Информация о документе

Цена 15000UZS
Размер 1.7MB
Покупки 0
Дата загрузки 05 Март 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет География

Продавец

Bohodir Jalolov

Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi

Купить
Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi KIRISH I BOB. ITALIYA NING UMUMIY IQTISODIY - GEOGRAFIK TAVSIFI 1.1. Italiyaga umumiy geografik tavsi f 1.2. Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy xususiyatlari 1.3. Italiya iqtisodiy mójizasi I BOB. ITALIYA IQTISODIY GEOGRAFIK O’RNI NING QULAYLIGI 2.1. Italiyaga iqtisodiy geografik tavsif 2.2 Italiyaning iqtisodiy rayonlar tahlili 2.2. Italiya iqtisodiyotining jahon xo’jaligidagi o’rni XULOSA 1 KIRISH Mavzuvning dolzarbligi: Italiya (Italia), Italiya Respublikasi (Repubblica Italiana) – Yevropa janubida, O rta dengiz havzasida joylashgan davlat. Apenninʻ yarimoroli, Sitsiliya, Sardiniya va boshqa kichik orollarni o z ichiga olgan. ʻ Maydon 301,2 ming km2. Aholisi 62234878 mln. kishi (2023). Ma muriy jihatdan ʼ 20 viloyat (regione)ga bo linadi. Poytaxti – Rim shahri. Italiya Yevropa davlatlari ʻ orasida YIM hajmi va rivojlanish darajasiga ko ra,1-o rinni egallaydi, dunyoda esa ʻ ʻ 37-o rinni egallaydi. U shimoli-g'arbda Fransiya (chegara uzunligi - 488 km), ʻ shimolda Shveytsariya (740 km) va Avstriya (430 km), shimoli-sharqda Sloveniya (232 km) bilan chegaradosh. Italiya hududida ikkita anklav davlat mavjud: San- Marino davlati va Italiya bilan bog'liq bo'lgan Vatikan davlati, Rim hududida joylashgan bo'lib , ularning har biri bilan Italiyaning ichki chegarasi mos ravishda 39 km va 3,2 km. Apennin yarim orolini, Bolqon yarim orolining chekka shimoli- g arbini , Padana tekisligi, Alp tog larining janubiy yon bag irlari , Sitsiliya , ʻ ʻ ʻ Sardiniya orollari va bir qator kichik orollarni egallaydi. Italiya – yuksak rivojlangan industrial-agrar mamlakat. Dunyoda eng rivojlangan 10 davlatning biri. Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 31,6%, qishloq xo jaligi ulushi 2,9%, xizmat ko rsatish soqasi 65,5% (1997). Italiyada 12 ʻ ʻ mln.dan ziyod aholi xizmat ko rsatish sohasida, 6,5 mln. kishi sanoatda, 1,5 mln. ʻ kishi qishloq xo jaligida band. ʻ Sanoatida og ir sanoat ustun. Jumladan, mashinasozlik, metallurgiya, ʻ avtomobilsozlik, to qimachilik, elektroenergetika, neftni kayta ishlash, neft ʻ kimyosi rivojlangan. Sanoat mahsulotining anchagina qismi eksport qilinadi. Italiyada xom ashyo va energetika zaxiralari kam, borlari ham notekis joylashgan. Neft va gaz (asosan, Padan tekisligi, Po daryosi etaklari, Adriatika dengizi sohiliga yaqin joylar va Sitsiliya o.da), qo rg o-shin, rux (asosan, Sardiniya o.da), temir ʻ ʻ rudalari (Aostada va Sardiniya o.da), boksit, kinovar (simob ruda-si), pirit (Toskana viloyatida), ol-tingugurt, tuz (Sitsiliya o.da), qo ng ir ko mir, binokorlik ʻ ʻ ʻ materiallari va b. qazib olinadi. Issiklik elektr stansiyalari elektr energetikaning asosini tashkil etadi. Atom elektr styalari va geotermal stansiyalar qurilgan. 2 Kurs ishining maqsadi: Italiya iqtisodiy geografik o’rnining xususiyatlari, qulayliklarini aniqlash. Kurs ishining vazifasi: Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy hususiyatlari, Italiya iqtisodiy mójizasi , Italiyaning iqtisodiy rayonlarini va jahon iqtisodiyotida Italiyaning rolini o’rganish. Kurs ishining obekti: Italiya iqtisodiy geografik o’rnining qulayligi Kurs ishining predmeti: Italiya iqtisodiyot tarmoqlari va tabiiy boyliklarini o’rganish. 3 I BOB. ITALIYAGA UMUMIY TA’RIF 1.1. Italiyaga umumiy geografik tavsif Italiya - Janubiy Yevropada, O'rta yer dengizining markaziy qismida joylashgan davlat. Bu NATOga a'zo davlat va Yevropa Ittifoqiga a'zo. Bu dunyoning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan o'nta davlati qatoriga kiradi. Maydoni 301,3 ming km 2 , poytaxti va eng yirik shahri Rim. Aholisi 62234878 mln. kishini (2023) tashkil etgan, o'rtacha zichlik juda yuqori - har kvadrat kilometrga 201 kishi. 1.1.1 – rasm. Italiyaning geografik xusiyatlari. U shimoli-g'arbda Fransiya (chegara uzunligi - 488 km), shimolda Shveytsariya ( 740 km) va Avstriya ( 430 km), shimoli- sharqda Sloveniya ( 232 km) bilan chegaradosh. 1 Italiya hududida ikkita anklav davlat mavjud: San-Marino davlati va Italiya bilan bog'liq bo'lgan Vatikan davlati, Rim hududida joylashgan bo'lib , ularning har biri bilan Italiyaning ichki chegarasi mos ravishda 39 km va 3,2 km. 1 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 4 Apennin yarim oroli ni, Bolqon yarim oroli ning chekka shimoli-g arbini,ʻ Padana tekisligi , Alp tog lari ʻ ning janubiy yon bag irlari, ʻ Sitsiliya , Sardiniya orollari va bir qator kichik orollarni egallaydi. Italiyada 58 ta YUNESKO ning Butunjahon merosi ob'ektlari mavjud. Italiya chizig i (7,5 ming km) Apennin yarim orolning janubida pasti-baland ʻ bo lsa, boshqa qismida deyarli tekis. Hududining 4/5 qismi tog va qirlardan iborat. ʻ ʻ Italiyaning shimolida Alp tog lari joylashgan: G arbiy Alp tog lari (Monblan ʻ ʻ ʻ cho qqisi, 4807 m ʻ – Italiyaning eng baland nuqtasi)ning yon bagirlari tik. Sharqiy Alp tog lari (eng baland nuqtasi ʻ – Ortles tog i, 3899 m) asta-sekin pasaya borib, ʻ sharqda Karst platosiga tutashib ketgan. Alp tog lari janubida joylashgan Padan ʻ tekisligi sharqda Adriatika dengiziga tomon pasayib boradi. Po daryosining vodiysi botqoqli pasttekislik. Alennin yarim orol bo ylab 1200 ʻ km masofada Apennin tog lari joylashgan. Bir necha so ngan va so nmagan vulkanlar (Amiata ʻ ʻ ʻ – 1734 m, Vezuviy – 1277 m) bor. Italiya orollarining relyefi, asosan, tog lik, orollarda Etna ʻ (3340 m), Stromboli, Vulkano vulqonlari bor. Italiyaning o rta va janubiy ʻ qismlarida tez-tez kuchli zilzila bo lib turadi. ʻ Italiyada toshko mir, bitumli slanets, neft, gaz, qo rg oshin, pyx, temir ʻ ʻ ʻ rudalari, boksit, oltingugurt va osh tuzi konlari bor. Italiya simob rudasi zaxirasi bo yicha dunyoda yetakchi o rinda. Toskanada marmar qazib olinadi. Ma danli va ʻ ʻ ʼ issiq (temperaturasi 100-200°) bulok, ko p. ʻ Iqlimi O rta dengizga xos subtropik, Padan tekisligida mo tadilroq. ʻ ʼ Alp tog‘lari shimolidan keladigan sovuq shamolni to sib turadi. Yozi issiq va quruq. ʻ Iyulning o rtacha temperaturasi tog etaklari va tekisliklarda 20-28°, ba zan issiq ʻ ʻ ʼ shamol esganda 40-45° ga ko tariladi. ʻ 2 Yanvarning o rtacha temperaturasi Alp ʻ tog lari etaklari va Padan tekisligida 0°, Apennin yarim orol va orollarda 1 ʻ – 12°. Sharqiy Alp va Shimoliy Apennin toglari Italiyaning eng seryog in (yiliga ʻ 3000 mm) joylaridir. Mamlakat ichkarisida yiliga 600-800 mm, Sitsiliya va Sardiniya orollarida 500 mm yog in yog adi. Alp tog larining Italiya hududidagi ʻ ʻ ʻ qismida 800 dan ortiq muzliklar bor. 2 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 5 Eng yirik daryosi – Po va uning irmoqlarida kema qatnaydi. Daryolar Italiyaning shimoliy qismida ko proq. Daryolari yomg ir, qor va muzliklardan suvʻ ʻ oladi. Ulardan sug orish va gidroenergiya olishda foydalaniladi. Yirik ko llari: ʻ ʻ Garda, Komo, Lago-Majore, Bolsena va b. Ularda kema qatnaydi, sohillarida kurort ko p. ʻ Alp tog larining 1800 m balandlikkacha bo lgan qo ng ir-o rmon ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ tuproqli yon bag rida keng bargli va igna bargli o rmonlar, undan yuqoridagi tog - ʻ ʻ ʻ o tloqi tuproqlarda butazorlar, subalp va alp o tloqlari bor. Apennin yarim orol, ʻ ʻ Sitsiliya va Sardiniya o.larida (tuprog i jigarrang) 500-600 m balandlikda doim ʻ yashil tosh dub va po kak dublari, piniya, halab qarag aylari, butalar o‘sadi. 1500 ʻ ʻ m balandlikkacha jigarrang va qo ng ir tog tuproqli yerlarda dub, qora qayin va ʻ ʻ ʻ kashtan o rmonlari, 2000 m dan balandda igna bargli, keng bargli o rmonlar, tog ʻ ʻ ʻ tepalarida subalp o tloklari bor. ʻ Italiyada yovvoyi hayvonlar, asosan, tog larda uchraydi. Alp va Apennin ʻ tog larida serna, yovvoyi mushuk, tog va o rmon suvsari, sassiqko zan, qo ng ir ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ayiq, quyon, tiyin yashaydi. Qushlarning 400 ga yaqin turi, sudraluvchilar bor. Ovlanadigan baliq turi ko p. Italiyada noyob o simlik, hayvon va geologik ʻ ʻ ob yektlarni saqlash uchun qo riqxonalar tashkil etilgan. Milliy bog lari: Stelvio, ʼ ʻ ʻ Granparadizo, Abrutsso, Kalabriya, Chircheo va b. – jami maydon 200 ming ga. Aholisining 98% dan ko prog i italyanlar; qolgan qismi retoromanlar, ʻ ʻ tirollar, fransuzlar, sloven va xorvatlar, shuningdek, albanlar, katalonlar va b. Rasmiy tili – italyan tili. Asosiy din – katolik dini. Aholining 67% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Rim , Milan , Neapol , Turin , Genuya , Palermo . 3 Italiya 1949 yil aprel oyida ittifoq tuzilganidan beri NATO a'zosi . NATOda bo'lishining boshidanoq Italiya blokning O'rta yer dengizidagi foydali strategik forposti, Janubiy Yevropada Amerika harbiy ishtirokini kengaytirish uchun tramplin rolini o'ynashga mo'ljallangan edi . Italiyaning Shimoliy Atlantika alyansiga kirishi bosh vazir De Gasperi boshchiligidagi Italiya xristian demokratlarining (CDA) amerikaparast kursi tufayli edi, u Qo'shma Shtatlar va uning mudofaa salohiyatini asosiy tayanch va mudofaa deb hisoblagan va kuchli 3 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 6 harakatlarga qarshi kurashgan. Vashington tomonidan Italiyani amerikaparast blokga qo shishni maqsad qilgan. O'zining harbiy bazalarini Italiya hududidaʻ joylashtirishga intilayotgan Qo'shma Shtatlar 1947 yilda Italiya bilan bu masala bo'yicha muzokaralarni boshladi va allaqachon 1948 yilda mamlakatlar o'rtasida maxfiy harbiy protokol imzolandi. Hujjatga ko'ra, Amerika qo'shinlari tomonidan Italiya hududidan foydalanish uchinchi kuchga, ehtimol, NATO doktrinasiga ko'ra, G'arbning asosiy potentsial dushmani hisoblangan Sovet Ittifoqiga qarshi harbiy amaliyotlar o'tkazilgan taqdirda ko'zda tutilgan. Vashington shartnomasi imzolanganidan ko'p o'tmay, Italiya hukumati harbiy yordam so'rab AQShga murojaat qildi. Buning uchun Italiya Amerika harbiy bazalarini joylashtirish uchun hudud berishga rozi bo'ldi. 1949 yilning yozida Qo'shma Shtatlar yangi zamonaviy harbiy ob'ektlarni qurish, eski eskirgan aerodromlar va portlarni tiklash va rekonstruksiya qilish bo'yicha ishlarni boshladi. Ushbu rejaga ko'ra, Italiyaning Pantelleriya va Lampeduza orollarida AQSh harbiy-dengiz bazalari tashkil etilgan. 