbatan olingan issiqlik oqimi q' issiqlik oqimining chizig’iy zichligi deyiladi. (9.16) tenglikning o’ng qismidagi kasrning mahraji xchizig’y termik qarshilik deyiladi va Rλ bialn belgilanadi: R λ= 1 2 λ ln d 2 d 1 (9.17) (9.17) formuladan ko’rinib turibdiki, silindrik devor uchun termik qarshilikRλ ni aniqlash ancha murakkab. Shu sabsbli tarkibiy hisoblash uchun silindrik devorning termik qarshiligi yassi devorning ancha oddiy formulasi bilan aniqlanadi: R λ '= δ /λ (9.18) Diamertlar nisbati d1/d2 qanchalik kichik bo’lsa, termik qarshilikni soddalashtirilgan formula (9.18) bo’yicha hisoblashdagi hato shunchalik kam bo’ladi. d 2/d1= 2 bo’lganda ( 9 .18) formula hatosi 4% ga teng bo’lishi, d 2/d1= 1,5 da esa hato 1,4% gacha kamayishi aniqlangan. Odatda trubali issiqlik almashinish apparatlarida truba diametrlarining nisbati 1,5 dan katta bo’lmaydi. Shuning uchun bunday hollarda issiqlik o’tkazuvchanlikni hisoblashda yassi devor formulalaridan foydalanish mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar : 1. K.SH. Latipov «Gidravlika, gidromashinalar, gidroyuritmalar» // T. «O‘qituvchi» 1992. 2. A.Y u .Umarov «Gidravlika» // T. «O‘zbekiston» 2002. 3. Isyanov R.G., va boshqalar «Gidravlika va gidravlik mashinalar» // T. TDPU 2004. 4. K.SH. Latipov «Gidravlika va gidromashinalar» // T. : «O‘qituvchi» 19 86 . 5. J.Nurmatov. N.A.Halilov. O‘.Q.Tolipov. « Issiqlik texnikasi » // T. : «O‘qituvchi» 19 98 . 6. T.S.Xudoyberdiyev. « Issiqlik texnikasi asoslari » // T. : 2010 . 7. R.A.Zohidov. « Issiqlik texnikasi » // O‘zbekiston faylasuflar milliy jamiyati. 2010 . 8. R.V.Daminova, V.K.Muhamedsaidov. « Issiqlik texnikasi » fanidan didaktik materiallar // T. : TDPU. 2012 . 9. Б . Р . Андерс . «Контрольно-измерительные приборы» //М.: Высшая школа. 1998 .

Issiqlik texnikasi. issiqlik texnikasining qo‘llanilish sohalari, asosiy tushunchalari. issiqlik o‘tkazuvchanlik

Купить