Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	64.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i

Купить

JISMONIY SHAXSLARDAN OLINADIGAN DAROMAD SOLIG’I
Reja:
1. Soliq to’lovchilar , soliq solish obyekti , jami daromad, soliq bazasi .
2. Soliq imtiyozlari , soliq stavkalari , soliq davri , soliqni hisoblab chiqarish
va soliq hisobotini taqdim etish tartibi , soliqni to’lash tartibi .
3. Qat’iy belgilangan miqdorda soliq to’lashning xususiyatlari

Soliq to’lovchilar , soliq solish obyekti , jami daromad, soliq bazasi .
Soliq to’lovchilar
Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’ining soliq to’lovchilari deb
quyidagilar e’tirof etiladi:
1) O’zbekiston Respublikasining rezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslar;
2) O’zbekiston Respublikasidagi manbalardan daromad oluvchi O’zbekiston
Respublikasining norezidenti bo’lgan jismoniy shaxslar.
Soliq solish obyekti
Soliq to’lovchining jami daromadi jismoniy shaxslardan olinadigan daromad
solig’ining soliq solish obyekti deb hisoblanadi.
Soliq bazasi
Soliq bazasi quyidagilar hisoblanadi:
1) O’zbekiston Respublikasining rezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslar
uchun – ushbu bo’limda nazarda tutilgan soliq imtiyozlarini hisobga olgan holdagi
jami daromadlari;
2) O’zbekiston Respublikasining norezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslar
uchun – ushbu bo’limda nazarda tutilgan soliq imtiyozlari qo’llanmagan holdagi
jami daromadlari.
Soliq bazasini aniqlashda soliq to’lovchining ham pul shaklida,
ham natura shaklida olgan daromadlari yoki daromadlarni tasarruf etish uchun
yuzaga kelgan huquqlari, shuningdek moddiy naf tarzidagi daromadlari hisobga
olinadi. Bunda soliq to’lovchining alohida turdagi daromadlari ushbu bo’limda
belgilangan shartlarda va tartibda jami daromad tarkibida hisobga olinishi yoki
hisobga olinmasligi mumkin.
Soliq to’lovchining chet el valyutasida ifodalangan daromadlari, haqiqatda
daromadlar olingan sanadagi O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining kursi
bo’yicha milliy valyutaga qayta hisob-kitob qilinadi.
Turli soliq stavkalari bo’yicha solinadigan soliq bazasi alohida aniqlanadi.

Soliq bazasi, agar Soliq Kodeksda boshqacha qoida belgilanmagan bo’lsa,
soliq davri boshidan e’tiboran o’sib boruvchi yakun bilan aniqlanadi.
Soliq bazasi nazorat qilinadigan chet el kompaniyalarining Soliq
Kodeksning VII bo’limiga va 208-moddasiga muvofiq aniqlanadigan yig’ma
foydasini ham o’z ichiga oladi.
Soliq bazasiga ushbu bo’limda belgilangan hollarda va tartibda tuzatish
kiritiladi.
Soliq Kodeksning VI bo’limida nazarda tutilgan hollarda soliq to’lovchining
daromadlariga Soliq Kodeksning 20-bobida nazarda tutilgan tartibda tuzatish
kiritiladi.
Agar soliq to’lovchining daromadidan uning o’z farmoyishiga, sudning yoki
boshqa organlar va tashkilotlarning qaroriga ko’ra ushlab qolishlar amalga
oshirilsa, bunday ushlab qolishlar soliq bazasini kamaytirmaydi.
Daromad olingan sana
Ushbu bo’limning maqsadida daromad olingan sana quyidagicha aniqlanadi:
1) daromadni to’lash kuni, shu jumladan daromadni soliq to’lovchining
banklardagi hisobvaraqlariga o’tkazish yoki daromadlar pul shaklida
olinganda – daromadni soliq to’lovchining topshirig’iga ko’ra uchinchi
shaxslarning hisobvaraqlariga o’tkazish kuni;
2) daromadlar natura shaklida olinganda – daromadlarni natura shaklida
berish kuni;
3) daromadlar moddiy naf tarzida olinganda – tovarlarni (xizmatlarni),
qimmatli qog’ozlarni sotib olish kuni. Agar sotib olingan qimmatli qog’ozlarga
haq to’lash ushbu qimmatli qog’ozlarga bo’lgan mulk huquqi soliq to’lovchiga
o’tganidan keyin amalga oshirilsa, daromadning haqiqatda olingan sanasi sotib
olingan qimmatli qog’ozlarning qiymatiga tegishli to’lovni to’lash kuni sifatida
aniqlanadi;
4) bir turdagi qarama-qarshi talablarni hisobga olish kuni;
5) belgilangan tartibda soliq agenti tomonidan umidsiz qarz hisobdan
chiqarilgan kun;

6) xodim safardan qaytganidan keyin bo’nak hisobot tasdiqlangan oyning
oxirgi kuni.
Mehnatga haq to’lash tarzida daromad olinganda bunday daromadning
olingan sanasi deb, soliq to’lovchiga mehnat shartnomasi (kontrakti) asosida
mehnat majburiyatlarini bajarganligi uchun, unga daromadlar hisoblangan oyning
oxirgi kuni e’tirof etiladi, shuningdek mehnat to’g’risidagi qonun hujjatlarida
nazarda tutilgan ish qidirish davriga kompensasiya to’langan sana e’tirof etiladi.
Kalendar oy tugaguniga qadar mehnat munosabatlari bekor qilingan
taqdirda, soliq to’lovchi tomonidan mehnatga haq to’lash tarzida olingan
daromadning haqiqatda olingan sanasi deb unga daromad hisoblangan oxirgi ish
kuni e’tirof etiladi.
Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi foydasining summasi tarzidagi
daromadlar uchun daromadning haqiqatda olingan kuni deb chet el kompaniyasi
yoki tuzilmasi ro’yxatdan o’tkazilgan mamlakatning qonun hujjatlariga muvofiq
moliya yili uchun moliyaviy hisobot tuziladigan davrning tugallanish sanasi to’g’ri
keladigan kalendar yildan keyingi soliq bo’yicha soliq davrining oxirgi sanasi
e’tirof etiladi.
Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi ro’yxatdan o’tkazilgan
mamlakatning qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy hisobotni tuzish va taqdim
etish majburiyatlari mavjud bo’lmagan taqdirda, bunday kompaniya foydasining
summasi tarzidagi daromadning haqiqatda olingan sanasi deb foyda aniqlanadigan
kalendar yilidan keyingi kalendar yilning oxirgi kuni e’tirof etiladi.
Jami daromad
Agar ushbu bo’limda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo’lsa, jami
daromad soliq to’lovchi tomonidan hisobot (soliq) davri davomida olingan
quyidagi daromadlardan tashkil topadi:
1) O’zbekiston Respublikasining rezidentlari uchun – O’zbekiston
Respublikasidagi va uning tashqarisidagi manbalardan olingan daromadlardan;
2) O’zbekiston Respublikasining norezidentlari uchun – O’zbekiston
Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlardan.

Jami daromadga kiritilmaydigan daromadlar
Quyidagilar jami daromad tarkibiga kiritilmaydi:
1) O’zbekiston Respublikasining davlat mukofotlariga va davlat pul
mukofotlariga sazovor bo’lgan soliq to’lovchi olgan bir yo’la beriladigan davlat
pul mukofoti yoki shunga teng bahodagi esdalik sovg’alarining qiymati,
shuningdek O’zbekiston Respublikasi Prezidentining yoki O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori asosida bir yo’la beriladigan pul
mukofoti va sovg’alar;
2) donorlik uchun pul mukofotlari, shuningdek tibbiyot muassasalarining
xodimlari tomonidan qon olganlik uchun olinadigan summalar;
3) olingan alimentlar;
4) fuqarolar tomonidan olinadigan sug’urta tovoni summalari;
5) qonun hujjatlarida belgilangan miqdorlarda va tartibda to’lanadigan
stipendiyalar;
6) qonun hujjatlariga muvofiq uy-joy-kommunal xizmatlar haqini to’lash
bo’yicha har oylik kompensasiya pul to’lovlari;
7) davlat pensiyalari, ijtimoiy sug’urta (homiladorlik va bola tug’ilganda
beriladigan tug’ish nafaqalari, qo’shimcha dam olish kuni, dafn etish) bo’yicha
nafaqalar;
8) majburiy jamg’arib boriladigan pensiya badallari, ular bo’yicha foizli
daromadlar, shuningdek jamg’arib boriladigan pensiya to’lovlari.
9) qonun hujjatlarida belgilanadigan tartibda o’zini o’zi band qilgan
shaxslarning mehnat faoliyati natijasida olingan daromadlar;
10) O’zbekiston Respublikasi va O’zbekiston Respublikasi rezidentlari
bo’lgan yuridik shaxslar tomonidan chiqarilgan xalqaro obligasiyalar bo’yicha
daromadlar.
Soliq agentlarining Soliq Kodeksning 386-moddasida nazarda tutilgan
jismoniy shaxs foydasiga amalga oshiradigan quyidagi xarajatlariga soliq
to’lovchining daromadi sifatida qaralmaydi:

1) mehnat sharoitlari noqulay bo’lgan ishlarda band bo’lgan xodimlarni
qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sut, davolash-profilaktika oziq-ovqati,
gazlangan sho’r suv, shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan ta’minlash
bo’yicha xarajatlari;
2) kasaba uyushmasi qo’mitasi tomonidan amalga oshiriladigan to’lovlar,
shu jumladan a’zolik badallari hisobidan kasaba uyushmasi a’zolariga beriladigan
moddiy yordam, bundan kasaba uyushmasi qo’mitasining xodimlariga mehnat
vazifalarini bajarganlik uchun beriladigan pul mukofotlari va boshqa to’lovlar
mustasno;
3) favqulodda holatlar munosabati bilan yetkazilgan zararlar summasi
doirasida beriladigan moddiy yordam summalari;
4) xodimlarni ish joyiga olib borish va olib qaytish bo’yicha xarajatlari;
5) diniy rasm-rusumlar va marosimlarni, bayram tantanalarini o’tkazish,
vakillik xarajatlari, shahar yo’lovchilar transportida xodimlarning xizmat
qatnovlari uchun foydalaniladigan yo’l kartochkalarini olish, shuningdek yuridik
shaxsning xodimlarning mehnat va dam olish sharoitlarini ta’minlash bilan bog’liq
hamda muayyan jismoniy shaxslarning daromadi hisoblanmaydigan boshqa
xarajatlari;
6) xodimga xizmat vazifalarini bajarish uchun zarur bo’lgan maxsus kiyim-
bosh, maxsus poyabzal, formali kiyim-bosh berish xarajatlari yoki ularni
pasaytirilgan baholarda sotish munosabati bilan qilingan xarajatlar, shuningdek
qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda ayrim toifadagi xodimlarni o’z xizmat
vazifalarini bajarishi chog’ida oziq-ovqat bilan ta’minlash bo’yicha xarajatlar;
7) xodim boshqa joyga ishga o’tkazilganda yoxud ko’chib borganda
ko’chish, mol-mulkini ko’chirib borish, joy ijarasi (yo’l xarajatlari uchun
beriladigan pul) bilan bog’liq xarajatlarni to’lash yoki bu xarajatlarning o’rnini
qoplash xarajatlari;
8) xizmat safarlariga oid quyidagi kompensasiya to’lovlari:
tasdiqlovchi hujjatlar asosida xizmat safari joyiga borish va u yerdan qaytib
kelish uchun, shu jumladan joy band qilish uchun haq to’lashni qo’shgan holda

haqiqatda amalga oshirilgan to’lovlar. Yo’l hujjatlari bo’lmagan taqdirda, temir
yo’l transportidagi (agar temir yo’l qatnovi bo’lmasa, shaharlararo avtobusdagi)
yo’l haqi qiymati miqdorida, lekin aviachipta qiymatining 30 foizidan
oshmaydigan miqdorda;
uy-joyni ijaraga olish bo’yicha haqiqatda amalga oshirilgan to’lovlar.
Yashaganligini tasdiqlovchi hujjatlar bo’lmagan taqdirda, qonun hujjatlarida
belgilangan normalar doirasida;
tasdiqlovchi hujjatlar asosida uy-joyni band qilish uchun to’lovlar;
qonun hujjatlarida belgilangan normalar doirasida xizmat safarida bo’lingan
vaqt uchun to’lanadigan kundalik xarajatlar uchun haq (sutkalik pullar);
qonun hujjatlarida belgilangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan boshqa
to’lovlar;
9) qonun hujjatlarida nazarda tutilgan normalar doirasida xodimga
to’lanadigan kompensasiya to’lovlari (kompensasiyalar):
doimiy ishi yo’lda kechadigan, harakatlanish va (yoki) qatnov tusiga ega
bo’lgan, shuningdek vaxta usulida ishlarni bajarishda xodimga kompensasiya
to’lovlari (kompensasiyalar);
xizmat ishlarida shaxsiy avtomobildan foydalanganlik uchun kompensasiya
to’lovlari (kompensasiyalar), bundan xizmat safarlari mustasno;
dala ta’minoti;
qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda va normalar bo’yicha boshqa
kompensasiya to’lovlari (kompensasiyalar), bundan Soliq Kodeksning 373 va 377-
moddalarida ko’rsatilganlari mustasno;
10) mehnatda mayib bo’lganlik yoki sog’liqqa boshqacha tarzda shikast
yetganlik bilan bog’liq zararning o’rnini qoplash bo’yicha quyidagi miqdordagi
to’lovlar:
jabrlanuvchi mehnatda mayib bo’lguniga qadar olgan o’rtacha oylik ish
haqiga nisbatan foiz hisobidagi, uning kasbga oid mehnat qobiliyatini yo’qotganlik
darajasiga muvofiq belgilanadigan har oylik to’lovlar (voyaga yetmagan shaxs
mehnatda mayib bo’lib qolgan taqdirda, zararning o’rni uning ish haqi (daromadi)

