Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 2.1MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

“Kadastr Agentligi” mavzusi bo‘yicha ER diagramma, Relyatsion model va ma’lumotlar bazalarini yaratish

Купить
Mavzu: “Kadastr Agentligi” mavzusi bo’yicha ER diagramma, Relyatsion model va ma’lumotlar bazalarini yaratish . Reja: 1. “Kadastr Agentligi” mavzusi bo’yicha ER diagramma 2. “Kadastr Agentligi” mavzusi bo’yicha Relyatsion model 3. “Kadastr Agentligi” mavzusi bo’yicha SQL da ma’lumotlar bazalarini yaratish 4. Xulosa ER diagramma qurishni boshlaymiz. ER diagramma qurishdan oldin biz Infologik modelini tuzib olishimiz kerak. Buning uchun biz quyidagi dasturdan foydalanamiz: Eng avval “ Kadastr Agentligi ”ning o’zi uchun bitta infologik model qurib olamiz: Kadastr agentligida qanday atributlar bo’lsa shularni oval shakllar ichiga yozib oldik va ularni Kadastr agentligi deb nomlangan to’rtburchak mohiayat bilan bog’ladik. Yaratgan infologik modelimizga dizayn ya’ni, ixtiyoriy ravishda rang beramiz. Endi Kadastr agentligiga tegishli bo’lgan bo’limlardan bir nechta infologik modellar quramiz va ularni assotsatsiya bilan birlashtiramiz. Birinchi Kadastr agentligi xodimlari uchun infologik modelini quramiz. Bunda xodimlar ma’lumotlari to’liq aks etadi. Masalan: Ism sharifi, telefon raqami, ish soati, maoshi va hokazolar kiritladi. Quyidagi ko’rinishda bo’ladi. Albatta bunga dizayn, ranglar beramiz. Ana endi bu modellarni assotsatsiya bilan birlashtiramiz. Shu tarzda davom etamiz, Kadastr agentligiga albatta fuqarolar murojaat qilishadi, shu sababli fuqarolar nomli infologik model quramiz. Fuqarolar infologik modelini qurib oldik, uni kadastr agentligi bilan assotsatsiya orqali bog’laymiz. Kadastr agentligiga tegishli tushunchalarni davom ettiramiz, endi kadastr agentligining hududiy boshqarmalari uchun infologik model tuzamiz. Unga tegishli ma’lumotlarni kirib, dizayn beramiz. Bu hududiy boshqarmalar infologik modelini yuqoridagi kadastr agentligi bilan bog’laymiz, chunki kadastr agentligining hududiy boshqarmalari mavjud. Yana bu modelni, fuqarolar nomli infologik model bilan bog’lashimiz mumkin, chunki hududiy boshqarmalar fuqarolarga xizmat ko’rsatadi. Diagramma quyidagi ko’rinishda hosil bo’ladi. Kadastr agentligiga tegishli tushunchalarni davom ettiramiz, endi kadastr agentligining interaktiv xizmatlar infologik model tuzamiz. Unga tegishli ma’lumotlarni kirib, dizayn beramiz. Bu interaktiv xizmatlar infologik modelini yuqoridagi kadastr agentligi bilan bog’laymiz, chunki kadastr agentligida interaktiv xizmatlar ko’rsatiladi. Yana bu modelni, xodimlar nomli infologik model bilan bog’lashimiz mumkin, chunki interaktiv xizmatlarni albatta xodimlar amalga oshiradi. Diagramma quyidagi ko’rinishda hosil bo’ladi. Kadastr agentligiga tegishli tushunchalardan tuzilgan barcha infologik modellarni birlashtiramiz va Entity-relatsion ya’ni ER diagrammasi hosil bo’ladi. Natija quyidagi ko’rinishda bo’ladi. Relyatsion ma'lumotlar modelining mantiqiy tuzilishi jadvallar (table), ko'rinishlar(view) va indekslar (index). Mantiqiy tuzilma fizik saqlash tuzilishidan farq qiladi. Ushbu ajratish ma'murlarga mantiqiy tuzilishdagi ma'lumotlarni o'zgartirmasdan fizik saqlash tizimini boshqarish imkonini beradi. Masalan, ma'lumotlar bazasi faylining nomini o'zgartirish unda saqlangan jadvallarga ta'sir qilmaydi. Relyatsion algebra qo`shish, ayirish yoki ko`paytirish kabi odatiy algebraic operatsiyalarni to`plamlar ustida amalga oshirish imkonini beradi.Sonlar ustida algebraik operatsiyalar bir va undan ortiq sonlarni qabul qilib son qiymatini qaytaradi, relyatsion algebra bir yoki undan ortiq to`plamlarni Relyatsion MBBT da ma`lumotlar bilan ishlashda ishlatiladigan 2ta katta guruh tillari relyatsion hisoblash deyiladi. Relyatsion hisoblash predikatlarni hisoblashga asoslangan bo`lib ifodalarni yozishga mo`ljallangan qoidalar to`plamidan iboratdir. Ular yordamida biz mavjud munosabatlardan yangi munosabatlar yaratishni ta`minlaymiz. Bunday ifodaalrni yozishda solishtirish amallari, mantiqiy amallar va mavjudlik kvanteri va umumiylik kvanteri ishlatiladi. Relyatsion algebra Kodd tomonidan aniqlangan ikkita guruh amallari 8 ta operatordan iborat. Relyatsion algebra amallarini perandlari sifatida doimiy yoki o`zgarmas va o`zgaruvchan munosabatlar ishlatiladi. Ushbu amallarning munosabalarda qo`llagandagi natijalarni batafsil ko`rib chiqamiz. R е lyatsion mod е l. Ma‘lumotlarning r е lyatsion mod е li muallifi Edgar Frank hisoblanadi. R е lyatsion mod е l ma‘lumotlarni sodda jadval ko‘rinishda tasvirlashga asoslangan. Jadvallar quyidagi talablarga javob b е rishi lozim: Bir ustundagi hamma qiymatlar bir turga tegishli bo’lishi jadvalda bir xil satr ikki marta uchramaydi;  jadval ustunlari atributlar d е b ataladi va har biri alohida nomga ega bo‘ladi. Jadval satrlari yozuvlar d е b ataladi.  atribut aniqlanish sohasi dom е n d е b ataladi.  har bir yozuv unikalligini ta‘minlovchi atribut yoki atributlar ro‘yxati birlamchi kalit d е b ataladi.  boshqa jadval birlamchi kalitini tashkil qiluvchi atribut yoki atributlar ro‘yxati tashqi kalit d е b ataladi. Jadvallar quyidagicha b е lgilanadi. Jadval (atribut nomi,…, atribut nomi) Kadastr agentligi uchun relatsion model quramiz. Eng avval “ Kadastr agentligi ” uchun jadval tuzib olamiz: Kadastr agentligi uchun jadval tuzib oldik. Endi esa “Xodimlar” nomli jadval hosil qilib olamiz: Endi “Fuqarolar” nomli jadval tuzib olamiz: Endi “Hududiy_boshqarmalar” nomli jadval tuzib olamiz: Endi “Interaktiv_xizmatlar” nomli jadval tuzib olamiz: Ana endi tuzilgan barcha jadvallarni birlashtirib, relatsion modelni hosil qilamiz. Birlashtirishda jadvallarni 3 xil bog’lanish, ya’ni “1-1” , “1-M” , “M-N” bog’lanishlar orqali bo’glab olamiz. “Kadastr agentligi” jadvali bilan “Xodimlar” jadvalini “1-M” bog’lanish orqali bog’lanadi. Chunki bitta kadastr agentligi tashkilotida, bir nechta xodimlar ishlaydi. Diagramma quyidagi ko’rinishda bo’ladi. “Kadastr agentligi” jadvali bilan “Interaktiv xizmatlar” jadvalini “1-M” bog’lanish orqali bog’lanadi. Chunki bitta kadastr agentligi tashkilotida, bir nechta interaktiv xizmatlar mavjud. Diagramma quyidagi ko’rinishda bo’ladi. Shu tarzda bog’lanishlarni davom ettiramiz. Ana endi “Fuqarolar” nomli jadvalni “Kadastr agentligi” jadvali va "Xodimlar” jadvali va yana “Interaktiv xizmatlar” jadvallari bilan bog’laymiz. “Kadastr agentligi” jadvali bilan “Fuqarolar” jadvalini “1-M” bog’lanish orqali bog’lanadi. Chunki bitta kadastr agentligi tashkilotida, bir nechta fuqarolar murojaat qilishi mavjud. “Fuqarolar” nomli jadvalni "Xodimlar” jadvali bilan “N-M” bog’lanish orqali bog’lanadi. Chunki bitta fuqaroga, bir nechta xodimlar xizmat ko’rsatishi mumkin yoki bitta xodim, bir nechta fuqarolarga xizmat ko’rsatishi mumkin. Diagramma quyidagi ko’rinishda bo’ladi: “Kadastr agentligi” jadvali bilan “Hududiy boshqarmalar” jadvalini “1-M” bog’lanish orqali bog’lanadi. Chunki bitta kadastr agentligi tashkiloti, bir nechta hududiy boshqarmalardan tashkil topadi. “Hududiy boshqarmalar” nomli jadvalni "Fuqarolar” jadvali bilan “N-M” bog’lanish orqali bog’lanadi. Chunki bir nechta hududiy boshqarmalarga, bir nechta fuqarolar murojaat qilishi mumkin. Biz tuzib olgan hamma jadvallarimizni bir – biriga bog’lab birlashtirib oldik. Qarabsizki relatsion model tayyor bo’ldi. Natija ya’ni relatsion model quyidagi ko’rinishda bo’ladi. Ma‘lumotlar bazasi. Hozirgi kunda inson faoliyatida ma‘lumotlar bazasi (MB) kerakli axborotlarni saqlash va undan oqilona foydalanishda juda muhim rol o‘ynamoqda. Sababi: jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik o‘zimizga keraklima‘lumotlarni olish uchun albatta, MBga murojaat qilishga majbur bo‘lamiz. Demak, MBni tashkil qilish axborot almashuv texnologiyasining eng dolzarb hal qilinadigan muammolaridan biriga aylanib borayotgani davr taqozasidir. Informatsion texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma‘lumotlarning tez o‘zgarishi kabi holatlar insoniyatni bu ma‘lumotlarni o‘z vaqtida qayta ishlash choralarining yangi usullarini qidirib topishga undamoqda. Ma‘lumotlarni saqlash, uzatish va qayta ishlash uchun MBni yaratish, so‘ngra undan keng foydalanish bugo’ngi kunda dolzarb bo‘lib qolmoqda. Moliya, ishlab chiqarish, savdo-sotiq va boshqa korxonalar ishlarini ma‘lumotlar bazasisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Ma‘lumki, MB tushunchasi fanga kirib kelgunga qadar, ma‘lumotlardan turli ko‘rinishda foydalanish juda qiyin edi. Dastur tuzuvchilar ma‘lumotlarini shunday tashkil qilar edilarki, u faqat qaralayotgan masala ucho’ngina o‘rinli bo‘lardi. Har bir yangi masalani hal qilishda ma‘lumotlar qaytadan tashkil qilinar va bu hol yaratilgan dasturlardan foydalanishni qiyinlashtirar edi. Har qanday axborot tizimining maqsadi real muhit obyektlari haqidagi ma‘lumotlarga ishlov berishdan iborat. Keng ma‘noda ma‘lumotlar bazasi - bu qandaydir bir predmet sohasidagi real muhitning aniq obyektlari haqidagi ma‘lumotlar to‘plamidir. Predmet sohasi deganda avtomatlashtirilgan boshqarishni tashkil qilish uchun o‘rganilayotgan real muhitning ma‘lum bir qismi tushuniladi. Masalan, korxona, zavod, ilmiy tekshirish instituti, oliy o‘quv yurti va boshqalar. Shuni qayd qilish lozimki, MB ni yaratishda ikkita muhim shartni hisobga olmoq zarur: Birinchidan , ma‘lumotlar turi, ko‘rinishi, ularni qo‘llaydigan programmalarga bog‘liq bo‘lmasligi lozim, ya‘ni MB ga yangi ma‘lumotlarni kiritganda yoki ma‘lumotlar turini o‘zgartirganda, programmalarni o‘zgartirish talab etilmasligi lozim. Ikkinchidan , MBdagi kerakli ma‘lumotni bilish yoki izlash uchun biror programma tuzishga hojat qolmasin. Shuning uchun ham MB ni tashkil etishda ma‘lum qonun va qoidalarga amal qilish lozim. Bundan buyon axborot so‘zini ma‘lumot so‘zidan farqlaymiz, ya‘ni axborot so‘zini umumiy tushuncha sifatida qabul qilib, ma‘lumot deganda aniq bir belgilangan narsa yoki hodisa sifatlarini nazarda tutamiz. Ma‘lumotlar bazasini yaratishda, foydalanuvchi axborotlarni turli belgilar bo‘yicha tartiblashga va ixtiyoriy belgilar birikmasi bilan tanlanmani tez olishga intiladi. Buni faqat ma‘lumotlar tizimlashtirilgan holda bajarish mumkin. SQL ma'lumotlar bazasini boshqaruvchi vositadir. Bunday holda, asosiy amallar jadvallar yaratish, yozuvlarni tahrirlash va o'chirish, jadvallardan yozuvlarni tanlash, jadvallarning tuzilishini o'zgartirish kabilar bo’ladi SQL tili bir qator murakkabliklarga ega ob`ektlardan iborat. Bular:  operatorlar  ko`rsatmalar  hisoblanadagan funksiyalar SQL da Kadastr agentligi ma’lumotlar bazasini yaramiz. Kadastr agentligi nomli database yaratamiz. Uning ichida kadastr agentligi tegishli bo’lgan tushunchalardan jadvallar tuzamiz. Birinchi xodimlar nomli jadval yaramiz . Jadvalni yaratib oldik, unga qiymatlar beramiz. SQL da qiymat kiritish kodi: Jadval ko’rinishi SQL da birinchi id- dagi ma’lumotlarni DELETE operatori bilan o’chirish kodi: Davom etamiz, endi fuqarolar nomli yangi jadval hosil qilamiz Yaratib olgan jadvalimizga qiymatlar kiritamiz. Qiymatlarni ketma-ketlikda bir tirnoq ichiga yozib, shu tarzda davom ettiramiz. SQL da qiymatlar kiritish kodi: SQL da jadval ko’rinishi: Jadvallar kiritishda davom etamiz. Endi hududiy boshqarmalar jadvalini tuzamiz. SQL da javdal tuzish kodi: Jadvalga qiymatlar beramiz. SQL da kodi: SQL da jadval ko’rinishi: Shu tarzda davom etamiz, Endi “Interaktiv_xizmatlar” jadvalini tuzamiz. Yangi jadvalni CREATE TABLE operator yordamida yaratamiz. Qiymatlari kiritish: SQL da jadval ko’rinishi: SQL da “Kadastr agentligi” nomli ma’lumotlar bazasi tayyor bo’ldi. Yaratilgan ma’lumotlar bazasiga operatorlar yordamida yana ma’lumotlar qo’shish, o’chirish, o’zgartirish, tanlash, saqlash va hokazo amallar bajarish mumkin. Xulosa. Biz ma’lumotlar bazasidan asosan ma’lumotlarni saqlash, izlash, tahrirlash va boshqa ishlar uchun keladi. Ma’lumotlar bazasi asosan jadval ko’rinishida bo’ladi va bir necha xil qiymatlar kiritilgan bo’ladi. Bizga agar shu bazadagi biror ustundagi satr elementi kerak bo’lib qolsa, “id” orqali izlaymiz yoki WHERE ga shart yozish orqali izlashimiz mumkin. Ammo “id” orqali qidirish bizga ancha qulayroq. Chunki WHERE gas hart kiritsak shartni qanoatlantiradigan bir nechta elementlarni chiqaradi. Bu usul bizga bir jadvaldan ma’lum shartga ko’ra yangi jadval hosil qilishda foydalanamiz. Agar bizga faqat biita element kerak bo’lsa “id” orqali aniqlasak ishimiz ancha oson bo’ladi. SQL da bir necha xil turdagi operatorlar mavjud. Ularni ham ma’lum shartlarni bajarishda qo’llaniladi. Foydanilgan adadbiyotlar: 1.“MA’LUMOTLAR BAZASI”NISHANOV A.X., BABADJANOV E.S., ERGASHEV A.Q., RISNAZAROV A.M. 2. 3. Ma’ruzalar matni

“Kadastr Agentligi” mavzusi bo‘yicha ER diagramma, Relyatsion model va ma’lumotlar bazalarini yaratish

Купить