Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	420.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Сентябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi

Купить

Mavzu:Jigarda garmonlarning zararsizlantirilishi, klinik ahamiyati Reja: 1.Jigar biokimyosi va vazifalari 2.Jigarda garmonlarning zararsizlantirilishi 3.Mikrosomal oksidlanish sistemasi

Jigar biokimyosi Jigar organizmdagi eng katta bez.Massasi 1,5kg.U moddalar almashinuvida va toksik moddalarning zararsizlantirilishida ishchi a’zo hamda regulyator(boshqaruvchi)a’zo hisoblanadi. Jigar 20% gepatotsitlardan, 16%endoteliy hujayralaridan (uning 40%i kufer hujayralaridan ) iborat.

Jigarning vazifalari: ● Moddalar almashinuvi ● Detoksifikatsiya ● Gemostatik ● Zaxira-glikogen,A,D,B12,Fe,qon ● Boshqarish-biofaol(garmonlar)moddalar sintezi ● Sintetik-mochevina,plazma oqsillari,xolesterin,TAG,keratin ● Metobolik-oqsil,yog’,uglevod metabolizmi ● Ovqat hazm qilish-o’t hosil qilish ● Immunitet

Jigar organizmdagi juda ko’p garmonlarni ● Metabolizm qiladi yani parchalab o’zgartiradi. ● Faolsizlantiradi-garmonlarni biologik nofaol holga keltiradi. ● Organizmdan chiqarish uchun tayyorlaydi(safro yoki siydik orqali).

Gormonlarning jigar orqali zararsizlantirilish bosqichlari: I. Fazasi — Oksidlovchi reaksiyalar (modifikatsiya): Gormon molekulalari ustida kimyoviy o‘zgarishlar yuz beradi: - Oksidlanish -Qisman gidroliz -Reduksiyalanish II. Fazasi — Konjugatsiya reaksiyalari: O‘zgargan gormon molekulalari: -Glyukuron kislotasi -Sulfat -Glutation bilan bog'lanadi. Bu ularni suvda eruvchan qiladi va siydik yoki safro orqali chiqarib yuborishini osonlashtiradi.

Klinik ahamiyati: A) Jigar zararlansa — gormon buzilishlari rivojlanadi: Gormonlar parchalanmaydi → qonda ularning darajasi oshadi . Jigar yetishmovchiligi → endokrin buzilishlarga olib keladi. B) Jigar transplantatsiyasi va gormonlar: Jigar transplantatsiyasidan keyin endokrin tizimni normalizatsiya qilish uchun ancha vaqt kerak. Gormonlarning normal metabolizmi tiklanmaguncha gormon darajalari notekis bo‘lib turishi mumkin. C) Ba’zi dori vositalari va jigarda gormon parchalanishi: Dori vositalari (masalan , rifampin, karbamazepin) jigar fermentlarini kuchaytiradi (induksiya qiladi). Bu gormonlar parchalanishini tezlashtirishi mumkin, ba’zan esa gormon yetishmovchiligiga olib keladi

Jigar — gormonlar uchun " tozalovchi zavod"dir. Agar jigar funksiyasi buzilsa, gormonlar haddan tashqari ko‘payib yoki kamayib, butun organizmda og‘ir buzilishlar paydo bo‘ladi: Sirroz — jigar to‘qimasi chandiqlanib, gormon parchalanishi kamayadi → Ginekomastiya, shishlar, insulin rezistentlik rivojlanadi. Jigarning parenximatoz zararlanishi (virusli gepatitlar, zaharlanishlar) ham gormon muvozanatini buzadi. Sxematik ko'rinishi: Gormon ishlab chiqadi → Qonga o'tadi → Jigar → Modifikatsiya → Konjugatsiya → Zararsizlantirish → Chiqarib yuborish

Esterogenlarning jigarda parchalanish bosqichlari: 1. Oksidlanish (modifikatsiya): Fermentlar: Sitoxrom P450 (ayniqsa CYP1A1, CYP1B1) Bu fermentlar estrogen (masalan, estradiol) molekulasini oksidlab uni katexol estrogen ga aylantiradi. 2. Konjugatsiya: Glyukuronidlanish: UDP-glukuronosiltransferaza (UGT) fermenti orqali estradiol va estron molekulalariga glyukuron kislota biriktiriladi. Sulfatlash: Sulfotransferaza fermenti estradiolni sulfatoestronga aylantiradi. Yakuniy mahsulotlar: Estron-3-glyukuronid Estradiol-17-glukuronid Estron-sulfat Bu mahsulotlar safro yoki siydik orqali chiqariladi

2. Testosteronning jigarda parchalanish bosqichlari: 1. Reduksiya: Ferment: 5α-reduktaza testosteronni 5α-digidrotestosteron (DHT) ga aylantiradi. 2. Oksidlanish va glyukuronidlanish: Sitoxrom P450 testosteronni oksidlaydi. UGT testosteron va DHT ni glyukuronidlab, suvda eruvchan qiladi. Yakuniy mahsulotlar: Testosteron-17-glukuronid Androsteron Etiocholanolon.Ular siydik orqali chiqariladi

3. Insulin va peptid gormonlarning jigarda parchalanishi jarayoni: Proteolitik fermentlar insulin molekulasini parchalab yuboradi: Insulinaza (yoki IDE — Insulin Degrading Enzyme) Proteazalar insulin A va B zanjirlarini ajratib, peptid qismlarga bo‘ladi. Yakuniy mahsulotlar: Aminokislotalarga parchalanadi. Odatda organizm tomonidan qayta ishlanadi yoki chiqariladi.

4. Kortizolning jigarda parchalanishi jarayoni: 1. Oksidlanish va redutsiya: Ferment: 11β-hidroksisteroid dehidrogenaza Kortizolni kortizonga aylantiradi. 2. Glyukuronidlanish: 8 orqali glyukuronid shaklida suvda eruvchan qilinadi. Yakuniy mahsulotlar: Tetragidrocortisol Kortizol-glukuronid Siqiladigan metabolitlar safro va siydik orqali chiqariladi.

5. Qalqonsimon bez gormonlari (T3 va T4) jigarda parchalanishi jarayoni: 1. Deiodinatsiya: Ferment: Deiodinaza T4 (tiroksin) → T3 (triiodtironin) → rT3 (revers T3, faol bo‘lmagan shakl) ga aylanadi. 2. Glyukuronidlanish va sulfatlash: T4 va T3 glyukuronid sulfat shakliga o’tkaziladi va siydik orqali chiqariladi. Klinik ahamiyati: Estrogen parchalanmasa → erkaklarda ginekomastiya, ayollarda hayz buzilishi. Kortizol parchalanmasa → immunitet pasayadi, shishlar ko‘payadi. Insulin parchalanmasa → qand tezda tushib ketadi (hipoglikemiya). T3/T4 parchalanmasa → qalqonsimon bez funksiyasi buziladi (hipotiroidizm yoki tireotoksikoz rivojlanishi mumkin).

Jigar fermentlari gormonlarning faoliyatini tugatib, ularni zararsiz shaklga o‘tkazadi. Har bir ferment turi muhim va ularning ishdan chiqishi og‘ir endokrin buzilishlarga olib keladi. Jigar fermentlari va ularning buzilishi sababli rivojlanadigan kasalliklar: 1. Estrogen parchalanishining buzilishi → Ginekomastiyaga olib keladi. Sabab: Jigar yetishmovchiligi (masalan, sirroz) natijasida estrogen parchalanmaydi. Qonda estrogen ko‘payadi. Klinik belgilari: Erkaklarda — ko‘krak bezlari kattalashadi ( ginekomastiya), jinsiy zaiflik (impotensiya). Ayollarda — hayz ko‘payadi, hayz oralig‘ida qon ketishi (metrorragiyalar).

2. Testosteron parchalanishining buzilishi → Jinsiy funksiyalar buzilishi Sabab: Jigar fermentlarining yetishmovchiligi. Testosteron parchalanmay qolib, gormon balansi buziladi. Klinik belgilari: Libido (jinsiy xohish) kamayishi. Erkaklarda jinsiy zaiflik, ayollarda erkaklik belgilarining paydo bo'lishi(maskulinizatsiya).

3. Kortizol parchalanishining buzilishi → Immunitet buzilishi va Shishlar Sabab: Jigar kortizolni yetarli parchalay olmasa, u organizmda to‘planadi. Kortizol immunitetni susaytiradi va suv-tuz balansi buziladi. Klinik belgilari: Oson kasallanish ( infeksiyalarga moyillik). Qorin sohasida yog‘ to‘planishi. Shishlar va arterial bosim ko‘tarilishi (gipertoniya).

4. Insulin parchalanishining buzilishi → Giperinsulinemiya va Hipoglikemiya Sabab: Jigar insulinni yomon parchalaydi. Insulin qonda ko‘payib ketadi. Klinik belgilari: Tez-tez qand tushib ketish ( hipoglikemiya simptomlari): Bosh aylanishi, terlash, zaiflik, hushdan ketish

5. Qalqonsimon bez gormonlarining (T3, T4) buzilgan parchalanishi → Tireoid kasalliklarni yuzaga keltiradi. Sabab: Jigar T4 ni T3 ga normal o‘tkazolmaydi. T3 yoki rT3 nisbati buziladi. Klinik belgilari: Gipotireoz simptomlari: sovuqsevarlik, semirish, letargiya. Tireotoksikoz simptomlari: yurak tez urishi, vazn yo‘qotish, asabiylik

Barcha ksenobiotiklar va endogen moddalar gepatotsitlarning silliq endoplazmatik to'ri-mikrosomalarda amalga oshiriladi. Bu jarayon 2 bosqichda amalga oshadi: 1-bosqich . Mikrosomal oksidlanish Bunda gidrafob ksenobiotiklar gidrooksillanish,oksidlanish,qaytarilish yo’llari bilan gidrofil moddalarga aylantiriladi. Bu modifikatsiya jarayoni deyiladi. Mikrosoma memranalarida Mikrosomal oksidlanish sistemasi (MOS)fermentlari joylashgan. Bu tizim moddani oksidlash uchun O2dan foydalanadi.Bunda O2ni faollash uchun elektron transport zanjiri bor.Ular aktivlangan O2ning bir atomini ksenobiotikni oksidlashga,ikkinchi atomini suv hosil qilishga sarflaydi.

Ba’zan NADH2-sitoxrom b5 Reduktazali tizim-yog’ kislotalar desaturazalari hosil qilayotgan vodorodlarni suvga aylantirish uchun kislorod va elektron beradi. Detoksifikatsiyaning 1-bosqichida aktiv O2 shakllari paydo bo'ladi. Mikrosomal memranada O2dan himoya qiluvchi antioksidant tizim mavjud. Antioksidantlar:vitamin-A,E,C mikroelementlar-Zn,Cu,Ni,Se fementlar-superoksiddismutaza, katalaza,glutation peroksidaza fosfolipidlar ham O2ni ushlab qoladi. Bu lipidlar peroksidatsiya deyiladi. M.O.S fermentlari ksenobiotiklar miqdoriga proporsional sintezlanadi. Suniy ravishda fenobarbital, ziksorin,benzanol preparatlarini qo’llash orqali M.O.S fermentlarining sintezini oshirish mumkin.

2-bosqich. Konyugatsiya Bu bosqichda mikrosomal oksidlanishda o’zgargan moddalar maxsus transferaza fermentlari yordamida glyukuron kislota,sulfat,glitsin, glutation, asetil,metil va boshqa kimyoviy guruhlarni o’ziga qo’shib oladi. Keyin esa modifikatsiyalangan modda o’t suyuqligi yoki siydik orqali ekskretsiya qilinadi. Biologik aktiv moddalarning zararsizlantirilishi Jigarda metillanish orqali inaktivlanadi:- gistamin,adrenalin Jigarda monoaminooksidazalar hisobiga oksidlanib inaktivlanadi:- dofamin,noadrenalin, serotonin, GAMK. Tiroksin-jigarda mikrosomal oksidlanib ketotiroksinga aylanadi va siydik bilan chiqariladi.

Esterogenlar-oksidlanib 17-betta estradiolni va konyugatsiyalanib 17-betta estradiol glyukornidni hosil qiladi. Androgenlar-oksidlanib 17-ketosteroidlarni hosil qiladi va siydikda chiqariladi. Jinsiy garmonlar inaktivatsiya qilinmasa turli kasalliklar yuzaga keladi.

Foydalanilgan adabiyotlar: 1.“Klinik biokimyo” o’quv qo’llanma.S.N Dolimova, G.B Umarova,G.M Muxammadjonova. Toshkent ”VNESHINVESTPROM “ 2019 2.“Xususiy biokimyo” Biochemistry ( tibbiyot talabalari uchun qo’llanma)Dragonsbook. Javohirbek Ko’klanov. 2023-yil 3.https://us.wikipedia.org

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Yatrogeniya va shifokor xatosi