Jamoatchilik nazorati Reja Jamoatchilik nazoratining mohiyati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Jamoatchilik nazorati Reja Jamoatchilik nazoratining mohiyati

Купить

Jamoatchilik nazorati
Reja:
1. Jamoatchilik nazoratining mohiyati
2. Jamoatchilik nazorati tizimi
3. Jamoatchilik nazoratining sub’ektlari
4. Jamoatchilik nazoratining shakllari

Millat va millatlararo munosabatlarga doir tushunchalar mazmun- mohiyati.
Millat tushunchasi va unga turli xil yondoshuvlar . Millat ( arabcha –
xalq ) tushunchasi – muayyan
hududda istiqomat qiladigan , umumiy til , madaniyat, urf - odat , qadriyatlar
va ruhiy yaqinlik bilan farqlanuvchi
etnoijtimoiy birlikni anglatadi . Millat — til , ma’naviyat, milliy o‘zlikni angash
ruhiyati , urf - odatlar , an’analar va
qadriyatlar yagonaligi asosida muayyan hududda yashovchi iqtisodiy aloqalar
bilan bog‘langan mustaqil sub’ekt
sifatida o‘ziga xos moddiy va ma’naviy boyliklarni yaratuvchi
kishilarningetnik birligidir . Millat ma’lum
hududda barqaror yashab , tarixiy taraqqiyot davomida rivojlanib ,
kishilarning ma’naviy - ruhiy sal ohiyat
yagonaligi asosida shakllanadi . U faqatgina “ kapitalistik jamiyattning
muqarrar mahsuli” emas , balki
insoniyatning dunyoga kelishi va taraqqiyotining mahsulidir. Millatning
shakllanishi va rivojlanishida moddiy
omillar muhim ahamiyatga ega bo‘ladi , ammo ular millat abadiyligini
ta’minlashning birdan - bir imkoniyati
emas . Ular millat taraqqiyoti uchun faqat zaruriy shartlardan birigina
hisoblanadi . Millatning abadiyligi , uning
barqarorligini ta’minlashning asosiy omili uning ichki ma’naviy - ruhiy
salohiyatidir . Millatlarning ichki - ruhiy
salohiyati , yaratuvchilik qobiliyati , matonati, tinimsiz mehnati, tadbirkorligi
va o‘ziga xosligini rivojlantirish
asosida hozirgi zamon sivilizatsiyasi yuzaga kelgan . Mutaxassislarning
fikricha , er yuzida uch minga yaqin millat
bo‘lib , insoniyatning o‘rta hisob bilan 96 foizini birlashtiradi . Qolgan 4
foiz elat va qabilalardir . Har bir millat
aholisi bir necha o‘n mingdan bir necha yuz milliongacha boradi .
Millatlar besh yirik guruhga bo‘linadi : 1.

Buyuk millatlar - aholi soni milliard va 100 milliondan ortiq , xitoylar , hindlar ,
amerikaliklar , ruslar , yaponlar . 2.
Katta millatlar — aholi soni 50 - 100 million oralig‘ida — ing liz lar , fransuzlar
, ispanlar , olmonlar , turklar , arablar
va b . 3. Yirik millatlar — aholi soni 10 - 50 milliongacha — o‘zb
eklar , portugallar , polyaklar , efioplar va b . 4.
O‘ rta millatlar — 1- 10 million oralig‘ida , qirg‘izlar tojiklar , turkmanlar .
5. Kichik millatlar - bir necha 10
mingdan 1 milliongacha, chechenlar , ingushlar , cherkaslar . Jahondagi 27
millat er yuzi aholisining qariyb 75
foizini tashkil qiladi .
Millatlarning soni ularning buyukligi yoki gegemonligi uchun asos bo‘la
olmaydi . Zero , barcha millatlar
teng , ozod va erkindir . Ammo tamaddun taraqqiyotiga hissa qo‘shishga
qodir barkamol farzandlari ko‘p
millatlargina tabiiy tanlanish asosida etakchiga aylanishlari mumkin. Ana shu
tamoyil jahon xalqlari intilishining
asosini tashkil etadi . Mustaqillikka erishgan yurtimizda butungi kunda
ko‘p sonli millat vakillari yashamoqda .
Mamlakatimizda bu tamoyilga amal qilinishi esa barcha millatlarning
ravnaqi , gullab - yashnashi uchun xizmat
qilmokda .
187
« Millat» murakkab xarakterga ega bo‘lgan etnik birlik hisoblanadi .
SHuning uchun unga ta’rif berishda
bugungi kungacha mavjud bo‘lgan ilmiy - falsafiy adabiyotlarda yakdillik
yo‘q . Lekin ularni umumlashtiruvchi
tomonlar alohida qayd etiladi . « Millat»,« milliy», « milliylik» kabi
tushunchalar bizning tilimizga arab tilidan VIII

asrda , ya’ni arab xalifaligi tomonidan Movarounnahrning zabt etilish
davridan boshlab kirib kelgan . Ushbu
tushunchalarning negizida « mil» iborasi yotadi . « Mil» tushunchasi arab
tilida « o‘zak», « tub mohiyat», « negiz»
ma’nolarini ifodalaydi . « Millat» tushunchasi esa keng miqyosda
qo‘llanilib , bir necha ma’noni beradi : 1) din ,
diniy jamoa ; 2) ummat , ma’lum dinga e’tiqod qiluvchilar jamoasi ; 3) xalq ,
millat kabi ma’nolarni anglatadi
Falsafa qomusiy lug‘atida millat tushunchasiga zamonaviy ta’rif beriladi .
Jumladan , unda « millat - bu til ,
ma’naviyat, milliy o‘zlikni anglash , ruhiyat , urf - odatlar , an’analar va
qadriyatlar yagonaligi asosida muayyan
xududda yashovchi ijtimoiy aloqalar bilan bog‘langan mustaqil sub’ekt
sifatida o‘ziga xos moddiy va ma’naviy
boyliklarni yaratuvchi kishilarning etnik birligidir»
, - deyilgan . SHuningdek , boshqa xorijiy adabiyotlarda
millat deganda siyosiy va etnik munosabatlarga kirishuvchi tili , o‘z -
o‘zini anglash faoliyatiga ega bo‘lgan xalq
tushunilishi ta’kidlab o‘tilgan
. Mazkur manbada millat haqidagi konseptual qarashlar K. Doych
( Natsionalizm
va ijtimoiy kommunikatsiya ), E . Gelner ( Natsiya va natsionalizm ), B .
Anderson, E . Smit tomonidan ilgari
surilganligi ham alohida qayd etib o‘tiladi . Ulardagi asosiy e’tibor
millatning turli o‘ziga xos ijtimoiy - siyosiy ,
ijtimoiy - iqtisodiy , ijtimoiy - huquqiy jihatlariga qaratiladi
. Biroq , ularda millatning shakllanishidagi ijtimoiy ma’naviy jarayonlar
e’tibordan chetda qolganligini ham kuzatishimiz mumkin. YAna bir
adabiyotda millat

tushunchasi davlat tushunchasiga uzviy bog‘liqligi , o‘z hududi ,
chegarasiga egaligi , boshqa millat vakillari
manfaatlarini hurmat qilishi kabilar bilan ifodalanishi ko‘rsatib o‘tilgan
S . Otamurotov fikricha , “ Millat deb yagona til , madaniyat ( keng ma’noda)
milliy o‘zlikni anglash ruhiyati
( psixologiyasi va hissiyoti ), urf - odatlari va an’analariyagonaligi asosida
ma’lum hududda yashovchi , iqtisodiy
aloqalar bilan bog‘langan , o‘z davlatiga ega bo‘lgan mustaqil sub’ekt
sifatida o‘ziga xos moddiy va ma’naviy
boyliklarni ifodalovchi hamda yaratuvchi kishilarning etnik birligiga aytiladi ”
. Keltirilgan bu ta’rifdagi yangilik
millatning etnomadaniy va milliy munosabatlardagi o‘ziga xos sub’ekt
sifatida namoyon bo‘lishini ifodalashda
qo‘l keladi . YAna bir faylasuf olim A. Ochildiev «... har qanday millat
muayyan ijtimoiy - iqt isodiy aloqalar tizimi
bilan bog‘langan etnoijtimoiy birlikdir »
– degan xulosaga keladi . Darhaqiqat, millat tushunchasiga etnik va
ijtimoiy birlikning uyg‘unligi nuqtai - nazardan qaralishi uning umumilmiy
asoslarini har tomonlama o‘rganishga
imkon beradi . Hozirgi davrda biz , millat deganda umumiy tilda so‘zlashib ,
bir butun umumiyhududda istiqomat
qilib turgan , birga iqtisodiy hayot kechiradigan , umumiy maydoni,
ma’naviyva ruhiymuhitga ega kishilarning
tarixiy shakllangan barqaror birligini tushunamiz .
Millatlararo munosabatlarni o‘ziga xos , murakkab va serqirra tizim sifatida
qarash mumkin. Bu o‘ziga
xoslik birinchidan , jamiyat milliy tuzilishining tarkibiy qismi hisoblangan
etnoslarning siyosiy , ijtimoiy - itstisodiy ,
madaniy ehtiyoj manfaatlarini ruyobga chiqarish na ikkinchidan ,
millatlararo munosabatlarda kechayotgan

jarayonlarni to‘g‘ri baholash hamda mavjud muammolarni hal qilishga
qaratilgan , kompleks xarakterga ega
chora - tadbirlarni ishlab chikishdek bir - biri bilan uzviy bog‘liq
vazifalarni hal etishni zarur qilib qo‘yadi . Ularning
muvaffaqiyatli hal qilinishi esa milliy hayotda kechayotgan
o‘zgarishlarning xarakteri va yo‘nalishini oldindan
ko‘rish na nazoratini tashkil etish qamda davlat hokimiyati , siyosiy
partiyalar , harakatlar va jamoat
tashkilotlarining ma’naviy - ma’rifiy , iqtisodiy va tashkiliy - texnik salohiyatini
mavjud muammolarni hal qilishga
yo‘naltirish imkonini beradi . Qayd etilgan vazifalarning qandaymaqsadlarni
ko‘zlab hal etilishi mohiyat e’tibori
bilan stixiyalilikka deyarli urin krldirmaydigan , ijobiy yoki salbiy mazmunga
ega millatlararo munosabatlarning
muayyan tipini shakllantirishga asos bo‘lib xizmat qiladi . Xususan, milliy
tengsizlik , o‘zga millatlarga nisbatan
bepisandlik bilan qarash , muayyan hollarda esa antagonizmni ng
ustuvorligi millatlararo munosabatlarning salbiy
mazmunga egaligidan dalolat beradi . Mamlakatimizga tatbiqan olinganda
esa , etnik munosabatlar millatlararo totuvlik deb ta’riflanishi mumkin bo‘lgan
ijobiy mazmunga egaligi bilan ajralib turishini qayd qilish lozim . SHu
o‘rinda etnos , xalq vaelat tushunchalari mazmuniga ham to‘xtalib o‘tish
joiz .
“ Etnos ” tushunchasi yunon tilidan olingan bo‘lib , uning etimologik ma’nosi
xalq , qabila , to‘da , kishilar
guruhi degan ma’nolarni anglatadi . Siyosatshunoslik fanlari doktori N.
Mamanazarov yozganidek , bu termin
( ya’ni “ demos ” - O. M.) kishilar guruhining muayyan ijtimoiy - siyosiy
jarayonlardaaktiv qatnashuviqismini
anglatsa , “ etnos ” termini muayyan joy , ya’ni hududda yashovchi
xalqning lokal guruhini anglatadi . Hozirgi