1954-yilda hukumat AQSH bilan Italiyada Amerika harbiy bazalarini joylashtirish to g risida shartnoma tuzdi, uni nashr ham, parlament ham tasdiqlamadi. 1956 ʻ ʻ yilda NATO, Amerika Qo'shma Shtatlari va Buyuk Britaniya Gladio dasturini ishlab chiqdi, uning maqsadi Sovet Ittifoqi bosqinidan himoya qilish uchun Italiyada yer osti jangovar hujayralarni yaratish edi. 1972 yilda Italiya hukumati Sovet Ittifoqi bilan siyosiy maslahatlashuvlar to'g'risidagi protokolni imzolash bilan deyarli bir vaqtda Maddalena orolida Amerika yadro suv osti kemalarini baza bilan ta'minlash to'g'risida AQSh bilan shartnoma tuzdi. Italiya Sovuq urush davrida ham, u tugaganidan keyin ham AQSh va NATOning O'rta er dengizidagi asosiy forposti edi. 4 Bu o'n yilliklar davomida Italiya NATO siyosatini faol qo'llab- quvvatlab, o'z hududini nafaqat bazani, balki harbiy harakatlar uchun, masalan, 1999 yilda Yugoslaviyani bombardimon qilish paytida, Liviyadagi operatsiya paytida (2012) va boshqa joylarda "sakrash" aerodromlari sifatida taqdim etdi. Shu bilan birga, Italiyaning o'zi (na atom elektr stantsiyalari, na neft, gaz, ko'mirning sanoat zaxiralari mavjud bo'lmagan energiya tanqis mamlakat) tez o'zgarib 4 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 7 turadigan hukumatlari va beqaror ichki siyosiy ahvoli bilan, muhim iqtisodiy va harbiy resurslarga ega emas. uzoq vaqtdan beri NATOda strategik qarorlar qabul qilish chetida. Italiyaning NATOdagi roli 1990-yillardagi Yugoslaviya inqirozi davrida ortib bordi . Yugoslaviya parchalanib ketganidan keyin, Kosovo inqirozi va Italiyada Kosovo mustaqilligi e'lon qilinganidan keyin "o'rta kuch" g'oyasi "qahramonlar dunyosi" g'oyasiga aylandi , ya'ni. , Italiya muhim o'rin egallagan dunyo. Italiya birinchilardan bo'lib Serbiyaning sobiq Kosovo viloyati suverenitetini tan oldi va keyin Bolqon mintaqasini NATO doirasidagi mas'uliyat hududi deb e'lon qildi. 2003 yilda Italiya urushga qarshi kayfiyat hukmron bo'lishiga qaramay, ittifoqchilik majburiyatlarini bajardi va Saddam Husaynni ag'darish uchun koalitsiya kuchlarining Iroqqa bostirib kirishini qo'llab-quvvatladi . 2005 yil mart oyida Iroqda terrorchilar tomonidan asirga olingan garovga olinganlarni ozod qilishda jonini fido qilgan italyan razvedkasi Nikolo Kaliparining jasorati dunyoda katta rezonansga ega bo'ldi. Bu fojia Italiyaning Iroq urushidagi ishtirokining ma'nosi haqidagi ommaviy munozaralarda burilish nuqtasi bo'ldi va 2006 yilda Bosh vazir Romano Prodi davrida Italiya qo'shinlari Iroqdan chiqib ketdi. 2015 yilda Italiya NATOning eng nufuzli a'zolaridan biri hisoblanadi. Italiya harbiy xizmatchilari Shimoliy Atlantika alyansining turli mashqlar va operatsiyalarida faol ishtirok etadilar. Kosovo , Iroq va Afg'onistondagi NATO missiyalarida 6500 ga yaqin italiyalik harbiy xizmatchilar va maxsus xizmatlar xodimlari ishtirok etdi . Italiya harbiy-dengiz kuchlarining kemalari NATOning O'rta er dengizidagi Active Endeavour dengiz operatsiyasida ishtirok etdi. Liviyadagi harbiy operatsiyaning birinchi bosqichida Italiya NATO ixtiyorida uchinchi yirik havo kuchlarini berdi. 5 Italiya NATO byudjetiga kiritilgan sarmoya miqdori bo'yicha beshinchi o'rinda turadi. Italiyaning NATO istiqbollariga oid siyosati kontseptsiyasi alyansning boshqa davlatlarining strategik ko'rsatmalariga yaqin. Italiya NATOning " Tinchlik yo'lida hamkorlik " maxsus dasturi doirasida Rossiya bilan yaqinlashishga sodiqdir 5 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 8 . Rossiya bilan aloqalar Silvio Berluskoni to'rt karra bosh vazirlik davrida eng katta rivojlanish va intensivlikni oldi , u davlat manfaatlaridan tashqari Vladimir Putin bilan shaxsiy do'stlikka ega edi. 2002 yil 28 mayda Berluskoni tashabbusi bilan Rossiya va G'arb o'rtasida harbiy-siyosiy yaqinlashuv bo'lib o'tdi; Pratika di Mare harbiy bazasida bo'lib o'tgan Rim sammitida Rossiya -NATO kengashi tuzildi . O'shanda " sovuq urush " ga chek qo'yganiga ishonishgan. Matteo Renzi va Paolo Gentiloni kabinetining navbatdagi kabineti ancha keskin xalqaro vaziyatda bir xil ko'rsatmalarga amal qilishga harakat qildi. 6 Italiyaning pozitsiyasiga tuzatishlar Ukrainada 2014 yilda boshlangan inqiroz va natijada G'arb va Rossiya o'rtasidagi munosabatlarning murakkablashishi bilan amalga oshirildi , unga qarshi Italiya ham sanksiyalarga qo'shildi . Shunga qaramay, Italiya hamjihatlikda bo'lgan NATOning rasmiy hujjatlari hali ham ittifoqni o'zgartirish va Rossiya bilan muloqotni davom ettirish zarurligini tasdiqlaydi. Italiya turli xil mineral resurslarga ega. Ammo ularning ko'pchiligining konlari zaxiralari jihatidan kichik, butun mamlakat bo'ylab tarqalgan, ko'pincha ularni o'zlashtirish uchun noqulay joylarda. Shunday qilib , 1982 yilda mamlakatda, shu jumladan Elba orolida (bir qator joylarda, lekin ayniqsa Karrara hududida) temir rudasini qazib olish butunlay to'xtatildi. Boshqa turdagi xom ashyo zaxiralari bo'yicha Italiya kambag'al. Antrasit oz miqdorda Aosta vodiysi hududida , kolloid qo'ng'ir toshlar Toskanada , torf va torfga o'xshash qo'ng'ir toshlarda uchraydi. Markaziy Italiya va Liguriyada kichik marganets konlari mavjud . Apuliyaning karst chuqurliklaridan uzoq vaqtdan beri qazib olingan boksit hozir deyarli tugaydi. Sitsiliya orolida kaliy va tosh tuzi, asfalt va bitum zahiralari mavjud. Italiyaning energiya resurslari mamlakatning energiyaga bo'lgan ehtiyojining atigi 15 foizini qondiradi. Sardiniya , Toskana , Umbria , Kalabriyada jigarrang va past sifatli ko'mir konlari mavjud. Sitsiliya oroli, Padaniya tekisligi va Markaziy Italiyaning sharqiy sohilidagi cheklangan neft zaxiralari Italiyaning neftga bo'lgan ehtiyojining 2% dan kamrog'ini ta'minlaydi. Padan tekisligining tabiiy gaz konlari 6 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 9 va uning suv osti davomi, Adriatik dengizining kontinental shelfi mamlakat iqtisodiyoti uchun juda muhimdir. Tabiiy gaz Shimoliy, Markaziy va Janubiy Apennin va Sitsiliyada joylashgan . Urushdan keyingi yillarda juda muhim (Italiya uchun) neft resurslari - Padan pasttekisligida , Alp tog'lari etaklarida, shuningdek Sitsiliya orolida topildi . Ularga qo'shimcha ravishda bitumli slanetslar, Ragusa mintaqasidagi Sitsiliya orolida , Abruzzo e Molise mintaqasidagi San Valentino yaqinida , shuningdek, Frozinone mintaqasida ( Latsio ) . 1.2. Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy xususiyatlari Iqtisod. Bu sanoat g'arbiy Yevropaga, o'ng neft boy Yaqin Sharq mamlakatlari asosiy yo'llari markazida joylashgan, chunki O'rtaer dengizi, Italiya, eng muhim joy - asosiy potrebitelnits bu boylik. Juda qulay geografik joylashuvi Italiya oladi. Mamlakat xususiyatlari uni tashkil etilganidan buyon a'zo bo'lgan Yevropa Ittifoqi, mamlakatimizda iqtisodiy va siyosiy vaziyat ta'siri sifatida unga deyarli butunlay bog'liq. 7 Xristianlik sayyorada va San Marino, 1600 Konstitutsiyasi bilan Yevropada eng qadimgi Respublikasi rahbarining qarorgohi sifatida Vatikan - bunday yuqori joyda bir xususiyati shundaki, u ikki juda muhim, mustaqil davlatlarni joylashtirdim Italiyada, deb haqiqatdir. Bu kichik mamlakat va eng mag'rur - buyuk bezovtalangan bilan Yevropa Kengashi bo'ysunadi va kuchli Yevropa Ittifoqi kiritish qarshi. Biroq, hatto Italiya u yashash kerak deb, mamlakatni taqozo: qimor uylar ochish va hatto o'z TV, pul va urf-odatlari bor, San Marino man. Biroq, Italiya, bu cheklovlar qisman moliyaviy qoplanadi. katta daromad - Italiya joylar uchun San Marino uchun hech qanday kam istaydi uchun Vatikan millionlab, shuningdek sayyohlarni, miqdorini tashrif hojilar ancha aniq foyda keltiradi. Italiya iqtisodiy va geografik xususiyatlari juda aniq edi, siz nodir mamlakat turizm orqali iqtisodiyotni barpo mumkin, aniqlash va o'z minerallari tabiiy resurslar, jumladan, har qanday ta'minlash kerak. Bu xom ashyo va energiya bilan mamlakat nafaqat tartibsizlik 7 https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 10 ta'minlash, lekin etarli emas, deb ta'kidlash lozim. Deyarli uning omonatlar barcha noo'rin rivojlantirish uchun hajmi va depozitlar kichik bo'ladi. Italiya o'zining energiya o'zi faqat 17 foizni tashkil javob beradi. ko'mir nuqson juda keskin his etiladi. Calobra, Toskana, Umbria va Sardiniya bor ko'mir va lignit, lekin maydon kichikdir. Yog 'Sitsiliya ustida, balki juda cheklangan, muhtoj faqat ikki foizini beradi. Italiya keng qamrovli iqtisodiy va geografik xususiyatlari, masalan, Germaniya bilan, aniq kambag'al italiyaliklar bu resurslarni ko'rsatadi. Rus tilidan tabiiy taqqoslash to'g'ri emas: ildiz ko'mir gaz, neft Shu nisbatlarda va boshqa har qanday minerallar bilan, faqat depozitlariga o'rganib 200 milliard tonna bor. Mineral boyligi gaz bilan yaxshi ta’minlangan: Padua tekislik va uning davomi - Adriatika dengizining javon - hisob talab taxminan 40 foizi. Kashf lekin hali barcha birgalikda Apennines va Sitsiliya tabiiy gaz konlarini ishlab emas, balki ko'p bo'lmagan mamlakat zarur iste'mol foizi 46 dan. Temir javhari qariyb uch ming yil davomida bu yerda qazib olingan