Jadidlar harakati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	684.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Jadidlar harakati

Купить

J adidlarJ adidlar

harak at iharak at i
• "Jadid" arabcha so’z bo’lib, "yangi" degan ma'noni bildiradi. "Jadid" arabcha so’z bo’lib, "yangi" degan ma'noni bildiradi.
Ismoilbek g'oyalarini qabul qilgan yangilik tarafdorlari "jadidlar", Ismoilbek g'oyalarini qabul qilgan yangilik tarafdorlari "jadidlar",
uning g'oyalari esa jadidchilik nomini oldi. Ismoilbek Gaspirali uning g'oyalari esa jadidchilik nomini oldi. Ismoilbek Gaspirali
darslik yaratdi, o’zining "Tarjimon" (1883-1914) gazetasini tashkil darslik yaratdi, o’zining "Tarjimon" (1883-1914) gazetasini tashkil
etib, jadidchilikni turkiy xalqlar orasida targ'ib qildi. Bu gazeta etib, jadidchilikni turkiy xalqlar orasida targ'ib qildi. Bu gazeta
Turkiston olkasi shaharlarida, shuningdek Buxoro amirligi va Turkiston olkasi shaharlarida, shuningdek Buxoro amirligi va
Xiva xonligida ham tarqala boshladi.Xiva xonligida ham tarqala boshladi.

J adidchilik harak at ining J adidchilik harak at ining
boshlanishiboshlanishi

• 1892 yilda Ismoil Gaspirali 1892 yilda Ismoil Gaspirali
Turkistonga tashrifi ham Turkistonga tashrifi ham
jadidchilik g'oyalarining keyingi jadidchilik g'oyalarining keyingi
rivojiga ta'sir ko’rsatdi. U chor rivojiga ta'sir ko’rsatdi. U chor
ma'murlari xukmdorlari va Buxoro ma'murlari xukmdorlari va Buxoro
amiri Abdulaxadxon qabulida amiri Abdulaxadxon qabulida
bo’ldi. U Buxoro amirini qiyinchilik bo’ldi. U Buxoro amirini qiyinchilik
bilan amirlik poytaxtida yangi usul bilan amirlik poytaxtida yangi usul
maktabi ochishga kondirishga maktabi ochishga kondirishga
erishdi. Bu maktabga erishdi. Bu maktabga
"Muzaffariya" nomi berildi. 1899 "Muzaffariya" nomi berildi. 1899
yilda Andijonda Shamsuddin yilda Andijonda Shamsuddin
domla, 1901 yilda Qo’qonda domla, 1901 yilda Qo’qonda
Salohiddin domla, Toshkentda Salohiddin domla, Toshkentda
Munavvarqori Abdurashidxonov Munavvarqori Abdurashidxonov
va Samarqandda Abduqodir va Samarqandda Abduqodir
Shakuriylar birinchi bo’lib jadid Shakuriylar birinchi bo’lib jadid
maktablari ochdilar.maktablari ochdilar.

Y angi usul mak t ablarining Y angi usul mak t ablarining
ochilishiochilishi
• 1903 yilga kelib birgina Turkiston o’lkasida 1903 yilga kelib birgina Turkiston o’lkasida
100 dan ziyod boshlang'ich jadid usuli 100 dan ziyod boshlang'ich jadid usuli
maktablari ochilgan edi. Turkiston maktablari ochilgan edi. Turkiston
jadidlariga Maxmudxqja Bexbudiy, jadidlariga Maxmudxqja Bexbudiy,
Abduqodir Shakuriy, Munavvarqori Abduqodir Shakuriy, Munavvarqori
Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy va Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy va
boshqa o’nlab milliy ziyolilar rahnomolik boshqa o’nlab milliy ziyolilar rahnomolik
qildilar. Jadidchilik harakatining yirik qildilar. Jadidchilik harakatining yirik
namoyandalari jadid maktablari uchun namoyandalari jadid maktablari uchun
darsliklar ham yaratganlar. Xususan, darsliklar ham yaratganlar. Xususan,
Saidrasul Aziziyning "Usto’zi avval" (1903), Saidrasul Aziziyning "Usto’zi avval" (1903),
Munavvarqorining "Adibi avval" (1907), Munavvarqorining "Adibi avval" (1907),
Abdulla Avloniyning "Birinchi muallim", Abdulla Avloniyning "Birinchi muallim",
"Ikkinchi muallim" (1912) darsliklari alohida "Ikkinchi muallim" (1912) darsliklari alohida
e'tiborga molikdir. Jadidlar yoshlarni chet e'tiborga molikdir. Jadidlar yoshlarni chet
ellarga o’qishga yuborish tashabbusi bilan ellarga o’qishga yuborish tashabbusi bilan
chiqdilar. Boy tabaqaning ilg'or vakillari chiqdilar. Boy tabaqaning ilg'or vakillari
jadidlarning bu harakatini ma'qullab tegishli jadidlarning bu harakatini ma'qullab tegishli
mablag' bilan komaklashdilar. Ko’pgina mablag' bilan komaklashdilar. Ko’pgina
umidli yoshlar Germaniya, Misr, Turkiya va umidli yoshlar Germaniya, Misr, Turkiya va
Rossiyaning markaziy shaharlariga o’qishga Rossiyaning markaziy shaharlariga o’qishga
yuborildi. 1910 yili Buxoroda mudarris Hoji yuborildi. 1910 yili Buxoroda mudarris Hoji
Rafiy va boshqalar "Bolalar tarbiyasi" Rafiy va boshqalar "Bolalar tarbiyasi"
xayriya jamiyatini tashkil etib, 1911 yilda 15 xayriya jamiyatini tashkil etib, 1911 yilda 15
ta, 1912 yilda 30 ta talabani Turkiyaga ta, 1912 yilda 30 ta talabani Turkiyaga
o’qishga jo’natdio’qishga jo’natdi

Jadidchilikning asosiy maqsad va Jadidchilikning asosiy maqsad va
vazifalarivazifalari
• Jadidchilik Turkistonda Jadidchilik Turkistonda
madaniy-ma'rifiy harakat madaniy-ma'rifiy harakat
sifatida rivojlandi va asosiy sifatida rivojlandi va asosiy
maqsadi milliy hayotni maqsadi milliy hayotni
zamonaviylashtirishga qaratildi. zamonaviylashtirishga qaratildi.
Bu jumladan quyidagilarni Bu jumladan quyidagilarni
anglatar edi;anglatar edi;
-xalq ta'limini isloh qilish;-xalq ta'limini isloh qilish;
-adabiyotni rivojlantirish;-adabiyotni rivojlantirish;
-zamonaviy matbuotni yaratish;-zamonaviy matbuotni yaratish;
-islom aqidaparastligi va -islom aqidaparastligi va
mutaassiblikni rad etish;mutaassiblikni rad etish;
-zamonaviy teatr va -zamonaviy teatr va
dramaturgiyani yaratish;dramaturgiyani yaratish;
-tarix fanini rivojlantirish va o’zbek -tarix fanini rivojlantirish va o’zbek
xalqining yangi tarixini yo’zish.xalqining yangi tarixini yo’zish.

Jadidlarning xalqparvarligiJadidlarning xalqparvarligi
• Jadidlar etiqodli, izchil va chinakam Jadidlar etiqodli, izchil va chinakam
musulmonlar bo’lib, hech mahal musulmonlar bo’lib, hech mahal
Turkistonda islom dini arkonlarini Turkistonda islom dini arkonlarini
taftish qilishni istamaganlar. Jadidlar taftish qilishni istamaganlar. Jadidlar
islomni bar xil soxtaliklardan islomni bar xil soxtaliklardan
tozalab, xaqiqiy dinni qaror toptirish tozalab, xaqiqiy dinni qaror toptirish
va dunyoviy bilimlami egallash yo’li va dunyoviy bilimlami egallash yo’li
bilan jamiyatda uning ta'sirini bilan jamiyatda uning ta'sirini
mustahkamlashga erishmoqchi mustahkamlashga erishmoqchi
edilar.edilar.
• Jadidlarga mutaassib ruxoniylar Jadidlarga mutaassib ruxoniylar
qarshilik ko’rsatdilar. Ular jadidlarni qarshilik ko’rsatdilar. Ular jadidlarni
padarkushlar, maktablari haqida esa padarkushlar, maktablari haqida esa
«bu xil maktabda O’quvchi-talabalar «bu xil maktabda O’quvchi-talabalar
birinchi yili gazeta o’qiy boshlaydi, birinchi yili gazeta o’qiy boshlaydi,
ikkinchi yili ozodlikni talab qilishadi, ikkinchi yili ozodlikni talab qilishadi,
uchinchi yili esa janobi oliylarni uchinchi yili esa janobi oliylarni
taxtdan ag'darib turmaga tiqib taxtdan ag'darib turmaga tiqib
qo’yishadi», -der edilar.qo’yishadi», -der edilar.

JadidlarningJadidlarning
x x
alqaro aloqalaralqaro aloqalar
• Jadidlarning xalqaro aloqalari keng Jadidlarning xalqaro aloqalari keng
qamrovli bo’lgan. Ular Rossiya, qamrovli bo’lgan. Ular Rossiya,
Turkiya, Misr va boshqa Turkiya, Misr va boshqa
mamlakatlardagi Jadidchilik oqimlari mamlakatlardagi Jadidchilik oqimlari
dasturlaridan xabardor bo’lganlar. dasturlaridan xabardor bo’lganlar.
Shu bilan birga, Jadidlar milliy teatrga Shu bilan birga, Jadidlar milliy teatrga
asos soldilar. Munavvar qori asos soldilar. Munavvar qori
rahnamoligida 1913 yilda musulmon rahnamoligida 1913 yilda musulmon
drama san'ati havaskorlari drama san'ati havaskorlari
jamiyati-«Turon» truppasi tuzildi. jamiyati-«Turon» truppasi tuzildi.
1914-yil 27-fevralda Toshkentdagi 1914-yil 27-fevralda Toshkentdagi
«Kolizey» teatr binosida O’zbek milliy «Kolizey» teatr binosida O’zbek milliy
teatrining 1-rasmiy ochilish marosimi teatrining 1-rasmiy ochilish marosimi
bo’ldi. O’sha kuni sahnada bo’ldi. O’sha kuni sahnada
M.Behbudiyning «Padarkush» pesasi M.Behbudiyning «Padarkush» pesasi
namoyish etildi. Milliy teatr san’ati namoyish etildi. Milliy teatr san’ati
odamlarga millatda mavjud bo’lgan odamlarga millatda mavjud bo’lgan
qusurlar va ijobiy tomonlarning qusurlar va ijobiy tomonlarning
tushuntiruvchi oyna bo’lib xizmat tushuntiruvchi oyna bo’lib xizmat
qildi.qildi.

Gazeta va jurnallarning ommaga Gazeta va jurnallarning ommaga
taqdim etilishitaqdim etilishi
• Abduqodir Shukuriy, Abduqodir Shukuriy,
Maxmudxo’ja Bexbudiy, Abdulla Maxmudxo’ja Bexbudiy, Abdulla
Avloniy, Munavvar qori va Avloniy, Munavvar qori va
boshqalar kuch-g'ayratlarini o’z boshqalar kuch-g'ayratlarini o’z
islohotchilik g'oyalarini aholi islohotchilik g'oyalarini aholi
orasida targ'ib etishga orasida targ'ib etishga
qaratishdi. Qattiq qo’l senzuraga qaratishdi. Qattiq qo’l senzuraga
qaramasdan, ular o’z gazeta va qaramasdan, ular o’z gazeta va
jurnallarini nashr eta boshlashdi. jurnallarini nashr eta boshlashdi.
Turkistonda 1906-1908 yillarda Turkistonda 1906-1908 yillarda
Jadidlarning «Taraqqiy», Jadidlarning «Taraqqiy»,
«Shuxrat», «Xurshid», 1913-1917 «Shuxrat», «Xurshid», 1913-1917
yillarda «Sadoi Turkiston», yillarda «Sadoi Turkiston»,
«Samarqand», «Oyina», «Turon», «Samarqand», «Oyina», «Turon»,
«Buxoroi Sharif», «Sadoi «Buxoroi Sharif», «Sadoi
Farg'ona» va boshqa gazetalari Farg'ona» va boshqa gazetalari
bosmadan chiqa boshladi.bosmadan chiqa boshladi.

Jadidlarga qarshi chora-tadbirlarJadidlarga qarshi chora-tadbirlar
• Mustamlakachi ma'murlar Mustamlakachi ma'murlar
jadidlar harakatini jilovlash jadidlar harakatini jilovlash
choralarini ko’rdilar. Ular choralarini ko’rdilar. Ular
ustidan nazorat o’rnatar, ustidan nazorat o’rnatar,
gazeta va jurnallarini man gazeta va jurnallarini man
etib, nashriyotlarni buzib etib, nashriyotlarni buzib
tashlar, kitob do’konlari, tashlar, kitob do’konlari,
qiroatxonalarni yopib tashlar qiroatxonalarni yopib tashlar
edi. Mustamlakachilarning edi. Mustamlakachilarning
jadidlarga nisbatan qo’llagan jadidlarga nisbatan qo’llagan
zo’ravonlik choralari ularni zo’ravonlik choralari ularni
ma'naviy-ma'rifiy islohotdan ma'naviy-ma'rifiy islohotdan
siyosiy qarshilik ko’rsatish siyosiy qarshilik ko’rsatish
darajasiga ko’tarilishga olib darajasiga ko’tarilishga olib
keldi.keldi.

MM
illiy g'oya va milliy mafkurailliy g'oya va milliy mafkura
• Jadidlar boy tarixiy merosida Jadidlar boy tarixiy merosida
milliy g'oya va milliy mafkura milliy g'oya va milliy mafkura
alohida o’rin tutadi. alohida o’rin tutadi.
Jadidchilik faqat madaniy Jadidchilik faqat madaniy
hodisa bo’lib qolmasdan, u, hodisa bo’lib qolmasdan, u,
avvalo, siyosiy hodisa ham avvalo, siyosiy hodisa ham
edi. Milliy taraqqiyparvarlar edi. Milliy taraqqiyparvarlar
o’z faoliyatida davlat va uning o’z faoliyatida davlat va uning
qurilishidan tortib, jamiyat va qurilishidan tortib, jamiyat va
uning ma'naviy hayotigacha uning ma'naviy hayotigacha
bo’lgan barcha masalalarni bo’lgan barcha masalalarni
qamrab olishgandi.qamrab olishgandi.

MM
illiy-ozodlik harakatining illiy-ozodlik harakatining
mafkurasimafkurasi
• XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkistonda maydonga XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkistonda maydonga
kelgan Jadidchilik madaniy-ma'rifiy, milliy, ijtimoiy-siyosiy kelgan Jadidchilik madaniy-ma'rifiy, milliy, ijtimoiy-siyosiy
harakat edi. U o’sib mustamlakachilarga qarshi ko’tarilgan harakat edi. U o’sib mustamlakachilarga qarshi ko’tarilgan
milliy-ozodlik harakatining mafkurasiga aylandi.milliy-ozodlik harakatining mafkurasiga aylandi.

XIXXIX
asrda asrda
xonlikxonlik
larlar
dagidagi
ahvol ahvol
• Xulosa qilib aytganda, XIX Xulosa qilib aytganda, XIX
asrdagi parokandalik, uch asrdagi parokandalik, uch
xonlikdagi o’zaro notinchlik xonlikdagi o’zaro notinchlik
va mahalliychilik yurtimizni va mahalliychilik yurtimizni
jahongir davlatlar iskanjasiga jahongir davlatlar iskanjasiga
soldi. Bosqinchilar uchun soldi. Bosqinchilar uchun
qulay zamin yaratdi. Natijada qulay zamin yaratdi. Natijada
XIX asrning ikkinchi yarmida XIX asrning ikkinchi yarmida
Rossiya imperiyasi Turkiston Rossiya imperiyasi Turkiston
xalqlarini asoratga soldi. U xalqlarini asoratga soldi. U
o’lkani siyosiy-hududiy o’lkani siyosiy-hududiy
jihatdan zabt etibgina jihatdan zabt etibgina
qolmay, balki erksevar, qolmay, balki erksevar,
zahmatkash xalqni ma'naviy-zahmatkash xalqni ma'naviy-
ruhiy bo’ysundirishga erishdi.ruhiy bo’ysundirishga erishdi.

Chor Rossiyasining xonliklarga Chor Rossiyasining xonliklarga
qarshi siyosatiqarshi siyosati
• Rossiya imperiyasi o’lkani Turkiston general-Rossiya imperiyasi o’lkani Turkiston general-
gubernatorligi, Buxoro amirligi va Xiva xonligidan iborat gubernatorligi, Buxoro amirligi va Xiva xonligidan iborat
uch qismga bo’lib, tub aholi birligi va siyosiy qudratini uch qismga bo’lib, tub aholi birligi va siyosiy qudratini
sindirish yo’lida barcha vositalardan foydalandi.sindirish yo’lida barcha vositalardan foydalandi.

TurkistonTurkiston
xalqining milliy xalqining milliy
g`ururig`ururi
• Mustamlakachilar Turkiston Mustamlakachilar Turkiston
xalqlari turmushida nimaiki xalqlari turmushida nimaiki
ularning istiqboliga to’g'anoq ularning istiqboliga to’g'anoq
bo’lsa, ularni ozodlik uchun bo’lsa, ularni ozodlik uchun
kurashdan chalg'itsa, kurashdan chalg'itsa,
hammasini qo’llab-quvvatlagan hammasini qo’llab-quvvatlagan
holda, istiqlolga xizmat qiluvchi holda, istiqlolga xizmat qiluvchi
barcha intilishlarning payini barcha intilishlarning payini
qirqdilar. Rossiya qirqdilar. Rossiya
mustamlakachilarining og'ir mustamlakachilarining og'ir
asorati sharoitida ham xalqimiz asorati sharoitida ham xalqimiz
o’zligini, milliy qadriyatlarini, o’zligini, milliy qadriyatlarini,
ma'naviyatini, madaniyatini, urf ma'naviyatini, madaniyatini, urf
odatlari va turmush tarzini odatlari va turmush tarzini
saqlab qola oldi.saqlab qola oldi.

Jadidlar harakati

Купить

Похожие документы
Ikki o‘lchovli tasvirlarni harakatli tasvirlar orqali vizuallashtirish mobil ilovasini yaratish
Ikki qavatli lipid membranalari
Ikkinchi tartibli sirtlar
Ilmiy tadqiqot darajalar
Ilmiy bilimlarni tushunish. Bilim ilmiyligining asosiy mezonlari