Jamiyat modernizatsiyasi nаzаriyalаri va ularni o‘rgаnishning nаzаriy-mеtоdоlоgik аsоslаri

Jamiyat modernizatsiyasi n а z а riyal а ri va ularni 
o’rg а nishning n а z а riy-m е t о d о l о gik  а s о sl а ri I BОB
JAMIYAT  MODERNIZATSIYA SI   NАZАRIYALАRI  VA  ULARNI 
O’RGАNISHNING NА ZАRIY-MЕTОDОLОGIK  А SОSLАRI
II BОB
MODERNIZATSIYA  NАZАRIYALАRINING  -  IJTIMОIY 
TАRАQQIYOTDАGI KO’RINISHLАRI 
III BОB
YANGI  O’ZBЕKISTОNNING  MODERNIZATSIYA   SOHASIDAGI 
HARAKATLAR STRATEGIYASI  АMАL QILISHI Lug’aviy ma’noda  modernizatsiya  ( fran. moderisatio, modere – eng 
yangi)  zamonaviy talablarga muvofiq o’zgarish hamda 
takomillashtirishlarni bildiradi. Gap nafaqat sanoat-texnika progressida, 
balki insonning dunyoqarashi, uning metodologik yondoshuvi, tafakkur 
uslublari o’zgarishidadir. Bularning o’zgarishi esa inson tomonidan 
qo’llanilayotgan tushunchalar, konsepsiyalarning o’zgarishiga olib 
keladi. 
Modernizasiya jarayoni XVIII asrda boshlangan. Inson 
faoliyatiga ilmiy hamda muhandislik bilimlarning kirib 
kelishi va ulardan keng miqyosda foydalanish 
mahsulidir. 
Modernizasiya paradigmasi XX asrning o’rtalarida 
shakllandi. Uning asosiy vazifasi insoniyat faoliyatining 
barcha sohalarida an’analikdan zamonaviylikka 
o’tishidir.   Modernizasiya bozor 
qonuniyatlariga asoslangan 
iqtisodiyotni va fuqarolik jamiyatini 
shakllantirishga qaratilgan jarayon 
sifatida ifodalangan. Modernizasiya 
nazariyasining shakllanishida 
U.Rostouning “Iqtisodiy o’sish 
bosqichlari” asari va T.Persons, 
E.Shilza kabi olimlarning izlanishlari 
nazariy asos bo’lib xizmat qilgan. 
Modernizasiya nazariyasi jahon 
ijtimoiy taraqqiyoti bilan birga 
doimiy evolyusion rivojlanishdagi 
ta’limot hisoblanadi.  Modernizasiya paradigmasi ilmiy 
bilimning insoniyat hayotiga jadal 
sur’atda  kirib kelishi bilan bog’liq. 
Har qanday davrda hokimiyatning 
asosiy manbalaridan biri «bilim» 
bo’lib kelgan. Bizning davrimizda 
esa bilimning mavqei birinchi 
darajali bo’ldi. Bilim, ta’lim 
insoniyatni birlashtiruvchi omil 
bo’lib, har qanday modernizatsiya 
yondashuvining zarur 
komponentidir.  Modernizasiya jarayoni 
birinchi Prezidentimiz 
I.A.Karimov ta’kidlaganidek, 
«innovasion texnologiyalarni 
joriy etish va jahon bozorida 
talab mavjud bo’lgan yangi 
turdagi tovarlar ishlab 
chiqarish...» ni amalga 
oshirishda integrasion 
jarayonlar bilan bog’liqdir.      texnika va texnologiya 
avlodlarini 
almashtirishni 
ta’minlash uchun 
iqtisodiyotga 
sarflangan mablag’lar;  Inson intellektual 
faoliyati, uning 
fantaziyasi, ijodiy 
jarayoni, kashfiyotlari, 
ixtirolari va 
rasionalizatorligining 
yakuniy natijasi 
hisoblanadi. I nnovasiy a  – bu bozor 
talabidan kelib chiqqan 
holda jarayonlar va 
mahsulotlarning sifatli 
o’sish samaradorligini 
ta’minlash uchun joriy 
etilgan yangilikdir.  Umuman olganda,  zamonaviy  mode rnizat siy a  
jarayonlarining muvafaqqiyatini ta’lim tizimini 
modernizatsiya qilmasdan amalga oshirib 
bo’lmaydi. Zero, ijtimoiy subyektlarning faol 
faoliyatining zamirida bilim yotadi. Ta’lim 
shaxs, davlat va jamiyatning iqtisodiy, ilmiy-
texnikaviy va madaniy ehtiyojlarini qondiruvchi 
ustivor ijtimoiy taraqqiyot sohasi deb e’tirof 
qilgan .  ISLOM KARIMOV
“ Mamlakatimizni 
modernizatsiya qilish va 
zamonaviy jamiyat qurish 
yo’lidagi murakkab va keng 
ko’lamli vazifalarni hal etishga 
qodir bo’lgan yangi avlod 
kadrlarini tayyorlash bundan 
buyon ham faoliyatimizning 
eng muhim yo’nalishi bo’lib 
qoladi ”  Ta’limdagi modernizatsiya jarayonlari serqirra jarayon bo’lib, u 
taraqqiyotning bir bosqichidan ikkinchisiga o’tayotgan mamlakatimiz 
ijtimoiy o’zgarishlarning tarkibiy qismi, mustabid tuzum mafkuraviy 
asoratlaridan xalos bo’lish jarayoni hamdir
  Shu sababli XXI asrda jahon hamjamiyati ta’lim roli va ahamiyatini 
qayta ko’rib chiqa boshladi. Dastlab ta’limni isloh qilish ilmiy texnik 
inqilobning “ijtimoiy natijalari”dan biri sifatida ko’rila boshlandi
Ammo keyinchalik ta’lim iqtisodiy va ilmiy texnik taraqqiyotning hal qiluvchi 
omili va muhim sharti jamiyat ijtimoiy tuzilmalarini shakllantirishning, unda 
ijtimoiy maqomlarni taqsimlash mexanizmi sifatida tan olindi. ISLOM KARIMOV
ta’lim-tarbiya tizimidagi 
islohotlarni “muvafaqiyatli 
ravishda amalga oshira 
olsak, tez orada hayotimizda 
ijobiy ma’nodagi “portlash 
effekti”ga, ya’ni yangi ta’lim 
modelining kuchli 
samarasiga erishamiz... Siy osat  –  jamiyat hayotining xilma-xil sohalarida ro‘y  
beradigan oddiy va murakkab vazifalarni hal qilishga, aniq 
maqsadlarga erishishga qaratilgan faoliyat va vosita. 
siy osat  –  bu ijtimoiy guruhlar va insonning ziddiyatli jamoa manfaatlarini 
anglash, butun jamiyat uchun majburiy bo‘lgan qarorlarni ishlab chiqish  
hamda ularni davlat hokimiyati yordamida amalga oshirish faoliyatidir. 
Siy osat   jamiyatning asosiy sohalaridan biri bo‘lib, jamiyatning 
boshqa sohalari kabi xalqqa va ijtimoiy taraqqiyotga xizmat qiladi. U 
jamiyatning birligi va yaxlitligi, xavfsizligi va barqarorligi, tinch-totuvligi  va 
osoyishtaligini ta’minlovchi sohadir     Siyosatning totalitar konsepsiyalari 
siyosatning jamiyatga ta’siri 
masalasida barcha cheklashlarni rad etadi, 
jamiyatning keng qamrovli 
total siyosiylashuvidan, iqtisodiyot, 
madaniyat, fan va boshqa sohalarni 
boshqarishdan kelib chiqadi.  Siyosatning anarxistik konsepsiyalari 
totalitar konsepsiyalarning 
aksi bo‘lib, ular siyosatni, har qanday 
uyushgan hokimiyatni zo‘ravonlik,  shaxs 
huquqlarining poymol etilishi bilan bir 
narsadir, deb biladi 
Keynschilik  konsepsiya si  kapitalizmga o‘z-
o‘zini tartibga soluvchi jamiyat sifatida 
baho beruvchi mumtoz liberal  
qarashlardan voz kechishni va butun 
ijtimoiy tizim farovonligi uchun  
mas’uliyatni hukumatning zimmasiga 
yuklash g‘oyasini ilgari suradi.  Siyosatning liberalistik konsepsiyalari 
ijtimoiy tizimni davlatga va davlat 
tomonidan nazorat qilinmaydigan xususiy 
iqtisodiy, madaniy, 
oilaviy, diniy va boshqalarga, shu jumladan, 
siyosiy hayot – fuqarolik 
jamiyatiga bo‘ladi. Siyosat 
konsepsiyalar
i Prezident Sh. M. Mirziyoyev 
ta’kidlaganidek, “ zamonaviy, 
oqilona boshqaruv tizimini 
joriy etish – oldimizga qo’ygan 
vazifalarni bajarishning asosiy 
shartidir”.  MAMLAKATIMIZ RIVOJLANISHNING YANGI 
DAVRIDA AMALGA OSHIRILADIGAN 
ISLOHOTLARNING USTUVOR 
YO'NALISHLARI QUYIDAGILARDAN IBORAT:   birinchi  - erkin fuqarolik 
jamiyatini rivojlantirish va 
inson qad- rini yuksaltirish 
orqali xalqparvar davlat 
barpo etish;
ik k inchi  - mamlakatimizda 
adolat va qonun ustuvorligi 
tamoyil- larini taraqqiyotning 
eng asosiy va zarur shartiga 
aylantirish;
uchinchi  - milliy 
iqtisodiyotni, uning o'sish 
sur'atlarini zamon
talablari darajasida 
rivojlantirish;  olt inchi  bugungi kunda 
insoniyat, xalqimiz duch 
kelayotgan umumbashariy 
muammolarga o'z milliy 
manfaatlarimizdan kelib 
chiqqan holda yechim 
topish;beshinchi  - ma'naviy 
taraqqiyotni ta'minlash, 
ushbu sohani tub- dan isloh 
etish va yangi bosqichga olib 
chiqish;t o'rt inchi  adolatli 
ijtimoiy siyosat yuritish, 
inson kapitalini 
rivojlantirish; y et t inchi  mamlakatimiz 
xavfsizligi va mudofaa 
salohiyatini kuchaytirish, 
ochiq va pragmatik, faol 
tashqi siyosat olib borish.  Muxtasar aytganda, Yangi O‘zbekiston  taraqqiyot strategiyasi 
loyihasi negizida bir qancha yangi dasturlar, yangi konsepsiyalar, 
yangi qonun hujjatlari qabul qilinishi nazarda tutilmoqda. Bu bilan 
mamlakatimizning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va ekologik 
rivojlanishining keyingi bosqichida amalga oshiriladigan islohotlar 
keng qamrab olinmoqda. Ma’naviyat va mafkura bir-birlari bilan mustahkam 
bog’langandir. Ma’naviyat insonning ruhiyati, o’zini o’zi 
anglashi, yuksaklikka intilishidagi salohiyati bo’lsa, “ 
Milliy istiqlol g’oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” 
konsepsiyasida ko’rsatilishicha “ Mafkura- muayyan 
ijtimoiy guruh, qatlam, millat, davlat, xalq va 
jamiyatning ehtiyojlari, maqsad-muddaolari, 
manfaatlari, orzu- intilishlari hamda ularni amalga 
oshirish tamoyillarini o’zida mujassam etadigan 
g’oyalar tizimidir” SHAVKAT MIRZIYOYEV
“  bugun odamlar uyg’onmoqda, jamiyat uyg’onmoqda. 
ma’naviy uyg’oq jamiyat- bu hech shubhasiz, qudratli 
kuchdir. ayni paytda yana bir haqiqatni unutmasligimiz 
lozim: bugungi o’zbekiston- bu hali tom ma’nodagi, biz orzu 
qilayotgan, intilayotgan yangi o’zbekitson emas. hali bu 
marraga yetishish uchun oldimizda juda olis va 
mashaqqatli yo’l turibdi. yo’limiz shu paytgacha oson 
bo’lgani yo’q, bundan keyin ham oson bo’lmaydi. lekin biz 
dadil oldinga borishdan, kerak bo’lsa, kutilmagan, ammo 
pirovard natijasi samarali va xalqimiz manfaatlariga javob 
beradigan noan’anaviy qarorlar qabul qilishdan 
chochimasligimiz zarur”