bo'lsa, qimmatli qog'ozlar, albatta, juda, juda oz Elbe va Aosta 50 million tonna, juda kichik o'stiriladi. resurslari jihatidan Italiyada qisqacha tavsifi bo'lishi mumkin: deyarli hech resurslar bor. 8 Polimetall ruda rux rudalarini ham mavjud bir oz boy Italiya,, qo'rg'oshin va kumush, shuningdek begona moddalar va boshqa metallar. Toskana vulqon daha yotadi simob ruda, kinovar, mamlakat zaxiralari ko'p. Bundan tashqari, bir pyrites mavjud. Sardiniya boksit rivojlantirish - -: Ligurië surma rudalari - marganets Puglia. Italiyada, albatta, boy yagona narsa - bir granit, tüf va boshqa qurilish materiallari hisoblanadi. mashhur Carrara marmar, masalan, juda qimmat. Lekin u ham, ko'p emas. Italiya iqtisodiy va geografik xususiyatlari tuzish turizm bilan boshlash. Va, ehtimol, u tugaydi. S anoat quyidagicha uning tarkibida Italiyaning yalpi ichki mahsuloti bo'linadi: qishloq xo'jaligi, ikki foiz, sanoat berilgan - 27, va qolgan etmish Plus - xizmatlar uchun, ya'ni turizm. qazib mineral resurslar va energiya ortiq 80 foiz 70 dan ortiq foiz import qilinadi. XX asr oxirida, atom energiya rivojlanishining boshlanishi, lekin 1988 yilda u referendum qoplangan. Shuning uchun, holda elektr 8 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 11 Italiya import omon bo'lmaydi. yana boshqa har qanday rivojlangan mashinasozlik ortiq butun sanoati, avtomobilsozlik, qishloq xo'jaligi mashinalari ishlab chiqarilgan. Jahon bozori Italiya mebel, to'qimachilik va karolar qadrli. Qishloq xo’jaligi. qishloq xo'jaligi, hatto Yevropa Ittifoqi juda, juda kichik ekanini taxminan olti gektar o'rtacha maydoni (ayniqsa, janubiy Italiyada va zarar ko'rib ishlayotgan) kichik fermer xo'jaliklari katta soni. Yetishtiriladigan faqat O'rta mahsulotlar - zaytun, sharob, tsitrus mevalar. Qirq kamroq - Crop, qishloq xo'jaligi 60 dan ortiq foiz va chorvachilik egallaydi. Italiya yuqori rivojlangan mamlakat bo'lib, unda iqtisodiyotning yangi postindustrial turi keng namoyon bo'ladi. Ikkinchi jahon urushidan keyin mamlakat iqtisodiyoti boshqa rivojlangan mamlakatlarga qaraganda tez sur'atlar bilan rivojlandi. 9 Bunga AQSHdan kapitalning kirib kelishi, arzon ishchi kuchining mavjudligi, turizmning rivojlanishi va bu sohada daromadlarning o sishi sababʻ bo ldi. Bularning barchasi Italiyaga raqobatdosh davlatlar bilan yaqinlashishga ʻ imkon berdi. Mamlakatni sanoatlashtirish 1960-yillarda, ya'ni "mo''jizaviy iqtisodiyot" davrida yakunlandi. Tabiiy resurslarning etishmasligi iqtisodiy o'zgarishlar tamoyilini tanlashda hal qiluvchi omil bo'ldi: omon qolish uchun eksport. PPP bo'yicha YaIM - 2,317 trillion dollar (dunyoda 8-o'rin, Yevropada 4- o'rin). Aholi jon boshiga YaIM: 38 233 AQSh dollari (dunyoda 30-o rin, ʻ Yevropada 20-o rin) 2017 yil uchun YaIM o'sish sur'ati 1,8% ni tashkil qiladi. ʻ Inson taraqqiyoti indeksi – 0,89 (dunyoda 28-o rin, Yevropada 18-o rin). ʻ ʻ Iqlimi: mo’tadil kontinental; subtropik dengiz. Qishloq xo jaligi yerlari ʻ mamlakat hududining 44% ni egallaydi. Foydali qazilmalar: Neft va gaz (Sitsiliya, Padana pasttekisligi). Iste'mol qilinadigan gaz va neftning 90% import qilinadi; Marganets (Liguriya). Qo'ng'ir ko'mir (qazib olinadi: Alp tog'lari (Aosta koni), Apennin tog' etaklari, Sardiniya, eng katta qiymati Sulcis havzasi (Sardinia). Uran rudalari - Val Soriano, Pricey Rio Freddo, Latsio konlari. Temir rudalari - (qazib olish 3 ta hududda amalga oshiriladi: Toskana-Elbaniya - 30%, Sardiniya (Sassari viloyati) - 30%, Alp tog'lari - 40%). Boksitlar - Abruzzi, Aliluya konlari 9 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 12 (zaxirasi 5 mln t). Mis rudalari - Toskana va Sardiniya mintaqalarida. Surma rudalari - qazib olish Sardiniya va Toskana mintaqalarida (Monsiana koni) amalga oshiriladi. Qo'rg'oshin va rux rudalari - (qazib olish Sardiniya orolida (Masua, Monteponi, Montevekkiu konlari), shuningdek, Shimoliy Alp tog'larida (Raibl, Gorno, Monteneva, Salafossa konlari) amalga oshiriladi. Italiya energiya manbalarida juda kambag'al va noqulay energiya balansiga ega. Ehtiyojlarning o‘rtacha 17 foizi o‘z mablag‘lari hisobidan qoplanadi. Energiya balansining deyarli 70% neftdan keladi. Ushbu ko'rsatkich bo'yicha Italiya postindustrial mamlakatlar orasida faqat Yaponiya bilan taqqoslanadi: tabiiy gaz uchun taxminan 15%, ko'mir, gidro va geotermal energiya uchun 7-8%. O'zining neft qazib olish hajmi kichik - yiliga 1,5 million tonna. 10 Italiya chet elda iste'mol qilinadigan neftning 98 foizini (75 million tonnadan ortiq) sotib oladi. Neft Saudiya Arabistoni, Liviya, Rossiyadan keladi. Italiya o'rnatilgan quvvati (200 million tonna) bo'yicha G'arbiy Yevropada eng yirik neftni qayta ishlash sanoatiga ega, ammo undan foydalanish darajasi juda past. Tabiiy gaz qazib olish (1999 yilda 20 mlrd. kub metr) unga bo'lgan talabning qariyb 46 foizini ta'minlaydi. Gaz Rossiya, Jazoir va Niderlandiyadan import qilinadi. Italiya qattiq yoqilg'ining qariyb 80 foizini sotib oladi. Ko'mir AQSh va Janubiy Afrikadan keltiriladi. Kaliy tuzlari - qazib olish Toskana hududida amalga oshiriladi. Suv resurslari - suv resurslari yiliga 58 mlrd.m3 ni tashkil qiladi. Yerning mavjudligi - 0,1 ga / kishi. Aholisi - 59,59 million kishi. Tug'ilish koeffitsienti 8,8 ppm, o'lim darajasi 10,5. O'rtacha umr ko'rish 82 yil. Ishsizlik darajasi 11,3% ni tashkil qiladi. Italiyaliklar aholining 80% ni tashkil qiladi (13% albanlar, slovenlar, xorvatlar, greklar). katoliklar - 80%. Ayollarga qaraganda erkaklar ko'proq. Bolalardan ko'ra keksalar ko'p. Iqtisodiy faol aholi: 24,7 million kishi. Sanoat Italiya iqtisodiyotining yetakchi tarmog‘idir. U milliy daromadning 2/5 qismini beradi va barcha band aholining 2/5 dan ortig'ini (28,3%) tashkil qiladi. Italiya xomashyo va energiya resurslari bilan juda kam va notekis ta'minlangan. Italiya ishlab chiqarish sanoati asosan import xomashyosiga 10 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 13 asoslangan. Italiya sanoatida og'ir sanoat ustunlik qiladi, bunda etakchi rol mashinasozlikga tegishli. Keyingi yillarda metallurgiya, elektroenergetika, kimyo va neft-kimyo sanoati ham sezilarli darajada rivojlandi. Asosan, mamlakatda malakali ishchi kuchi, nisbatan kam xomashyo va yoqilg'i talab qiladigan va asosan ommaviy mahsulot ishlab chiqaradigan tarmoqlar rivojlangan. Ishchilar soni bo'yicha mashinasozlikdan keyin ikkinchi o'rinda Italiyaning eng qadimgi tarmoqlaridan biri bo'lgan to'qimachilik sanoati turadi. Paxta, jun, ipak, kanop, zig‘ir, jut va kimyoviy tolalardan gazlama va kalava, turli trikotaj buyumlar ishlab chiqaradi. Paxta zavodlari shimolda - Lombardiya va Piedmontda keng joylashgan bo'lib, bu suvning ko'pligi va Alp tog'laridagi gidroelektr stansiyalardan arzon elektr energiyasi bilan ta'minlangan. Jun sanoatining asosiy hududlari Toskana, Piemont va Venetsiyada joylashgan. Ipak sanoati korxonalari Komo va Treviso shaharlarida to plangan.ʻ 11 Italiya kimyo sanoati asosan chetdan keltiriladigan xom ashyo (asosan neft, tabiiy gaz, fosforitlar, oltingugurt, tsellyuloza) hisobidan ishlaydi, shuningdek, o zining kimyoviy xom ashyo, birinchi navbatda tabiiy gaz, piritlar, kaliy tuzlari va ʻ oltingugurt zahiralaridan ham qisman foydalanadi. Italiya kimyo sanoati organik mahsulotlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Plastmassa va kimyoviy tolalar, avtomobil shinalari, farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarish katta ahamiyatga ega. Kimyo sanoatining eng qadimgi mintaqasi Milan bo'lib, kimyoviy moddalarning muhim qismi neft-kimyo zavodlari joylashgan dengiz portlarida ham ishlab chiqariladi. Kimyo sanoatining 1/4 qismi Montadison tomonidan nazorat qilinadi. Italiya iqtisodiyotida oziq-ovqat sanoati muhim o'rin tutadi. Un sanoati mamlakat uchun juda muhim. Janubda Neapol mintaqasi alohida ajralib turadi, bu erda nafaqat un, balki Italiya dunyoda birinchi o'rinda turadigan mashhur italyan makaronlari ham ishlab chiqariladi. Padan tekisligining kengliklarida mahalliy qand lavlagini qayta ishlovchi yuzga yaqin shakar zavodlari mavjud. Respublikada konserva ishlab chiqarish yuqori darajada rivojlangan. Asosan meva va 11 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 14 sabzavotlar, shuningdek, go'sht va baliqlarni konservalash. Italiya uzoq vaqtdan beri pishloqi bilan mashhur. Deyarli butun sut sanoati sut chorvachiligi eng rivojlangan Italiya shimolida to'plangan. Italiya dunyoda ishlab chiqarilgan barcha zaytun moyining 1/3 qismini ishlab chiqaradi. Italiya qishloq xo'jaligining yuqori mahsuldorligiga ega. Biroq, u o'z ehtiyojlarining 75 foizini oziq-ovqat bilan qondiradi. Unda aholining 3,9 foizi band. Italiyaning G arbiy Yevropa agrar integratsiyasidagi ishtiroki mamlakatningʻ sabzavotchilik va meva yetishtirishga ixtisoslashuviga olib keldi. Don va go‘sht yetishtirish qisqardi. Qishloq xo jaligining asosiy tarmog i o simlikchilik bo lib, ʻ ʻ ʻ ʻ unda tovar qilinadigan qishloq xo jaligi mahsulotlarining 60% yetishtiriladi. ʻ Italiyada har yili 14 million tonna sabzavot va 6 million tonna meva olinadi. O simlikchilik sohasi g allachilik, qattiq bug doy, arpa, makkajo xori ʻ ʻ ʻ ʻ yetishtiriladi. Sabzavotlar asosan shimolda yetishtirilsa, shimol va janubda don yetishtiriladi. G arbiy Yevropa mamlakatlari orasida Italiya uzum, zaytun, tamaki ʻ va qand lavlagi yetishtirish bilan ajralib turadi, Italiya Yevropa mamlakatlari orasida tamaki yetishtirish bo yicha 1-o rinda turadi; Chorvachilik tovar ʻ ʻ mahsulotining 20 foizini ta minlaydi, sut va go sht yetishtirishga ixtisoslashgan ʼ ʻ bo lsada, aholi ehtiyojini to liq qondirmaydi. Janubda qishloq xo jaligi qoloq, ʻ ʻ ʻ uning rivojlanishiga agrar munosabatlar va mayda yer egaliklari to sqinlik ʻ qilmoqda. 