Ixtisoslik o’quv fanlarini yangi pedagogik texnologiyalar - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	703.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Ixtisoslik o’quv fanlarini yangi pedagogik texnologiyalar

Купить

“Ixtisoslik o’quv fanlarini yangi pedagogik texnologiyalar asosida o’qitish ” mavzusida yozgan

Mundarija Ko’rish........................................................................................................3-5 Adabiyotlar ta h lili................................................................................... 7 -1 1 Asosiy qism.............................................................................................1 2 -57 1-§ O‘quv jarayonida pedagogik texnologiyalardan foydalanishning ilmiy-metodik asoslari...................................................1 2 -17 2-§ O‘quv fani va uni o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlariga muvofiq bo‘lgan pedagogik texnologiyalarni tanlash............................ 1 7 -2 1 3-§ Don ekinlarini o‘rib-yig‘ib olish mashinalari mavzusining zamonaviy o‘qitish usullarini ishlab chiqish............... …. 2 1 -40 4-§ Don ekinlarini o‘r

K i rish Kadrlar tayyorlash Milliy dasturida zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarini ishlab chiqish hamda amaliyotga joriy etish masalasiga alohida e’tibor berilgan. Albatta, sekin-astalik bilan bo‘lsada, ta’lim jarayoniga qator yangi pedagogik texnologiyalar tatbiq etilmoqda. Biroq, bu borada hali hal etilishi lozim bo‘lgan bir qancha muhim muammolar borki, ular pedagogik olimlarimizning zimmasiga ulkan mas’uliyatlar yuklaydi. Hozirda o‘qituvchilarning yuqori kasbiy tayyorgarlikka, pedagogik mahoratga, yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlarga, mafkura borasida chuqur bilimlarga ega bo‘lishi, ta’lim-tarbiya ishlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol usullardan samarali foydalanishi davr talabi hisoblanadi. Yosh avlodning har tomonlama yetuk, bilimli, yuksak ma’naviyatli,

foydalanishning ilmiy-metodik asoslari yoritilgan, ikkinchi bandida o‘quv fani va uni o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlariga muvofiq bo‘lgan pedagogik texno-logiyalarni tanlash yoritilgan, uchunchi bandida yerga asosiy ishlov berish mashinalari ma’ruza mashg‘ulotining ta’lim texnologiyasi modeli va texnologik haritasi ishlanmasini o‘qitishning faol usullari asosida ishlab chiqilgan, to‘rtinchi bandida yerga asosiy ishlov berish mashinalari mavzusini modul texnologiyasi asosida o‘qitish tahlili berilgan, beshinchi bandida yerga asosiy ishlov berish mashinalari darsida zamonaviy pedtexnologiyalardan foydalanish usullari yoritib berilgan. Yangi texnika va texnologiyalarni o‘zlashto’rish va tadbiq etishga qobilyatli, qabul qilinayotgan qarorlarga ongli munosabatda bo‘ladigan va javobgarlik hi

Bitiruv malakaviy ishi obyekti: Mehnat talimi fanidan o‘quvchilarni qishloq xo‘jaligi mehnatiga samarali tayyorlashga imkon beruvchi o‘qitishning zamonaviy yangi pedagogik texnologiyalar asosida tayyorlash jarayoni. Bitiruv malakaviy ishi predmeti: o‘quvchilarga qishloq xo‘jalik asoslari bo‘limini o‘qitishning mazmuni. Bitiruv malakaviy ishi metodlari: o‘qitishning frontal, og‘zaki individual, kuzatishlar va tajribalarni tahlil qilish va boshqarish. Bitiruv malakaviy ishidagi yangilik: ta’lim sifatini boshqarish orqali raqobatbardosh kadrlar tayyorlashga erishish imkonini beradi. Bitiruv malakaviy ishining amaliy axamiyati: ish natijalaridan mehnat ta’limi o‘qituvchilari, kasb-xunar kollejlari va oliy o‘quv yurtlari o‘qituvchilari va o‘quv-ishlab chiqarish ustalari, 5112100- mehnat ta’limi

Adabiyotlar tahlili Hozirda o‘qituvchilarning yuqori kasbiy tayyorgarlikka, pedagogik mahoratga, yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlarga, mafkura borasida chuqur bilimlarga ega bo‘lishi, ta’lim-tarbiya ishlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol usullardan samarali foydalanishi davr talabi hisoblanadi. Yosh avlodning har tomonlama yetuk, bilimli, yuksak ma’naviyatli, barkamol, vatanparvar shaxslar bo‘lib yetishishini ta’minlash yo‘lida amalga osho’rilayotgan ulkan bunyodkorlik ishlarining eng asosiy bo‘g‘ini sifatida pedagog xodimlarning yuqori ilmiy, metodik bilimlarga hamda amaliy ishlash bo‘yicha yuksak mahoratga ega bo‘lishlarini ta’minlash bitiruv malakaviy ishimizning asosi hisoblanadi va biz quyida tahlil qilgan adabiyotlarda uning mazmunini beramiz: 1.I.A.Karimov. Yuksak m

Darslikda Respublikamiz dehqonchiligining hamma sohalarida qo‘llanilayotigan texnalogiyalarning mexanizatsiyalash uchun ishlatilayotgan zamonaviy qishloq xo‘jalik mashinalarining tuzulishi, texnologik ish jarayoni, ularni mahalliy sharoitga moslab sozlash, ish sifatini nazorat qilish kabi ma’lumotlar hamda ishchi qismlari parametrlariga ishlov beradigan obyekt xususiyatlariga moslab nazariy asoslash negizlari kelto’rilgan. 3. Abduquddusov O. Qishloq xo‘jalik mashinalari fanidan dars ishlanmalari. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1997. 4-34 betlar. (3) «Qishloq xo‘jalik mashinalari fanidan dars ishlanmalari» metodik qo‘llanmasi hunar-texnika bilim yurtlari o‘qituvchilari uchun mo‘djallangan. Unda respublikamiz qishloq xo‘jaligida ishlatiladigan mashinalar bo‘yicha (kanop va tamaki yetishto’rishda is

kasbiy pedagogik mahoratni egallash hamda uni uzluksiz takomillashto’rib borish to‘g‘risida har tomonlama mukammal tavsiyalar berilgan. 5. Hasanboyev J. va boshqalar. Pedagogika Toshkent, “Noshir”, 2011, 4-52 betlar.(27) Mazkur darslik pedagogika nazariyasi kursining maqsad va vazifalari, fanning umumiy asoslari, pedagogika fanirting ilmiy-tadqiqot metodlari, tarbiya va ta’limning maqsadi, vazifalari, mazmuni, qonuniyatlari, tamoyillari, turlari, ta’lim- tarbiyajarayonida milliy merosdan foydalanishyo’llari, shakllari va vositalari, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi, ta’lim oluvchilar bilimlarini tashkil etish, korreksion pedagogika haqidagi ma’lumotlar o‘rin olgan. Darslik pedagogika oliy o‘quv yurtlarining mutaxassis fakultetlari talabalari, pedagogika kollejlarining o‘quvchilari uchun O‘

o‘quv rejasi» asosida o‘qituvchilarning zamonaviy pedagogik texnologiyalar sohasidagi nazariy va amaliy bilimlarini yanada osho’rish bo‘yicha kaskad usulida bosqichma-bosqich o‘quvlarning 4 ta bosqichlarini o‘tkazuvchi trenerlar uchun tayyorlandi. Shuningdek, qo‘llanma malaka osho’rish institutlarining profyossor- o‘qituvchilari, metodistlar, xalq ta’limi organlari mutaxassislari va umum-ta’lim maktablarining zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga joriy qilayotgan pedagog xodimlari uchun amalda foydalanishga mo‘ljallangan. 7. Ishmuxamedov R. Abduqodirov A. Pardayev A. Ta’limda innovatsion texnologiyalar (ta’lim muassasalari pedagog-o‘qituvchilari uchun amaliy tavsiyalar).- T.: Iste’dod, 2008.- 180 b.(7) Ushbu qo‘llanma talaba (yoki o‘quvchi)larni o‘qitish jarayonida treninglar, oc

muassasalarining rahbarlari, o‘quv-tarbiyaviy ishlari bo‘yicha rahbar muovinlari, mutaxassislik yo‘nalishlari bo‘yicha uslubchilari va professor- o‘qituvchilariga mo‘ljallangan. Bajarilgan bitiruv malakaviy ishimizda 29 ta darslik, o‘quv va uslubiy qo‘llanmalarni hamda internet saytlari materiallarini to‘plab, ularni o‘rgandik va tahlil qildik. Hozirda har bir ta’lim muasassalarida ta’lim-tarbiya samaradorligini osho’rish jiddiy vazifa bo‘lib turibdi. Buning uchun har bir o‘qituvchi o‘z fanini o‘qitishning eng samarali zamonaviy pedagogik texnologiyalarini nuxta bilishi va bu sohadagi yangiliklarni uzluksiz o‘rgaiib borish orqali o‘z kasbiy mahoratini muntazam osho’rib borishi bitiruv malakaviy ishimizda o‘z aksini topgan. Yuqoridagi adabiyotlar tahlilidan kelib chiqib bitiruv malakaviy is

Asosiy qism 1-§ O‘quv jarayonida pedagogik texnologiyalardan foydalanishning ilmiy- metodik asoslari Pedagogik texnologiya tushunchasi va ta’rifi h aqida Pedagogik texnologiya tushunchasi keng ko‘lamli, serqirra tushuncha bo‘lib, u ta’lim-tarbiya amaliyotini rivojlanto’rish ehtiyojlari asosida kelib chiqqan va hozirda pedagogika, psihologiya fanlarida o‘z o‘rniga ega. Ta’lim-tarbiya faoliyatining mazmuni, maqsad va vazifalari davrlar o‘tishi bilan kengayib borishi natijasida uning shakl va usullari xam takomillashib bormoqda. Hozirda inson faoliyatining asosiy yo‘nalishlari shu faoliyatdan ko‘zda tutilgan maqsadlarni to‘liq amalga osho’rish imkoniyatini beruvchi yaxlit tizimga, ya’ni texnologiyaga aylanib bormoqda. Shu asosda ta’lim-tarbiya sohasida so‘nggi davrda pedagogik texnologiya ama

asoslab berildi. 50-yillar o‘rtasidan 60-yillargacha «ta’lim texnologiyasi» ifodasi qo‘llanilib, bunda programmalashto’rilgan ta’limni nazarda tutilgan.(8) 70-yillarda «pedagogik texnologiya» ifodasi qo‘llanilib, u avvaldan loyixalashto’rilgan va aniq belg‘ilangan maqsadlarga erishishni kafolatlovchi o‘quv jarayonini bildirgan. 1979 yilda AQShning Pedagogik kommunikatsiyalar va texnologiyalar assotsiatsiyasi tomonidan pedagogik texnologiyaga quyidagicha ta’rif berilgan edi: «Pedagogik texnologiya bilimlarni o‘zlashto’rishning hamma jixatlarini qamrab oluvchi muammoni taxlil qilish va rejalashto’rish, ta’minlash, muammoning yechimini baholash va boshqarish uchun odamlar, g‘oyalar, vositalar va faoliyatni tashkil qilish usullarini o‘z tarkibiga oladigan kompleks, integ-rativ jarayondan ibora

Pedagogik texnologiya-o‘qitishning, ta’limning shakllari, metodlari, usullari, yo‘llari, tarbiyaviy vositalarning maxsus yig‘indisi va komponovkasi (joylashuvi)ni belgilovchi psyusologik tartiblar (ustanovka)lar majmuasi; u pedagogik jarayonning tashkiliy-uslubiy vositalaridan iborat (B.T. Lixachev).(17) Pedagogik texnologiya-o‘qituvchi mahoratiga bog‘liq bo‘lmagan holda pedagogik muvaffaqiyatni kafolatlay oladigan o‘quvchi shaxsini shakllanto’rish jarayonining loyixasidir. (V.P. Bespalko).(11) Pedagogik texnologiya-ta’limning rejalashto’riladigan natijalariga erishish jarayoni tafsiloti (I. P. Volkov).(13) Ta’lim texnologiyasi-didaktik tizimning tarkibiy jarayonli qismi (M. Choshanov). Pedagogik texnologiya o‘quv jarayonining o‘quvchilar va o‘qituvchi uchun so‘zsiz qulay sharoitlar ta’min

olgan holda ta’lim jarayonini ilgaridan loyixalashto’rishda namoyon bo‘ladi (U. Nishonaliyev). Pedagogik texnologiya — bu o‘qituvchi (tarbiyachi)ning o‘qitish (tarbiya) vositalari yordamida o‘quvchi (talaba)larga lmuayyan sharoit va ketma-ketlikda ta’sir ko‘rsatish va bu faoliyat maxsuli sifatida ularda oldindan belgilangan ;shaxs sifatlarini shakllanto’rish jarayonidir (N.Saydahmedov). (12) Pedagogik texnologiya — bu jamiyat extiyojidan kelib chiqib, shaxsning oldindan belgilangan ijtimoiy sifatlarini samarali shakllantiruvchi va aniq maqsadga yo‘nal-to’rilgan o‘quv jarayonini tizim sifatida qarab, uni tashkil etuvchilar, ya’ni o‘qituvchi (pedagog)ning o‘qitish vositalari yordamida taxsil oluvchilarga ma’lum bir sharoitda muayyan ketma-ketlikda ko‘rsatgan ta’sirini va ta’lim natijasini na

o‘rgatishdan iborat bo‘lib, bu jarayonda asosan inson xayoti uchun zarur axborotlarni avlod-dan avlodga uzatish amalga osho’riladi. Insoniyat h ayoti axborotlar bilan chambarchas bog‘liq. Boshqacha aytganda, insonning har bir harakati axborot olish yoki uzatish yoki undan foydalanish yoki uni o‘rganish, o‘zlashto’rish, saqlash va boyitishdan iborat. Shundan hozirgi insoniyat sivilizatsiyasini axborot sivilizatsiyasi deb ataladi. Shu nuqtai nazardan sivilizatsiya tushunchasiga berilgan ta’riflardan biri quyidagicha: «Sivilizatsiya-axborotni to‘plash, taxlil hilish va foydalanish xamda atrof-muxit va o‘zi haqida axborot yaratish uchun eng ko‘p ma’lumot olishga qodir bo‘lgan moddaning yuqori turg‘un holatidir». Bu ta’rifdan axborotni avloddan avlodga uzatishning, ya’ni ta’lim-tarbiya ishining

foydalanish, ulardagi yangi ma’nomazmunlarni hamda axborotlar orasidagi turli bog‘liqliklarni ochish orqali yangi axborotlar yaratishga o‘rgatish jarayonidan iborat. Pedagogik texnologiya-ta’lim metodlari, usullari, yo‘llari xamda tarbiyaviy vositalar yig‘indisi; u pedagogik jarayonning tashkiliy-usubiy vositalari majmuidir. Pedagogik texnologiya — bu o‘z oldiga ta’lim shakllarini optimallashto’rish vazifasini qo‘yuvchi, butun o‘qitish va bilimlarni o‘zlashto’rish jarayonini texnik resurslar va odamlarning o‘zaro munosabatlarini xisobga olgan holda yaratish, qo‘llash va aniqlashning tizimli metodidir. Pedagogik texnologiya-ma’lumotlarni o‘zlashto’rish uchun qulay shakl va usulda uzatish va o‘zlashto’rish jarayonidan iborat. Demak, pedagogik texnologiya-insonga (ta’lim-tarbiya oluvchiga) ol

O‘quv materialini didaktik jixatdan takomillash-to’rish va qayta ishlab chiqishga asoslangan pedagogik texnologiyalar. Bu texnologiyalar o‘rgatilayotgan bilimlarning didaktik tizimi chuqur mazmunga ega bo‘lishi, bilimlarga tizimli nuqtai nazardan yondashish, o‘quvchilarga bilimlarni egallashning eng maqsadga muvofiq yo‘llarini o‘rgatish kabi tamoyillarga asoslanadi. O‘quv jarayonini samarali boshqarish va tashkil qilishga asoslangan pedagogik texnologiyalar. Bu texnologiyalarga tabaqalashto’rilgan, individuallashto’rilgan, das- turlashto’rilgan ta’lim texnologiyalari; ta’limning jamoa usuli, guruxli, kompyuterli ta’lim texnologiyalari kabilar kiradi. Tabiatga muvofiqlashto’rilgan pedagogik texnologiyalar. Bularga o‘quvchining tabiiy imkoniyatlari, ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil qilishni

ta’lim metodi. Optimallashgan (ko‘p variantlardan eng ma’qulini, mosini, muvofig‘ini tanlash) tafakkurni rivojlantiradi.(13) Kreativ — (ijodiy) tadqiqot harakteriga, xususiyatiga ega bo‘lib, o‘quvchilarda maqsadga yo‘nalto’rilgan ijodiy tafakkurni jadal rivojlantiradi. (13) Inverison — (almashto’rish) axborotlarni turli tomondan o‘rganish, o‘rnini almashto’rish xususiyatiga ega bo‘lib, tafakkur (fikrlash) tizimini shakllantiradi. Integrativ — (yaxlitlash) axborotlarni tashkil qiluvchi cheksiz ko‘p kichik qismlarning o‘zaro ajralmas bog‘liqligi ularning yaxlitligi, bir butunligi asosida yagona to‘g‘ri xulosani aniqlash. Adaptiv — (moslashto’rish) axborotlarni o‘rganish va ulardan foydalanish jarayonini o‘rganish xamda o‘rgatish uchun qulaylashto’rish, moslashto’rish asosida kutilgan natijag

boshqalarga yetka-zish faoliyatidan iborat jarayon; —tushunish — axborotning ma’nomazmunini idrok qilish, undan ko‘rsatilgan tartibda mustaqil foydalana olish; —o‘rgatish — axborotdan foydalanish va turli harakatlarni bajarish ko‘nikmalarini o‘rgatuvchining o‘zi o‘rgangan darajada boshqalarning takrorlay olishini turli vosita va usullarni qo‘llab amalga osho’rish faoliyatidan iborat jarayon; —o‘rganish — axborotdan foydalanish va turli harakatlarni ko‘rsatilgan tartibda mustaqil bajarish ko‘nikmalarini egallash; —o‘zlashto’rish — tushunish, o‘rganish orqali axborotning ma’no-mazmuni, undan foydalanish yoki harakatlarni bajarish tartibi to‘g‘risida bilim va ko‘nikmalar hosil bo‘lishi. O‘zlashto’rish shartli ravishda quyidagi uchta darajaga ajratiladi: 1) o‘rgatilgan bilim, ko‘nikmalarni to‘

O‘qituvchi faoliyatidagi rahbarlik va nazorat alohida masalalar bo‘lib, har bir mashg‘ulotning maqsad va mazmu-niga muvofiq amalga osho’riladi. Nazoratning eng haqiqiy va to‘g‘ri turi o‘z-o‘zini nazorat qilish xisoblanadi. Bu pedagogik texnologiyaning barcha ishtirokchilari, ya’ni o‘qituvchi va o‘quvchilarga tegishli. Lekin ma’lumki, ko‘pincha odamlarda o‘z-o‘zini qat’iy nazo- rat qilish odatga aylanmagan, buning uchun ko‘p hollarda iroda yetishmaydi. Shuning uchun o‘quvchi faoliyatini nazorat qilish o‘qituvchi va ota-onalar tomonidan xamkorlikda olib borilishi maqsadga muvofiq. Bunda nazorat uchun haddan ortiq vaqt sarflamaslikka e’tibor berish, o‘qituvchining asosiy ish vaqti nazorat uchun emas, o‘quvchilarga ko‘proq bilimlar berishga sarflanishiga erishish lozim. Agar o‘quvchilarning o‘

3-§ Don ekinlarini o‘rib-yig‘ib olish mashinalari mavzusining zamonaviy o‘qitish usullarini ishlab chiqish Bugungi kunda o‘qitishning faol usullarini qo‘llash pedagogik texno- logiyaning asosini tashkil qiladi. Zero, pedagogik texnologiya — o‘z oldiga ta’lim shakllarini muqobillashto’rish vazifasini qo‘yuvchi, texnik hamda shaxs resurslari va ularning o‘zaro faoliyatini hisobga olib, ta’lim berish va tahsil olish jarayonini yaratish, qo‘llash va belgilashning tizimli metodidir.(3) Fikrlashga majburlash (aqliy hujum), mashg‘ulot mazmunini guruhda tahlil qilish, o‘yin vositasida ta’lim berish, natijalarni tadqiq qilish, kuzatuv, guruxlar (juftlar)da ishlash, bahs, ish qog‘ozlaridan foydalanish ko‘nikmasini shakllanto’rish, darsga mehmon tashrifini ifodalash yoki tashriflar bilan dars o‘tkazi

muammoni to‘g‘ri yechishga harakat qiladi, bosh qotiradi. Hatto, qiyin o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar ham muammoga, uning yechimiga qiziqadi, u haqida fikr yurita boshlay-di va o‘z g‘oyalarini ilgari suradi. Belgilangan vaqt tugagach, o‘quvchilar tomonidan bildo’rilgan fikr va mulohazalar umumlashto’rilib, ma’lum xulosaga kelinadi. Yechimga kelishda qaysi o‘quvchilarning fikr va g‘oyalaridan foydalanilganligi qayd etiladi va ular og‘zaki rag‘batlanto’riladi. Bu esa o‘quvchini ruhan tetiklashto’rib, uning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. Bundan tashqari, o‘qituvchi o‘quvchilar diqqatini ko‘proq jalb etish uchun turli xil o‘yinlar o‘tkazishi yoki juftliklar bilan ishlash orqali ham ta’lim berishi mumkin. Masalan, guruhda o‘quvchilar oyoq kiyimi turi, shakli yoki rangiga, soch turmagiga va bo

"qoniqarli" o‘tgan guruh o‘quvchilarini esa pastroq ballar bilan baholaydi. Shuning uchun har bir guruh ikkinchi guruhga murakkabroq savollar tuzib, berilgan savollarga esa to‘g‘ri javob topishga harakat qilishadi. Bu esa o‘quvchilarni yanada izlanishga, olgan bilimlarini mustahkamlashga olib keladi. Bundan tashqari, ular bir-birini o‘qitadi, bir-biriga o‘rgatadi. Oqibatda, ular fan bo‘yicha bilimlarini oshiradilar va ularni uzoq vaqt yodda saqlab qoladilar. Quyida biz “Don ekinlarini o‘rib-yig‘ib olish mashinalari” mavzusidagi ma’ruza mashg‘uloti ta’lim texnologiyasi modeli va texnologik haritasi ishlanmasini o‘qitishning faol usullari asosida beramiz. 1-mavzu: Fanni o‘qitish texnologiyasi. 1- mashg‘ulot “Don ekinlarini o‘rib-yig‘ib olish mashinalari” O‘quv soati : 2 soat Talabala

- Donni mollarga berishga tayyorlash texnologiyasi tug‘risida ma’lumotlar beradi. - Yem-xashak tayyorlashda ishlatilayotgan mashinalar texnologiyasi tug‘risida ma’lumotlar beradi. ma’lumotlarga ega bo‘ladilar. - Yem-xashak tayyorlashda ishlatilayotgan mashinalarining tuzilishi, ishlashi, turlari, asosiy ish organlari, ularni ishga tayyorlash, tuzatish va okilona ishlatish xaqida bilim va boshlangich kasbiy ish xarakat usullari tug‘risida anik tasavvurga ega buladilar Ta’lim usullari Ma’ruza, suhbat, evristik (savol-javobli), bahs-munozara, sho‘ng‘ish darsi, frontal, namoyish etish, videousul. Ta’lim vositalari Darslik, o‘quv qo‘llanmalar, doska, bo‘r, slaydlar, elektron doska. O‘qitish shakllari Zamonaviy, guruhlarda ishlash. O‘qitish shart-sharoiti Texnik vositalardan foydalanish va guruh

2.1. Mavzu e’lon qilinadi. 2.2. Ma’ruza boshlanadi, asosiy qismlari bayon qilinadi. 15 minut 3 Guruhda ishlash bosqichi: 3.1. Talabalarga muammoli savol beradi. 3.2. Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar baxsga chaqiriladi. 3.3. Umumiy xulosalar chiqariladi va to‘g‘riligi tekshiriladi. 3.4. Umumiy xulosaga kelinadi. O‘qituvchi- talaba, 40 minut 4 Mustahkamlash va baholash bosqichi: 4.1. Berilgan ma’lumotni talabalar tomonidan o‘zlashtirilganini aniqlash uchun quyidagi savollar beriladi: Don ekinlarini yig‘ib olishning bir fazali va ikki fazali usulini tushuntiring? Yotib qolgan va nam g‘allani o‘rib-yig‘ib olish texnologiyasini tushuntiring? Yig‘ish agregatlarining harakat usullarini aytib bering? Don ekinlarini o‘rib-yig‘ib olish mashinalarining tuzilishini va ishlash jarayonini tu

va grechixa kabilar kiradi. Don-dukkakli ekinlarga - no’xat, maxalliy no’xat, loviya, yasmiq, soya va boshqa donlar, oziq-ovqat hamda chorva mollari uchun yem biladigan ekinlar kiradi. Don ekinlarining hosili yuqori sifatli bilishi uchun ular iz vaqtida o’rib- yig’ib olinishi kerak. Shuning uchun ham o’rish vositalarini tanlashda o’simliklarning quyidagi fizik-mexanik hamda agrobiologik hususiyatlari: o’simlikning turi, biyi, kichat qalinligi, yerga yotib qolish holi, namligi, poyasining mustaxkamligi, hosildorlik miqdori, donning yetilish fazalari, dalani begona it bosganlik darajasi va boshqalar hisobga olinadi. Past biyli va yotib qolgan o’simliklarni o’rish uchun qirqish balandliklarini pasayto’rish maydon tekis bilmaganligi sababli kip qiyinchiliklarni kelto’rib chiqaradi. O‘simlik po

ular itkazuvchanlik qobiliyati, ya’ni yanchuvchi apparatining ish qobiliyati va ba’zi agregatlarning konstruksiyasi bilan farqlanadi. Yanchuvchi apparatning itkazuvchanlik kobiliyati kg/s hisobida ilchanib, kombaynning barcha agrotexnik talabtarga muvofiq bir sekunda qancha massani yancha olishini ko’rsatadi. «Kolos» kombaynning itkazuvchanlik qobiliyati 6... 8 kg/s ga teng, konstruktorlar hozir itkazuvchanlik qobiliyati 10...12 kg/s bo’lgan kombaynlar yaratish ustida ish olib bormoqdalar. G‘allani o’rib-yig’ib olish usuli o’simlikning agrobiologik xossasi, o’rish vaqti, xo’jalikdagi mavjud mashinalar soni, hosilning pishib yetilishi va hokazolarga qarab tanlanadi. O’ rishning eng qulay muddatlari: - bu g’ doy - dumbullik davrining o’ rtasida; - javdar - dumbullik davrining oxirida; - arpa

Qishloq xijaligida o’zi yurar kombaynlar keng tarqalgan bo’lib, ular ikkita guruxga bo’linadi:p 1)- klassik sxemadagi yanchish apparatli; 2) aksial-rotor tipli yanchish apparatli. 1-guruxdagi kombaynlarga «Don-1200», «Don-1500», «Yenisey-1200», SK- 5A», «Niva» va «SK-6», «Kolos» kiradi. 2-guruxga «SK-10», «Rotor» va tirkama kombaynlar kiradi. «Don-1500» kombaynning texnologik ish jarayoni quyidagicha kechadi; kombayn dala bo’ylab harakatlanganda (1-rasmga qarang) dala bilgich 3 ekinning ayni vaqtda o’riladigan bir qisminy ayiradi. Motovilo 5 ning plankalari ekin poyalarini qamrab olib, uni qirqish apparati 2 ga t o’ g’rilaydi. Bunda poyalar qirqiladi, plankalar qirqilgan poyalarni transportyorga yotqizadi. Shnek 6 poyalarni jatkaning markazi tomon siljitadi. Shnek barabandan chiqadigan bar

Donli aralashma tebranma taxtadan barmoqli panjara 35 ga uzatiladi. Aralashma barmoqli panjara bo’ylab siljiyotganda bir oz titiladi, don va og’ir aralashmalar tozalash panjarasi 31 va 32 ga tushadi, somon va qipiqlarni esa ventilyator 39 dan kelayotgan havo oqimi yordamida olib ketilib to’dalagichga tashlanadi. Don yuqorigi 31 va 32 tozalash panjaralaridan o’tib, araltashmalardan tozalanadi va qiya taxta 34 bo’ylab don elevatorining pastki shnegi 36 ga tushadi. Bu shnek doyani elevator 16 ga uzatadi, elevator iz navbatida don yuqoriga ko’tarib, bunker 17 ga to’kadi. Shneg 15 don bunkerdan avtomashina yoki boshqa transport vositasida kuzovga yuklaydi. Yanchilmagan boshoqlar, ajralmay qolgan don, o’t urug’lari va boshqa og’ir aralashmalar yuqorigi tozalash panjarasi bo’ylab uzaytirgich 29 g

Uzatgich 29 ning tarog’idan o’tmagan aralashma yuqorigi tozalash panjarasidan g’aramlagichga tushadi. Havo oqimi bilan kelgan somon va qipiqlar ham g‘aram-lagichlarga t o’ planadi. Pohol zichlagich 19 ning xaskashi pohol silkitggich 33 ning klavishidan tushayotgan poholni qamrab olib, g’aramlagichga tashlaydi. Pohol zichlagich 19 g’aramlagichning kamerasiga kiritilgan poholni taxminan ikki baravarga yaqin zichlaydi. G‘aramlagich to’lgandan keyin kombaynchi maxsus pedalni bosib, bo’shatish mexanizmini ishga tushirib, g’aramni dalaga to’kadi. Somon g’aramlagichning kamerasida ortikcha zichlashib ketsa, bo’shatgich avtomati ishga tushib g’aramni dalaga o’z-o’zidan avtomatik tashlab ketishga miljallangan. Don kombaynlarini ishlatishda uchraydigan buzuqliklar, ularni bartaraf etish yo’llari va

Gidrosistemaning idishdagi moy satxi, moy yillari, silindrlari va boshqa qismlarning puxta zichlanganligi tekshiriladi. Mashina zavod y o’ l-y o’ rig’iga muvofiq moylanadi. Ish paytida moyning harorati va bosimi hamda suvning harorati kuzatib boriladi. Dvigatelning moylash tizimidagi moyning harorati 70...95° ga, bosimi 1,5... 3 kg sm2 ga, suvning harorati esa 80..,95° ga teng bilishi lozim. Ish tugagandan keyin bunkerdagi don, g’aramlagichdagi pohol va somon tikib tashlanadi, kombayn loy-tuproq va o’simlik qoldiqlaridan tozalanadi. Kombayn 300...350 soat ishlaganidan keyin havo tozalagichning turi dizel yonilg’isi yoki kerosin bila n yuviladi. Yonilg‘i nasosi va rostlagichdagi moy almashtiriladi. Yonilg’ini mayin tozalash filtrining korpusidagi quyqa to’kib tashlanadi. Yonilg‘ining dag’al

- shatakka olib dvigatelni yurgizish; - kech paytlarda yoritish chiroqlarini yoqmaslik; - kombayn bilan baravar tezlikda yoki undan katta tezlikda yuradigan transport vositalarini quvib o’ tish; - g’ aramlagichda yuk olib ketish; ; - kombayn bilan boshqa ishlarni bajarish ham taqiqlanadi. Kombaynda dorilar qutisi doim bilishi shart. Kombaynlarda yong’inga qarshi maxsus jixozlar bo’lishi kerak. Bulardan: . 1) o’ t ichirgich bunkerga mahkamlangan b o’ lishi kerak, 2) chiqish narvonining orqa tomoniga mahkamlangan 2 ta belkurak, 3) jatkaning yon qismiga mahkamlangan shvabra b o’ lishi kerak. Kombayn yonida va g’allaga yaqin joyda chekmaslik kerak. Dvigatelning gaz chiqarish trubasiga uchqun ichirug’ich irnatilishi lozim. Elektr simlarining bekamu ko’stligi, ya’ni to’liq Kombayn yonilg’i baki

mumkin emas. Darsni ushbu usullarda model va texnologik haritasi tuzib, tashkil etish hamda o‘tkazish o‘quvchilarda fanga nisbatan qiziqishni uyg‘otadi va faolligini oshiradi. Natijada o‘zlashto’rish darajasi ortadi. Bu esa o‘quvchini ruxan tetiklashto’rib uning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. Pedagogik tajribalar shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilar: —ma’ruza tinglaganlarida o‘z eshitganlarining 5 foizini; —o‘qiganlarining 10 foizini; —video, rasm, ko‘rgazma ko‘rganida bilimlarning 2 foizini; —tajribani namoyish qilishda ko‘rgan va eshitganlarining 30 foizini; —muzokara orqali birga tahlil qilganlarining 40 foizini; —mashq qilganlarida.ya’ni o‘qigan, yozgan, gapirganlarining 50 foizini; —ishbilarmon o‘yinlar, loyiha usuli qo‘llanilganda, mustaqil o‘qiganlarida, tahlil etganlarida, ish himo

texnologiyadagi modul tushunchasi birmuncha o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Modul — pedagogik texnologiyani tashkil qiluvchi tarkibiy bo‘laklarni ifodalovchi tushuncha. Bu tarkibiy bo‘laklar, ya’ni modullar eng kichik bo‘laklardan xamda ularning turli miqdordagi to‘plamlaridan iborat bo‘ladi. Bunda eng kichik tarkibiy bo‘lakni eng kichik modul, boshqalarini esa o‘z ichiga qancha shunday modulni olishiga qarab, tegishlicha darajadagi modullar deyiladi.(4) Pedagogik texnologiyaning eng kichik modullari eng asosiy tushuncha bo‘lib, ular go‘yoki pedagogik texnologiyani xosil qiluvchi «g‘ishtcha»lar vazifasini bajarishi bilan asosiy ahamiyatga ega. Bunda kichik modul, modul to‘plami, birlamchi modul va modul darajasi degan tushunchalardan foydalaniladi. Ular quyidagicha ta’riflanadi: Kichik modu

bajarishi bilan asosiy ahamiyatga ega. Bunda kichik modul, modul to‘plami, birlamchi modul va modul darajasi degan tushunchalardan foydalaniladi. Ular quyidagicha ta’riflanadi: Kichik modul — pedagogik texnologiya tarkibidagi eng kichik birlikni ifodalaydi. Amalda bunday kichik modulni tashkil qiluvchi boshqa kichik modullarga ajratish mumkin emas, deb hisoblanadi. Birlamchi modul — pedagogik texnologiyani uning biror darajasidan boshlab tasvirlashda dastlabki modul sifatida tanlangan va o‘z tarkibiga bitta yoki bir nechta kichik modullarni oladigan modul to‘plami. Modul to‘plami — pedagogik texnologiyani uning biror darajasidan boshlab tasvirlash maqsadi asosida bitta modul sifatida hisoblangan bir nechta modullar yig‘indisi. Modul darajasi — pedagogik texnologiyani tasvirlash ko‘lamiga m

modullar. Ushbu modullar orasida bir o‘quv mashg‘ulotini o‘tkazish texnologiyasini tashkil qiluvchi modullar pedagogik texnologiya jarayonining eng asosiy bo‘g‘inini tashkil qilishi bilan eng ahamiyatli hisoblanadi. Ular quyidagi turlarga ajratiladi: — mashg‘ulot mazmunini tashkil qiluvchi asosiy tushunchalar; — shu tgushunchalarni o‘quvchilarga tushunto’rish jarayonining tarkibiy qismlari; — shu tarkibiy qismlarning har birida qo‘llaniladigan ta’lim-tarbiya vositalari va usullari; —o‘qituvchining mashg‘ulot davomida bajaradigan faoliyatini tashkil qiluvchi modullar; —o‘quvchilarning mashg‘ulot boshidan oxirigacha bo‘lgan vaqt davomida bajaradigan faoliyatlarini tashkil qiluvchi modullar; —o‘quvchilarning o‘zlashto’rishini nazorat qilish ish-larini tashkil qiluvchi modullar. Yuqorida aytil

-yangi jihozdan foydalanish va unga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha o‘qitish mazmunini tanlash va tartibga solish. Modul- ma’lum fan doirasida mantiqiy va aniq chegaralangan ta’lim qismi. Modul mazmuni kasbiy vazifa bilan bog‘langan. Modul birlik- ta’limning eng kichik qismini tashkil etadi. Har bir modul (modul birlik) ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilar uchun modul qo‘llanma bo‘lishi shart. Modul qo‘llanmaning maqsadi-ta’lim beruvchilarga yuqori sifatli xizmat ko‘rsatishni ilmiy o‘rganish va tashkil etish ta’lim beruvchilar uchun tayyorlangan modul qo‘llanma quyidagilarni o‘z ichiga oladi. – ta’limning metodik ko‘rsatmasi: - vositalar tartibi, yani ta’lim berish (o‘quv materiallar bilan) ta’minoti. Bizningcha, bularning barchasini darsning texnologik haritasi ko‘rinishida takdim etish maqsad

7. O‘quv jixozlari 8.Talabalarning natijaviy ko‘rsatkichlarini baholash tadbirlari. Ta’lim maqsadi. Maqsad aniqlangan va shakllanto’rilgan bo‘lishi kerak. Aniq shakllangan maqsad tufayli ta’lim oluvchi (modul birlikni o‘zlashto’rilgandan so‘ng) kutayotgan natija yaqqol bilishi mumkin. «Don-1500» kombaynidan foydalanish va unga xizmat ko‘rsatish” Natija. Mavzu o‘rganilagandan keyin ta’lim oluvchi “«Don-1500» kombaynidan foydalanish va unga xizmat ko‘rsatish” haqida to‘la ma’lumotga ega bo‘ladi, yani maqsad amalga oshadi. Shu bois maqsad va natija bir xil ma’noga ega. Bilim (modulini o‘zlashto’rilgandan so‘ng ta’lim oluvchi nimani bilishi kerak?) kombaynning vazifasini; kombaynning ishchi va yordamchi qismlarni tuzilishini. Bajarish (ta’lim oluvchi nimani bajara olishi mumkin?) – plugni qism

kombaynning qirqish balandligi 50... 185 mm bo‘lishi kerak; kombaynning yanchuvchi baraban kengligi 1500 mm bo‘lishi kerak; kombaynning yanchuvchi baraban diametri 800 mm dan ortiq bo‘lmasligi kerak; kombaynning o‘tkazuvchanlik qobiliyati 7.....8 kg/s bo‘lishi kerak; kombaynning tezligi 0,81.....24 km/soat bo‘lishi kerak; kombayn bunkerining hajmi 6,0 m3 bo‘ladi; kombayn poya to‘dalagichining sig‘imi 14 m3 bo‘ladi; kombayn dvigatelining quvvati 173 kVt bo‘ladi; kombaynlarning to‘la yig‘ilgan holatidagi massasi 12800 kg bo‘lishi kerak. Mazmun. Bu ta’lim oluvchi quyilgan maqsadga erishishi uchun egallashi lozim bo‘lgan o‘quv axborotini tashkil etuvchi o‘quv birliklaridan iborat komponentdir. O‘quv maqsadlari ketma-ketligi: - kombaynning vazifasi: - kombaynning umumiy tuzilishi, ishchi va yor

kombaynni boshqarish (“Qishloq xo‘jaligi mashinalari”) O‘quv axboroti. Ta’lim oluvchilar aynan modul birligiga muvofiq egallashi lozim bo‘lgan ilmiy bilimlar, amaliy o‘quv mashqlar, faoliyat yuritish va fikrlash usullari tizimini tashkil etadi. Kitob o‘quv qo‘llanma lug‘at, so‘rovnomalar va boshqalar axborot manbalaridir. O‘quv axborot manbasini tanlash quyidagi omillar bilan ifodalanadi: qo‘yilgan maqsadalar bilan (qanday maqsadga o‘rganiladi): boshlang‘ich vaziyatdagi holat bilan (ayni modul birligi mazmunini egallashlari uchun ta’lim oluvchilarda tayanch bilimlar yetarlimi?); davlat ta’lim standartlari bilan (nimani va qay darajada o‘rganish?); axborotni bayon etish ketma-kehtligi bilan (qanday ketma-ketlikda o‘rganiladi?) Misol tariqasida modul birligidagi bayon etilgan “Don-1500” komb

qoladi ko‘proq masofa bor yoki shnek barmoqlari egilgan 1. Shnek bilan soyabon orasidagi masofani rostlash kerak. 2. Barmoqlar egilgan bo‘lsa, ularni to‘g‘rilash kerak yoki o‘rniga yangisini qo‘yish kerak. Motoviloni saqlash muftasi aylanib ketadi Friksion diskka moy tomgan Friksion diskdagi moy benzin bilan artiladi Yanchish apparati Yanchish apparati yanchmaydi yoki chala yanchadi Baraban osti panjarasi belgilangan oraliqda emas Baraban osti panjarasi belgilangan oraliqda o‘rnatiladi Yanchish barabaniga harakat uzatuvchi tasma qizib ketadi 2. Kombaynning tezligi oshgan 3. Yanchish barabaniga pohol tiqilgan, barabanning aylanishiga yo‘l qo‘ymaydi 1.Kombaynning tezligi kamayt i riladi. 2. Yanchish barabani poholdan tozalanadi Tozalash panjarasida va pohol silkitgichda tiqilish paydo bo‘lga

G‘aramlagich to‘la to‘kmaydi Taglik prujinasi bo‘shagan G‘aramlagich tezligining prujinasini tortish kerak Harakat uzatish mexanizmlari Variator kombaynning tezligini o‘zgartirmaydi Gidravlik tizim bakida moy kamaygan Gidrobakka moy quyish kerak (ruxsat etilgan sath va xajmda) Shtutser drenajidan moy tomadi Shtejer manjetasi ishdan chiqqan Shtetser manjetasini yangisiga almasht i rib qo‘yish kerak Chihol osti gidrotsilindridan moy tomadi Mufta tortqilari bo‘shashgan Gidrotsilindrning halqasini almashto’rish kerak Tezliklar almasht i rilganda shovqin chiqadi Mufta tortqilarini rostlash kerak Elektr jixozlari Elektr lampochkalarining ba’zi birlari yonmaydi Lampochka va patronlar kontakti bir-biriga tegmaydi, kir bosib qolgan yoki umuman yo‘q. Uzgich- taqsimlagich ishlamaydi. Rostlagichning i

foydalaniladi. Masalan: 1. A. Xojaboyev, M. Ishonqulov. Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash amaliyoti. T; Mehnat. 1990 2. O.Abduqudusov. Qishloq xo‘jalik fanining dars ishlanmalari. T; O‘qituvchi, 1997. 3. L.A. Gurvich, V.A. Lixanov, N.P. Sichugov. Traktor va qishloq xo‘jalik mashinalari. T:O‘qituvchi, 1989. 4. A.N. Ustinov. Sel’skoxozyaystvenniye mashini. M: Akademiya, 2000 O‘quv jihozi va materiallari. Quyida kelto’rilgan o‘quv jixozi va materiallaridan foydalanib, ta’lim oluvchi amaliy topshiriqni bajarishi mumkin: «Don-1500» kombayni; T- 150 T-150K traktorlari; 1,2,3-plakatlar: “«Don-1500» kombaynining texnologik sxemasi”, “Don-1500” kombaynida uchraydigpn buzuqliklar, ularni bartaraf etish yo‘llari va xavfsizlik texnikasi plakatlari”, “«Don-1500» kombaynining ishchi va yordamchi qis

D) 5—10 sm 3. Yanchish uchun uyumlar don yetilib pishgandan va bargpoya massasi qurigandan keyin yig‘ib olinadi bu davrda don namligi ko‘pi bilan necha % bo‘lishi kerak. A) 16% V) 14 % S) 10 % D) 5 8.2. II- darajali savollar: 1. Yanchish apparati barabanining aylanish chastotasi bevosita kombaynchining ish o‘rnidan faqat molotilka ishlab turganda necha min atrofida rostlanadi A) 743—1365 min V) 500 – 600 min S) 200- 300 min D) 1000- 1500 min 2. Past bo‘yli g‘allani o‘rib-yig‘ib olishda motovilo diametri necha mm bo‘lishi zarur A) 800-850 mm V) 500-600 mm S) 200-400 mm D) 900—1000 mm 8.3. Amaliy topshiriq: 1. Kombaynning qamrov kengligini rostlab bering. 2. Qirqish apparatidagi tirqishni yo‘qotish choralarini aytib bering. Baholash mezonlari tadbirlari quyidagicha amalga osho’riladi. 46

Baholash mezonlari: 8.1. darajali savollarga berilgan javoblar uchun qo‘yiladigan baholar: 4(yaxshi) baho- to‘g‘ri javob 3(o‘rta) baho- qisman to‘g‘ri javob 2(qoniqarsiz) baho- to‘g‘ri javob yo‘q. 8.2. II. darajali savollarga berilgan javoblar uchun qo‘yiladigan javoblar: 5(a’lo) baho- to‘liq to‘g‘ri javob 3(o‘rta) baho- qisman to‘g‘ri javob 2(qoniqarsiz) baho- to‘g‘ri javob yo‘q. 8.3. Amaliy topshiriq. Berilgan topshiriqni: bajardi; bajarmadi. Biz modul birlikning komplektlari to‘g‘risida ma’lumot berib o‘tdik. Biz keltirgan ma’lumotlar namuna bo‘lib xizmat qiladi, degan umiddamiz. Ammo siz unga ijodiy yondashib, tegishli o‘zgarto’rishlar kiritishingiz maqsadga muvofiq. Xulosa qilib aytganda, o‘quv jarayoniga yangi pedagogik texnalogiyalarni qo‘llash ta’lim samaradorligi va malakali kadrl

Don ekinlarini o‘rib-yig‘ib olish mashinalari darsi — o‘quv-tarbiya ishlarini tashkil etishning asosiy shakllaridan biri. O‘qitish sifati esa, eng avvalo, bu — dars sifati demakdir. Hozirgi vaqtda darslarda ko‘rgazmali vositalar va axborot texnologiyalari keng qo‘planilmoqda. Chunki ularsiz o‘tkazilgan darslarni zamonaviy deb bo‘lmaydi. Ular orqali darslar mazmunan boyitiladi, ta’lim oluvchilarga hissiy ta’sir ko‘rsatiladi. Ko‘rgazmali vositalar va axborot texnologiyalari o‘quv materiallarini yaxshi o‘zlashto’rish va egallashga, bilimlarni uzoq vaqt esda saqlashga va mustahkamlashga imkon beradi, ta’lim oluvchilarning predmetga bo‘lgan qiziqishini yanada orttiradi.(4) Ammo o‘qitishning samarali metodlarisiz dasturda ko‘rsatilgan o‘quv materiallarini mukammal o‘zlashto’rish amri mahol. Shun

oluvchilar esa to‘g‘ri javobni topib, kartochkani ko‘rsatadi. Ta’lim oluvchilarning bergan javobiga qarab, ta’lim beruvchi ularning bilimi va o‘quv materiallarini qanchalik o‘zlashtirganini osongina bilib oladi. Keyin o‘quvchilarning o‘quv materiallarini o‘zlashto’rish natijasiga qarab dars tashkil etiladi. Dars jarayonida o‘qitishning noan’anaviy shakllari, masalan, «G‘oyalar auksioni», binar darslar, sho‘ng‘ish darslar, musobaqa darslari, ish o‘yinlari, «Aqliy hujum», quvnoq topag‘onlar klubi (QTK) va boshqalar qo‘llaniladi. O‘qitishning noan’anaviy shakllari va metodlarining barchasi haqida to‘xtalib o‘tishning imkoni yo‘q. Shu sababli quyida ularning ayrimlarini qarab o‘tamiz. Bit-dars. Ushbu dars shakli o‘z tarkibiga suhbat, o‘yin, ijodni qamrab oladi. Bit darsning afzalligi uning qiz

ishonchini oshiradi, balki ta’limni samarali tashkil etishga imkon beradi. «Nima?, Qayerda?, Qachon? mavzuidagi dars. Guruxdagi ta’lim oluvchilar oldindan uchta kichik guruhga bo‘linadi, uyga topshiriqlar beriladi, guruh sardorlari uchun komanda raqami, o‘yin ishtirokchilarining ismi sharifi yozilgan varaqlar tayyorlanadi. O‘yin olti bosqichda o‘tkaziladi. 1. O‘qituvchining ko’rish so‘zi. 2. Mashq-mavzuiningasosiy masalalarini takrorlash. 3. Topshiriqlarni qo‘yish (o‘ylash) uchun muddatni va beriladigan javoblar uchun ballar sonini belgilash. 4. «Nima?, Qayerda?, Qachon?» o‘yini. 5. O‘yinni yakunlash. 6. O‘qituvchining yakuniy so‘zi. «Ish o‘yinlari» darsi. Bunday darslarni mavzularni takrorlash va mustahkamlashda o‘tkazish qulay. Auditoriyadagi ta’lim oluvchilar ikki-uch guruhga bo‘linadi.

ko’rish so‘zi bilan chiqadi. Mavzuning asosiy yo‘nalishlari tanlanadi va o‘qituvchi ta’lim oluvchilarga savol-topshiriqlar taqdim etadi. Ularning yechimi butun muammoni hal etishga yordam beradi. Yetakchi darsni davom ettiradi. U sharxlovchilarga so‘z beradi, topshiriq-mavzu muhokamasiga guruhdagi barcha ta’lim oluvchilar jalb etiladi. Topshiriqlarni jamoa bo‘lib muhokama etish ta’lim oluvchilarni mustaqillikka, faolikka, voqealarda erkin ishtirok etishga o‘rgatadi.(16) Ta’lim oluvchilarni nazorat ishiga jalb etish. Bu metodning samaradorligi pedagoglar tomonidan allaqachon tan olingan. Bilimlarni yaxshi o‘zlashtirgan ta’lim oluvchilar tanlanadi. Bunda ularning o‘zlariga erkinlik beriladi yoki ta’lim oluvchilarning o‘zlari xohishiga ko‘ra guruh tarkibiga kiritiladi. Ular uy vazifasining ba

olgan bilimlarini mustahkamlash-ga olib keladi. Bundan tashqari, ular bir-birini o‘qitadi, bir-biriga o‘rgatadi. Oqibatda, ular fan bo‘yicha bilimlarini oshiradilar va ularni uzoq vaqt yodda saqlab qoladilar. Bundan tashqari, ta’lim oluvchilarning qishloq xo‘jaligi mashinalariga bo‘lgan qizishini ortto’rish va yerga asosiy ishlov berish(haydash) mashinalari darsini tashkil etish maqsadida , «sinov-dars», «ma’ruza-dars», «tajriba -dars», «quvnoq topag‘onlar bahsi », «yosh texniklar klubi» kabi o‘qitishning zamonaviy usullaridan foydalanish ta’limda yaxshi samaralar beradi. Lekin shuni alohida ta’kidab o‘tish joizki, o‘qitishning faol usullaridan foydalanib qishloq xo‘jaligi mashinalaridan tashkil etiladigan har qanday (har bir) dars mazmunida, imkoni boricha, amaliy, hayotiy, kasbiy masalal

pedagogik texnologiyalarning pedagogik, psihologik va boshqa jihatlarini puxta o‘rganishga harakat qilish, o‘zi ishlab turgan maktab muxiti va istiqbollariga eng muvofiq bo‘lgan pedagogik texnologiyalarni to‘g‘ri tanlay olish zarur. Eng asosiysi esa barcha o‘rganganlarini o‘quvchilar bilan darslarda hamda boshqa ta’lim-tarbiyaviy jarayonlarda yuksak mahorat bilan qo‘llay olish zarurligi hozirgi kun talabidir. Bugungi kunda o‘qitishning faol usullarini qo‘llash pedagogik texnologiyaning asosini tashkil qiladi. Zero, pedagogik texnologiya o‘z oldiga ta’lim shakllarini muqobillashto’rish va vazifani qo‘yuvchi, texnik hamda shaxs resurslari va ularning o‘zaro faoliyatini hisobga olib ta’lim berish va tahsil olish jarayonini yaratish, qo‘llash va belgilashning tuzimli metodidir. Biz yuqorida da

Xulosa qilib aytganimizda, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amalda qo‘llash orqali o‘qituvchining haqiqiy o‘qituvchilik faoliyatiga o‘tishi, ya’ni u bolani o‘qitishi emas, o‘quvchilarning bilimlarni o‘rganish, o‘zlashtirish bo‘yicha qiyin mehnatiga rahbarlik qilish, ularga qulay, oson, maqsadga tez yetkazadigan va samarali yo‘l-yo‘riqlar, usullarni to‘g‘ri tanlab ko‘rsatish va amalda samarali qo‘llash orqali o‘z pedagogik mahoratini hamda o‘quvchilarning bilimlari sifati va tarbiyalanganlik darajasini muntazam oshirib borishga erishishdan iborat. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch. T.: «Ma’naviyat», 2008. 2.Karimov I.A. Barkamol avlod — O‘zbekiston taraqkiyotining poydevori. T.: «Sharq», 1997. 54

3. Abduquddusov O. Qishloq xo‘jalik mashinalari fanidan dars ishlanmalari. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1997. 4-34 betlar. 4. Azizxujayeva N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent. 2003. 5. Axlidinov R. Maktabni boshqarish san’ati. T. «Fan», 2006. 6.Zamonaviy dars. Ilmiy-metodik to‘plam. A.Avloniy nomidagi XTXQTMOMI. T.: 2007. 7. Ishmuxamedov R. Abduqodirov A. Pardayev A. Ta’limda innovatsion texnologiyalar (ta’lim muassasalari pedagog-o‘qituvchilari uchun amaliy tavsiyalar).- T.: Iste’dod, 2008.- 180 b. 8. Ishmatov Q. Pedagogik texnologiyalar. Namangan, 2004. 9. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. Qo‘llanma. — T.: «O‘qituvchi», 2004. 10. Yo‘ldoshev J.G‘, Usmonov S.A. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga joriy qilish. T., «Fan vatexnalog

19. Ta’limda yangi pedagogik texnologiyalar: muammolar, yechimlar. Ilmiy- amaliy konferensiya materiallari. T.: O‘z PFITI, 1999. 20. Tolipov O‘.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari (o‘quv qo‘llanma). T.: «Fan» nashriyoti, 2006. 21. Tolipova J.O. Pedagogik texnologiyalar — do‘stona muxit yaratish omili. T.: YUNISEF, 2005. 22. Ta’lim jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalari (Metodologik aspekt: yangi pedagogik texnologiyalar, muammolar, yechimlar va baholash metodlari). T.: TDTU, 2001, 147-b. 23. Farberman B.L. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar.T.: «Fan», 2000. 24. Farberman B.L. Musina R.G. Jumaboyeva F.A. Oliy o‘quv yurtlarida o‘qitishning zamonaviy usullari. –T.: 2002, -192b. 25. Xamidov A. - Qishloq xujaligi mashinalarini loyixalash. Toshkent, «Ukituvchi»,

xususiyatlari, mashina bilan o‘rib olishga yaroqliligi, qo‘yilgan agrotexnik talablar, mashinaning tuzilishi, tasnifi hamda ishlashi haqida boshlang‘ich tushuncha, bilim va ko‘nikmalarni shakllanto’rish masalalari yechimi ishlab chiqilgan. 57

Купить