paytda “ etnos ” termini faqatgina ilmiy doira va ilmiy adabiyotlardagina
qo‘llansa , “ xalq ” termini esa ,
kundalikhayotning barcha ijtimoiy - siyosiy , madaniy , iqtisodiy va
ma’naviy jabhalarida aktiv qo‘llaniladi .
SHujihatdan ham “ etnos ” va “ xalq ” tushunchalari ma’lum ma’nodabir-
biriga yaqin bo‘lsa - da , ammo mazmun va
mohiyat jixatidan bir - biridan farq qiladi .
239
Tor ma’noda xalq atamasiel , elat , millat, aholi , xaloyiq , olomon ,
muayyan guruh vakillarini anglatadi .
Xalq so‘zi muayyan lokal hududda istiqomat qiluvchi aholiga nisbatan ham
qo‘llaniladi . Masalan, qishloq xalqi ,
shahar xalqi va h . k . Kasb, muayyan mashg‘ulot yoki ma’lum tabaqaga
mansub bo‘lgan kishilarga nisbatan
o‘qituvchi xalqi , savdogar xalqi , dehqon xalqi kabi so‘zlar ishlatilishi
uch raydi . Zamonaviyxalqaro huquqda ham
xalq atamasi keng qo‘llanadi . Xalq birinchi marta xalqaro huquq sub’ekti
sifatida 1945 yili BMT Ustavida
" Xalqlarning tengligi va o‘z taqdirini o‘zi belgilash " tamoyilining
mustahkamlanishi natijasida tan olingan .
Hozirgi vaqtda xalqaro huquqda xalqlar huquqi turli konvensiya va
deklaratsiyalarda o‘z aksini topgan . SHu
bilan birga , xalqaro hamjamiyat tomonidan umumiy tan olingan yagona "
xalq " tushunchasi hozirga qadar ishlab
chiqilmagan , faqat xalqaro huquqda emas , balki etnografik adabiyotda
ham " xalq " tushunchasiga oid bahs munozaralar XIX asrdan buyon davom
etib kelmoqda . Xalq so‘ziga berilgan ko‘pgina tavsiflardan kelib chiqib
( xalqaro huquq doktrinasida 100 dan ortiq tavsiflar mavjud) shunday ta’riflash
mumkin: xalq ma’lum bir davlat
fuqarolarining umumiy birligini anglatadi . muayyan hududda tarixan tarkib
topgan , boshqa guruhlardan o‘z tili ,

ruhiy - psixologik holati va madaniyati, shuningdek , umumiy ongi va
nomlanishi bilan farq qiluvchi siyosiy yoki
etnoijtimoiy birlik yig‘indisi esa - etnosdir . Xalq atamasi gohida millat
tushunchasiga sinonim sifatida ham
ishlatiladi . O‘zbekiston xalqining tarixiy shakllanish jarayoni etnotarixiy
makon bilan chambarchas bog‘langan
bo‘lib , ushbu zaminda xalq sifatida rivojlanib kelayotgan etnik birlikdir .
Birinchi Prezidentimiz I . A. Karimovning
« Biz jahon maydonida kuni - kecha paydo bo‘lgan xalq emasmiz .
Bizning millatimiz, xalqimiz ko‘hna
Xorazm zaminida « Avesto» paydo bo‘lgan zamonlardan buyon o‘z
hayoti , o‘z madaniyati, o‘z tarixi
bilan yashab keladi », degan fikrlari o‘zbek millati vakillarining ushbu
hudud xalqi sifatida etnotarixiy ildizining
teranligidan dalolatdir . Darhaqiqat, tarixiy ildizlari mustahkam bo‘lmagan
xalq etnosiyosiy maydonda yirik ,
qudratli bir davlatchilikni shakllantirib , kelajak avlodlarga milliy
davlatchilik negizlarini , osmono‘par madaniy
yodgorliklarni meros sifatida qoldira olmas edi . SHu jihatdan ham
o‘zbek xalqining shakllanish jarayoni va
rivojlanish bosqichlari ushbu zamin bilan mustahkam bog‘liklikda bo‘lib ,
qadimiydir .
Umuman ilmiy adabiyotlarda “ etnos ” tushunchasi va hodisasiga o‘ttizga
yaqin ta’riflar uchrasa - da , ularda
ma’lum bir yaqinlik , mushtaraklik mavjud. YA’ni, “ etnos - bu bir tilda
so‘zlashuvchi , o‘zlarining bir xil kelib
chiqishi va mushtarak shakllanish jarayonini tan oluvchi , boshqa
xalqlardan farq etuvchi qator urf - odat va
an’analarga ega bo‘lgan kishilar guruhidir .”
( muloqot tili , e’tiqod ob’ekti , kundalik yurish - turish me’yorlari ham
shunga kiradi ), umumiy istiqomat

makonining ( landshaftni qamrab oluvchi ) mavjudligi yoxud mavjud
bo‘lganligi hamda boshqa etnoslarga
nisbatan o‘zining yagonaligini anglash va qayd qilingan nomga egalik
( etnonim ) asosida shakllangan ijtimoiy
birlik ham nazarda tutiladi . Ay rim etnoslarni bir - biridan farqlovchi muhim
belgisi ularning o‘ziga xos madaniy
xususiyatlari orqali namoyon bo‘ladi . Bu xususiyatlar har bir xalqning
tarixiy - madaniy rivojlanishi jarayonida
shakllanadi va avloddan avlodga meros bo‘lib o‘tadi . Fanda bu jarayon
« etnik an’analar » yoxud « etnik vorislik»
deb ataladi . Bunday an’analar har bir xalqning ijtimoiy - iqtisodiy
turmushi hamda u yashayotgan tabiiy geografik
muhit bilan bog‘liq holda shakllanadi . Faqat alohida xalqlar emas , balki
ularning shakllanish jarayonida ishtirok
etgan qarindosh guruhlar ham etnos deb ham ataladi .
Etnos , xalq ijtimoiy - siyosiy liderlarsiz yashamaydi , ularga strategik
maqsad, xatti - harakatlariga dasturiy
mohiyat va yo‘nalish beruvchi etakchilar kerak . Bunday faoliyatni «
passionarlik» konsepsiyasi orqali atroflicha
o‘rganish mumkin. Unga ko‘ra dunyoning yagona axborot - energetik
manzarasida tarixda chuqur iz qoldirgan
« buyuk odamlar va xalqlar » ning faoliyati mexanizmlarini to‘g‘ri
tushunish etnosni to‘liq ilmiy manzarasini
yoritishda qo‘l keladi . CHunki ko‘pincha ijtimoiy - tarixiybosqichlar ,
siyosiy yutuqlar ana shunday liderlarning
hayoti va ijodi orqali , ularning etnos , xalq hayotiga optemistik g‘oyalarni
olib kirgani va ularni birlashtirib , yangi
ijtimoiy birlikka aylantir gani bilan o‘lchanadi .
Bu nazariyaga ko‘ra , etnos , millat tarixan shakllangan ijtimoiy

bir butunlik bo‘lib , iqtisodiy , hududiy , lisoniy , madaniy , ijtimoiy -
psixologik aspektlarning yaxlitligi bilan
xarakterlanadi . Unda yirik , buyuk shaxslar , guruhlar muhim rol o‘ynaydi .
Etnos , millat o‘zining xususiyatlarini ,
o‘zining ichidan etishib chiqqan va boshqalar tan oladigan buyuk
vakillari orqali namoyon qiladi . Masalan,
o‘zbek xalqi , millati boshqa xalqlar nazarida Imom al - Buxoriy , Amir
Temur , Ulug‘bek, Bobur , Navoiy kabi
buyuk insonlar avlodlari sifatida gavdalanadi . Bundan tashqari , xalq ,
millat haqida gap ketganda , ularni
birlashtirib turadigan mentalitet, yashaydigan hudud , ulardagi o‘ziga xos
xususiyatlar , insoniyat ijtimoiy
taraqqiyotida tutgan o‘rni , tarixiy merosi, ahloqiy qadriyatlari va ijtimoiy
- siyosiy tajribasi ham nazarda tutiladi .
Bizga ma’lumki, dunyoda ikkita bir xil odam bo‘lmaganidek , ikkita bir
xil millat ham bo‘lmaydi . SHuning
uchun ularning xarakterlari , manfaatlari, dunyoqarashlari , ichki - ruhiy
olami turlicha , bu - aksioma . Bu esa
millatlar mavjud ekan millatlararo munosabatlardagi muammolar ham
saqlanib qolinishidan darak beradi .
Millatning o‘ziga xosligi uning ichki ma’naviy - ruhiy olamini tashkil
etuvchimilliy erkinlik , or - nomus , qadr qimmat , izzat - nafs , g‘urur kabi
tuyg‘ularda namoyon bo‘ladi . Agar ularga tashqaridan yoki boshqa
millatlar
tomonidan salbiy ta’sirlar ko‘rsatilsa , millatlararo, hatto , davlatlararo
munosabatlarda ziddiyatli holatlar paydo
bo‘ladi va ular og‘ir musibatlarga olib kelishi mumkin.
Etnos , xalq ijtimoiy borliqqa munosabatlarini huquqlariorqali ifoda etadi .
Demokratik davlatlarda aynan
Konstitutsiya( Asosiy Qonun) va unga tayanib ishlab chiqiladigan va
qabul qilinadigan qonunlar etnosning

ijtimoiy borliqdagio‘rnini , huquq va burchlarini belgilab beradi . Masalan,
O‘zbekiston Respublikasining
Konstitutsiyasiga muvofiq “ Xalq davlat hokimiyatining birdan - bir
manbaidir”. (7 - modda); “ Davlat xalq
irodasini ifoda etib , uning manfaatlariga xizmat qiladi ”; “ Davlat organlari
vamansabdor shaxslar jamiyat va
fuqarolar oldida ma’suldirlar”. (2 - modda). “ Jamiyat va davlat
siyosatining eng muhim masalalari xalq
muhokamasiga taqdim etiladi , umumiy ovozga ( referendumga ) qo‘yiladi .”
(9 - modda). “ O‘zbekiston
Respublikasi da ijtimoiy hayot siyosiy institutlar , mafkuralar va fikrlarning
xilma - xilligi asosida rivojlanadi .” (12 -modda).
Elat degan tushuncha arabchadan tilimizga kirib kelgan . Elat deganda bir
tilda so‘zlashuvchi , o‘ziga xos madaniyati
mavjud bo‘lgan va ma’lum hududda yashaydigan hamda muayyan
maqsad asosida birlashgan va o‘z tuzilmasiga ega
bo‘lgan ijtimoiy - tarixiy birlik tushuniladi . Elat — kishilarningtil , hudud ,
iqtisodiy va madaniy jihatdan tarixan tarkib topgan
birligi . Elatga ko‘p jihatdan bir - biriga yaqin qabilalar birlashadi .
Qadimda kishilarning elat bo‘lib , bir hududda yashashlari
ular orasida umumiy manfaatdorlik , qon - qarindoshlik his - tuyg‘ularini
kuchaytirgan . Elatlar , kuchli qabilalarning kuchsiz
qabilalarni o‘ziga bo‘ysundirishi va ular b - n aralashib ketishi natijasida ham
shakllangan . Elat o‘z qiyofasini saqlab qolishi ,
rivojlanib , millat darajasiga ko‘tarilishi uchun o‘z davlatiga ega bo‘lishi kerak
. Umumiy manfaatdorlik hissi va uni himoya
qilish mas’uliyati daklatni vujudga keltirgan . Nisbatan markazlashgan dastlabki
davlatlar qadimgi Misr, Bobil , Turonda va
boshqa joylarda paydo bo‘lgan . Sayyoramizning boshqa joylarida ,
jumladan , G‘arbiy va SHarqiy Evrupada elatlar o‘rta

asrlarda shakllangan . Dunyoda bunday jarayonlar davom etayotgan
mamlakatlar hozir ham bor . SHuning uchun bo‘lsa
kerak , jonli so‘zlashuv tilida millat va elatlar degan iboralar ishlatib
turiladi . Ko‘pincha, elat deganda , kamsonli , madaniyma’rifiy , iqtisodiy -
siyosiy jihatdan nisbatan kam rivojlangan xalqlarham tushuniladi .
Sobiq Ittifoqda 1926 yilda o‘tkazilgan aholi ro‘yxatida 230 dan ortiq
millat va elat yashaydi , deyilgan
bo‘lsa , 1959 yilgi aholi ro‘yxatida bu raqam 129 taga tushib qolgan .
Demak, 100 dan ortiq elat , asosan , kam sonli
xalqlar o‘z milliy qiyofalarini yo‘qotib , ko‘p sonli xalqning miqdorini
oshirgan . SHo‘roviy mafkura “ o‘z
rivojlanishiga ko‘ra orqada qolgan ko‘pgina elatlar , asosan , kichik elatlar
, millatga aylanmasligi ham mumkin.
Ular vaqt o‘tishi bilan iqtisodiy va madaniy jihatdan yuksalgan boshqa
elat va millatlar bilan yaqindan aloqa
qilishga o‘tishi natijasida ilg‘or xalqning madaniyati, tilini o‘zlashtiradi
va asta - sekin o‘sha millatning tarkibiga
singib ketadi ”, deb uqtirardi . ( Bu ko‘chirma O‘zbek Sovet
Ensiklopediyasining 13 - jildidan keltirildi ). Bundan
ko‘rinadiki , CHor Rossiyasida XVI asrning o‘rtalaridan boshlangan bunday
siyosat sho‘ro davrida ham pinhona
davom ettirildi . SHunisi qiziqki , qaerdaki milliy uyg‘onish yuz berib ,
milliy mustaqillik talab etilsa , shu xalqni ,
shu xalq rahbarlarini separatizmda ayblash mustamlakachilarga xos usuldir
. “ Separatizm ” lotinchadan olingan
atama hisoblanib , ajralib chiqishga , alohida bo‘lishga intilish ma’nosini
bildiradi . Masalan, bir butun
mamlakatning bir viloyati ajralib chiqishni istasa — bu separatizm bo‘ladi ,
bu harakatning tepasida turganlarni
separatchi - ayrmachi deyish mumkin. Bunday intilishlarni sog‘lom fikrli
hech bir kishi oqlamaydi va

yoqlamaydi . Bu mamlakatning yaxlitligiga rahna soladi , butun bir xalqni
parokanda qiladi . Lekin tili , dini ,
turmush tarzi mutlaqo boshqacha bo‘lgan , o‘z vataniga ega bir xalqning
mustaqillikni istab , hukmron tuzum
iskanjasidan ajralib chiqishi separatizm emas , balki milliy davlatchilikni
tiklash yo‘lidir . O‘zbekistonning
mustaqillikka erishishi ana shu tamoyil mazmuniga mos keladi .
Elat bilan yaqin ma’noda diaspora tushunchasi ham qo‘llaniladi . Diaspora
yunoncha diaspora - tarqalish
ma’nosida bo‘lib , ma’lum bir davlat hududida yashovchi , ammo boshqa bir
davlatda o‘z davlat tuzilmasiga ega ,
ma’lum bir xalq millat vakillarining yig‘indisi ( masalan O‘zbekistonda
yashovchi rus , ukrain millatining
diasporasi ). Konstitutsiyaviy huquqda « diaspora » tushunchasidan o‘z
vatandoshlariga nisbatan davlat siyosatini
yuritishda foydalaniladi .
Millatlararo munosabatlar. Vatanparvarlik, kosmopolitizm , millatchilik.
Millatlararo
munosabatlar — birga yoki ayri tarzda yashaydigan har xil millatlar
o‘rtasida amalga oshadigan turli - tuman
shakllardagi aloqalarni anglatuvchi tushunchadir . Ma’lumki, bugun jahonda
mavjud 200 dan ziyod mamlakatda
ikki mingga yaqin millat, elat va qabila yashaydi . Ular 5 yarim mingdan
ortiq tilda so‘zlashadi . Bu tillarning 100
dan ko‘prog‘igina o‘z yozuviga ega . Millatlararo jarayonlarning eng
xarakterli tomon i shundaki , insoniyat aql zakovati yuksalgani sayin
millatlar o‘zaro assimilyasiyalashish tomon emas , balki o‘zlarining “ men”
ini
namoyish qilish , tasdiqlash sari jadal sur’atlar bilan harakat qilmoqda . Hali
jahonda mavjud birorta millat, yoki

elat ixtiyoriy ravishda boshqa millatlar bilan qo‘shilib ketgan emas ,
aksincha ayrim millatlar qashshoqlikning
og‘ir kulfatlariniboshidan kechirishga majbur bo‘lsalar - da ozodlik , erkinlik
kabi qadriyatlardan voz
kechmaganlar . Ular ozod , mustaqil yashab , o‘z urf - odatlari , an’ana va
qadriyatlarini muqaddas bilib , fidoyilik
ko‘rsatib kelganlar . Millatlararo munosabatlar deganda turli millat va
elatlarning iqtisodiy - siyosiy va madaniy ma’rifiy sohalarda sodir bo‘ladigan
o‘zaro aloqalar majmuini tushunmoq kerak . Bunday aloqalar , ko‘p millatlar
yashaydigan ayrim bir mamlakat ichki hayotida yoxud turli
mamlakatlarda yashaydigan millatlar o‘rtasida
amalga oshadi . Bugungi kunda jahonda aholisining tarkibi faqat birgina
millatdan tarkib topgan mamlakatni yoki
davlatni t opish qiyin . Xuddi shu ma’noda ham mamlakatlar, davlatlar
o‘rtasida amalga oshiriladigan turli
sohalardagi aloqalarda ularda yashayotgan millatlarning do‘stona
munosabatlari har qanday davlat
taraqqiyotining muhim omili hisoblanadi . Ana shu omil qanchalik
mustahkam bo‘lsa , davlatlar o‘rtasida olib
boriladigan turli sohalardagi aloqalar xam shu darajada mustahkam
bo‘ladi va har ikki tomon kutayotgan
natijalarni beradi . Ko‘p millatli davlatlarda millatlararo munosabatlarni
uyg‘unlashtirish shu mamlakatda
barqarorlik va taraqqiyotning kafolati , uning istiqbolini ta’minlovchi
asosiy omildir . CHunki har qanday davlatda
milliy nizolar va ziddiyatlar o‘sha davlatda barqarorlikning barbod
bo‘lishiga va oxir - oqibatda uning emirilishiga
olib keladi . SHuning uchun ham , har qanday mamlakatda millatlararo
munosabatlarni uyg‘unlashtirib borish

Adabiyotlar:
1. O`zbekiston Respublikasi Konstitu ts iyasi. Toshkent . , 2003 yil
2. I.Karimov. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. 3-tom. Toshkent . ,1996 yil
3. Milliy istiqlol g`oyasi: asosiy tushun c halar va tamoyillar. Toshkent . , 2001 yil
4. O`zbekiston Respublikasining Oila Kodeksi. Toshkent . , 1998 yil
5. F.Ota x o`jaev. Nikoh va uning huquqiy tartibga solinishi.Toshkent . , 1995 yil
6. G.Abdumajidov. Fuqarolik va Oila munosabatlari.
7. Huquqshunoslik. O`quv qo`llanmasi. Toshkent . , 2002 yil.
8. www.akadmvd.uz

Jamoatchilik nazorati Reja Jamoatchilik nazoratining mohiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish