Kafedra o‘qituvchilari haqida ma’lumotlarini, hujjatlarini saqlash imkoniyatini beruvchi dasturiy ilova hosil qilish

Kafedra o’qituvchilari haqida ma’lumotlarini, hujjatlarini saqlash 
imkoniyatini beruvchi dasturiy ilova hosil qilish .
Mundrija
KIRISH .............................................................................................................................................................................. 2
I. Nazariy qism ................................................................................................................................................................. 4
1.1.Visual C + + haqida .................................................................................................................................................... 4
1.2.Microsoft Visual C++ da forma yaratish .................................................................................................................... 7
II. Asosiy qism .................................................................................................................................................................. 9
2.1 Microsoft Visual Studioda IDE va WFA yaratish. ....................................................................................................... 9
2.2 Form aplication muhitida wordda jadval yaratish .................................................................................................. 14
2.3 Form aplication muhitida wordda jadvalni to’ldirish .............................................................................................. 15
Xulosa ............................................................................................................................................................................ 16
Internet saytlari: ............................................................................................................................................................ 17 KIRISH
Bugungi   kunda   axborot-kommunikatsiya   sohasini   rivojlantirish-ning   asosi
hisoblangan dasturiy mahsulotlarni ishlab chiqarish milliy iqtisodiyot 
rivojlanishining   muhim   sharti   sifatida   alohida   ahamiyat   kasb   etmoqda.
Hayotimizning   har   jabhasida   faol   qo‘llanilayotgan   axborot   almashinuv
texnologiyalaridan   samarali   foydalanish   ulardagi   dasturiy   ta’minotlarning   o‘ziga
xosligi,   ommabopligi   va   innovatsion   yangiligiga   bog‘liq.   “Axborotlashtirish
to‘g‘risida”gi,   “Telekommuni-katsiyalar   to‘g‘risida”gi,   “EHM   dasturlari   va
ma’lumotlar   bazasini   himoya   qilish   to‘g‘risida”gi   qonunlar   soha   rivojida   muhim
ahamiyat   kasb   etmoqda.   Bugun   yurtimizda   axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari kirib bormagan sohaning o‘zi yo‘q. Bu esa, o‘z navbatida, softver
sanoatining   izchil   rivojlanishiga   keng   yo‘l   ochmoqda.   Xususan,   hozirgi   kunda
mamlakatimizda   dasturiy   mahsulotlarni   yaratish,   ishlab   chiqarish   va   joriy   qilish
bilan shug‘ullanuvchi 260 dan ziyod tadbirkorlik sub’ektlari faoliyat yuritmoqda. 
Mamlakatimizda dasturiy ta’minot sanoatini shakllantirish va rivojlantirish 
uchun   zarur   shart-sharoitlar,   sohaga   daxldor   mustahkam   qonunchilik   bazasini
yaratishga   e’tibor   qaratilmoqda.   Hozirgacha   10   dan   ziyod   qonun,   Prezident   va
Vazirlar Mahka-masining qator farmon hamda qarorlari qabul qilindi. 
Dasturchilarni qo‘llab-quvvatlash borasida muntazam chora-tadbirlar amalga
oshirilayotir.Prezidentimiz   tomonidan   joriy   yilning   20   sentyabrida   imzolangan
“Mamlakatimizning   dasturiy   ta’minot   vositalari   ishlab   chiquvchilarini
rag‘batlantirishni   yanada   kuchaytirish   chora-tadbirlari   to‘g‘risida”gi   qarori   bu
yo‘ldagi navbatdagi muhim qadam bo‘ldi. 
Hozirda davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari dasturiy mahsulotlarning
faol   iste’molchisi   hisoblanadi.   Keyingi   vaqtda   mamlakatimizda   vazirlik   va
idoralar,   xo‘jalik   birlashmalari,   yirik   korxonalarning   xarajat   smetasi   va   biznes
rejalarida   ishlab   chiqarish   jarayonlarini   avtomatlashtirish,   axborot   tizimlari   va
resurslarini yaratish, dasturiy mahsulotlar hamda interfaol davlat xizmatlarini joriy
etishga   qaratilgan   xarajatlarni   nazarda   tutish   yuzasidan   tegishli   ishlar   olib borilmoqda.   Joriy  yildan   e’tiboran   davlat   hokimiyati   va  boshqaruvi   organlarining
idoralararo   integratsiyalashgan   axborot   tizimlarini   joriy   etish,   idoralararo
ma’lumotlar   uzatish   tarmoqlarini   yaratish,   “Elektron   hukumat”   tizimini   hamda
internet   tarmog‘ining   milliy   segmentini   shakllantirish   bo‘yicha   loyihalarni
ro‘yobga   chiqarish   uchun   davlat   buyurtmasini   shakllantirish   va   moliyalashtirish
borasidagi   ishlar   boshlab   yuborilgan.   Mazkur   hujjat   dasturiy   ta’minot   sanoatini
rivojlantirish,   davlat   organlarida   ixtisoslashtirilgan   dasturiy   mahsulotlardan
foydalanishni tartibga soluvchi me’yoriy-huquqiy bazani yanada takomillashtirish,
“Elektron hukumat” loyihasini amalga oshirishda mahalliy kompaniyalarning faol
ishtirokini rag‘batlantiradi. 
2006 yildan buyon “Best Soft Uzbekistan” dasturiy mahsulotlar ko‘rgazmasi
tashkil   etib   kelinmoqda.   Milliy   dasturiy   mahsulotlar   ko‘rgazmasida   sohada
erishilgan muvaffaqiyatlar namoyish etilib, mahorat darslari, taqdimotlar va ta’lim
seminarlarida   respublikadagi   soft   industriyaning   dolzarb   loyihalari   va   istiqbollari
sohasining   yetakchi   mutaxassislari   ishtirokida   muhokama   qilinadi.   Ko‘rgazmada
xalqaro   va   mahalliy   kompaniya   —   dasturiy   mahsulotlarni   ishlab   chiqaruvchilar
hamda   integratorlar,   kontent-ishlab   chiqaruvchilar,   provayderlar,   ilmiy   va   ta’lim
muassasalari, vazirliklar, idoralar vakillari ham ishtirok etishadi. I. Nazariy qism
1.1.Visual C + + haqida
Visual studio Microsoft uchun mo’ljallangan dasturlash muhiti hisoblanadi.
U   console   (boshqaruv   paneli)   va   grafik   interfeysli   dasturlar,   shu   bilan   birga
Windows   tarkibidagi   dasturlar,   veb-saytlar,   veb   dasturlar,   va   veb   xizmatlarni
tarkibidagi hamda boshqa kodlar yordamida Microsoft Windows, Windows Phone,
Windows CE, .Net Framework, .Net Compact Framework va Microsoft Silverlight
kabi   dasturlar   muhitlarini   daturashda   ishlatialdi.   Visual   Studio   muhitidada   dastur
tuzish   uchun   bir   qancha   elementlar:   menyular   paneli,   standart   uskunalar   paneli,
ochiq   yoki   ekranning   o’ng,   chap,   yuqori,   yoki   pastki   qismida   avtomatik
yashiringan turli xildagi qo’shimcha uskunalar joylashgan. 
Visual   Studioda   Console   Interfeys   ilovada   ishlashni   hosil   qilish   uchun
quyidagi   amallarni   bajarish   lozim.   Dastlab   asosiy   oynadan   “New   Project”   qismi
orqali, 
“File” tugmasi orqali, “New” tugmasini tanlab, “Project” qismini tanlanadi,
yoki  “Ctrl+Shift+A” tugmalarini bosishimiz mumkin. 1-rasm new poject
Visual   C++   da   dasturlar   ilovalar   deb   nomlanadi.   Ilovalar   maxsus
konstruksiya   ko’rinishidagi   muhitda   –   foydalanuvchi   uchun   bir   qancha   fayllar
majmui   ko’rinishidagi   loyihada   yaratiladi.   C   tilidagi   dastur   bu   –   belgilangan
talablarga   javob   beruvchi,   maxsus   dasturlash   tuzilishiga   ega   funksiyalar
majmuidir.   Ilova   –   bu   ichida   ilova   algoritmini   amalga   oshiruvchi   operatorlar
joylashtirilgan   asosiy   funksiyadir.   Operatorlar   ichida   shundaylari   ham   borki,   ular
algoritmni   amalga   oshishida   talab   qilinadigan   boshqa   funksiyalarni   chaqirishga
xizmat qiladi. Ixtiyoriy dasturni ishga tushirish, dasturning qolgan barcha qismini
o’zida jamlagan asosiy funksiyani ishga tushirishdan boshlanadi. Funksiyaning bir
qismi   dasturchi   tomonidan,   qolgan   qismi   –   kutubxona   funksiyalari   –
foydalanuvchiga   dasturiy   muhit   tomonidan   taqdim   qilinadi   va   dasturni   ishlab
chiqish jarayonida foydalaniladi. 
Yaratiluvchi ilovalarni 2 ta katta kategoriyaga ajratish mumkin. Ular ishchi
stol   ilovalari   va   Windows   8   ilovalaridir.   Ishchi   stol   ilovalari   bu   biz   bilgan   va
sevadigan ilovalardir. Ular menyu paneli, instrumentlar  paneli  va ko’pincha ilova oynasining   pastki   qismida   joylashgan   holatlar   satriga   ega   bo’ladilar.   Biz   ushbu
fanda ishchi stol  ilovalarini yaratishni maqsad qilib qo’ydik. Windows 8 ilovalari
ishchi stol ilovalaridan ancha farqli. Ularda foydalanuvchi interfeysi mavjud bo’lib
u ishchi stol ilovalaridan butunlay farq qiladi. Foydalanuvchining to’g’ridan to’g’ri
ma’lumotlar bilan bog’lanishi diqqat markazidadir.  1.2.Microsoft Visual C++ da forma yaratish
C/C++   ni   o’rganishda   biz   maxsus   ilovalar   ko’rinishidan   foydalanamiz   –
shablonlarni   tayyorlash   muhitida   oldindan   tayyorlangan   forma   asosida
shakllantiriladi. 
Forma   yaratish   –   bu   grafik   interfeysli   ilovalar   bo’lib,   ular   foydalanuvchi
bilan   maxsus   buyruqlar   satri   orqali   o’zaro   aloqada   bo’ladi   yoki   asosiy   menyu
muhitidagi   maxsus   buyruqlar   bilan   ishga   tushiriladi.   Bunday   ilovalar   File/New
Project   buyrug’i   bajarilishidan   so’ng   ochiluvchi   dialog   oynasiga   ega   bo’lgan
maxsus   shablonlar   yordamida   yaratiladi.   Konsol   ilovalar   shabloni   yaratiluvchi
ilovaga barcha zarur elementlarni qo’shadi, shundan so’ng dasturchi bu shablonga
o’zining   C/C++   tilidagi   operatorlarini   qo’shadi.   Keyin   ilova   avtonom   ishga
tushuvchi   fayl   sifatida   kompilyatsiyalanadi   va   bajarish   uchun   ishga   tushirilishi
mumkin.  Foydalanuvchi   bilan   muloqot   ilova   ishga   tushirilgandan   so’ng
ochiluvchi   maxsus   konsol   oynasi   orqali   amalga   oshiriladi   (shu   oynada   dastur
habarlari   tasvirlanadi,   u   orqali   hisoblash   uchun   ma’lumotlar   kiritiladi   va   uning
o’ziga hisoblangan natijalar chop qilinadi). Kompilyatsiya va proyektni bitta joyga
jamlash asosiy menyuning  Build  buyrug’i orqali amalga oshiriladi. Kompilyatsiya
va proyektni bir joyga yig’ishdan so’ng uni bajarish uchun ishga tushirish mumkin.
Bajarilish   uchun   ishga   tushurish   asosiy   menyuning   Debbug   buyrug’i   yordamida
amalga oshiriladi. 
Konsol ilovalar yaratish uchun quyidagi qadamlarni bajarish zarur: 
1. Visual C++ ni ishga tushirish. 
2. Asosiy menyuning  File/New/Project  buyrug’ini bajarish. 
1.2   –   rasmdagi   dialog   oynasi   hosil   bo’ladi.   Unda   quyidagilarni   ketma   –   ket
bajaring:   Strelka   ko’rsatayotgan   joyga   clr   debyozamiz.   Pastda   bizga   bir   qancha
proektlardan   birini   tanlash   imkoni   yaratiladi.   Пустой   проект   CLR(.NET
fremwork) qismini tanlaymiz va  Дале  tugmasini bosamiz. 1.2-rasm
     Proektimizning nomini yozamiz. So’ngra  Создат  tugmasi bosiladi.
1.3-rasm II. Asosiy qism
2.1 Microsoft Visual Studioda IDE va WFA yaratish.
C++   dasturlash   muhitida   eng   keng   tarqalgan   IDE   bu   –   Visual   C++
hisoblanadi.   Bu   dastur   o‘z   ichiga   dastur   kodlarini   yozishda   juda   muhim   bo‘lgan .
NET  klasslari, ishchi muhit va albatta kompilyator integrallashtirilgan bo‘ladi.
IDE(integrallashgan   dasturlash   muhiti)   –   Har   bir   dasturlash   tilida   o‘z
ishchi   muhiti   bo‘ladi.   Bu   muhitda   kompilyator   bilan   birga   kod   yozishga
mo‘ljallangan joy bo‘ladi. Bu ishchi muhitda bir necha dastur kodlarini ham yozsa
bo‘ladi   va   bu   muhit   avtomat   xatolarni   ham   ko‘rsatib   beradi.   Bu   ishchi   muhitda
ma’lum   kutubxonalar   joylashgan   bo‘lib,  kod   yozishda   kodni   to‘g‘ri   tashkil   qilish
uchun ma’lum bir yordamlar ekranga chiqadi. Ishchi muhitga oddiy bloknot misol
bo‘ladi, lekin bu muhitning kompilyatori yo‘q, shuning uchun alohida kompilyator
o‘rnatiladi. Bunda 2 ta dastur o‘rnatib bir biriga moslashtirish kerak bo‘ladi. Bu 2
ishni   yengillashtirish   uchun,   juda   ko‘p   ishchi   muhit   dasturlari   yaratilgan   va   ular
kompilyatorlar bilan integrallashgan bo‘ladi.
WFA (Windows Forms Application) yaratish :
Windows Forms Application (WFA), Windows operatsion tizimida ishlash uchun
grafik   interfeysli   ilovalarni   yaratish   uchun   Microsoft   Visual   Studio-da
ishlatiladigan bir tekshiruv dasturlash kerakli turdir. Bu, Windows Forms tekshiruv
dasturi   orqali   yaratilgan   ilovadagi   komponentlarni   va   interfeys   elementlarini   o'z
ichiga oladi.
WFA yaratish uchun quyidagi qadamlar tugri keladi:
1.  Microsoft Visual Studio-ni oching va yangi proyekt yaratish.
2.  Proyekt turi sifatida "Windows Forms App (.NET Framework)" ni tanlang.
3.  Proyekt nomini va saqlash joyini tanlang.
Forma   yaratishimiz   uchun   Proektimiz   nomi   ustiga   sichqonchani   o’ng
tugmasini bosamiz,   добавить ->c оздат   елемент  qismi tanlanadi. 2.1-rasm
ИП  bandidan  Форма  windows Forms tanlanadi va   добавить  bosiladi.
2.2-rasm Cpp  fayliga quyidagi kodni yozamiz:
#include   <Windows.h>
using   namespace  matnMuharriri;
int   WINAPI  WinMain( HINSTANCE ,  HINSTANCE ,  LPSTR ,  int ) {
Application ::EnableVisualStyles();
Application ::SetCompatibleTextRenderingDefault( false );
Application ::Run( gcnew   MyForm );
return  0;
}
2.3-rasm
MyForm.h faylida quyidagi form hosil bo’ladi.
2.4-rasm Uskunalar paneli.
Uskunalar   panelida   hamma   zaruriy,   ya’ni   sizga   foydalanuvchi   interfeysini
tuzishda   kerak   bo’ladigan   buyruqlar   joylashgan.   Buni   siz   quyida   ko’rishingiz
mumkin.
2.5-rasm 2.6-rasm 2.2 Form aplication muhitida wordda jadval yaratish
Quyidagi   rasmda   men   tuzgan   wordda   jadval   yaratishning   bosqichlari   bilan
tanishasiz.
2.7-rasm
Ko’k rangli strelka ko’rsatayotgan – Label instrumenti
Qizil rangli strelka ko’rsatayotgan  – Textbox instrumenti
Yashil rangli strelka ko’rsatayotgan– Button instrumenti hisoblanadi. 2.3 Form aplication muhitida wordda jadvalni to’ldirish
Jadvalni   ma’lumotlar   bilan   to’ldirganimdan   so’ng   pusk   tugmasini   bosdim.
Quyidagi oyna hosil bo’ldi:
Ko’rib turganingizdek bu dastur orqali Kafedra o’qituvchilari ma’lumotlarini va 
hujjatlarini wordda jadval ko’rinishida hosil qilish mumkin. Xulosa
Ushbu kurs ishi  visual  studioning form  aplication muhitida qilingan bo’lib,
asboblar panelidagi label, button va textbox asboblaridan foydalanilgan.
Bu dastur nafaqat kafedra o’qituvchilarining ma’lumotlarini balki davlat  va
nodavlat   fuqarolari   haqidagi   ma’lumotlarini   wordda     jadval   hosil   qilib   saqlashga
mo’ljallangan.
Ushbu   dastur   yordamida   ma’lumotlar   ustida   tahririy   ishlarni   olib   borish
mumkin.Ya’ni   Kafedra   o’qituvchilarining   ma’lumotlarini   o’zgartirish   mumkin.
Hamda harflar shriftini va yozuv turini o’zgartirsa bo’ladi. Asosiy xususiyatlaridan
biri textbox instrumenti orqali ma’lumotlarni wordda jadval ko’rinishida saqlaydi.
Bu dasturda 3 ta instumentdan foydalandim:
1. Label
2. Textbox
3. Button
Label  – instrumentiga:  Ism  , Familiya ,Sharif, Yosh , Mutaxsislik  , Darslik
majmuasi lar kiradi.
Textrbox   –   instrumentiga:   Labeldagi   yozuvlar   mos   ravishda   ma’lumotlar
bilan to’ldiriladi.
Button – instrumentiga: Save va Clear tugmalari kiradi. Save ma’lumotlarni
saqlaydi, Clear esa ma’lumotlarni tozalaydi. Foydalanilgan   adabiyotlar
1. К .Паппас, У. Мюррей “Программирование на С и С++”, Киев,2000. 
2.   Атымтаева   Л.Б.   “Объектге   бағытталған   программалау   негиздери”.   А:
«Қазақ университети», 2005 
3. Бьярн Страуструп. “Язык программирования С++”. Киев: Диасофт, 
1993-1,2 часть. 
4. Павловская Т.А. “С/С++ программирование на языке высокого 
уровня”. Санкт-Петербург, 2002г. 
Internet   saytlari :
http :// lessons . itportal . uz / c / c - kompilyatorlari - va - muhiti / 
http :// lessons . itportal . uz / c / c - haqida - va - uning - tarixi / 
http :// software . uz / ru / software / view ? id =1907