miqdoridan kelib chiqqan holda, lekin qonun hujjatlarida belgilangan mehnatga
haq to’lashning eng kam miqdorining 1,76 baravaridan kam bo’lmagan miqdorda
qoplanadi);
maxsus tibbiy parvarishga muhtoj jabrlanuvchilarga qo’shimcha xarajatlar
uchun oyiga mehnatga haq to’lashning eng kam miqdorining 70,3 foizi
miqdoridagi to’lovlar;
jabrlanuvchining maishiy parvarishi uchun qo’shimcha xarajatlar tariqasida
har oyda mehnatga haq to’lashning eng kam miqdorining 17,6 foizi miqdoridagi
to’lovlar;
xodimning sog’lig’iga shikast yetkazilganligi munosabati bilan ish beruvchi
tomonidan bir yo’la to’lanadigan nafaqa tariqasida jabrlanuvchining yillik o’rtacha
ish haqi miqdoridagi to’lovlar;
11) boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan quyidagi miqdordagi
to’lovlar:
marhumning o’rtacha ish haqining vafot etgan boquvchining qaramog’ida
bo’lgan va uning vafoti munosabati bilan zararni undirishga haqli bo’lgan
mehnatga qobiliyatsiz shaxslarga to’g’ri keladigan ulushi miqdoridagi to’lovlar;
boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan zararni undirishga haqli bo’lgan
shaxslarga bir yo’la to’lanadigan nafaqa tariqasida marhumning o’rtacha yillik ish
haqining olti baravari miqdoridagi to’lovlar;
12) talabalarning ta’lim olishi uchun O’zbekiston Respublikasining oliy
o’quv yurti bilan to’g’ridan-to’g’ri shartnomalar bo’yicha pulli-kontrakt asosida
o’tkaziladigan to’lovlar;
13) xodimlarning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash xarajatlari.
14) soliq to’lovchining mijozlarning tovarlar va xizmatlarni sotib olish
faolligini oshirishga qaratilgan va bonuslar (ballar, mijozni ushbu tashkilotlardan
tovarlar (xizmatlar) sotib olish faolligini belgilovchi boshqa birliklar)
hisoblanishini nazarda tutuvchi dasturlarda ishtiroki natijasida ushbu dasturda
belgilangan asoslar bo’yicha olingan pul va natura shaklidagi daromadlari.
Daromadlar soliq to’lovchining jami daromadiga quyidagi hollarda qo’shiladi:

soliq to’lovchining ushbu bandning birinchi xatboshisida ko’rsatilgan
dasturlarda ishtirok etishi ochiq oferta shartlarisiz amalga oshirilganda;
soliq to’lovchi ushbu bandning birinchi xatboshisida ko’rsatilgan
mamlakatimizdagi va chet el tashkilotlarining dasturlariga, ularda aksept muddati
o’ttiz kundan kam va (yoki) ularda ommaviy ofertani muddatidan oldin chaqirib
olish imkoniyati nazarda tutilgan shartlar asosidagi ochiq ofertaga qo’shilganda;
ushbu bandning birinchi xatboshisida ko’rsatilgan tashkilotchi bilan lavozim
majburiyatlarini bajarishda mehnat munosabatlarida bo’lgan, shuningdek soliq
to’lovchi tomonidan tovarlar yetkazib berganlik (ishlar bajarganlik, xizmatlar
ko’rsatganlik) uchun haq (mukofot) yoki moddiy yordam sifatidagi to’lov
shaklidagi daromad to’langanda.
Jami daromadning tarkibi
Quyidagilar jami daromadga kiradi:
1) Soliq Kodeksning 371-moddasiga muvofiq mehnatga haq to’lash
tarzidagi daromadlar;
2) Soliq Kodeksning 375-moddasiga muvofiq mulkiy daromadlar;
3) Soliq Kodeksning 376-moddasiga muvofiq moddiy naf tarzidagi
daromadlar;
4) Soliq Kodeksning 377-moddasiga muvofiq boshqa daromadlar.
Mehnatga haq to’lash tarzidagi daromadlar
Ish beruvchi bilan mehnatga oid munosabatlarda bo’lgan va tuzilgan mehnat
shartnomasiga (kontraktiga) muvofiq ishlarni bajarayotgan xodimlarga
hisoblanadigan hamda to’lanadigan quyidagi barcha to’lovlar mehnatga haq to’lash
tarzidagi daromadlar deb e’tirof etiladi:
mehnatga haq to’lashning qabul qilingan shakllari va tizimlariga muvofiq
ishbay narxlardan, tarif stavkalaridan va mansab maoshlaridan kelib chiqqan holda
hisoblab chiqarilgan, haqiqatda bajarilgan ish uchun hisoblangan ish haqi;
ilmiy daraja va faxriy unvon uchun ustamalar;
Soliq Kodeksning 372-moddasiga muvofiq rag’batlantirish xususiyatiga ega
to’lovlar;

Soliq Kodeksning 373-moddasiga muvofiq kompensasiya to’lovlari
(kompensasiya);
Soliq Kodeksning 374-moddasiga muvofiq ishlanmagan vaqt uchun haq
to’lash;
haqiqatda bajarilgan ish uchun haq hisoblangan boshqa to’lovlar.
Mehnatga haq to’lash tarzidagi daromadlar jumlasiga quyidagilar ham
kiradi:
predmeti ishlarni bajarish va xizmatlar ko’rsatishdan iborat bo’lgan, tuzilgan
fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnomalarga muvofiq jismoniy shaxslarga to’lovlar
(bundan yakka tartibdagi tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlar mustasno);
yuridik shaxsning boshqaruv organi (kuzatuv kengashi yoki boshqa shunga
o’xshash organi) a’zolariga yuridik shaxsning o’zi tomonidan amalga oshiriladigan
to’lovlar;
O’zbekiston Respublikasining Mudofaa, Ichki ishlar va Favqulodda
vaziyatlar vazirliklarining, O’zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati,
O’zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
Davlat xavfsizlik xizmatining, harbiy xizmatchilariga, ichki ishlar organlarining
oddiy askarlar, serjantlar
va ofiserlar tarkibiga hamda O’zbekiston Respublikasi Davlat bojxona
qo’mitasining va boshqa harbiy xizmat nazarda tutilgan idoralar xodimlariga
xizmatni o’tashi (xizmat majburiyatlarini bajarishi) munosabati bilan to’lanadigan
pul ta’minoti, pul mukofotlari va boshqa to’lovlar.
Rag’batlantirish xususiyatiga ega to’lovlar
Rag’batlantirish xususiyatiga ega to’lovlar jumlasiga quyidagilar kiradi:
1) yillik ish yakunlari bo’yicha pul mukofoti;
2) yuridik shaxsning mukofotlash to’g’risidagi nizomida nazarda tutilgan
rag’batlantirish xususiyatiga ega to’lovlar;
3) kasb mahorati, murabbiylik uchun tarif stavkalariga va maoshlarga
ustamalar;

4) ta’tilga qo’shimcha haqlar hamda Soliq Kodeks 377-moddasining
10-bandida ko’rsatilmagan moddiy yordam;
5) ko’p yil ishlaganlik uchun pul mukofoti va to’lovlar;
6) rasionalizatorlik taklifi uchun to’lov;
7) mehnat natijalari bilan bog’liq bo’lmagan bir yo’la beriladigan
mukofotlar.
Kompensasiya to’lovlari (kompensasiya)
Mehnatga haq to’lash tarzidagi daromadga kiritiladigan kompensasiya
to’lovlari (kompensasiyalar) jumlasiga quyidagilar kiradi:
1) tabiiy-iqlim sharoitlari noqulay bo’lgan joylardagi ishlar bilan bog’liq
qo’shimcha to’lovlar (ish staji uchun ustamalar, baland tog’li, cho’l va suvsiz
hududlarda ishlaganlik uchun belgilangan koeffisiyentlar bo’yicha to’lovlar).
Bunda yuridik shaxslar xodimlarining cho’l va suvsiz joylarda, baland tog’li va
tabiiy-iqlim sharoiti noqulay hududlarda ishlaganlik uchun ish haqiga
koeffisiyentlar hisoblashning eng yuqori summasini aniqlash hisoblash sanasida
belgilangan mehnatga haq to’lash eng kam miqdorining 1,41 baravari miqdorida
belgilanadi;
2) O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan
kasblar va ishlar ro’yxati bo’yicha og’ir, zararli, o’ta zararli mehnat sharoitlarida
ishlaganlik uchun ustamalar, shu jumladan shunday sharoitlardagi uzluksiz ish staji
uchun ish haqiga ustamalar;
3) texnologik jarayon jadvalida nazarda tutilgan tungi vaqtda,
ish vaqtidan tashqari, dam olish kunlarida va bayram (ishlanmaydigan) kunlarida
ishlaganlik uchun tarif stavkalariga hamda maoshlarga ustamalar va qo’shimcha
to’lovlar;
4) ko’p smenali rejimda ishlaganlik, shuningdek bir necha kasbda,
lavozimda ishlaganlik, xizmat ko’rsatish doirasi kengayganligi, bajariladigan ishlar
hajmi ortganligi, o’zining asosiy ishi bilan bir qatorda ishda vaqtincha bo’lmagan
xodimlarning vazifalarini bajarganlik uchun ustamalar;

5) doimiy ishi yo’lda kechadigan, harakatlanish va (yoki) qatnov tusiga ega
bo’lgan xodimlarning, shuningdek doimiy ishi ishlarning vaxta usulida
bajarilishini nazarda tutadigan xodimlarning ish haqiga qonun hujjatlarida
belgilangan normalardan ortiqcha to’lanadigan ustamalar;
6) ish beruvchi joylashgan yerdan (yig’ilish punktidan) ishlash joyigacha
borish va u yerdan qaytish uchun vaxtada ishlash jadvalida nazarda tutilgan ishlar
vaxta usulida bajarilgan holda yo’lga ketadigan kunlar, shuningdek xodimlar
meteorologik sharoitlar sababli va transport tashkilotlarining aybi bilan yo’lda
ushlanib qolgan kunlar uchun tarif stavkasi yoki maosh miqdorida to’lanadigan
summalar;
7) yer osti ishlarida doimiy band bo’lgan xodimlarga ularning stvoldan
ishlash joyiga borish va u yerdan qaytish uchun shaxtada (konda)
harakatlanishining me’yoriy vaqti uchun to’lanadigan qo’shimcha haqlar;
8) qonun hujjatlarida belgilangan normalardan ortiqcha dala ta’minoti;
9) xizmat safarlari vaqtida qonun hujjatlarida belgilangan normalardan
ortiqcha kundalik xarajatlar uchun haq (sutkalik pullar);
10) ishlar vaxta usulida tashkil etilganda, ish vaqti umumlashtirilgan holda
hisobga olinayotganda va qonun hujjatlarida belgilangan boshqa hollarda
xodimlarga ish vaqtining belgilangan davomiyligidan ortiq ishlaganligi munosabati
bilan beriladigan dam olish kunlari (otgullar) uchun to’lovlar;
11) xizmat safarlari uchun xodimning shaxsiy avtomobilidan yoki xizmat
maqsadlari uchun uning boshqa mol-mulkidan qonun hujjatlarida belgilangan
normalardan ortiqcha foydalanganlik uchun to’lovlar;
12) mehnatda mayib bo’lganlik yoki sog’liqqa boshqacha tarzda shikast
yetganlik bilan bog’liq zararning o’rnini qoplash uchun Soliq Kodeks 369-moddasi
ikkinchi qismining 10-bandida ko’rsatilgan miqdorlardan ortiqcha olingan
summalar;
13) oziq-ovqat va yo’l chiptalarining qiymati yoki oziq-ovqat va yo’l
chiptalarining qiymatini qoplash.
Ishlanmagan vaqt uchun haq to’lash

Ishlanmagan vaqt uchun haq to’lash jumlasiga quyidagilar kiradi:
1) qonun hujjatlariga muvofiq:
a) yillik asosiy (uzaytirilgan asosiy) ta’til uchun to’lov, shuningdek ushbu
ta’tildan foydalanilmaganda, shu jumladan xodim bilan mehnat shartnomasi bekor
qilinganda pullik kompensasiya to’lovi;
b) noqulay va o’ziga xos mehnat sharoitlarida, shuningdek og’ir va noqulay
tabiiy-iqlim sharoitlarida ishlaganligi uchun ayrim tarmoqlarning xodimlariga
beriladigan qo’shimcha ta’til uchun to’lov;
v) o’qish bilan bog’liq ta’til va ijodiy ta’tillar uchun to’lov;
g) o’n ikki yoshga to’lmagan ikki va undan ortiq bolasi yoki o’n olti yoshga
to’lmagan nogironligi bo’lgan bolasi bor ayollarga berilgan qo’shimcha ta’til
uchun to’lov;
2) asosiy ish haqi qisman saqlab qolingan holda majburiy ta’tilda bo’lgan
xodimlarga beriladigan to’lovlar;
3) donor xodimlarga ko’rikdan o’tish, qon topshirish va qon topshirilgan har
bir kundan keyin beriladigan dam olish kunlari uchun to’lov;
4) O’zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga muvofiq davlat yoki
jamoat vazifalarini bajarganlik uchun mehnatga to’lov;
5) qishloq xo’jaligi va boshqa ishlarga jalb qilinadigan xodimlarning asosiy
ish joyi bo’yicha saqlab qolinadigan ish haqi;
6) ma’lum muddatga avvalgi ish joyi bo’yicha lavozim maoshi miqdori
saqlab qolingan holda boshqa yuridik shaxslardan ishga joylashtirilgan,
shuningdek vaqtinchalik vazifani bajarib turgan xodimlarga maoshdagi farq
to’lovi;
7) xodimlarga kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish
tizimida ishdan ajralgan holda o’qishlari vaqtida asosiy ish joyi bo’yicha ularga
to’lanadigan ish haqi;
8) xodimning aybisiz bekor turib qolingan vaqt uchun to’lov;
9) mehnat layoqatini vaqtincha yo’qotgan xodimlarga qo’shimcha to’lov;