12 Italiya xizmat ko'rsatish sektori turizm, transport va bank ishi kabi eng muhim tarmoqlar bilan ifodalanadi. ularning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 74,3 foizni tashkil etadi. Italiyaning transport kompleksi nafaqat mamlakatning ichki ehtiyojlarini ta'minlaydi, balki Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlari transport tizimining muhim bo'g'ini hisoblanadi. Bu, birinchi navbatda, quvurlar va dengiz yo'llariga tegishli. Uning vatani bo'lgan mamlakatda bank sektori doimo yaxshi rivojlangan. Biroq hozirda banklar soni va ularning aktivlari hajmi muttasil kamayib bormoqda. Taxminan 4,5 million Italiya korxonalarining 99,9 foizi kichik va o'rta korxonalar, ularning 95 foizi, o'z navbatida, 10 dan kam ishchilari bo'lgan 12 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 15 firmalar (mikrofirmalar). Yirik kompaniyalar (50 dan 249 nafargacha) Italiya korxonalari umumiy sonining atigi 0,5 foizini tashkil qiladi. Kichik va o rta biznes sub yektlarining qariyb 76 foizi, xususan, 10ʻ ʼ nafardan kam ishchisi bo lgan korxonalar xizmat ko rsatish sohasida, xususan, ʻ ʻ ko chmas mulk, informatika, tadqiqot va chakana savdo sohalarida to plangan. ʻ ʻ Italiyada turizm va savdo ham muhim faoliyatdir. Italiya eng ko'p tashrif buyuradigan 5-davlat (turizm yalpi ichki mahsulotning 12% ni tashkil qiladi). Ilm-fanga sarflangan xarajatlar – YaIMning 1%. Ta'lim xarajatlari - YaIMning 4,7%. Sog'liqni saqlash xarajatlari YaIMning 9,5% ni tashkil qiladi. 13 Temir yo llarning uzunligi: 20181,7 km. Mamlakatning asosiy temir yo'l ʻ markazi - Milan; ko'p sonli temir yo'llarga ega bo'lgan boshqa muhim temir yo'l kesishmalari: Rim, Boloniya, Bari, Florensiya, Genuya, Neapol, Palermo, Turin, Venetsiya. Yo‘lovchi aylanmasi – 47,3 mlrd. yo‘lovchi-kilometr 39 290,0 (million yo‘lovchi-km). Yuk aylanmasi – 10267,0 (mln.t.km). Yo lovchilarning 90% dan ʻ ortig i, yuklarning 80% dan ortig i avtomobil transporti hissasiga to g ri keladi. ʻ ʻ ʻ ʻ Avtomobil yo llarining umumiy uzunligi 654676 km. Mamlakatning asosiy ʻ transport magistrali - bu butun Italiya bo'ylab o'tgan Autostrada de la Sol. Italiya orqali beshta xalqaro avtomobil yo llari o tadi: London-Parij-Rim-Palermo, ʻ ʻ London-Lozanna-Milan-Brindisi, Rim-Berlin-Oslo-Styordan, Rim-Vena-Varshava, Amsterdam-Bazel-Genua. Avtomobil transportining yo lovchi aylanmasi: 824 ʻ mlrd. yo lovchi/kilometr. ʻ Magistral neft va gaz quvurlarining umumiy uzunligi 8 ming km dan oshadi. Ulardan ba'zilari xalqaro ahamiyatga ega: Rossiya gazini Italiyaning shimoliga etkazib beradigan quvur, Triest-Ingolshtadt neft quvuri. Genuyadan Milan, Myunxen va Shveytsariyaga neft quvuri tortildi. Dengiz transporti ham yaxshi rivojlangan bo lib, import yuklarining 80-90% va eksport yuklarining 60- ʻ 65% ni tashkil qiladi. Flot tonnaji - 8 million tonna (Evropada Norvegiya va Gretsiyadan keyin uchinchi o'rin). Eng yirik portlari Trieste va Genuya (yuk 13 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 16 aylanmasi 30 mln. tonnadan ortiq). Mamlakatda 42 ta aeroport mavjud. Yuk aylanmasining 1405,6 (million tonna-km) va yo‘lovchi aylanmasining 27,9 millioni havo transporti hissasiga to‘g‘ri keladi. Italiya eksport bo'yicha dunyoda 8-o'rinni, import bo'yicha 11-o'rinni egallaydi. 499,1 milliard dollar AQSh (2017 yil hisobi). Italiya eksporti: to'qimachilik va kiyim-kechak, ishlab chiqarish uskunalari, avtomobillar, transport uskunalari, kimyoviy moddalar; oziq-ovqat mahsulotlari, rangli metallar. Asosiy eksport hamkorlari: Germaniya 12,5%, Fransiya 10,3%, AQSH 9%, Ispaniya 5,2%, Buyuk Britaniya 5,2%, Shveytsariya 4,6% (2017). Import: 426,7 milliard dollar AQSh (2017 yil hisobi). Italiya import qiladi: yoqilg'i-energetika resurslari, rangli metallar, to'qimachilik va kiyim-kechak. Asosiy import hamkorlari: Germaniya 16,3%, Fransiya 8,8%, Xitoy 7,1%, Niderlandiya 5,6%, Ispaniya 5,3%, Belgiya 4,5%. 14 Italiya ma muriy jihatdan 20 ta viloyatga bo lingan, ulardan beshtasiʼ ʻ avtonom maqomga ega. Mintaqalar: Abruzzo, Valle d'Aosta, Apuliya, Bazilikata, Kalabriya, Kampaniya, Emiliya-Romagna, Friuli-Venesiya Julia, Latsio, Liguriya, Lombardiya, Marche, Molise, Piemont, Sardiniya, Sitsiliya, Trentino-Alto- Adigeya, U. , Venetsiya. Italiyaning shimoliy hududlarida iqtisodiyot va shunga mos ravishda turmush darajasi janubiy hududlarga qaraganda yuqori. Italiya mintaqalarining rivojlanishidagi nomutanosiblik muammosi saqlanib qolmoqda va uning yechimi moliyaviy in'ektsiyalarning intensivligiga bevosita bog'liq emas. Moliyaviy oqimlarni janubga yo'naltirish texnikasidan foydalanib, Italiyaning turli hukumatlari kerakli natijalarga erisha olmadilar. 15 Yirik sanoat sarmoyalari, agrar islohotlar, xususiy kapitalni jalb qilish, kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish, yil davomida dam olish va turizm infratuzilmasini rivojlantirish, xorijiy sarmoyalarni jalb qilish – bularning barchasi mamlakatning janubiy, qishloq xo‘jaligi qismini agrar hududga aylantirish imkonini berdi. -sanoat va 1995-yildan buyon o‘sish 14 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 15 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 17 sur’atiga ko‘ra, 2005-yilga kelib sanoat sohasida band bo‘lgan aholi ulushi ortib bormoqda, bu hududlarda sanoat yanada kengaytirilib, sanoat-agrar sohaga aylantirilmoqda. Shu bilan birga, rivojlanishiga Italiya hukumati ham, Yevropa Ittifoqining (sobiq Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyati) ham deyarli ahamiyat bermagan Shimoliy Italiya rivojlanishning postindustrial bosqichida, va faqat shu tufayli Italiyani butun dunyoning postindustrial qismi qatoriga kiritish mumkin. 1.3. Italiya iqtisodiy mójizasi Italiya iqtisodiy mo‘jizasi ( ital. Miracolo ekonomiko italiano ) — 1950- yillarning o‘rtalari va 1970-yillarning o‘rtalari oralig‘ida Italiyada jadal iqtisodiy o‘sish davri bo‘lib, bu davrda mamlakat iqtisodiyoti agrar - sanoatdan jahonning eng sanoatlashgan iqtisodiyotiga aylandi. dunyoning yetakchilaridan biriga aylandi. Italiya Ikkinchi Jahon urushidan eng ko'p zarar ko'rgan va vayron bo'lgan Yevropa davlatlari qatoriga chiqdi. "Il boom" iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va uni dunyodagi eng yirik iqtisodiyotlardan biri darajasiga ko'tarishni anglatadi. Iqtisodiy yuksalishning dvigatellari italiyalik tadbirkorlarning bashoratliligi va iqtisodiy zukkoligi, shuningdek, Padan tekisligida metan va uglevodorod konlarining topilishi bo'lib, bu qora metallurgiyaning yangi rivojlanishiga turtki bo'ldi . Italiyaning po'lat ishlab chiqarishning o'sishiga Italiya Kommunistik partiyasining kuchi va AQSh Sharqiy blokining yaqinligi haqida tashvishlanganlarning yordami ham yordam berdi, Marshall rejasiga muvofiq taqdim etilgan va asosiy sanoatni tiklashga qaratilgan. Ushbu in'ektsiyalarning asosiy maqsadi iqtisodiyotning sanoat tarmoqlarini umumiy bozor maydonida raqobatbardosh bo'lish imkonini beradigan darajaga ko'tarish edi. 1950-yillarning boshidan boshlab Italiya sanoat ishlab chiqarishining o'rtacha yillik o'sishi bo'yicha Yevropaning barcha mamlakatlarini ortda qoldirib, jahon miqyosida Yaponiyadan keyin ikkinchi o'rinda turadigan favqulodda jadal sanoat rivojlanish davriga kirdi. 1959, 1960, 1961 va 1962 yillarda iqtisodiy o'sish yalpi ichki mahsulotga nisbatan mos ravishda 6,4%, 5,8%, 6,8% va 6,1% ni tashkil etdi . 1957-1960 18 yillarda sanoat ishlab chiqarishining o'rtacha yillik o'sishi 31,4% ni tashkil etdi. Quyidagi tarmoqlar yanada ta'sirchan o'sishni ko'rsatdi:  avtomobil sanoati - 89%,  aniq muhandislik - 83%,  sun'iy tolalar ishlab chiqarish - 66,8%. Umuman olganda, 1953 yildan 1962 yilgacha bo'lgan davrda Italiyada sanoat ishlab chiqarish hajmi 3 baravar oshdi. Koreya urushi (1950-1953) va tanklar va samolyotlar ishlab chiqarish bilan bog ' liq po ' latga bo ' lgan ehtiyoj Italiyaning sanoat va iqtisodiy o ' sishini yanada tezlashtirdi . 16 1964 yildan boshlab o'sish har yili o'rtacha 8% ni tashkil etdi va Shimoliyning eng rivojlangan sanoat shaharlarida ( Milan , Genuya , Turin ) rivojlanish yanada tez sur'atlar bilan davom etdi. Asosiy mahsulotlar quyidagilar edi:  zamonaviy kiyim va poyabzal (asosan Milan),  yozuv mashinkalari ( Olivetti kompaniyasi )  kir yuvish mashinalari,  avtomobillar ( FIAT , Lamborghini , Maserati , Ferrari ),  uskunalar,  benzin. Italiya import va eksportni barqarorlashtirishga kirishdi. Iqtisodiy o'sish shunchalik ta'sirli ediki, hatto AQSh prezidenti Jon Kennedi Rimda Italiya prezidenti Antonio Segni bilan tushlik paytida Italiya iqtisodiyotining ko'rsatkichlarini yuqori baholadi. Ushbu yutuq sanoatning asosiy tarmoqlariga katta investitsiyalar tufayli erishildi, bu ularni tubdan yangilash imkonini berdi. Bunday miqyosdagi kapital qo'yilmalar, birinchi navbatda, tegishli tarmoqlarda boshqaruv lavozimlarini egallagan, ularni o'z mablag'lari hisobidan va birinchi navbatda Marshall rejasidan olingan kreditlar (shu jumladan, ushbu kreditlarning 35 foizi) yordamida amalga oshirgan eng kuchli kompaniyalar uchun mumkin edi. FIAT avtomobil konserni tomonidan olingan, 40% - elektroenergetika sohasida 16 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 19 hukmronlik qilgan bir nechta korporatsiyalar va boshqalar). Keng sanoat doiralarining ishlab chiqarishni keng modernizatsiya qilish avangardida harakat qilgani, antifashistik birlik buzilganidan keyin "sanoat sardorlari" ga qaytgan Italiyada kapitalizm va demokratik tuzumning kelajagiga ishonch bilan yordam berdi. Sanoatni qayta jihozlash uchun davlatning iqtisodiyotga aralashuvi dastaklaridan faol foydalanildi. Fashizm davrida yaratilgan Sanoatni qayta qurish davlat instituti ( IRI) omon qoldi va sanoatni uzoq muddatli kreditlashda muhim rol o'ynashda davom etdi. Italiyada neft zaxiralarining topilishi bilan ENI (National Liquid Fuels Administration) davlat kompaniyasi tashkil etildi , u butunlay yangi sanoatni - neft-kimyoni o'z qo'liga oldi . Davlat kapital qo'yilmalari 1952-1953 yillarda. Barcha investitsiyalarning 41%, 1959 yilda esa faqat sanoatni qayta qurish instituti va ENI ularning umumiy hajmining 30% ni tashkil etdi. 17 Sanoatning jadal rivojlanishi qishloq aholisining shaharga, ayniqsa janubiy viloyatlardan ommaviy ko chishiga sabab bo ldi. Hukumatning agrar islohotiʻ ʻ Mezzogiornoda (janubda) yashovchan dehqon xo'jaliklarining biron bir muhim qatlamini yaratishga olib kelmadi, garchi 50-yillarda bu yerda investitsiyalarning asosiy ulushi maxsus tashkil etilgan Cassa Southern orqali o'tgan edi. 18 12 yil davomida er islohotiga davlat sarmoyasi 638 milliard lirani tashkil etdi, bu miqdorga er oluvchilarning o'zlari xarajatlari qo'shilishi kerak, bu davlat investitsiyalari miqdorining taxminan 15 foizi). Dehqonlarga berilgan er uchastkalarining aksariyati kichik va o'rta bo'lib, yirik tijorat qishloq xo'jaligi korxonalari raqobatiga dosh bera olmay, tezda yaroqsiz holga keldi. Yer olgan ko'plab dehqonlar o'z uchastkalarini tashlab, shaharga ko'chib ketishdi. Doimiy ravishda katta ishchilar zahirasiga ega bo'lgan italiyalik tadbirkorlar sanoatda ish haqini boshqa EEC mamlakatlariga qaraganda past darajada ushlab turishga muvaffaq bo'lishdi va shu bilan ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishga va o'z tovarlarining raqobatbardoshligini oshirishga muvaffaq bo'lishdi. Shimoliy sanoat salohiyatining keskin o'sishi qishloq xo'jaligining janubi orqada qolishda davom etdi. Bu davrda Mezzogiorno zonasida metallurgiya, kimyo va neftni qayta ishlash 17 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 18 https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/ 20 sanoatining alohida orollari paydo bo'ldi. Ushbu tarmoqlarning korxonalari hech qanday tarzda mahalliy iqtisodiy muhit bilan bog'liq emas edi ("cho'ldagi soborlar"), ularning joylashuvi janubiy Italiya iqtisodiyotining ehtiyojlariga emas, balki Shimoliy sanoat gigantlarining manfaatlariga javob berdi. Hammasi bo'lib, 1950-1960 yillarda 1,8 million kishi qishloqni tark etdi, Shimoliy shaharlarda soxta urbanizatsiya boshlandi , ular ko'plab xarobalar bilan to'lib ketdi, shaharlarning o'zida esa arzon narxlarda sotilgan bo'sh kvartiralar ko'p edi. 1951-1961 yillarda qulay iqtisodiy sharoitda sanoat ishchilarining o'rtacha soatlik ish haqi 20% ga oshdi, ammo ish haqining bu o'sishi ularning keng tarqalishi natijasida jismoniy va asabiy energiya narxining oshishiga mos kelmadi. sanoat yig'ish liniyasi ishlab chiqarish. Iqtisodiy mo'jiza tufayli o'zgargan Italiya "neo-kapitalizm" mamlakati deb atala boshlandi. Ammo "neo-kapitalistik" voqelikning ajralmas jihatlari Italiyaga an'anaviy tarzda xos bo'lgan mintaqaviy nomutanosibliklar va chuqur ijtimoiy qarama-qarshiliklar edi. II BOB. ITALIYA IQTISODIY GEOGRAFIK O’RNINING QULAYLIGI 2.1. Italiyaga iqtisodiy geografik tavsif. Italiya rivojlangan kapitalistik mamlakat bo'lib, O'rta yer dengizi markazida, G'arbiy Yevropaning janubida joylashgan va nafaqat tabiatning ko'plab tipik xususiyatlari, iqtisodiy, siyosiy, madaniy hayoti, balki ikkala mintaqaning eng muhim muammolariga ham e'tibor qaratadi. Iqtisodiy rivojlanish bo'yicha u eng rivojlangan davlatlar qatoriga kiradi. Zamonaviy Italiya, garchi dunyo voqealarining borishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadigan buyuk davlatlardan biri bo'lmasa-da, shunga qaramay, iqtisodiy faoliyat ko'lami bo'yicha dunyodagi yetti yirik kapitalistik davlatdan biridir. Italiya hayotida uni yuvadigan O'rta yer dengizi va uning alohida qismlari: Tirren, Adriatik va Ion dengizlari katta rol o'ynaydi. Uning qirg'oq chizig'i 7500 km ga cho'zilgan. Italiyaning dengiz qirg'oqlari eng zich joylashgan; ko'plab sanoat va port shaharlari, kurortlar bor, eng muhim 21 avtomobil va temir yo'llar qirg'oq bo'ylab cho'zilgan, qirg'oq bo'ylab transport rivojlangan, muntazam dengiz sayohatlari Italiyani Yevropa mamlakatlari va boshqa qit'alar bilan bog'laydi. Italiyaning geografik joylashuvi ko'p jihatdan uning iqtisodiy rivojlanishi uchun qulaydir. Quruqlikda Italiya shimoli-g'arbda Frantsiya, shimolda Shveytsariya va Avstriya, shimoli-sharqda Sloveniya bilan chegaradosh. O'rta yer dengizi Italiyani Yevropa mamlakatlari va Shimoliy Afrika bilan qulay aloqalar bilan ta'minlaydi va 1869 yilda Suvaysh kanali ochilgandan so'ng Italiya Janubiy va Sharqiy Osiyo, Sharqiy Afrika va Avstraliya mamlakatlariga olib boruvchi savdo yo'llarida paydo bo'ldi. Shunday qilib, Italiyaning geografik joylashuvi unga faol ichki siyosiy, iqtisodiy va tashqi siyosat faoliyatini amalga oshirish imkonini beradi. 19 Italiya aholi soni bo yicha Yevropada (Germaniyadan keyin) ikkinchiʻ o rinda turadi. Italiya aholisi 59,5 million kishi. Italiya aholisining qariyb 98% ʻ italiyaliklar, 2% dan sal ko'proq boshqa xalqlar vakillari. Aholi butun mamlakat bo'ylab juda notekis taqsimlangan, uning o'rtacha zichligi kvadrat metrga 189 kishi. km. Italiyaning eng zich joylashgan joylari Kampaniya, Lombardiya va Liguriya tekisliklari bo'lib, bu erda kvadrat metrga to'g'ri keladi. m 300 dan ortiq aholiga ega. Bu intensiv qishloq xo'jaligi, ko'p tarmoqli sanoat, port faoliyati va turizmni rivojlantirish uchun qulay sharoitlar bilan bog'liq. Kampaniyadagi Neapol provinsiyasi ayniqsa siyrak, bu erda 1 kv. km. jamlangan 2531 kishi. Tog'li hududlarda aholi ancha kam. Bu erda aholi zichligi 1 kvadrat metrga 35 kishigacha kamayadi. km., Sardiniya va Bazilikataning qurg'oqchil va iqtisodiy jihatdan kam rivojlangan hududlarida aholi zichligi 1 kvadrat metrga 60 kishini tashkil qiladi. O'tgan asrda Italiya aholisi urushlar, epidemiyalar va emigratsiyaga qaramasdan ikki baravar ko'paydi. Yillik tabiiy o'sish pasayib borayotgan bo'lsa- da, umumiy aholi soni o'sishda davom etmoqda. Eng katta tabiiy o'sish qoloq janubiy hududlarda kuzatiladi. Yigirmanchi asr davomida. Tug'ilish koeffitsienti qariyb 3 baravar kamaydi: 19 https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html 22 1911 yildagi 33% dan 1985 yildagi 11% gacha. Tug'ilishning pasayishi aholining intensiv "qarishi" bilan birga keldi, bu esa o'z navbatida tug'ilishning yanada pasayishiga olib keldi. Agar 1911 yilda 65 yoshdan oshganlar umumiy aholining 6,5% ni tashkil qilgan bo'lsa, 1985 yilda - allaqachon 13,4%. Italiya aholisi mamlakat ichida juda harakatchan. Migratsiya oqimlari janubning iqtisodiy rivojlanmagan mintaqalaridan sanoat shimoliga yo'naltirilganligi diqqatga sazovordir. Rimda va uning atrofida aholining kontsentratsiyasi ortib bormoqda, bu esa ushbu shaharning metropoliten roli bilan bog'liq. Mamlakat aholisining asosiy qismi (60%) shahar aholisidir. Italiyaliklarning 20% ga yaqini shahar va qishloqlarda istiqomat qiladi, bir xil qismi esa tomorqalarda yashaydi. Butun mamlakat aholisining 12% dan ortig'i 4 ta yirik shaharda to'plangan, ularning har birida 1 milliondan ortiq aholi istiqomat qiladi - Rim (2,9 million), Milan (1,7 million), Neapol (1,2 million) va Turin (1,1 million). 20 Italiya, ayniqsa Shimoliy va Markaz, kichik shaharlar (10-30 ming aholi) zich tarmog'i bilan ajralib turadi. So'nggi o'n yilliklarda Italiyada, ayniqsa Shimolda, intensiv urbanizatsiya jarayoni sodir bo'ldi. Mamlakatda aholisi 100 ming kishidan oshadigan shaharlar soni ortib bormoqda. Har yili yangi shahar aglomeratsiyalari paydo bo'ladi va kengayadi. Turindan Milangacha bo'lgan deyarli butun makon hozirda deyarli uzluksiz urbanizatsiyalangan hududdir. Mineral resurslar. Mamlakat hududi asosan foydali qazilmalarning asosiy turlariga boy emas. Ko'mir konlari (zaxiralari 1 mlrd. tonnadan kam) hozirda o'zlashtirilmayapti. Qo'ng'ir toshlar Sardiniya, Toskana va Umbriya janubida (yiliga deyarli 2 million tonna) qazib olinadi. Neft konlari (zaxiralari 91 mln.t.) Sitsiliya janubi-sharqida va Adriatikadagi shelfda o zlashtirilgan. Sardiniya vaʻ Sharqiy Alp tog laridagi polimetall rudalari konlari mamlakat rux va qo rg oshinga ʻ ʻ ʻ bo lgan ehtiyojning 1/3 qismini ta minlaydi. Surma rudasi va kinobar (simob ʻ ʼ ishlab chiqarish uchun xom ashyo) konlari mavjud bo'lib, ularning zaxiralari (Toskanadagi Amiata vulqon massivida) Italiya dunyoda etakchi o'rinni egallaydi. 20 https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html 23 Mamlakatning mineral resurslari qurilish xom ashyosiga boy, birinchi navbatda marmar (Toskanadagi Karrarida), qadimgi rimliklar undan haykallar yaratish va binolarni bezash uchun foydalanganlar. Gidroenergetika resurslari. Italiya daryolari qadimdan elektr energiyasi ishlab chiqarish va aholi punktlari va sanoat korxonalarini suv bilan ta'minlash uchun ishlatilgan. Mamlakatdagi umumiy gidroenergetika zahiralarining 60% dan ortig i Alp tog larida joylashgan.ʻ ʻ O'simlik va hayvonot resurslari. Alp tog larida tog li keng bargli o rmonlar ʻ ʻ ʻ (eman, kashtan, chinor) o sadi; 800 m dan 1800 m gacha bo lgan balandliklarda ʻ ʻ olxa va ignabargli o rmonlar, butalar, subalp va alp tog lari o sadi; O'rmonlarning ʻ ʻ ʻ kesilishi tuproq eroziyasiga olib keladi. 21 Hayvonlar asosan tog'larda saqlanadi. Apennin orollarida hali ham oz sonli ayiq va bo rilar, o rmon hududlarida esa tulki ʻ ʻ va yovvoyi cho chqalar qolgan. Elik va qizil kiyiklar asosan qo riqxonalarda ʻ ʻ saqlanadi. Rekreatsion resurslar. Dam olish va turizmning asosiy hududlari Alp tog'lari, Italiya Riviera va Neapol ko'rfazidir. Kapri, Markaziy Italiya, Sitsiliya, Eol orollari. Tabiiy landshaftlarni, flora va faunani saqlab qolish uchun Alp tog'larida (Gran Paradiso (3-rasmga qarang), Stelvio va boshqalar), Abruzzo tog'larida va qirg'oqlarda milliy bog'lar yaratilgan. Italiya sanoatida og'ir sanoat ustunlik qiladi, bunda etakchi rol mashinasozlikga tegishli. Keyingi yillarda metallurgiya, elektroenergetika, kimyo va neft-kimyo sanoati ham sezilarli darajada rivojlandi. Asosan, mamlakatda malakali ishchi kuchi, nisbatan kam xomashyo va yoqilg'i talab qiladigan va asosan ommaviy mahsulot ishlab chiqaradigan tarmoqlar rivojlangan. Italiyaning neftni qayta ishlash sanoati Yevropadagi eng kuchli hisoblanadi. U nafaqat ichki talabni, balki Yevropaning barcha mamlakatlari orasida eng yirik neft mahsulotlari eksportini ham ta'minlaydi. Italiyaga neft O'rta yer dengizi orqali, asosan, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika davlatlaridan yetkaziladi. Eng yirik neftni qayta ishlash zavodi Sitsiliya orolida, Milazzo shahrida qurilgan. Italiya neftni qayta ishlash zavodlari asosan dengiz orqali olib kelingan import qilinadigan neftdan 21 https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html 24 foydalanganligi sababli ularning aksariyati dengiz portlari yaqinida, ayniqsa janubda joylashgan. Shimolda neftni qayta ishlash zavodlari keng quvur tizimi bilan iste'molchiga - yirik sanoat markazlariga yaqin joylashgan. Mahalliy va import qilingan tabiiy gazdan foydalanish butun Italiya iqtisodiyoti uchun katta ahamiyatga ega. Po vodiysida, Apennin yarim orolining janubida, Sitsiliya orolida va Ravenna-Rimini hududidagi kontinental shelfda boy tabiiy gaz konlari o'zlashtirilgan. Tabiiy gazga talab yil sayin ortib bormoqda, mamlakat uni Shimoliy Afrika, Niderlandiya va Rossiyadan import qiladi; Mashinasozlik tarmoqlari orasida avtomobilsozlik alohida ajralib turadi. Italiya jahon bozoriga eng yirik avtomobil yetkazib beruvchilardan biri hisoblanadi. Sanoatning asosiy mahsulotlari yengil avtomobillardir. 22 Italiyada qishloq xo'jaligining turlari geografik sharoitga qarab juda farq qiladi. Daryo havzasidagi unumdor tekislikda eng unumdor qishloq xo jaligiʻ yerlari joylashgan. Intensiv ixtisoslashtirilmagan qishloq xo'jaligi ustunlik qiladigan shimolda yirik fermer xo'jaliklarining katta ulushi mavjud. 2.2 Italiyaning iqtisodiy rayonlar tahlili Italiya (Italiya), Italiya Respublikasi (Repubblica Italiana) — Yevropaning janubida, O rta yer dengizi havzasida joylashgan davlat. Apennin yarim oroliga ʻ Sitsiliya, Sardiniya va boshqa kichik orollar kiradi. 22 https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html 25 2.2.1 – rasm. Italiya iqtisodiy rayonlari. Maydoni 301,2 ming km2. Aholisi 60,92 million kishi. odam (2012). Ma muriy jihatdan 20 ta viloyatga bo lingan. Poytaxti - Rim shahri. Italiya -ʼ ʻ respublika. Amaldagi konstitutsiya 1947 yil 22 dekabrda qabul qilingan va 1948 yil 1 yanvarda kuchga kirgan. 23 Davlat boshlig i — prezident (1999 yil maydan ʻ K.A. Champi). U parlamentning har ikki palatasining hududlar vakillari ishtirokidagi qo‘shma majlisida 7 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi organ — Deputatlar palatasi va Senatdan iborat parlament. Ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Kengashi amalga oshiradi. Prezident Vazirlar Kengashining Raisi hisoblanadi va uning taklifiga binoan vazirlarni tayinlaydi. Mamlakatning qirg oq chizig i (7,5 ming km) Apennin yarim orolining janubida past va baland, ʻ ʻ qolgan qismida esa deyarli tekis. Hududining 4/5 qismini tog lar va adirlar tashkil ʻ qiladi. Italiyaning shimolida Alp tog'lari bor: G'arbiy Alp tog'larining yon bag'irlari (Monblan cho'qqisi, 4807 m - Italiyaning eng baland nuqtasi) tik. Sharqiy 23 https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish- davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue 26 Alp tog lari (eng baland joyi Ortles tog i, 3899 m) asta-sekin pasayib, sharqdaʻ ʻ Karst platosiga qo shiladi. Alp tog'larining janubida joylashgan Padana tekisligi ʻ sharqda Adriatik dengiziga egiladi. Po daryosi vodiysi botqoqli pasttekislikdir. Apennin tog'lari Alennin yarim oroli bo'ylab 1200 km masofada joylashgan. Bir qancha o chgan va so nmagan vulqonlar mavjud (Amiata — 1734 m, Vezuviy — ʻ ʻ 1277 m). Italiya orollarining relyefi asosan tog li bo lib, orollarda Etna (3340 m), ʻ ʻ Stromboli, Vulkan vulqonlari joylashgan. Markaziy va janubiy Italiyada kuchli zilzilalar tez-tez uchrab turadi. Italiyada ko mir, bitumli slanets, neft, gaz, ʻ qo rg oshin, pir, temir rudasi, boksit, oltingugurt va osh tuzi konlari mavjud. ʻ ʻ Italiya simob rudasi zahiralari bo'yicha dunyoda yetakchi hisoblanadi. Toskanada marmar qazib olinadi. Mineral va issiq (harorati 100—200°) buloqlar ko p. Iqlimi ʻ O rta yer dengizi subtropik, Padan tekisligida mo tadilroq. Alp tog'larining ʻ ʻ shimolidan esayotgan sovuq shamol shamolni to'sib qo'yadi. Yoz issiq va quruq. Tog oldi va tekisliklarda iyul oyining o rtacha harorati 20—28°, issiq shamol ʻ ʻ esaganda ba zan 40—45° gacha ko tariladi. Yanvarning o rtacha temperaturasi ʼ ʻ ʻ Alp tog lari etaklari va Padan tekisligida 0°, Apennin yarim oroli va orollarda 1— ʻ 12°. Sharqiy Alp tog'lari va Shimoliy Apennin tog'lari Italiyaning eng yomg'irli joylari (yiliga 3000 mm). Mamlakatning ichki qismida 600-800 mm, Sitsiliya va Sardiniya orollarida 500 mm yog'ingarchilik yog'adi. Italiya Alp tog'larida 800 dan ortiq muzliklar mavjud. 24 Eng katta daryo - Po, irmoqlari kema qatnovi. Italiya shimolida daryolar ko'proq. Daryolari yomg'ir, qor va muzliklardan suv oladi. Ular sug'orish va gidroenergetika ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Yirik ko llar: ʻ Garda, Komo, Lago Maggiore, Bolsena va boshqalar. Ularning kemalari, qirg'oqlarida ko'plab kurortlar bor. Alp tog larining 1800 m balandlikdagi qo ng ir ʻ ʻ ʻ o rmon tuprog i yon bag irlarida keng bargli va ignabargli o rmonlar, ularning ʻ ʻ ʻ ʻ ustidagi tog -o tloqli tuproqlarda butazorlar, subalp va alp o tloqlari tarqalgan. ʻ ʻ ʻ Apennin yarim orolida 500-600 m balandlikda Sitsiliya va Sardiniya orollari (qo ng ir tuproqlar), doim yashil holm dublari va dublari, qarag aylar, Aleppo ʻ ʻ ʻ qarag aylari, butalar o sadi. 1500 m balandlikdagi qo ng ir va qo ng ir tog ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ 24 https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish- davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue 27 tuproqlarida eman, qora qayin, kashtan o rmonlari, 2000 m dan yuqoridaʻ ignabargli va keng bargli o rmonlar, tog cho qqilarida subalp o tloqlari bor. ʻ ʻ ʻ ʻ Italiyada yovvoyi hayvonlar asosan tog'larda uchraydi. Alp tog lari va Apennin ʻ tog larida shoxchalar, yovvoyi mushuklar, tog va o rmon otlari, skunklar, qo ng ir ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ayiqlar, quyonlar, bug ular yashaydi. Bu yerda 400 ga yaqin qushlar va sudralib ʻ yuruvchilar yashaydi. Tutish mumkin bo'lgan ko'plab baliq turlari mavjud. Ularning kemalari, qirg'oqlarida ko'plab kurortlar bor. Alp tog larining 1800 m ʻ balandlikdagi qo ng ir o rmon tuprog i yon bag irlarida keng bargli va ignabargli ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ o rmonlar, ularning ustidagi tog -o tloqli tuproqlarda butazorlar, subalp va alp ʻ ʻ ʻ o tloqlari tarqalgan. Apennin yarim orolida 500-600 m balandlikda Sitsiliya va ʻ Sardiniya orollari (qo ng ir tuproqlar), doim yashil holm dublari va dublari, ʻ ʻ qarag aylar, Aleppo qarag aylari, butalar o sadi. 1500 m balandlikdagi qo ng ir va ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ qo ng ir tog tuproqlarida eman, qora qayin, kashtan o rmonlari, 2000 m dan ʻ ʻ ʻ ʻ yuqorida ignabargli va keng bargli o rmonlar, tog cho qqilarida subalp o tloqlari ʻ ʻ ʻ ʻ bor. Italiyada yovvoyi hayvonlar asosan tog'larda uchraydi. Alp tog lari va Apennin tog larida shoxchalar, yovvoyi mushuklar, tog va ʻ ʻ ʻ o rmon otlari, skunklar, qo ng ir ayiqlar, quyonlar, bug ular yashaydi. Bu yerda ʻ ʻ ʻ ʻ 400 ga yaqin qushlar va sudralib yuruvchilar yashaydi. 25 Tutish mumkin bo'lgan ko'plab baliq turlari mavjud. Italiyada noyob o'simliklar, hayvonlar va geologik ob'ektlarni saqlash uchun qo'riqxonalar tashkil etilgan. Milliy bog'lar: Stelvio, Granparadiso, Abruzzo, Kalabriya, Sirseo va boshqalar - umumiy maydoni 200 ming gektar. Aholining 98% dan ortig i italyanlardir; qolganlari romanshlar, ʻ tirollar, fransuzlar, slovenlar va xorvatlar, shuningdek, albanlar, katalonlar va boshqalar. Rasmiy til italyan tilidir. Asosiy din - katoliklik. Aholining 67% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Rim, Milan, Neapol, Turin, Genuya, Palermo. Italiya yuqori darajada rivojlangan sanoat-agrar mamlakatdir. Dunyoning eng rivojlangan 10 ta davlatidan biri. Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 31,6%, qishloq xo jaligi 2,9%, xizmat ko rsatish sohasi 65,5% (1997). Italiyada 12 ʻ ʻ milliondan ortiq kishi xizmat ko'rsatish sohasida, 6,5 million kishi ishlaydi. 25 https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish- davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue 28 sanoatdagi kishilar, 1,5 mln. shaxs qishloq xo'jaligi bilan shug'ullanadi. Sanoatda og'ir sanoat ustunlik qiladi. Jumladan, mashinasozlik, metallurgiya, avtomobilsozlik, to qimachilik sanoati, elektroenergetika, neftni qayta ishlash, neftʻ kimyosi rivojlangan. Sanoat mahsulotlarining asosiy qismi eksport qilinadi. Italiyada xom ashyo va energiya zaxiralari kam, mavjudlari esa notekis taqsimlangan. Neft va gaz (asosan Padan tekisligida, Po daryosi etaklarida, Adriatika sohillari va Sitsiliyada), qo rg oshin, qalay, rux (asosan Sardiniyada), ʻ ʻ temir rudalari (Aosta va Sardiniyada), boksit. , kinobar (simob rudasi), pirit (Toskana viloyatida), oltingugurt, tuz (Sitsiliyada), qo ng ir ko mir, qurilish ʻ ʻ ʻ materiallari va boshqalar qazib olinadi. Issiqlik elektr stansiyalari elektr energiyasining asosidir. Atom elektr stansiyalari va geotermal stansiyalar qurildi. Yiliga o'rtacha 222 mlrd. kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Metallurgiya sanoati asosan chetdan keltirilgan xomashyo asosida ishlaydi. Eng yirik temir- po'lat korxonalari Genuya, Neapol atrofida, shuningdek, Pombino va Tarantoda joylashgan; Rangli metallurgiya korxonalari Venetsiya, Bolzano, Mori, Milan, Sardiniya shaharlarida joylashgan. 26 Neftni qayta ishlash zavodlari (import xomashyosi asosida) asosan qirg oqbo yi hududlarida (Genuya, Neapol, Venetsiya, ʻ ʻ La Spezia, Augusta) va neft mahsulotlari eng faol foydalaniladigan shaharlarda (Milan va boshqalar) joylashgan. Sanoatning yetakchi tarmoqlari bo lgan ʻ mashinasozlik tarmoqlari: avtomobilsozlik (Turin), kemasozlik (Genoa, Livorno, Neapol, Venetsiya, Triest), stanoksozlik (Milan, Breshiya, Turin), asbob-uskunalar (Ivrea), elektrotexnika (Milan), Varese, Bergamo, Turin, Genuya)) va elektron (Milan yaqinida) sanoati rivojlangan. Neft-kimyo, plastmassa, mineral o‘g‘itlar, sun’iy tolalar, farmatsevtika va kauchuk mahsulotlari, sintetik kauchuk ishlab chiqarish yuqori darajaga ko‘tarildi. Lombardiya va Piedmont an'anaviy to'qimachilik markazlari hisoblanadi. Oziq-ovqat sanoatining asosiy tarmoqlari un, makaron, pishloq, shakar, konserva, zaytun moyi, uzum vinosi (yiliga 70 mln. gektolitr) ishlab chiqarish hisoblanadi. 26 https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish- davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue 29 Yengil sanoat, xususan, poyabzal ishlab chiqarish rivojlangan. Hunarmandchilikka alohida e'tibor qaratilmoqda. Qishloq xo jaligining yetakchiʻ tarmoqlari – dehqonchilik (58%) va chorvachilik (42%). Unumdor yerlarning 34,3%i (19,6 mln.ga) haydaladi va dehqonchilik qiladi, 11%i bog , tokzor va ʻ bog lar, 19,2%i maysazor va yaylovlardir. Asosiy don ekinlari bug doy, ʻ ʻ makkajo xori, suli, arpa, sholi hisoblanadi. Qand lavlagi, uzum, zaytun, sitrus ʻ mevalar va sabzavotlar ham yetishtiriladi. Italiya dunyodagi yetakchi vino ishlab chiqaruvchilardan biridir. Italiyada yiliga 6 mln. tonnaga yaqin turli ho l mevalar ʻ yetishtiriladi, ularning 60% ga yaqini mamlakat shimolidagi ixtisoslashtirilgan xo jaliklarda yetishtiriladi. Janub rayonlarida bodom, yong oq, findiq bog lari ʻ ʻ ʻ ko p. Uzum hosili yiliga 10 mln. tonna (90% qayta ishlanadi va vinoga aylanadi), ʻ yiliga 3,3 mln. tonna, pomidor hosili 5,5 mln. tonnani tashkil etadi Chorvachilik sifatida qoramol (8,8 mln. bosh), cho chqa (9,6 mln. bosh) va qo y (12,2 mln. ʻ ʻ bosh) boqiladi. Mamlakat shimolida sut va go sht chorvachiligi ustunlik qiladi. ʻ Baliqchilik yaxshi rivojlangan. Yo lovchilarning 90% dan ortig i va yuklarning 80% dan ortig i avtomobil ʻ ʻ ʻ transportida tashiladi. Yo'llar. -304 ming km, temir yo'l. — 19,6 ming km. Chet elga jo'natilgan va qabul qilingan tovarlarning asosiy qismi dengiz orqali tashiladi (eksport tovarlarining 60-65 foizi, import tovarlarining 80-90 foizi). 27 Asosiy dengiz portlari: Genuya, Triest, Venetsiya, Neapol. Italiya xalqaro turizmning eng yirik markazlaridan biri (har yili bu yerga 50 milliondan ortiq sayyoh keladi). Italiya iqtisodiyoti ko'p jihatdan tashqi savdoga bog'liq. Italiya sanoat mashinalari va uskunalari, transport vositalari, yozuv mashinkalari va kalkulyatorlar, kimyo va qishloq xo'jaligi mahsulotlari, kiyim-kechak va poyabzal, neft mahsulotlari va boshqalarni eksport qiladi. radiates U chet eldan neft, ko'mir, temir rudasi, qora va rangli metallar, paxta, shuningdek, mashina, yog'och, qog'oz, oziq-ovqat olib keladi. Savdoda asosiy xaridorlar: Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga a'zo davlatlar, AQSH, Rossiya. Pul birligi lira. Xalqaro valyuta jamg'armasi ma'lumotlariga ko'ra, Italiya yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2006 yilda 1 852 585 AQSh dollarini tashkil 27 https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish- davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue 30 etib, dunyo mamlakatlari orasida 7-o'rinni egalladi. Tarkibiy jihatdan sanoat mahsulotlari iqtisodiyotning 29 foizini, xizmatlar 69 foizini, qishloq xo jaligi 3ʻ foizini tashkil qiladi. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, 2004 yilda Italiya sanoat mahsulotlari eksporti bo'yicha 6-o'rinni egallagan. Shimolda kapitalistik iqtisodiyot sanoatga ixtisoslashgan xususiy kompaniyalardan iborat, janubda esa qishloq xo jaligi rivojlangan. ʻ 28 2.2. Italiya iqtisodiyotining jahon xo’jaligidagi o’rni Bugungi kunda Italiyada butun takror ishlab chiqarish jarayoni xalqaro mehnat taqsimoti va ishlab chiqarish kooperatsiyasi tizimiga birlashtirilgan. Mamlakatlarning barcha guruhlari o‘zaro kelishuvlar asosida mintaqaviy davlatlararo komplekslarga birlashadilar va ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy hayotning turli sohalarida qo‘shma mintaqaviy siyosat olib boradilar. Ko'p sonli integratsiya guruhlari orasida Yevropadagi Yevropa Ittifoqini ajratib ko'rsatish mumkin, u 1993 yil 1 noyabrgacha Yevropa hamjamiyati deb ataldi, chunki u 1967 yilda ilgari mustaqil bo'lgan uchta mintaqaviy tashkilotning birlashuvidan keyin paydo bo'lgan: Yevropa ko'mir va po'lat hamjamiyati - ECSC; Yevropa iqtisodiy hamjamiyati – EEC; Atom energiyasi bo'yicha Yevropa hamjamiyati - Yevratom. Maastrixt kelishuvlari kuchga kirgandan so'ng, bu guruhning rasmiy nomi Yevropa Ittifoqidir. Italiya Yevropa Ittifoqining a'zosi. Eksport va importning Italiya yalpi ichki mahsulotiga nisbati mos ravishda 26-28% va 27-29% ni tashkil qiladi. Keyinchalik qayta ishlash uchun jo'natilgan xorijiy etkazib berish umumiy hajmining 70% dan ortig'ini import tovarlari tashkil etadi. Italiya ham katta eksport salohiyatiga ega. Mashinasozlikning turli sohalarida ishlab chiqarilgan barcha mahsulotlarning 40 dan 80 foizigacha xorijga eksport qilinadi. Italiya tashqi savdosida tayyor sanoat mahsulotlari yetakchi o'rinni egallaydi, uning importdagi ulushi doimiy ravishda 67%, eksportda esa 97% ni tashkil qiladi. Shu bilan birga, 28 https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish- davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue 31 Italiyaning sanoat importi va sanoat eksportining 1/3 qismini yuqori darajada qayta ishlangan tovarlar tashkil etadi. 29 Shu sababli, yuqori texnologiyali mahsulotlarning jahon bozorida italyan ishlab chiqaruvchilarining pozitsiyalarini yo'qotish odatda salbiy faktdir. Bunday mahsulotlarning Italiya eksportidagi ulushi atigi 20% ni tashkil qiladi. Italiyada elektron asbob-uskunalar, dastgohlar va boshqalar bo'yicha katta savdo taqchilligi mavjud. "Neft to'lovlarini" to'lash YaIMning 8% ga teng resurslarni iste'mol qiladi. Bularning barchasi tashqi savdoda nomutanosiblikni keltirib chiqaradi. Italiyaning asosiy savdo hamkorlari Yevropa Ittifoqi davlatlari hisoblanadi. Ular Italiya importining taxminan 44% va Italiya eksportining 48% ni tashkil qiladi. Italiya tashqi savdosining asosiy kontragentlari Germaniya (importning 16% va eksportning 18%), Frantsiya (14 va 15%), AQSH (7 va 5%), Buyuk Britaniya (4 va 7%) hisoblanadi. Italiya iqtisodiyoti uchun tashqi iqtisodiy aloqalar muhim ahamiyatga ega. Tashqi savdoga katta bog'liqlik, bir tomondan, Italiya sanoatining asosiy tarmoqlari asosan import qilinadigan xom ashyo, yoqilg'i va yarim tayyor mahsulotlardan foydalanishi bilan, ikkinchi tomondan, mahalliy sanoatning nisbatan torligi bilan belgilanadi. . bozor. , bu milliy mahsulotning salmoqli qismini xorijga sotishni talab qiladi. Italiyaning iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash uning xalqaro mehnat taqsimotidagi ishtirokini chuqurlashtirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, sanoatning ayrim tarmoqlarini ixtisoslashtirish bilan uzviy bog'liq bo'lib, kapital jamg'arish uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratish imkonini beradi. U o'z iqtisodiyotini o'z ehtiyojlarini qondirishning tashqi manbalariga va tashqi savdo bozorlariga tobora ko'proq yo'naltirish zarurati bilan duch kelmoqda. Italiya mineral resurslar bo'yicha eng qashshoq mamlakatlardan biridir. Bundan tashqari, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish aholining oziq- ovqat iste'moli o'sishi va uning tarkibidagi o'zgarishlarni kuzatmaydi. Zamonaviy hisob-kitoblarga ko'ra, eng yirik kapitalistik mamlakatlar orasida Italiya yoqilg'i, sanoat va qishloq xo'jaligi xom ashyosi importiga eng ko'p qaram (Yaponiyadan 29 http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5 32 ko'proq). Shunday qilib, aholi jon boshiga energiya iste'molining nisbatan past darajasiga qaramay, Italiya Yevropa Ittifoqida importning kompensatsion roli bo'yicha birinchi o'rinda turadi. ichki yoqilg'i ehtiyojlari. Mamlakatning asosiy energiya resurslari iste’molining 83 foizi, jumladan, neft – 95 foizi, qattiq yoqilg‘i – 93 foizi, tabiiy gaz – 69 foizi, elektr energiyasi – 42 foizi tashqi manbalar hisobidan ta’minlanadi. Hamjamiyatning boshqa a'zolaridan farqli o'laroq, suyuq yoqilg'i Italiyaning energiya balansida juda muhim rol o'ynaydi, 1973 yildan keyin narxlarning keskin o'sishi mamlakatni qiyin ahvolga solib qo'ydi. Umuman olganda, Italiyada asosiy yoqilg'i iste'moli uning ayrim turlarining ulushiga to'g'ri keladi: neft - 56%, tabiiy gaz - 25%, qattiq yoqilg'i - 8%, elektr energiyasi - 11%. Import qalay va nikel rudalari iste molining 100%, mis, temirning deyarli 100%,ʼ qo rg oshin rudalari va boksitlarning 90%, rux rudalarining 60%, ʻ ʻ metallolomlarning 80%ini qoplaydi. Italiya qishloq xo'jaligi xom ashyosi, oziq- ovqat va yog'och importiga juda bog'liq. Xususan, paxtaga bo‘lgan ehtiyojning 100 foizi, junga 89 foizi, yog‘ochga bo‘lgan talabning 45 foizi import tomonidan qoplanadi. 30 Italiya qishloq xo'jaligi asosan "O'rta yer dengizi tipidagi" ekinchilik yo'nalishining ustunligi va ko'plab chorvachilik mahsulotlarining nisbatan sekin o'sishi bilan tavsiflanadi. Natijada mamlakat tashqi bozorda qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlarini, asosan, chorvachilik mahsulotlari va ozuqani katta miqdorda sotib olishga majbur bo‘ldi. Italiyaning import qilinadigan sanoat mahsulotlariga talabi ortib bormoqda. 1981 yildan 1992 yilgacha ishlab chiqarilgan mahsulotlarning umumiy iste’molida import ulushi o‘zgarmas narxlarda 14 dan 25 % gacha, shu jumladan kimyoviy moddalar 20 dan 31 % gacha, umumiy mashinalar 16 dan 36 % gacha, elektr va elektron jihozlar 22 dan 36 gacha bo‘lgan. % va ma’lumotlarni avtomatik qayta ishlash uchun boshqa ofis mashinalari va uskunalari 58% dan 66% gacha, avtomobillar va ehtiyot qismlar 36% dan 53% gacha, charm-poyabzal sanoati 30 http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5 33 mahsulotlari 6,24% dan, oziq-ovqat mahsulotlari 12% dan 17% gacha, rezina va plastmassa buyumlar 8% dan. 19% gacha. Italiya chet el texnologiyalari (litsenziyalar, patentlar) importiga juda bog'liq. Mamlakat tashqi savdosi ushbu moddalar bo'yicha surunkali salbiy saldo bilan tavsiflanadi. Sanoati rivojlangan mamlakatlar Italiyaning asosiy texnologik savdo hamkorlari hisoblanadi. Ular to'lovlarning ko'p qismini va daromadning yarmini tashkil qiladi. Italiyaning eng yirik texnologiya savdo hamkorlari AQSh, Frantsiya, Shveytsariya va Germaniyadir. Biroq, Italiya rivojlanayotgan va Sharqiy Yevropa mamlakatlari bilan ijobiy savdo balansiga ega. Italiyaning to lov balansi taqchilligining uzoq muddatli xarakterga egaʻ bo lishi va Italiyaning Yevropa valyuta tizimiga qo shilishi lira kursini qo llab- ʻ ʻ ʻ quvvatlash uchun chet el zahiralaridan foydalanishni davom ettirdi. 31 Italiya monopoliyalarining to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi taxminan 3 milliard dollarga baholanmoqda - Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lgan kapitalni eksport qiluvchi mamlakatlarning umumiy investitsiyalarida Italiyaning ulushi bor-yo'g'i 2,7% ni tashkil etdi. Ushbu ko'rsatkichga ko'ra, Italiya, masalan, Belgiya kabi kichik mamlakatdan past. Shu bilan birga, Italiyaning ulushi pasayish tendentsiyasiga ega. BMT komissiyasi tomonidan tayyorlangan 422 ta yirik TMK reytingida Italiyaning beshta kompaniyasi bor. Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar ulushi Italiya kapital eksportchilarining umumiy xorijiy investitsiyalarining 31% ga teng. Jug'rofiy jihatdan Italiya TMK faoliyatining asosiy yo'nalishi rivojlangan kapitalistik mamlakatlarda (to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar hajmining 60%), ammo rivojlanayotgan mamlakatlarga investitsiyalar (to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarning 40%) muhimligicha qolmoqda. Umuman Italiya uchun kapital eksporti ko'pgina yirik kapitalistik mamlakatlarga qaraganda ancha past. O'z navbatida, Italiya dunyoning etakchi davlatlaridan kapitalni kengaytirish ob'ekti hisoblanadi. To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar Italiya import kapitalining 76 foizini va portfel investitsiyalarining 24 foizini tashkil 31 http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5 34 qiladi. Hozirgi vaqtda Shveytsariya barcha to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarning 40% ni tashkil qiladi, qolganlari Qo'shma Shtatlar (19%), Yevropa Ittifoqi (33%) va boshqa mamlakatlar o'rtasida taqsimlanadi. Italiya iqtisodiyotida xorijiy kapital muhim rol o'ynaydi. Uning nazorati ostida Italiyaning umumiy ustav kapitalining 1/10 qismi xorijiy TMK korxonalari mamlakat sanoat aylanmasining etti qismini tashkil qiladi va Italiya sanoatiga to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar umumiy hajmining 1/6 qismini ish bilan ta'minlaydi Italiyaning xorijdagi investitsiyalari hajmi ikki baravar ko'p edi. Italiyada sanoat davlat iqtisodiyotining etakchi tarmog'idir. Bu hudud mahalliy yalpi ichki mahsulotning 28% dan ortig'ini tashkil qiladi. Qolaversa, mehnatga layoqatli aholining deyarli yarmi shu yerda ishlaydi. Agar Italiya sanoatining tarmoq strukturasi haqida gapiradigan bo'lsak, uning 76% ishlab chiqarish sanoatidir. 32 XULOSA Italiya rivojlangan kapitalistik mamlakat bo'lib, O'rta yer dengizi markazida, G'arbiy Yevropaning janubida joylashgan va nafaqat tabiatning ko'plab tipik xususiyatlari, iqtisodiy, siyosiy, madaniy hayoti, balki ikkala mintaqaning eng muhim muammolariga ham e'tibor qaratadi. Iqtisodiy rivojlanish bo'yicha u eng rivojlangan davlatlar qatoriga kiradi. Zamonaviy Italiya, garchi dunyo voqealarining borishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadigan buyuk davlatlardan biri bo'lmasa-da, shunga qaramay, iqtisodiy faoliyat ko'lami bo'yicha dunyodagi yetti yirik kapitalistik davlatdan biridir. Italiya hayotida uni yuvadigan O'rta yer dengizi va uning alohida qismlari: Tirren, Adriatik va Ion dengizlari katta rol o'ynaydi. 32 http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5 35 Bugungi kunda Italiyada butun takror ishlab chiqarish jarayoni xalqaro mehnat taqsimoti va ishlab chiqarish kooperatsiyasi tizimiga birlashtirilgan. Mamlakatlarning barcha guruhlari o‘zaro kelishuvlar asosida mintaqaviy davlatlararo komplekslarga birlashadilar va ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy hayotning turli sohalarida qo‘shma mintaqaviy siyosat olib boradilar. Italiya mineral resurslar bo'yicha eng qashshoq mamlakatlardan biridir. Bundan tashqari, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish aholining oziq- ovqat iste'moli o'sishi va uning tarkibidagi o'zgarishlarni kuzatmaydi. Zamonaviy hisob-kitoblarga ko'ra, eng yirik kapitalistik mamlakatlar orasida Italiya yoqilg'i, sanoat va qishloq xo'jaligi xom ashyosi importiga eng ko'p qaram (Yaponiyadan ko'proq). 1. Italiya — Janubiy Yevropadagi davlat bo lib, materik qismi (Alpʻ tog lari yonbag irlari, Padana pasttekisligi), yarim orol qismi (Apennin yarim ʻ ʻ oroli) va orol qismidan (Sitsiliya va Sardiniyaning yirik orollari) iborat. Adriatik, Liguriya, Tirren, Ion va O'rta yer dengizlari bilan yuviladi. Mamlakatda Apennin va qisman Alp tog'lari joylashgan. 2. Italiya qulay iqtisodiy va geografik mavqega ega. Bunga uning O rta ʻ yer dengizi havzasidagi markaziy joylashuvi, iqtisodiy jihatdan rivojlangan qo shnilari, savdo va tranzit yo llari kesishmasida joylashishi yordam beradi. ʻ ʻ Kamchilik - bu hududning ixcham bo'lmagan konfiguratsiyasi. 3. Italiya Yevropa Ittifoqi va NATOning faol a'zosidir. 4. Italiya aholisi ko p (60,5 million), lekin u tabiiy o sish (bu salbiy) ʻ ʻ hisobiga emas, balki migrantlar kelishi hisobiga o sib bormoqda. Milliy tarkibi ʻ bir hil (98% italyanlar). Aholining o rtacha zichligi yuqori (1 kv.km ga 200,9 ʻ kishi), lekin notekis taqsimlangan. Aholi taqsimotining o'ziga xos xususiyatlari: shtatning shimoliy qismi janubiy qismiga qaraganda ko'proq urbanizatsiyalangan va aholi zichroq. 36 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR. 1. Немецкий и ладинский в Южном Тироле , словенский и фриульский в Фриули-Венеция-Джулия , французский в Валле-д’Аоста , сардинский на Сардинии , сицилийский в Сицилии и катала нский в Альгеро . 2. Атлас мира: Максимально подробная информация / Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов. — Москва: АСТ, 2017. — С. 20. — 96 с. — ISBN 978-5-17-10261-4. 3. Resident population - balance : Monthly data . Дата обращения: 19 июня 2023. Архивировано 1 апреля 2023 года. 4. Census 2011 — Preliminary Results Update . Istituto Nazionale di Statistica. Дата обращения: 24 июня 2012. Архивировано 28 ноября 2012 года. 5. Перейти обратно : 1 2 GDP based on PPP valuation of country GDP ( англ .). The World Bank (29 июня 2023). Дата обращения: 26 августа 2023. Архивировано 2 января 2020 года. 37 6. Report for Selected Countries and Subjects ( англ .). IMF . Дата обращения: 26 августа 2023. Архивировано 30 апреля 2023 года. 7. World Economic Outlook Database-October 2021 . International Monetary Fund (30 октября 2021). Дата обращения: 26 августа 2023. Архивировано 30 октября 2021 года. Internet maa’lumotlari: 1. https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya 2. https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya- harakteristika-italii/1088764/ 3. http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5 ILOVALAR. 1 – ilova. 38 2 – ilova. MUNDARIJA: KIRISH.....................................................................................................................2 39 I BOB. ITALIYA NING UMUMIY IQTISODIY - GEOGRAFIK TAVSIFI 1.4. Italiyaga umumiy geografik tavsi f…………………………………………..4 1.5. Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy xususiyatlari…………………10 1.6. Italiya iqtisodiy mójizasi…………………………………………………...18 I BOB. ITALIYA IQTISODIY GEOGRAFIK O’RNI NING QULAYLIGI 2.1. Italiyaga iqtisodiy geografik tavsif…………………………………………...22 2.2 Italiyaning iqtisodiy rayonlar tahlili………………………………….……....26 2.2. Italiya iqtisodiyotining jahon xo’jaligidagi o’rni.............................................31 XULOSA................................................................................................................36 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR..............................................................38 ILOVALAR............................................................................................................39 40

Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi

Купить