10) qonun hujjatlariga muvofiq yoki ish beruvchining qarori bilan majburiy
progul vaqti uchun yoki kam haq to’lanadigan ishni bajarganlik uchun to’lov;
11) o’n sakkiz yoshga to’lmagan shaxslarning imtiyozli soatlariga, onalarga
bolani ovqatlantirishi uchun ishda beriladigan tanaffuslarga, shuningdek tibbiy
ko’rikdan o’tish bilan bog’liq vaqt uchun to’lov;
12) asosiy ishidan ozod qilingan va ozod qilinmagan holda xodimlar
tayyorlash, ularni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish uchun hamda
o’quvchilar va talabalarning ishlab chiqarish amaliyotiga rahbarlik qilish uchun
jalb qilinadigan yuqori malakali xodimlari mehnatiga to’lov;
13) ish beruvchining mablag’lari hisobidan to’lanadigan pensiyalar
va nafaqalarga qo’shimchalar, stipendiyalar;
14) oliy o’quv yurtini tamomlaganidan keyin yosh mutaxassislarga ta’til
vaqti uchun ish beruvchi hisobidan to’lanadigan nafaqalar.
Mulkiy daromadlar
Mulkiy daromadlar tarkibiga quyidagilar kiradi:
1) foizlar;
2) dividendlar;
3) mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadlar;
4) soliq to’lovchiga mulk huquqi asosida tegishli bo’lgan mol-mulkni
realizasiya qilishdan olingan daromadlar. Mol-mulkni realizasiya qilishdan olingan
daromadlar mazkur mol-mulkni realizasiya qilish summasining hujjatlar bilan
tasdiqlangan uni olish qiymatidan oshgan qismi sifatida aniqlanadi. Mazkur
qiymatni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud bo’lmagan taqdirda, mol-mulkni realizasiya
qilish qiymati, ko’chmas mulk bo’yicha esa – kadastr qiymati hamda realizasiya
qilish narxi o’rtasidagi ijobiy farq daromad deb e’tirof etiladi;
5) sanoat mulki obyektlariga, seleksiya yutug’iga oid patent (lisenziya) egasi
bo’lgan soliq to’lovchining patentdan boshqa shaxs foydasiga voz kechganda yoki
lisenziya shartnomasi tuzganda olgan daromadi;
6) royalti;

7) ishonchli boshqaruvga berilgan mol-mulk bo’yicha ishonchli
boshqaruvchidan olingan daromad;
8) Soliq Kodeksning 324-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadigan
REPO operasiyalari bo’yicha daromad;
9) Soliq Kodeksning 327 – 329-moddalarida nazarda tutilgan tartibda
aniqlanadigan, qimmatli qog’ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila
moliyaviy vositalari bilan operasiyalar bo’yicha daromad;
10) Soliq Kodeksning VII bo’limida belgilangan hollarda va tartibda nazorat
qilinadigan chet el kompaniyasining foyda tarzidagi daromadi;
11) Soliq Kodeksning 319-moddasiga muvofiq aniqlanadigan, oddiy shirkat
shartnomasiga (birgalikdagi faoliyat to’g’risidagi shartnomaga) muvofiq ishtirok
etishdan olingan daromadlar;
12) ushbu moddaning 1 – 11-bandlarida ko’rsatilmagan mulkiy xususiyatga
ega boshqa daromadlar.
Moddiy naf tarzidagi daromadlar
Soliq to’lovchi tomonidan moddiy naf tarzida olingan daromadlar, agar
Soliq Kodeks 369-moddasining ikkinchi qismida boshqacha qoida nazarda
tutilmagan bo’lsa, quyidagilardan iborat:
1) soliq agenti tomonidan soliq to’lovchi manfaatlarini ko’zlab, tovarlar
(xizmatlar), mulkiy huquqlar haqini to’lash, shu jumladan:
soliq to’lovchining bolalarini maktabgacha ta’lim muassasalarida
(tashkilotlarida) o’qitish, tarbiyalash haqini to’lash;
soliq to’lovchilarga berilgan uy-joyning kommunal xizmatlar haqini, uy-
joydan foydalanish xarajatlarini, yotoqxonadagi joylar haqini yoki ularning o’rnini
qoplash qiymatini to’lash;
sanatoriy-kurortlarda davolanish yo’llanmalari qiymatini, dam olish,
stasionar va ambulator davolanish haqini yoki ularning o’rnini qoplash qiymatini
to’lash;

soliq agentining soliq to’lovchi daromadi bo’lgan boshqa xarajatlarini
to’lash;
2) soliq to’lovchining manfaatlarini ko’zlab tekin, shu jumladan hadya
shartnomasi bo’yicha berilgan mol-mulkning va ko’rsatilgan xizmatlarning
qiymati;
3) tovarlarni (xizmatlarni) soliq to’lovchilarga realizasiya qilish narxi hamda
shu tovarlarning (xizmatlarning) ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlariga
muvofiq hisoblab chiqarilgan qiymati o’rtasidagi salbiy farq;
4) qonun hujjatlariga muvofiq xodimlarga temir yo’l, aviasiya, daryo,
avtomobil transporti va shahar elektr transportida yurish bo’yicha beriladigan
imtiyozlar summasi;
5) jismoniy shaxsning soliq agenti oldidagi qarzining yuridik shaxs qarori
bilan hisobdan chiqarilgan summalari;
6) soliq agenti tomonidan to’lovlar hisobiga to’lanib, soliq to’lovchidan
ushlab qolinishi lozim bo’lgan, lekin ushlab qolinmagan summalar.
Soliq to’lovchi tomonidan soliq agentidan tovarlar (xizmatlar) olingan
taqdirda, ushbu tovarlarning (xizmatlarning) qiymati ularni sotib olish narxidan
yoki tannarxidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Soliq to’lovchi tomonidan soliq agentidan aksiz to’lanadigan tovarlar yoki
qo’shilgan qiymat solig’i solinadigan tovarlar (xizmatlar) olingan taqdirda, bunday
tovarlarning (xizmatlarning) qiymatida aksiz solig’ining va qo’shilgan qiymat
solig’ining tegishli summasi hisobga olinadi.
Boshqa daromadlar
Soliq to’lovchining boshqa daromadlariga quyidagilar kiradi:
1) fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlari, xayriya va ekologiya
jamg’armalari tomonidan soliq to’lovchilarga beriladigan nafaqalar hamda boshqa
turlardagi yordam;
2) hayvonlarni (qoramollarni, parrandalarni, mo’ynali va boshqa
hayvonlarni, baliqlarni va boshqalarni) tirik holda hamda ularni so’yib,
mahsulotlarini xom yoki qayta ishlangan holda sotishdan, ipak qurtini,

chorvachilik, asalarichilik va dehqonchilik mahsulotlarini tabiiy va qayta ishlangan
holda sotishdan olingan daromadlar;
3) jismoniy shaxslardan tekin (shu jumladan hadya shartnomalari bo’yicha)
olingan mol-mulkning, mulkiy huquqlarning qiymati;
4) musobaqalarda, ko’riklarda, tanlovlarda sovrinli o’rinlar uchun
beriladigan sovrinlar, pul mukofotlari;
5) yutuqlar;
6) grant beruvchidan olingan grantlarning, shu jumladan chet davlatlar
grantlarining summalari;
7) soliq to’lovchilarning yaratilgan ilm-fan, adabiyot va san’at asarlari
(predmetlari) uchun olgan daromadlari;
8) xalqaro sport musobaqalaridagi sovrinli o’rinlarni egallaganligi uchun
sportchilar olgan bir yo’la beriladigan pul mukofoti;
9) xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi (kontrakti) bekor qilinganda
mehnat to’g’risidagi qonun hujjatlariga muvofiq beriladigan ishdan bo’shatish
nafaqasi va boshqa to’lovlar;
10) quyidagicha ko’rsatiladigan moddiy yordam:
vafot etgan xodimning oila a’zolariga yoki oila a’zosi vafot etganligi
munosabati bilan xodimga ko’rsatiladigan;
xodimga mehnatda mayib bo’lganligi, kasb kasalligi yoxud sog’lig’iga
boshqacha tarzda shikast yetganligi bilan bog’liq holda ko’rsatiladigan;
bola tug’ilishi, xodim yoki uning farzandlari nikohdan o’tishi munosabati
bilan ko’rsatiladigan;
qishloq xo’jaligi mahsulotlarini berish yoki ularni sotib olish uchun
mablag’lar berish tarzida ko’rsatiladigan moddiy yordam;
11) ishlamaydigan pensionerlarga soliq agenti tomonidan to’lanadigan
to’lovlar;
12) ma’naviy zararni kompensasiya qilish bo’yicha pullik to’lovlar;
13) Soliq Kodeksning V I bo’limida belgilangan hollarda va tartibda
narxlarga tuzatish kiritish tufayli olingan daromad;

14) Soliq Kodeksning 300-moddasida nazarda tutilgan tartibda
aniqlanadigan talab qilish huquqidan o’zganing foydasiga voz kechish shartnomasi
bo’yicha olingan daromad;
15) soliq to’lovchining Soliq Kodeksning 371–376-moddalarida
ko’rsatilmagan boshqa daromadlari.
14. Soliq imtiyozlari, soliq stavkalari , soliq davri , soliqni hisoblab
chiqarish va soliq hisobotini taqdim etish tartibi , soliqni to’lash tartibi .
Soliq solinmaydigan daromadlar
Quyidagi daromad turlariga soliq solinmaydi:
1) moddiy yordam summalari:
vafot etgan xodimning oila a’zolariga yoki oila a’zosi vafot etganligi
munosabati bilan xodimga beriladigan moddiy yordam summalari – mehnatga haq
to’lashning eng kam miqdorining 4,22 baravarigacha miqdorda;
Soliq Kodeksning 377-moddasida ko’rsatilgan boshqa hollarda, – soliq davri
uchun mehnatga haq to’lashning eng kam miqdorining 4,22 baravarigacha
miqdorda;
2) soliq agenti tomonidan quyidagi yo’llanmalar qiymatini to’liq yoki
qisman qoplash summalari, bundan turistik yo’llanmalar mustasno:
O’zbekiston Respublikasi hududida joylashgan sanatoriy-kurort va
sog’lomlashtirish muassasalariga yo’llanmalar qiymatini nogironligi bo’lgan
shaxslarga, shu jumladan ushbu ish beruvchida ishlamaydigan nogironligi bo’lgan
shaxslarga to’liq yoki qisman qoplash summalari;
O’zbekiston Respublikasi hududida joylashgan bolalar oromgohlari va
boshqa sog’lomlashtirish oromgohlari, shuningdek sanatoriy-kurort hamda
sog’lomlashtirish muassasalariga o’z xodimlarining o’n olti yoshgacha bolalari
(o’qiydiganlarga – o’n sakkiz yoshgacha) uchun yo’llanmalar qiymatini to’liq yoki
qisman qoplash summalari;
3) o’z xodimlariga hamda ularning bolalariga ambulatoriya va (yoki)
stasionar tibbiy xizmat ko’rsatilganligi uchun ish beruvchi tomonidan to’langan

summalar, shuningdek ish beruvchining davolashga hamda tibbiy xizmat
ko’rsatishga, nogironlik profilaktikasi va nogironligi bo’lgan shaxslarning
salomatligini tiklashga doir texnik vositalarni olishga oid xarajatlari. Xodimlarni
davolaganlik, ularga tibbiy xizmat ko’rsatganlik uchun ish beruvchilar tomonidan
sog’liqni saqlash muassasalariga naqd pulsiz haq to’langan taqdirda, shuningdek
sog’liqni saqlash tashkilotlari tomonidan yozib berilgan hujjatlar asosida ushbu
maqsadlar uchun mo’ljallangan naqd pul mablag’lari bevosita xodimga, xodim
yo’qligida esa – uning oila a’zolariga, ota-onasiga berilgan yoki mazkur maqsadlar
uchun mo’ljallangan mablag’lar xodimning bankdagi hisobvarag’iga kiritilgan
taqdirda, bu daromadlar soliq solishdan ozod qilinadi;
4) O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining O’zbekiston Respublikasidan
tashqariga ishlash uchun yuborilishi munosabati bilan qonun hujjatlarida
belgilangan summalar doirasida byudjet tashkilotlaridan chet el valyutasida
olingan ish haqi summalari va boshqa summalar;
5) vaqtinchalik bir martalik ishlarni bajarishdan olingan daromadlar, agar
bunday ishlarga yollash vaqtinchalik bir martalik ish bilan ta’minlash markazlari
ko’magida amalga oshirilayotgan bo’lsa;
6) xalqaro sport musobaqalarida sovrinli o’rinlarni egallaganligi uchun
sportchilar olgan bir yo’la beriladigan pul mukofoti;
7) soliq to’lovchilarga xususiy mulk huquqi asosida tegishli bo’lgan mol-
mulkni sotishdan olinadigan daromadlar, bundan quyidagilarni sotishdan olingan
daromadlar mustasno:
qimmatli qog’ozlarni (bundan fond birjasida realizasiya qilinadigan
emissiyaviy qimmatli qog’ozlar mustasno), yuridik shaxslarning ustav fondidagi
(ustav kapitalidagi) ulushlarini (paylarini);
noturar joylarni;
o’ttiz olti kalendar oydan kam muddatda soliq to’lovchining mulkida
bo’lgan turar joylarni;
8) uy xo’jaligida, shu jumladan dehqon xo’jaligida yetishtirilgan hayvonlarni
(qoramollarni, parrandalarni, mo’ynali va boshqa hayvonlarni, baliqlar va

hokazolarni) tirik holda hamda ularni so’yib mahsulotlarini xom yoki qayta
ishlangan holda sotishdan (bundan sanoatda qayta ishlash mustasno) chorvachilik,
asalarichilik va dehqonchilik mahsulotlarini tabiiy va qayta ishlangan holda
sotishdan olinadigan daromadlar, bundan manzarali bog’dorchilik (gulchilik)
mahsulotlari mustasno;
9) xalqaro hamda respublika tanlovlari va musobaqalarida olingan buyum
tarzidagi sovrinlarning qiymati;
10) ish beruvchidan soliq davri mobaynida mehnatga haq to’lashning eng
kam miqdorining 2,11 baravarigacha bo’lgan qiymatdagi:
xodimlar natura shaklida olgan sovg’alar;
ilgari mazkur ish beruvchining xodimlari bo’lgan ishlamayotgan
pensionerlar va mehnat qobiliyatini yo’qotgan shaxslar, vafot etgan xodimning oila
a’zolari tomonidan olingan sovg’alar hamda boshqa turlardagi yordam;
11) jismoniy shaxslardan meros yoki hadya tartibida, shuningdek tekinga
olingan pul va natura shaklidagi daromadlar, bundan quyidagilar mustasno:
ilm-fan, adabiyot va san’at asarlarining, adabiyot hamda san’at asarlari
ijrochilarining, shuningdek kashfiyotlar, ixtirolar va sanoat namunalari
mualliflarining merosxo’rlariga (huquqiy vorislariga) to’lanadigan pul mukofotlari;
yaqin qarindosh bo’lmagan shaxslar o’rtasidagi ko’chmas mulk,
avtotransport vositalari, qimmatli qog’ozlar, yuridik shaxslarning ustav
fondlaridagi (ustav kapitallaridagi) ulushlar;
12) davlat zayomining obligasiyalari bo’yicha yutuqlar, shuningdek
O’zbekiston Respublikasining davlat qimmatli qog’ozlari bo’yicha foizlar;
13) jamg’arma sertifikatlari, davlat qimmatli qog’ozlari bo’yicha
daromadlar, shuningdek banklardagi omonatlar bo’yicha foizlar va yutuqlar;
14) nodavlat notijorat tashkilotlaridan, xalqaro hamda chet el tashkilotlari va
fondlaridan, shuningdek vakolatli organning xulosasi mavjud bo’lsa, O’zbekiston
Respublikasining ilmiy-texnika hamkorligi sohasidagi xalqaro shartnomalari
doirasida soliq to’lovchi grant beruvchidan bevosita olgan grantning summasi;

15) soliq to’lovchilarning ish haqi va boshqa daromadlarining hayotni uzoq
muddatli sug’urtalash (hayot sug’urtasi sohasining barcha toifalarida) bo’yicha
sug’urta mukofotlarini to’lash uchun O’zbekiston Respublikasida sug’urta
faoliyatini amalga oshirishga lisenziyasi bo’lgan yuridik shaxslarga
yo’naltiriladigan qismi, quyidagi shartlarda:
sug’urta badallari o’sib bormaydigan tartibda to’langanda va bir yo’la
to’lanadigan sug’urta summasi shartnoma bo’yicha sug’urta davri boshlanishi
sanasidan 12 oydan so’ng olinganda. Sug’urtalangan shaxsning muayyan
yoshgacha yashashi yoki hayotni uzoq muddatli sug’urtalash shartnomasida
ko’rsatilgan muddatdan boshqacha tarzdagi sug’urta hodisasi sodir bo’lgan
taqdirda, sug’urta summasi ushbu ko’rsatilgan shartlarga amal qilmagan xolda
to’lanishi mumkin;
shartnoma bo’yicha sug’urta davri boshlanish sanasidan kamida 12 oydan
so’ng renta (annuitet) olinganda va rentani (annuitetni) to’lash sanasida shartnoma
bo’yicha haqiqatda jamlangan mablag’lar (zaxira) summasi ko’rsatib o’tilgan
rentaning (annuitetning) to’rt baravaridan kam bo’lmaganda;
renta (annuitet) to’lash shartnoma bo’yicha sug’urta davri boshlanishi
sanasidan 12 oy o’tmasdan boshlanganda, bunda dastlabki rentani (annuitetni)
to’lash boshlanadigan vaqtda haqiqatda to’langan sug’urta badallari summasi
shartnoma bo’yicha sug’urta mukofotining yillik miqdoridan kam bo’lmasligi
kerak va rentalarni (annuitetlarni) to’lash sanasiga haqiqatda jamlangan mablag’lar
(zaxira) summasi ko’rsatib o’tilgan rentaning (annuitetning) to’rt baravaridan kam
bo’lmaganda.
Mazkur bandning shartlari buzilganda yoxud shartnoma muddatidan oldin
bekor qilinganda va sug’urtachi sug’urta badalini to’liq yoki qisman qaytarganda,
qaytarilgan sug’urta badali sug’urtachi tomonidan soliqqa tortiladi.
16) soliq to’lovchining quyidagilarga yo’naltiriladigan, soliq solinishi lozim
bo’lgan ish haqi va boshqa daromadlari:

O’zbekiston Respublikasining oliy o’quv yurtlarida ta’lim olish (o’zining,
yigirma olti yoshga to’lmagan farzandlarining yoki erining (xotinining) ta’lim
olishi) uchun to’lov;
soliq bazasining 50 foizidan oshmagan holda, mesenatlik (илм-фан ва
санъат соҳасини ривожлантириш учун беғараз ва кўнгилли тарзда моддий
ёрдам ажратиш ) ko’magini ko’rsatish;
olingan ipoteka kreditlarini va ular bo’yicha hisoblangan foizlarni soliq davri
davomida jami o’n besh million so’mgacha bo’lgan miqdorda qoplashga, basharti
yakka tartibdagi uy-joyning yoki ko’p qavatli uydagi xonadonning qiymati uch yuz
million so’mdan oshmasa hamda u dastlabki badalning va (yoki) ipoteka krediti
bo’yicha foizlarning
bir qismini qoplash uchun byudjetdan ajratilgan subsidiyalarni hisobga olgan holda
olingan bo’lsa. Mazkur imtiyoz qarz oluvchiga va birga qarz oluvchilarga, imtiyoz
olish huquqiga ega bo’lgan barcha soliq to’lovchilarga berilgan, soliq solinishi
lozim bo’lgan daromadlarni kamaytirish summasi soliq davri davomida jami o’n
besh million so’mdan oshmagan taqdirda, tatbiq etiladi;
fuqarolarning O’zbekiston Respublikasi Xalq bankidagi ixtiyoriy ravishda
shaxsiy jamg’arib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga;
17) jismoniy shaxslardan tekin (shu jumladan hadya shartnomalari bo’yicha)
olingan ulushlar, paylar va aksiyalar tarzidagi daromadlar, agar bu ulushlarni,
paylarni va aksiyalarni berish yaqin qarindoshlar o’rtasida amalga oshirilsa.
Yuridik shaxs tashkil etmagan chet el tuzilmasiga nisbatan yoki qaysi chet el
yuridik shaxsi uchun ro’yxatdan o’tish mamlakatining qonun hujjatlariga muvofiq
kapitalda ishtirok etish nazarda tutilmagan bo’lsa, o’sha chet el yuridik shaxsiga
nisbatan nazorat qilish huquqi, agar bunday huquqlar ularni bir oilaning a’zolari va
(yoki) yaqin qarindoshlar bo’lgan shaxslar o’rtasida o’tkazish natijasida olingan
bo’lsa, daromad olish yoki daromadni tasarruf etish huquqining yuzaga kelishi deb
e’tirof etilmaydi;
18) paxta yig’im-terimi bo’yicha qishloq xo’jaligi ishlariga jalb qilinadigan
soliq to’lovchilarning bu ishlarni bajarganlik uchun olgan daromadlari;

19) soliq to’lovchi bo’lgan qimmatbaho metallar qidiruvchilarning qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda qazib olish yo’li bilan ega bo’lgan qimmatbaho
metallarni realizasiya qilishdan olgan daromadlari.
Jismoniy shaxslarni soliq solishdan ozod etish
Quyidagilarning daromadlariga soliq solinmaydi:
1) chet davlatlar diplomatik vakolatxonalarining boshliqlari va xodimlari,
konsullik muassasalarining mansabdor shaxslari, ularning o’zlari bilan birga
yashaydigan oila a’zolari, agar ular O’zbekiston Respublikasining fuqarosi
bo’lmasa – O’zbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan, diplomatlik va
konsullik xizmati bilan bog’liq bo’lmagan daromadlaridan tashqari barcha
daromadlari bo’yicha;
2) chet davlatlar diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalarining
ma’muriy-texnik xodimlari hamda ularning o’zlari bilan birga yashaydigan oila
a’zolari, agar ular O’zbekiston Respublikasi fuqarosi bo’lmasa yoki O’zbekiston
Respublikasida doimiy
yashamasa, – O’zbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan, diplomatlik
va konsullik xizmati bilan bog’liq bo’lmagan daromadlaridan tashqari barcha
daromadlari bo’yicha;
3) chet davlatlarning diplomatik vakolatxonalariga, konsullik muassasalariga
xizmat ko’rsatadigan xodimlar tarkibiga kirgan shaxslar, agar ular O’zbekiston
Respublikasi fuqarosi bo’lmasa yoki O’zbekiston Respublikasida doimiy
yashamasa – o’z xizmati yuzasidan oladigan barcha daromadlari bo’yicha;
4) chet davlatlar diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari
xodimlarining uylarida ishlovchilar, agar ular O’zbekiston Respublikasining
fuqarosi bo’lmasa yoki O’zbekiston Respublikasida doimiy yashamasa – o’z
xizmati yuzasidan oladigan barcha daromadlari bo’yicha;
5) xalqaro nohukumat tashkilotlarining mansabdor shaxslari – agar ular
O’zbekiston Respublikasining fuqarosi bo’lmasa, ularning ushbu tashkilotlarda
olgan daromadlari bo’yicha.
Ayrim toifadagi soliq to’lovchilarning jami daromadini kamaytirish

Quyidagi soliq to’lovchilar qisman (daromadlar qaysi oyda olingan bo’lsa,
o’sha oyda har bir oy uchun mehnatga haq to’lashning eng kam miqdorining 1,41
baravari miqdoridagi daromadlar bo’yicha) soliq solishdan ozod etiladi:
1) «O’zbekiston Qahramoni», Sovet Ittifoqi Qahramoni, Mehnat Qahramoni
unvonlariga sazovor bo’lgan shaxslar, uchala darajadagi Shuhrat ordeni bilan
taqdirlangan shaxslar. Bu imtiyoz tegishincha «O’zbekiston Qahramoni» unvoni
berilganligi to’g’risidagi guvohnoma, Sovet Ittifoqi Qahramoni, Mehnat
Qahramoni daftarchalari, orden daftarchasi yoki mudofaa ishlari bo’yicha
bo’limning ma’lumotnomasi asosida beriladi;
2) urush nogironlari va ishtirokchilari, shuningdek ularga tenglashtirilgan va
doirasi qonun hujjatlarida belgilanadigan shaxslar. Bu imtiyoz urush nogironining
(ishtirokchisining) tegishli guvohnomasi yoki mudofaa ishlari bo’yicha bo’limning
yoxud boshqa vakolatli organning ma’lumotnomasi asosida, boshqa nogironlarga
(ishtirokchilarga) nogironning (ishtirokchining) imtiyozlarga bo’lgan huquqi
to’g’risidagi guvohnoma asosida beriladi;
3) bolalikdan nogironligi bo’lgan shaxslar, shuningdek I va II guruh
nogironligi bo’lgan shaxslar. Bu imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-mehnat
ekspert komissiyasining ma’lumotnomasi asosida beriladi;
4) sobiq SSSRni, O’zbekiston Respublikasining konstitusiyaviy tuzumini
himoya qilish yoki harbiy xizmatning yoxud ichki ishlar organlaridagi xizmatning
boshqa majburiyatlarini bajarish chog’ida yaralanganligi, kontuziya bo’lganligi
yoki shikastlanganligi oqibatida yoxud frontda bo’lish bilan bog’liq kasallik tufayli
halok bo’lgan harbiy xizmatchilarning hamda ichki ishlar organlari xodimlarining
ota-onalari va beva xotinlari (beva erlari). Bu imtiyoz «Halok bo’lgan askarning
beva xotini (beva eri, onasi, otasi)» yoki «Ichki ishlar organlari halok bo’lgan
xodimining beva xotini (beva eri, onasi, otasi)» shtampi qo’yilgan yoxud pensiya
guvohnomasini bergan muassasa rahbarining imzosi va ushbu muassasa muhri
bilan tasdiqlangan tegishli yozuvli pensiya guvohnomasi asosida beriladi. Agar
mazkur shaxslar pensioner bo’lmasa, imtiyoz ularga sobiq SSSR Mudofaa
vazirligi, Davlat xavfsizlik qo’mitasi yoki Ichki ishlar vazirligining, shuningdek

O’zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati yoki
O’zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, O’zbekiston Respublikasi
Favqulodda vaziyatlar vazirligi, O’zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi,
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat xavfsizlik xizmati, O’zbekiston
Respublikasi Davlat bojxona qo’mitasi va boshqa harbiy xizmat nazarda tutilgan
idoralarning tegishli organlari tomonidan berilgan harbiy xizmatchining yoki ichki
ishlar organlari xodimining halok bo’lganligi to’g’risidagi ma’lumotnoma asosida
beriladi. Sobiq SSSRni, O’zbekiston Respublikasining konstitusiyaviy tuzumini
himoya qilish yoki harbiy xizmatning yoxud ichki ishlar organlaridagi xizmatning
boshqa majburiyatlarini bajarish chog’ida yoki frontda bo’lish bilan bog’liq
kasallik tufayli halok bo’lgan harbiy xizmatchilarning yoxud ichki ishlar organlari
xodimlarining beva xotinlariga (beva erlariga) imtiyoz faqat ular yangi nikohdan
o’tmagan taqdirda beriladi;
5) ikki va undan ortiq o’n olti yoshga to’lmagan bolalari bor yolg’iz onalar.
Bu imtiyoz har bir bola uchun fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari
tomonidan taqdim etiladigan ma’lumotnoma asosida beriladi;
6) ikki va undan ortiq o’n olti yoshga to’lmagan bolalari bor hamda
boquvchisini yo’qotganlik uchun pensiya olmaydigan beva ayol va beva erkaklar.
Bu imtiyoz erning (xotinning) vafot etganligi to’g’risidagi guvohnoma, bolalar
tug’ilganligi to’g’risidagi guvohnomalar, yangi nikohdan o’tmaganlik hamda
O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari Pensiya
jamg’armasi tuman (shahar) bo’limining boquvchisini yo’qotganlik uchun pensiya
olinmasligi haqidagi ma’lumotnomasi taqdim etilgan taqdirda beriladi;
7) bolaligidan nogironligi bo’lgan shaxs, doimiy parvarishni talab etadigan
farzandi bilan birga yashab, uni tarbiyalayotgan ota yoki ona. Bu imtiyoz pensiya
guvohnomasi yoki sog’liqni saqlash muassasasining doimiy parvarish zarurligini
tasdiqlovchi tibbiy ma’lumotnomasi asosida beriladi.
Ushbu moddada nazarda tutilgan soliq imtiyozlari tegishli hujjatlar taqdim
etilgan taqdirda qo’llaniladi.

Soliq imtiyoziga bo’lgan huquq kalendar yil davomida vujudga kelgan
taqdirda, soliq imtiyozi unga bo’lgan huquqlar vujudga kelgan paytdan e’tiboran
qo’llaniladi.
Agar soliq to’lovchi ushbu moddada nazarda tutilgan bir nechta asos
bo’yicha soliq imtiyoziga doir huquqqa ega bo’lsa, unga xohishiga qarab faqat
bitta soliq imtiyozi beriladi.
Soliq imtiyozini qo’llash soliq to’lovchining asosiy ish (xizmat, o’qish) joyi
bo’yicha, asosiy ish joyi mavjud bo’lmagan taqdirda esa – yashash joyidagi soliq
organlari tomonidan jami yillik daromad to’g’risidagi deklarasiya asosida soliqni
hisoblab chiqarish chog’ida amalga oshiriladi. Soliq imtiyoziga bo’lgan huquq
yo’qotilgan taqdirda, soliq to’lovchi imtiyozga bo’lgan huquqni yo’qotgan
paytidan e’tiboran o’n besh kun ichida
bu haqda undan soliqni ushlab qoladigan yuridik shaxsga ma’lum qilishi kerak.
Ushbu moddaning birinchi qismida sanab o’tilgan soliq imtiyozlari soliq
to’lovchining foizlar va dividendlar tarzida olingan daromadlariga, shuningdek
mol-mulkni ijaraga topshirishdan olingan daromadlariga nisbatan ham tatbiq
etiladi. Agar foizlar va dividendlar asosiy ish joyi bo’yicha hisoblansa, soliq
imtiyozini qo’llash asosiy ish joyi bo’yicha amalga oshiriladi. Agar foizlar va
dividendlar asosiy bo’lmagan ish joyi bo’yicha hisoblansa, soliq imtiyozi jami
yillik daromad to’g’risidagi deklarasiya asosida jismoniy shaxslardan olinadigan
daromad solig’ini hisoblab chiqarish chog’ida soliq to’lovchining yashash joyidagi
soliq organlari tomonidan qo’llaniladi. Shunga o’xshash tartib mol-mulkni ijaraga
berishdan olingan daromadlarga nisbatan ham qo’llaniladi.
Soliq stavkalari. Soliq davri
O’zbekiston Respublikasining rezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslar
uchun soliq stavkalari
O’zbekiston Respublikasi rezidenti bo’lgan jismoniy shaxsning
daromadlariga, agar ushbu moddaning ikkinchi qismida boshqa qoida nazarda
tutilmagan bo’lsa, 12 foizlik soliq stavkasi bo’yicha soliq solinadi.

Dividendlar va foizlar tarzidagi daromadlarga 5 foizlik soliq stavkasi
bo’yicha soliq solinadi.
O’zbekiston Respublikasining norezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslar
uchun soliq stavkalari
O’zbekiston Respublikasining norezidenti bo’lgan jismoniy shaxsning
O’zbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlariga quyidagi soliq
stavkalar bo’yicha soliq solinadi:
№ Soliq obyekti Soliq stavkalari,
foizlarda
1 Dividendlar va foizlar 10
2 Soliq Kodeksga muvofiq aniqlanadigan, xalqaro
tashishlarda transport xizmatlari taqdim etishdan
olinadigan daromadlar (fraxtdan olinadigan
daromadlar). 6
3 Mehnat shartnomalari (kontraktlari) va fuqarolik-
huquqiy xususiyatdagi shartnomalar bo’yicha olingan
daromadlar,
1 va 2-bandlarda ko’rsatilmagan boshqa daromadlar 20
Qat’iy belgilangan miqdorlardagi soliq summalari
Qat’iy belgilangan miqdorlardagi soliq summalari O’zbekiston
Respublikasining Davlat byudjeti to’g’risidagi Qonuni bilan tasdiqlanadi.
Soliq davri. Hisobot davri
Kalendar yil soliq davridir.
Soliq agentlari uchun hisobot davri bir oydir.
Soliqni hisoblab chiqarish, soliq hisobotini taqdim etish va to’lash
tartibi
Soliq quyidagilar tomonidan hisoblab chiqariladi va to’lanadi:
1) soliq to’lovchiga daromad to’laydigan soliq agentlari tomonidan;
2) soliq to’lovchi tomonidan mustaqil ravishda.

Soliq to’lovchilarning alohida toifalari soliqni:
Soliq Kodeksning 392-moddasida belgilangan tartibda qat’iy belgilangan
miqdorda to’lashni;
Soliq Kodeksning 397-moddasida belgilangan tartibda jami yillik daromadi
to’g’risidagi deklarasiya asosida to’lashni tanlashga haqli.
Ushbu moddaning ikkinchi qismidagi qoidalar quyidagi toifadagi soliq
to’lovchilarga tatbiq etiladi:
1) tovarlar (xizmatlar) realizasiyasidan daromadi kalendar yilida yuz million
so’mdan oshmaydigan yakka tartibdagi tadbirkorlarga. Agar kalendar yilida
tovarlar (xizmatlar) realizasiyasidan daromadi belgilangan miqdordan oshsa, yakka
tartibdagi tadbirkor Soliq Kodeksda nazarda tutilgan tartibda aylanmadan soliq
yoxud qo’shilgan qiymat solig’i va foyda solig’i to’lashga o’tadi.
2) yakka tartibdagi tadbirkor bilan mehnat munosabatlarida bo’lgan jismoniy
shaxslarga;
3) yuridik shaxs tashkil etmagan holda oilaviy tadbirkorlik shaklida
faoliyatni amalga oshirayotgan oila a’zolariga;
4) «Hunarmand» uyushmasi a’zolari bo’lgan hunarmandchilik faoliyati
subyektlariga.
Ushbu moddaning uchinchi qismida ko’rsatilgan soliq to’lovchilar soliq
to’lash tartibini quyidagilar orqali tanlashga haqli:
1) tadbirkorlik subyektining davlat ro’yxatidan o’tkazilishi chog’ida
tanlangan soliq to’lash tartibini ko’rsatish;
2) doimiy yashash joyi bo’yicha soliq organlariga joriy yilning 25
yanvaridan kechiktirmasdan tanlangan soliq to’lash tartibi to’g’risida bildirish xati
taqdim etish.
Ushbu moddaning uchinchi qismida ko’rsatilgan soliq to’lovchi tomonidan
bildirish xati ushbu moddaning to’rtinchi qismida ko’rsatilgan muddatlarda taqdim
etilmasligi uning soliqni qat’iy belgilangan miqdorda to’lashga roziligini bildiradi.
Soliq Kodeksda nazarda tutilgan hollarda soliq organi tomonidan ham
hisoblab chiqarilishi mumkin.

Hisoblab chiqarilgan soliq summasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda
hisoblangan jismoniy shaxslarning shaxsiy jamg’arib boriladigan pensiya
hisobvaraqlariga o’tkaziladigan majburiy oylik badallar summasiga kamaytiriladi.
Soliq agentlarining majburiyati va javobgarligi
Soliqni to’lov manbaida hisoblab chiqarish, ushlab qolish va byudjetga
o’tkazish majburiyati soliq to’lovchiga daromad to’laydigan va soliq agentlari deb
e’tirof etilgan quyidagi shaxslarning zimmasiga yuklatiladi:
1) O’zbekiston Respublikasining yuridik shaxslariga;
2) yakka tartibdagi tadbirkorlarga;
3) O’zbekiston Respublikasida faoliyatini doimiy muassasa orqali amalga
oshiradigan O’zbekiston Respublikasining norezidenti bo’lgan yuridik shaxslarga;
4) O’zbekiston Respublikasi norezidenti bo’lgan yuridik shaxslarning
vakolatxonalariga;
5) Soliq Kodeks 351-moddasi ikkinchi qismining 5-bandida ko’rsatilgan
mol-mulkni sotib olgan jismoniy shaxslarga;
6) soliq to’lovchining mol-mulkini ishonchli boshqarishni amalga oshiruvchi
ishonchli boshqaruvchiga.
Ushbu modda birinchi qismining 5-bandida ko’rsatilgan shaxslar mazkur
Kodeksning 356-moddasida nazarda tutilgan tartibda soliqni hisoblab chiqarish,
ushlab qolish va byudjetga o’tkazishni amalga oshiradi.
Soliq summasi ushlab qolinmagan taqdirda, soliq agenti ushlab qolinmagan
summani va u bilan bog’liq penyani Soliq Kodeksga muvofiq byudjetga o’tkazishi
shart.
Soliq agentlari jismoniy shaxsning talabiga binoan unga daromadlarining
summalari va turlari haqida, shuningdek jismoniy shaxslardan olinadigan daromad
solig’ining ushlab qolingan summasi to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Davlat
soliq qo’mitasi tomonidan O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan
kelishilgan holda tasdiqlanadigan shaklda ma’lumotnoma berishi shart.
Soliq agentlarida soliq solinadigan daromadlar
Soliq agentida soliq solinadigan daromadlarga quyidagilar kiradi:

1) Soliq Kodeksning 371-moddasiga muvofiq jismoniy shaxslarning
mehnatga haq to’lash tarzidagi daromadlari;
2) Soliq Kodeksning 376-moddasiga muvofiq moddiy naf tarzidagi
daromadlar;
3) Soliq Kodeksning 375-moddasiga muvofiq mulkiy daromadlar;
4) Soliq Kodeksning 377-moddasiga muvofiq boshqa daromadlar.
O’zi bilan mehnatga oid munosabatlarda bo’lmagan O’zbekiston
Respublikasining rezidenti bo’lgan jismoniy shaxsga moddiy naf tarzida daromad
to’lovchi soliq agenti jismoniy shaxsning yozma arizasi asosida soliqni ushlab
qolmaslikka haqli. Bunda soliq to’lovchi moddiy naf tarzidagi daromad bo’yicha
Soliq Kodeksning 393-moddasiga muvofiq soliqni to’lashi shart.
Soliq agentlari tomonidan soliqni hisoblab chiqarish va ushlab qolish
tartibi
Soliq agentlari soliq hisobining registrlarida jismoniy shaxslarning ulardan
soliq davrida olgan daromadlari, jismoniy shaxslarga to’lov manbaida qo’llanilgan
soliq imtiyozlari, hisoblab chiqarilgan va ushlab qolingan soliqlar hisobini yuritadi.
Soliq hisobi registrlarining shakllari, ularda soliq hisobining tahliliy
ma’lumotlarini hamda birlamchi hisobga olish hujjatlari ma’lumotlarini aks ettirish
tartibi soliq agenti tomonidan mustaqil ravishda ishlab chiqiladi. Mazkur
shakllarda soliq to’lovchini identifikasiya qilish imkonini beradigan ma’lumotlar,
soliq to’lovchilarga to’lanadigan daromad turlari va to’lov manbaida unga
qo’llanilgan soliq imtiyozlari, ularni to’lash sanasi, soliq to’lovchining maqomi,
soliqni ushlab qolish va to’lash sanasi ko’rsatilishi kerak.
O’zbekiston Respublikasi norezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslar uchun
O’zbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlarga soliq solish
soliq agentlari tomonidan soliq bazasi hamda belgilangan stavkadan kelib chiqqan
holda amalga oshiriladi.
Soliq agentlari soliq to’lovchining Soliq Kodeksning 387-moddasida
ko’rsatilgan daromadlaridan hisoblangan soliq summasini ushlab qolishi shart.

Soliqning hisoblangan summasini soliq to’lovchidan ushlab qolish, soliq
agenti soliq to’lovchiga to’layotgan har qanday pul mablag’lari hisobidan, bu pul
mablag’lari soliq to’lovchiga yoki uning topshirig’iga binoan uchinchi shaxslarga
to’lanayotganda amalga oshiriladi.
Soliqni hisoblab chiqarish va ushlab qolish ushbu bo’limda belgilangan soliq
bazasi hamda soliq stavkalaridan kelib chiqqan holda, daromad hisoblanishiga
qarab, yil boshidan e’tiboran har oyda ortib boruvchi yakun bilan soliq
to’lovchining ish joyi bo’yicha soliq agenti tomonidan amalga oshiriladi.
Asosiy bo’lmagan ish joyidan yoki boshqa soliq agentlaridan sovg’a,
moddiy yordam va boshqa turlardagi yordam olgan jismoniy shaxslarning soliq
summasini qayta hisob-kitob qilish jismoniy shaxs yillik jami daromadi to’g’risida
deklarasiya topshirganda soliq organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Yil mobaynida asosiy ish (xizmat, o’qish) joyi o’zgargan taqdirda, soliq
to’lovchi joriy yilda o’ziga to’langan daromadlar va ushlab qolingan soliq
summalari to’g’risidagi ma’lumotnomani yangi asosiy ish (xizmat, o’qish) joyidagi
soliq agentiga dastlabki ish haqi hisoblanguniga qadar taqdim etishi shart. Ilgarigi
ish (xizmat, o’qish) joyidan ma’lumotnoma taqdim etilmagan yoki soliq
to’lovchining identifikasiya raqami taqdim etilmagan taqdirda, soliq Soliq Kodeks
378-moddasi 1-bandining uchinchi xatboshisida va 380-moddasida nazarda
tutilgan imtiyozlar qo’llanilmagan holda ushlab qolinadi. Ma’lumotnoma va soliq
to’lovchining identifikasiya raqami taqdim etilgan taqdirda, soliq summasi ilgari
asosiy ish (xizmat, o’qish) joyida olingan daromadlar inobatga olingan holda qayta
hisob-kitob qilinadi.
Yangi asosiy ish (xizmat, o’qish) joyida soliqni hisoblab chiqarish kalendar
yil boshidan e’tiboran ilgarigi va yangi asosiy ish (xizmat, o’qish) joylaridan
olingan jami daromaddan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.
Mehnat shartnomasi (kontrakt) bekor qilingandan keyin xodimga ilgarigi ish
joyidan to’lov amalga oshirilganda, bunday to’lovlar Soliq Kodeks 378-moddasi 1-
bandining uchinchi xatboshisida va 380-moddasida nazarda tutilgan soliq
imtiyozlari qo’llanilmagan holda soliqqa tortiladi.

Jismoniy shaxslarning asosiy bo’lmagan ish joyidan olgan daromadlaridan
soliqning yakuniy summasi jami yillik daromad to’g’risida taqdim etilgan
deklarasiyaning ma’lumotlari bo’yicha soliq organi tomonidan hisoblab
chiqariladi.
Soliq hisobotini taqdim etish tartibi va muddatlari
Soliq agentlari o’zlarining soliq bo’yicha hisobda turgan joydagi soliq
organiga quyidagilarni taqdim etishi shart:
1) soliq davri tugaganidan keyin o’ttiz kun ichida – soliq organlariga to’lov
manbaidan soliq solinmagan moddiy naf tarzida daromadlar olgan jismoniy
shaxslar to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi tomonidan
O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadigan
shakldagi ma’lumotnomani;
2) har oyda, hisobot davridan keyingi oyning o’n beshinchi kunidan
kechiktirmay, yil yakunlari bo’yicha esa – yillik moliyaviy hisobotni taqdim etish
muddatida hisoblangan va haqiqatda to’langan daromadlar summalari hamda
ushlab qolingan soliqning summalari to’g’risidagi –O’zbekiston Respublikasi
Davlat soliq qo’mitasi tomonidan O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan
kelishilgan holda tasdiqlanadigan shakldagi ma’lumotlarni. O’zbekiston
Respublikasida faoliyatni doimiy muassasa orqali amalga oshirayotgan
O’zbekiston Respublikasining norezidenti bo’lgan yuridik shaxslar yil yakunlari
bo’yicha hisoblangan va amalda to’langan daromadlarning summalari hamda
ushlab qolingan, soliq summalari to’g’risidagi ma’lumotlarni hisobot yilidan
keyingi yilning 25 martiga qadar taqdim etadi.
O’zbekiston Respublikasining yuridik shaxslari bo’lgan, xodimlari 25
nafardan ortiq bo’lgan alohida bo’linmalarga va (yoki) filiallarga ega soliq
agentlari, bundan yirik soliq to’lovchilar mustasno, ushbu alohida bo’linmalar va
(yoki) filiallar xodimlariga nisbatan mazkur moddaning birinchi qismida
ko’rsatilgan soliq hisobotini – alohida bo’linmalar
va (yoki) filiallar hisobda turgan joydagi soliq organiga taqdim etadi.

Yakka tartibdagi tadbirkor bo’lgan soliq agentlari, agar Soliq Kodeksning
57-bobida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo’lsa, o’zlarining yollanma
xodimlariga oid mazkur moddaning birinchi qismida ko’rsatilgan soliq hisobotini
o’zi soliq bo’yicha hisobda turgan joydagi soliq organiga taqdim etadi.
Soliqni to’lash tartibi
To’lov manbaida hisoblab chiqarilgan soliq summasi soliq to’lovchiga
daromadlarni to’lash bilan bir vaqtda, lekin soliq hisobotini taqdim etish
muddatlaridan kechiktirmay soliq agenti tomonidan to’lanadi.
Daromadlar natura shaklida amalga oshirilganda soliq natura tarzidagi to’lov
amalga oshirilgan oy tugaganidan keyin besh kun ichida to’lanadi.
Ortiqcha ushlangan soliq summasini qaytarish tartibi
Agar ushbu bobda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo’lsa, soliq agenti
tomonidan soliq to’lovchining daromadidan ortiqcha ushlangan soliq summasi
soliq to’lovchining yozma arizasiga asosan qaytarilishi lozim.
Soliq agenti tomonidan bir soliq davri ichida ortiqcha ushlangan soliq
summasi qaytariladi.
Soliq to’lovchiga ortiqcha ushlangan soliq summasini qaytarish
daromadlaridan bunday soliq agenti tomonidan ushlab qolinadigan soliq to’lovchi
bo’yicha ham, boshqa soliq to’lovchilar bo’yicha ham kelgusi to’lovlar hisobidan
byudjet tizimiga o’tkazilishi lozim bo’lgan ushbu soliq summasi hisobidan, soliq
agenti soliq to’lovchining tegishli arizasini olgan kundan e’tiboran uch oy ichida
soliq agenti tomonidan amalga oshiriladi.
Soliq to’lovchiga ortiqcha ushlangan soliq summasini qaytarish soliq agenti
tomonidan soliq to’lovchining arizasida ko’rsatilgan bankdagi hisobvarag’iga pul
mablag’larini o’tkazish yo’li bilan naqd pulsiz shaklda amalga oshiriladi.
Soliq agenti bo’lmaganda yoxud ushbu bandning ikkinchi qismida
belgilangan soliq davri tugaganda, soliq to’lovchi soliq davrining yakuniga ko’ra
soliq deklarasiyasini bir vaqtning o’zida taqdim etgan holda, ilgari soliq agenti
tomonidan ortiqcha ushlangan va byudjet tizimiga o’tkazilgan soliq summasini
qaytarish to’g’risida soliq organiga ariza berishga haqli.

Soliq davrida O’zbekiston Respublikasining rezidenti maqomini olgan soliq
to’lovchi ushbu soliq davrida norezident maqomida to’lagan soliq summasini qayta
hisob-kitob qilishga va qaytarib olishga haqli. Soliq summasini soliq to’lovchiga
qaytarish soliq to’lovchi Soliq Kodeksning 397-moddasida belgilangan tartibda
ko’rsatilgan soliq davri yakuniga ko’ra soliq deklarasiyasini taqdim etgan taqdirda
yashash joyi (turgan joyi) bo’yicha hisobga qo’yilgan soliq organi tomonidan
amalga oshiriladi. Ushbu deklarasiyaga mazkur soliq davrida O’zbekiston
Respublikasining rezidenti maqomini tasdiqlaydigan hujjatlar ilova qilinishi kerak.
14.3. Qat’iy belgilangan miqdorda soliq to’lashning xususiyatlari
Soliq Kodeks 385-moddasining uchinchi qismida ko’rsatilgan, qat’iy
belgilangan miqdorda soliq to’lash xohishini bildirgan soliq to’lovchi soliqni har
oyda, tadbirkorlik faoliyati amalga oshirilgan oyning o’n beshinchi sanasidan
kechiktirmay, qonun hujjatlarida belgilangan miqdorlarda to’laydi.
Soliq to’lovchi qat’iy belgilangan miqdorda soliq to’lashni u tadbirkorlik
subyekti sifatida davlat ro’yxatidan o’tkazilgan oydan yoki yakka tartibdagi
tadbirkor yoxud oilaviy tadbirkorlik subyekti bilan mehnat shartnomasi tuzilgan
oydan keyingi oydan e’tiboran amalga oshiradi.
Bir nechta faoliyat turi bilan shug’ullanayotgan soliq to’lovchilar har bir
faoliyat turi bo’yicha qat’iy belgilangan miqdorda soliqni alohida, shu faoliyat turi
uchun belgilangan miqdorda to’laydi.
Qat’iy belgilangan miqdorda soliq to’lash qo’llaniladigan faoliyatdan
olinadigan daromadlar bilan birga boshqa daromadlar oluvchi soliq to’lovchilar bu
daromad turlari bo’yicha alohida hisob yuritishi shart va bu daromadlar bo’yicha
jami yillik daromadlar to’g’risidagi deklarasiya asosida, Soliq Kodeksning 397-
moddasida nazarda tutilgan tartibda, Soliq Kodeksning 381-moddasida belgilangan
stavkalar bo’yicha soliq to’laydi.
Agar yakka tartibdagi tadbirkor (oilaviy tadbirkorlik subyekti) o’z faoliyatini
muayyan muddatga to’xtatsa, u o’z faoliyatini to’xtatguniga qadar tadbirkorlik
subyektini ro’yxatdan o’tkazuvchi organga faoliyatni vaqtinchalik to’xtatish

to’g’risida ariza berish bilan bir vaqtning o’zida davlat ro’yxatidan o’tganlik
haqidagi guvohnomani topshiradi.
Bunda xodimlarni yollagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi yakka
tartibdagi tadbirkor (oilaviy tadbirkorlik subyekti) har bir yollangan xodimga
belgilangan tartibda berilgan hisobga olish kartochkalarini ham belgilangan
muddatlarda soliq hisobida turgan joyidagi soliq organiga topshiradi.
Yakka tartibdagi tadbirkorning (oilaviy tadbirkorlik subyektining) faoliyati
vaqtincha to’xtatilganligi yoki qayta tiklanganligi to’g’risidagi arizani olgan
tadbirkorlik subyektini davlat ro’yxatidan o’tkazishni amalga oshiruvchi organ
navbatdagi ish kuni tugaguniga qadar soliq hisobida turgan joyidagi soliq
organlariga yakka tartibdagi tadbirkorning (oilaviy tadbirkorlik subyektining)
faoliyati vaqtincha to’xtatilganligi yoki qayta tiklanganligi to’g’risida O’zbekiston
Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi va O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
tomonidan tasdiqlanadigan shaklda axborot taqdim etadi.
Qat’iy belgilangan miqdorda soliq to’lashni to’xtatib turish uchun
quyidagilar asos bo’ladi:
1) soliq organlari tomonidan olingan tadbirkorlik subyektini davlat
ro’yxatidan o’tkazishni amalga oshiruvchi organning yakka tartibdagi
tadbirkorning (oilaviy tadbirkorlik subyektining) faoliyati vaqtinchalik
to’xtatilganligi to’g’risidagi axborot;
2) soliq organlari tomonidan olingan yakka tartibdagi tadbirkorning har bir
yollangan xodimga berilgan hisobga olish kartochkalari.
Qat’iy belgilangan miqdorda soliq to’lash xohishini bildirgan soliq
to’lovchilar daromadlarni va xarajatlarni hisobga olish registrlarida daromadlarni
olish bilan bog’liq bo’lgan daromadlar va xarajatlar hisobini yuritishi shart.
Daromadlarni va xarajatlarni hisobga olish registrlari quyidagilardir:
1) Yakka tartibdagi tadbirkorning (oilaviy tadbirkorlik subyektining)
daromadlarini va xarajatlarini hisobga olish kitobi;
2) Tovar cheklari kitobi.

Daromadlarni va xarajatlarni hisobga olish registrlarining shakli O’zbekiston
Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi tomonidan tasdiqlanadi.
Daromadlarni va xarajatlarni hisobga olish registrlari yakka tartibdagi
tadbirkorni (oilaviy tadbirkorlik subyektini) soliq hisobida turgan joyidagi soliq
organlari tomonidan yakka tartibdagi tadbirkorning (oilaviy tadbirkorlik
subyektining) arizasi asosida ro’yxatdan o’tkaziladi.
Yakka tartibdagi tadbirkorning (oilaviy tadbirkorlik subyektining) faoliyati
to’g’risidagi hisobotlar soliq hisobida turgan joyidagi soliq organlariga yilning har
bir choragi yakunlari bo’yicha, hisobot choragidan keyingi oyning o’ninchi
kunidan kechiktirmay taqdim etiladi.
O’zbekiston Respublikasining 2019 yil 9 dekabrdagi O’RQ-589-son Qonuniga
13-ILOVA
Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan
daromad solig’ining
QAT’IY BELGILANGAN SUMMALARI
T/r Faoliyat turi Qat’iy belgilangan bir oylik summa (so’mda)
Toshkent
shahri Nukus
shahar va
viloyat
markazlari
bo’lgan
shaharlar Boshqa
shaharlar Boshqa
aholi
punktlari
1. Chakana savdo:
oziq-ovqat tovarlari va
nooziq-ovqat tovarlari bilan 750 000 600 000 300 000 200 000
dehqon bozorlarida qishloq
xo’jaligi mahsulotlari bilan 250 000 150 000 100 000 50 000

gazetalar, jurnallar va kitob
mahsulotlari bilan 250 000 150 000 100 000 50 000
Maishiy xizmatlar 250 000 150 000 100 000 50 000
3. Qadoqlash uskunalaridan
foydalanmagan holda uy
sharoitida milliy shirinliklar,
qandolat mahsulotlari,
qurtni tayyorlashva sotish
hamda milliy non, patir,
popkorn, frezerda
muzqaymoq, salqin
ichimliklar, ayron, go’ja,
salatlar, tuzlamalar
tayyorlash va sotish,
shuningdek uy sharoitida
donalab sotiladigan
taomlarning ayrim turlarini
tayyorlash va o’tirish joylari
tashkil etmasdan yoki
mahalliy davlat hokimiyati
organlarining qarori bilan
ajratilgan maxsus joylarda
sotish 225 000 150 000 75 000 50 000
4. Bolalar o’yin avtomatlari 225 000 150 000 100 000 50 000
5. Boshqa faoliyat turlari 225 000 150 000 100 000 50 000
6. Avtomobil transportida yuk
tashish xizmatlari:
3 tonnagacha yuk ko’tarish
quvvatiga ega yuk 150 000

avtomobillari uchun
3 tonnadan ortiq yuk
ko’tarish quvvatiga ega yuk
avtomobillari uchun 225 000
Izoh:
1. Jismoniy shaxs:
a) bir nechta faoliyat turi bilan shug’ullangan taqdirda, har bir faoliyat turi
uchun alohida-alohida soliqning qat’iy belgilangan summasini to’laydi;
b) tadbirkorlik faoliyatini ijaraga olingan uskunalar va binoda amalga
oshirgan taqdirda, yashash joyidagi davlat soliq xizmati organiga ijaraga beruvchi
to’g’risida ma’lumotnoma (axborot) taqdim etishi kerak;
v) davlat ro’yxatidan o’tkazilmagan joyda tadbirkorlik faoliyatini amalga
oshirgan taqdirda, soliqning qat’iy belgilangan summasini ro’yxatdan o’tkazilgan
joyda va faoliyatni haqiqatda amalga oshirayotgan joyda belgilangan stavkalar
orasida eng yuqori stavka bo’yicha ro’yxatdan o’tkazilgan joyda to’laydi.
g) I yoki II guruh nogironi bo’lgan shaxslar, faoliyat turi va uni amalga
oshirish joyidan qat’iy nazar, qat’iy belgilangan summaning 50 foizini, biroq
bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizidan ko’p bo’lmagan miqdorda to’laydi.
d) hunarmandchilik faoliyati mahsulotlari (tovarlar, xizmatlar) ni ishlab
chiqarish va realizasiya qilishda («Hunarmand» uyushmasi a’zosi bo’lganda)
qat’iy belgilangan soliq summasini to’lashdan ozod etiladi.
Jismoniy shaxslarning mol-mulkni ijaraga berishdan olgan daromadlari
jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’i stavkasida soliqqa tortiladi.
3. Bolalar o’yin avtomatlari bilan bog’liq xizmatlarni ko’rsatuvchi jismoniy
shaxslar har bir jihozlangan joy (birlik) uchun qat’iy belgilangan soliq to’laydilar.
Bolalar o’yin avtomatlari bilan bog’liq xizmatlarni ko’rsatuvchi yuridik shaxslar
aylanmadan soliqni yoxud O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksida belgilangan
tartibda umumbelgilangan soliqlarni to’laydilar.

Aylanmadan olinadigan soliqni to’lovchilar , soliqni qo’llashning o’ziga
xos xususiyatlari soliq solish obyekti , soliq bazasi .
Soliq to’lovchilar
Aylanmadan olinadigan soliqni to’lovchilar deb quyidagilar e’tirof etiladi:
1) soliq davrida tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olingan jami
daromadi bir milliard so’mdan oshmagan O’zbekiston Respublikasi yuridik
shaxslari (bundan buyon ushbu bo’limda yuridik shaxslar deb yuritiladi);
2) soliq davrida tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olingan
daromadi yuz million so’mdan oshgan, lekin bir milliard so’mgacha bo’lgan yakka
tartibdagi tadbirkorlar.
Aylanmadan olinadigan soliq quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:
1) O’zbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib
kirishni (importni) amalga oshiruvchi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi
tadbirkorlarga;
2) aksiz solig’i to’lanadigan tovarlarni (xizmatlarni) ishlab chiqaruvchi va
foydali qazilmalarni kavlab olishni amalga oshiruvchi yuridik shaxslarga;
3) yuridik shaxslar – qishloq xo’jaligi tovar ishlab chiqaruvchilariga,
basharti ularda ellik gektar va undan ortiq sug’oriladigan qishloq xo’jaligi ekin
maydoni mavjud bo’lsa;
4) benzin, dizel yoqilg’isi va gazni realizasiya qilishni amalga oshiruvchi
yuridik shaxslarga;
5) lotoreyalarni tashkil etish bo’yicha faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik
shaxslarga;
6) oddiy shirkat ishlarini yuritish o’z zimmasiga yuklatilgan ishonchli
shaxsga – oddiy shirkat shartnomasi doirasida amalga oshirilayotgan faoliyat
bo’yicha;
7) bo’sh turgan binolar, yashash uchun mo’ljallanmagan inshootlar va
qurilishi tugallanmagan obyektlar, shuningdek foydalanilmayotgan ishlab

chiqarish maydonlarining mulkdori bo’lgan yuridik shasxlarga, ulardan samarasiz
foydalanilayotganligi bo’yicha qonunda belgilangan tartibda xulosa kiritilganda;
8) markazlashtirilgan moliyalashtirish manbalari hisobidan obyektlarni
(joriy va kapital ta’mirlash bundan mustasno) qurishni bajaruvchi yuridik
shaxslarga.
Aylanmadan olinadigan soliqni qo’llashning o’ziga xos xususiyatlari
Soliq Kodeksning 461-moddasi birinchi qismi 1-bandida ko’rsatilgan soliq
to’lovchilar qo’shilgan qiymat solig’i va foyda solig’ini to’lash o’rniga
aylanmadan olinadigan soliq (bundan buyon ushbu bo’limda soliq deb yuritiladi)
to’lashni nazarda tutadigan maxsus soliq rejimini tanlashga haqli.
Soliq Kodeksning 461-moddasi birinchi qismi 1-bandida ko’rsatilgan soliq
to’lovchilar aylanmadan olinadigan soliq to’lashga navbatdagi soliq davridan
boshlab o’tishga haqli. Aylanmadan olinadigan soliqni to’lashga o’tish uchun soliq
to’lovchilar aylanmadan olinadigan soliqni to’lashga o’tishi to’g’risida soliq
hisobida turgan joyidagi soliq organini O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq
qo’mitasi tomonidan belgilangan shaklda, biroq aylanmadan olinadigan soliqni
to’lashga o’tilayotgan navbatdagi soliq davri boshlanishiga qadar o’n kundan
kechiktirmay xabardor qiladi.
Soliq Kodeksning 461-moddasi birinchi qismi 2-bandida ko’rsatilgan soliq
to’lovchilarning soliq davrida tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olingan
daromadi yuz million so’mdan oshganda, agar ushbu moddaning to’rtinchi qismida
boshqacha qoida nazarda tutilgan bo’lmasa, soliqning oshib ketgan summasidan
aylanmadan olinadigan soliqni to’lashga o’tadi.
Soliq Kodeksning 461-moddasi birinchi qismi 2-bandida ko’rsatilgan yakka
tartibdagi tadbirkorlar aylanmadan olinadigan soliqni to’lash o’rniga qo’shilgan
qiymat solig’ini va foyda solig’ini to’lashga o’tishga haqli. Soliq solish tartibini
tanlash uchun yakka tartibdagi tadbirkorlar soliq hisobida turgan joyidagi soliq
organiga tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olgan daromadlari yuz
million so’mdan oshgan sanadan besh kundan kechiktirmay, O’zbekiston

Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi tomonidan belgilangan shaklda bildirishnoma
yuboradi.
Bildirishnoma ushbu moddaning to’rtinchi qismida ko’rsatilgan muddatlarda
taqdim etilmaganda yakka tartibdagi tadbirkor aylanmadan olinadigan soliq
to’laydi.
Yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar davlat ro’yxatidan o’tkazilgan kundan
e’tiboran tadbirkorlik faoliyati subyektini davlat ro’yxatidan o’tkazish chog’ida
tanlangan soliq solish tartibini ko’rsatish orqali aylanmadan olinadigan soliqni
to’lash tartibini tanlash huquqiga ega.
Yuridik shaxslar aylanmadan olinadigan soliqni qo’llashni Soliq Kodeksning
237-moddasiga muvofiq qo’shilgan qiymat solig’ini to’lovchi sifatida ro’yxatdan
o’tish uchun va bir vaqtning o’zida aylanmadan olinadigan soliqni to’lashni rad
etishga doir ariza berilgan oydan keyingi oyning 1-sanasidan boshlab ixtiyoriy
ravishda rad etishga haqli.
Qo’shilgan qiymat solig’ini va foyda solig’ini to’lashga ixtiyoriy ravishda
o’tgan soliq to’lovchilar, basharti joriy soliq davri yakunlari bo’yicha tovarlarni
(xizmatlarni) realizasiya qilishdan olgan jami daromadlari bir milliard so’mdan
oshmagan bo’lsa, aylanmadan olinadigan soliqni to’lashga kamida o’n ikki oydan
keyin qayta o’tishga haqli.
Soliq davri davomida tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olgan
jami daromadi bir milliard so’mdan oshgan soliq to’lovchilar, shu jumladan yangi
tashkil etilgan yuridik shaxslar va yangi ro’yxatdan o’tgan yakka tartibdagi
tadbirkorlar bunday oshish ro’y bergan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan
boshlab qo’shilgan qiymat solig’i va foyda solig’ini to’lashga o’tadi.
Agar yangi tashkil etilgan yuridik shaxsda yoki yangi ro’yxatdan o’tgan
yakka tartibdagi tadbirkorda tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olingan
daromad summasi ro’yxatdan o’tilgan sanadan to kalendar yil tugaguniga qadar,
365 ga bo’lingan va ro’yxatdan o’tilgan sanadan to kalendar yil tugaguniga qadar
bo’lgan kunlar soniga ko’paytirilganda bir milliard so’mga teng summadan oshsa,

u holda bunday shaxslar ro’yxatdan o’tilgan yildan keyingi yildan e’tiboran
qo’shilgan qiymat solig’i va foyda solig’ini to’lashga o’tadi.
Vositachilik, topshiriq shartnomasi va vositachilik xizmatlari ko’rsatishga
oid boshqa shartnomalar bo’yicha vositachilik xizmatlari ko’rsatuvchi soliq
to’lovchilar, shu jumladan telekommunikasiyalar operatorlari va (yoki)
provayderlariga vositachilik xizmatlarini ko’rsatuvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar
tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olingan daromadni realizasiya qilish
bo’yicha umumiy aylanmadan (bitim summalaridan) kelib chiqqan holda
aniqlaydi.
Bo’sh turgan binolar, yashash uchun mo’ljallanmagan inshootlar va qurilishi
tugallanmagan obyektlar, shuningdek foydalanilmayotgan ishlab chiqarish
maydonlarining mulkdori bo’lgan yuridik shaxslar, ularni samarasiz
foydalanayotganligi bo’yicha xulosa kiritilgan oydan keyingi oyning birinchi
sanasidan boshlab qo’shilgan qiymat solig’ini va foyda solig’ini to’lashga o’tadi.
Qurilishi tugallanmagan obyektlar va foydalanilmayotgan ishlab chiqarish
maydonlarining mulkdorlari bo’lgan yuridik shaxslar, investision loyihaning
amalga oshirilmaganligi to’g’risida xulosa berishga vakolati bo’lgan vakolatli
organning xulosasi chiqarilgan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan e’tiboran
qo’shilgan qiymat solig’ini va foyda solig’ini to’lashga o’tadi.
Moliyalashtirishning markazlashtirilgan manbalari hisobidan obyektlar
qurilishini (bundan joriy va kapital ta’mirlash mustasno) bajaruvchi yuridik
shaxslar bunday qurilishga doir shartnoma rasmiylashtirilgan oydan keyingi
oyning birinchi sanasidan e’tiboran qo’shilgan qiymat solig’i va foyda solig’ini
to’lashga o’tadi.
Soliqni to’lash soliq to’lovchini quyidagilardan ozod etmaydi:
Soliq Kodeks bilan uning zimmasiga yuklatilgan soliq agentining
majburiyatlarini bajarishdan;
agar Soliq Kodeksda boshqacha qoida belgilanmagan bo’lsa, hisobvaraq-
faktura taqdim etish, xaridlarni hisobga olish kitobini va sotishlarni hisobga olish
kitobini yuritish majburiyatidan.

Soliq solish obyekti
Soliq Kodeksning 43-bobiga muvofiq aniqlanadigan jami daromad soliq
solish obyektidir, bundan Soliq Kodeksning 304-moddasiga muvofiq, ushbu
moddada nazarda tutilgan o’ziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda soliq
solish chog’ida inobatga olinmaydigan daromadlar mustasno.
Soliq solish maqsadida tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya qilishdan olingan
daromad deganda quyidagilar tushuniladi:
qurilish, qurilish-montaj, ta’mirlash-qurilish, ishga tushirish-sozlash, loyiha-
qidiruv va ilmiy-tadqiqot tashkilotlari uchun – o’z kuchlari bilan bajarilgan,
tegishincha qurilish, qurilish-montaj, ta’mirlash-qurilish, ishga tushirish-sozlash,
loyiha-qidiruv va ilmiy-tadqiqot ishlarini realizasiya qilishdan olingan daromadlar.
Bunda, agar yuqorida qayd etilgan xizmatlarni materiallar bilan ta’minlash
majburiyati shartnomaga binoan buyurtmachining zimmasida bo’lsa, ushbu
materiallarga bo’lgan mulk huquqi buyurtmachining o’zida saqlanib qolgan
taqdirda, o’z kuchlari bilan bajarilgan xizmatlarni realizasiya qilishdan olinadigan
daromadlar bajarilgan hamda tasdiqlangan xizmatlarning buyurtmachi
materiallarining qiymati kiritilmagan holdagi daromadi sifatida belgilanadi;
mol-mulkni moliyaviy ijaraga (lizingga) beruvchi yuridik shaxslar
uchun – moliyaviy ijara (lizing) bo’yicha foizli daromad summasi;
vositachilik va topshiriq shartnomalari hamda vositachilik xizmatlari
ko’rsatishga oid boshqa shartnomalar bo’yicha vositachilik xizmatlari
ko’rsatadigan yuridik shaxslar uchun – ko’rsatilgan xizmatlar uchun haq summasi;
tovarlarni (xizmatlarni) tekin beruvchi yuridik shaxslar uchun – agar ushbu
moddada boshqacha qoida nazarda tutilgan bo’lmasa, tovarlarning (xizmatlarning)
tannarxi yoki ularni olish bahosi (tovarni olish bilan bog’liq xarajatlarni hisobga
olgan holda). Mazkur norma ekologiya, sog’lomlashtirish hamda xayriya
jamg’armalariga, madaniyat, sog’liqni saqlash, mehnat, aholini ijtimoiy muhofaza
qilish, jismoniy tarbiya va sport, ta’lim muassasalariga bepul beriladigan
tovarlarga (xizmatlarga) nisbatan tatbiq etilmaydi;

notijorat tashkilotlarining Soliq Kodeks 318-moddasining birinchi qismida
ko’rsatilmagan daromadlari.
Soliq solish obyekti bo’lib quyidagilar ham hisoblanadi:
1) tovarlarni (xizmatlarni) quyidagilarga:
a) ishtirokchilar tarkibidan ishtirokchi chiqqan (chiqib ketgan) taqdirda
yoxud uning yuridik shaxsdagi ulushi kamaytirilganda yoki yuridik shaxs
tomonidan ishtirokchidan uning ushbu yuridik shaxsda ishtirok etish ulushi
(ulushning qismi) qaytarib sotib olinganda ushbu ishtirokchiga berish;
b) yuridik shaxs bo’lgan emitent tomonidan aksiyadordan ushbu emitent
chiqargan aksiyalar qaytarib sotib olinganda aksiyadorga berish;
v) yuridik shaxs tugatilganda aksiyadorga yoki ishtirokchiga berish;
2) tovarlarni (xizmatlarni) jismoniy shaxs mehnatiga haq to’lash hisobidan
yoki dividend to’lash hisobidan berish;
3) tovarlarni yoki boshqa mol-mulkni qayta ishlab berish uchun berish, agar
tovarlar va (yoki) mulk qayta ishlash mahsuloti sifatida shartnomada belgilangan
muddatda qaytarilmagan bo’lsa;
4) ko’p marta aylanadigan, sotuvchiga qaytarilishi shart bo’lgan idishlarni,
agar idish mahsulotni shunday idishda yetkazib berish shartnomasida belgilangan
muddatda qaytarilmagan bo’lsa, berish.
Tovarlarni (xizmatlarni) olish huquqini taqdim etuvchi vaucherlarni
realizasiya qilish yoki bepul berish mazkur tovarlarni (xizmatlarni) realizasiya
qilish deb e’tirof etiladi.
Uzoq muddatli shartnomalar bo’yicha daromadlar Soliq Kodeksning 303-
moddasida nazarda tutilgan tartibda jami daromad tarkibiga kiritiladi.
Balansning valyuta hisobvaraqlarini qayta baholash chog’ida kursdagi ijobiy
va salbiy farqlar o’rtasidagi saldo soliq solish obyekti deb e’tirof etiladi. Kursdagi
salbiy farqning summasi kursdagi ijobiy farq summasidan ortiq bo’lgan taqdirda
oshib ketgan summa aylanmadan olinadigan soliqni hisoblab chiqarishda soliq
bazasini kamaytirmaydi.

Soliq to’lovchilar tomonidan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad
solig’i yoxud qo’shilgan qiymat solig’i va foyda solig’i to’lash davrida
aylanmadan olinadigan soliqni to’lashga o’tguniga qadar olingan daromadlar jami
daromadga kiritilmaydi.
Soliq bazasi
Soliq Kodeksning 463-moddasiga muvofiq hisoblab chiqarilgan jami
daromad soliq bazasi deb e’tirof etiladi, bundan quyidagilar mustasno:
1) O’zbekiston Respublikasining davlat obligasiyalari va boshqa davlat
qimmatli qog’ozlari bo’yicha daromadlar, shuningdek O’zbekiston Respublikasi
rezidentlari bo’lgan yuridik shaxslarning xalqaro obligasiyalari bo’yicha
daromadlar;
2) soliq agentida soliq solinishi lozim bo’lgan dividendlar;
3) qaytariladigan ko’p marta aylanadigan tara qiymati, agar uning qiymati
ilgari tovarlarni (xizmatlarni) sotishdan olinadigan daromadga kiritilgan bo’lsa;
4) amortizasiya qilinadigan aktivlarni tugatishda ularni qo’shimcha
baholashda olingan, oldingi narxni tushirishlardagi summadan ortiqcha summa
hisobidan olingan daromadlar;
5) hisobot yilida aniqlangan o’tgan yillardagi daromadlar. Mazkur
daromadlarga ular shakllangan davrdagi qonun hujjatlariga muvofiq soliqlar
bo’yicha qayta hisob-kitob o’tkazilganligi inobatga olingan holda soliq solinadi;
6) tovarlarni (xizmatlarni) eksport qilishdan olingan daromadlar, agar
tovarlarni (xizmatlarni) eksport qilishdan olingan daromadlar umumiy
daromadning 15 foizidan ko’prog’ini tashkil etsa.
Soliq solinadigan baza ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan
chegirmalardan tashqari quyidagilar uchun kamaytiriladi:
1) brokerlik tashkilotlari uchun – bitim summasidan birjaga o’tkaziladigan
vositachilik yig’imi summasiga;
2) komissiya shartnomasi bo’yicha vositachilik xizmatlarini ko’rsatuvchi
yuridik shaxslar uchun – tovarlarni import qilishda to’langan bojxona to’lovlari
summasiga realizasiya qilingan tovar ulushida;

3) turizm faoliyati subyektlari uchun – turistik xizmatlarni onlayn
bronlashtirish va sotish uchun yaratilgan dasturiy mahsulotlarni hamda axborot
tizimlarini joriy etishga yo’naltirilgan mablag’lar summasiga.
Yakka tartibdagi tadbirkorlarning soliq bazasini aniqlashning o’ziga
xos xususiyatlari
Yakka tartibdagi tadbirkorlarning soliq bazasi bo’lib Soliq Kodeks 463-
moddasiga muvofiq hisoblab chiqilgan, uning tadbirkorlik faoliyati doirasida
olingan jami daromadi hisoblanadi.
Jismoniy shaxs o’z tadbirkorlik faoliyati bilan bog’liq bitimlarni tuzishda
o’zining yakka tartibdagi tadbirkor sifatida faoliyat ko’rsatayotganligini, agar bu
bitimlarni tuzish holatining o’zidan yaqqol kelib chiqmasa, ko’rsatishi shart.
Soliq solishda yakka tartibdagi tadbirkorning jismoniy shaxslardan
olinadigan daromad solig’i solinadigan, uning tadbirkorlikni amalga oshirish bilan
bog’liq bo’lmagan shaxsiy (oilaviy) mol-mulkini sotishdan olingan daromadlari
hisobga olinmaydi.
Daromadlarga tuzatish kiritish
Hisobot soliq davrida soliq bazasini ko’paytirish yoki kamaytirish
daromadlarga tuzatish kiritish deb e’tirof etiladi.
Daromadlarga quyidagi hollarda tuzatish kiritiladi:
1) tovarlar to’liq yoki qisman qaytarilganda;
2) bitim shartlari o’zgarganda;
3) narxlar o’zgarganda, sotib oluvchi siylovlardan foydalanganda;
4) ko’rsatilgan xizmatlardan voz kechilganda.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan daromadlarga tuzatish
kiritish bir yillik muddat doirasida, kafolat muddati belgilangan tovarlar
(xizmatlar) bo’yicha esa kafolat muddati doirasida amalga oshiriladi.
Ushbu moddaga muvofiq daromadlarga tuzatish kiritish ushbu moddaning
birinchi qismida ko’rsatilgan hollar yuz berganligini tasdiqlovchi hujjatlar asosida
amalga oshiriladi. Bunda tovarni (xizmatlarni) sotuvchi tovarlarni (xizmatlarni)

realizasiya qilishdan olingan daromadga tuzatish kiritishni Soliq Kodeksning 257-
moddasida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiradi.
Daromadlarga ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollarda
tuzatish kiritish ko’rsatilgan hollar yuz bergan soliq davrida amalga oshiriladi.
Daromadlarga tuzatish kiritish soliq to’lovchi umumbelgilangan soliq solish
tartibidan aylanmadan olinadigan soliqni to’lashga o’tgan hollarda ham amalga
oshiriladi, bundan tuzatish kiritiladigan daromadlar bo’yicha imtiyozlarni qo’llash
hollari mustasno.
Soliq stavkalari , soliq davri , soliqni hisoblab chiqarish, soliq hisobotlarini
taqdim etish va soliqni to’lash tartibi
Soliq stavkalari
S oliq stavkalari quyidagi miqdorlarda belgilanadi:
№ Soliq to’lovchilar Soliq
stavkalari,
foizlarda
1. Iqtisodiyotning barcha tarmoqlaridagi soliq to’lovchilar,
bundan 2–14-bandlarda nazarda tutilganlar mustasno 4
Bojxona rasmiylashtiruvi bo’yicha xizmatlar ko’rsatadigan
yuridik shaxslar (bojxona brokerlari) 5
3. Lombardlar 25
4. Konsert-tomosha ko’rsatish faoliyati bilan shug’ullanish
uchun lisenziyaga ega bo’lgan yuridik va jismoniy shaxslarni
(shu jumladan norezidentlarni) jalb etish yo’li bilan ommaviy
tomosha tadbirlarini tashkil etishdan daromadlar oladigan
yuridik shaxslar 5
5. Brokerlik idoralari (6-bandda ko’rsatilganlar bundan
mustasno), shuningdek vositachilik, topshiriq shartnomasi va 25

vositachilik xizmatlari ko’rsatishga doir boshqa shartnomalar
bo’yicha vositachilik xizmatlari ko’rsatadigan yuridik
shaxslar, shu jumladan telekommunikasiya operatorlari va
(yoki) provayderlariga vositachilik xizmatlarini ko’rsatuvchi
yakka tartibdagi tadbirkorlar
6. Sug’urta agentlari, shuningdek sug’urta, qimmatli qog’ozlar
bozori va tovar-xom ashyo birjalarida brokerlik faoliyatini
amalga oshiradigan yuridik shaxslar 13
7. Asosiy faoliyati mol-mulkni ijaraga berish hisoblangan
yuridik shaxslar (lizing kompaniyalari bundan mustasno) 8
8. Umumiy ovqatlanish korxonalari
joylashgan joyiga qarab:
aholisi soni yuz ming nafar va undan ko’p kishidan iborat
shaharlarda 8
boshqa aholi punktlarida 6
borish qiyin bo’lgan va tog’li tumanlarda 4
shundan
umumta’lim maktablari, maktab-internatlar, o’rta maxsus,
kasb-hunar va oliy o’quv yurtlariga xizmat ko’rsatuvchi
ixtisoslashgan umumiy ovqatlanish korxonalari Joylashgan
joyiga qarab
belgilangan
soliq
stavkasining
75%i
9. Chakana savdo sohasidagi soliq to’lovchilar
9.1
. joylashgan joyiga qarab:
aholisi soni yuz ming nafar va undan ko’p kishidan iborat
shaharlarda 4
boshqa aholi punktlarida 2
borish qiyin bo’lgan va tog’li tumanlarda 1

9. joylashgan joyidan qat’i nazar:
alkogolli mahsulotlar, tamaki mahsulotlari, benzin, dizel
yoqilg’isi va suyultirilgan gazni realizasiya qilishdan tovar
aylanmasi bo’yicha 4
10. Ulgurji, shuningdek ulgurji-chakana savdoni amalga
oshiradigan savdo korxonalari (11-bandda ko’rsatilganlaridan
tashqari) 4
11. Quyidagi joylarda joylashgan ulgurji va chakana dorixona
tashkilotlari:
aholisi soni yuz ming nafar va undan ko’p kishidan iborat
shaharlarda 3
boshqa aholi punktlarida 2
borish qiyin bo’lgan va tog’li tumanlarda 1
1 Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini sotib oluvchi, saralovchi,
saqlovchi va qadoqlovchi tayyorlov tashkilotlari tovar
aylanmasi-
ning 4%i
yoki yalpi
daromadning
25%i
13. Elektron tijorat subyektlarining Milliy reyestriga kiritilgan
soliq to’lovchilar 2
14. Yagona ishtirokchisi nogironligi bo’lgan shaxslarning
jamoat birlashmalari, «Nuroniy» jamg’armasi va
«O’zbekiston Chernobilchilari» assosiasiyasi bo’lgan va
umumiy sonida nogironlar, urush va 1941–1945 yillar mehnat
fronti veteranlari 50 foizdan kam bo’lmagan va nogironlar,
urush va 1941–1945 yillar mehnat fronti veteranlarining
mehnatiga haq to’lash fondi umumiy mehnatga haq to’lash
fondining 50 foizidan kam bo’lmagan soliq to’lovchilar 0

Alohida-alohida hisob yuritish
Turli soliq solish obyektlari va (yoki) soliq stavkalari belgilangan bir necha
faoliyat turi bilan shug’ullanadigan soliq to’lovchilar bunday faoliyat turlari
bo’yicha alohida-alohida hisob yuritishi hamda soliq to’lovchilarning tegishli
toifalari uchun belgilangan stavkalar bo’yicha soliqni to’lashi shart.
Ushbu modda birinchi qismining qoidalari chakana savdo sohasidagi
mustaqil yuridik shaxs bo’lmagan turli aholi punktlarida joylashgan bir qancha
savdo nuqtalariga ega soliq to’lovchilarga nisbatan ham qo’llaniladi.
Soliq Kodeks 297-moddasi uchinchi qismining 4, 5, 6, 10, 11, 12, 13, 14, 17,
18, 21, 22, 23, 25 va 27-bandlarida ko’rsatilgan daromadlarga, shuningdek foizlar
tarzidagi daromadlarga soliq to’lovchining hisobot (soliq) davri yakunlari bo’yicha
umumiy jami daromadlaridagi ulushi ustunlik qiladigan faoliyat turi uchun
belgilangan soliq stavkalari bo’yicha soliq solinadi.
Hisobot (soliq) davrida Soliq Kodeks 467-moddasining 2–14-bandlarida
ko’rsatilgan faoliyat turlari mavjud bo’lmaganda, ushbu moddaning uchinchi
qismida ko’rsatilgan daromadlarga Soliq Kodeks 467-moddasining 1-bandida
belgilangan soliq stavkasi bo’yicha soliq solinadi.
Soliq davri. Hisobot davri
Kalendar yil soliq davridir.
Yil choragi hisobot davridir.
Soliqni hisoblab chiqarish, soliq hisobotlarini taqdim etish va soliqni
to’lash tartibi
Hisobot (soliq) davri yakunlari bo’yicha soliq summasi soliq to’lovchi
tomonidan mustaqil aniqlanadi.
Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilgan bo’lmasa, hisobot
davri yakunlari bo’yicha soliq summasi soliq davri boshidan ortib boruvchi yakun
bilan soliq bazasining mos soliq stavkasiga foiz ulushi sifatida hisoblab chiqariladi.
Soliq hisoboti soliq to’lovchi tomonidan soliq hisobida turgan joyidagi soliq
organiga quyidagi muddatlarda taqdim etiladi:

1) hisobot davri yakunlari bo’yicha – hisobot davridan keyingi oyning o’n
beshinchi kunidan kechiktirmay;
2) soliq davri yakunlari bo’yicha – soliq davridan keyingi davrning 15
fevralidan kechiktirmay;
Hisobot (soliq) davri yakunlari bo’yicha soliqni to’lash tegishli hisobot (soliq)
davri uchun soliq hisobotini taqdim etish muddatidan kechiktirmay amalga
oshiriladi.

Adabiyotlar:
1. А. Kаrimov vа boshqаlаr. «Buхgаlteriya hisobi». T.: «Shаrq» NMАK, 2004 yil.
591 bet.
2. O. Bobojonov «Moliyaviy hisob». – T.: «Shаrq» NMАK, 2000 yil. 476 bet.
3. А. Аbdullаev «Moliyaviy hisob».– T.: «Fаn vа teхnаlogiya», 2005 yil. 286 bet.
4. I. Ochilov «Moliyaviy hisob». – T.: «Iqtisod v а moliya», 2006 yil. 396 bet.
5. M а hsulot (ish, х izm а tl а r) ni ishl а b chiq а rish v а sotish ха r а j а tl а ri t а rkibi h а md а
moliyaviy n а tij а l а rini sh а kll а nish t а rtibi to’g’risid а gi Nizomini t а sdiql а sh
to’g’risid а gi O’zbekiston respublik а si V а zirl а r M а hk а m а sining 1999 yil 5
fevr а ld а gi 54-sonli Q а rori.
6. Bu х g а lteriya hisobining milliy st а nd а rtl а ri. №0-23. T.: - 1998- 2002 yil.
7. O’zbekiston Respublik а si Konstitutsiyasi. T.: «O’zbekiston», 2002 yil. 71
8. O’zbekiston Respublik а si «Bu х g а lteriya hisobi to’g’risid а » gi Qonuni. 1996 yil
30 а prel.
9. O’zbekiston Respublik а si Prezidentining “Qishloq х o’j а ligid а islohotl а rni
chuqurl а shtirishning eng muhim yo’n а lishl а ri to’g’risid а ”gi F а rmoni. – T. “ Ха lq
so’zi” g а zet а si. 2003 yil, 25 m а rt;

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish