Калимаҳои тақлиди овози ва хелқои он - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	713.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Калимаҳои тақлиди овози ва хелқои он

Купить

ДА Р МА ВЗӮИ : К А ЛИМА Ҳ ОИ
ТА Қ ЛИДИ ОВОЗИ ВА Х ЕЛҚ ОИ ОН

К А ЛИМАҲ ОИ
ТА Қ ЛИДЙ

Калимах,ои таҚлидй маънои муайян, аломати махсуси морфологй,
синтаксисй ва услубй доранд. Калимадои таҚ- лидй на фаҚат таҚлиди
овозй одамон (гурунг-гурунг), х;айвонот (баа-баа), паррандагон (к;ар-
к,ар), хдшарот (чир-чир), инчунин таҚлиди садои бо х;ам расидани*
ду предмет (чирингчиринг), таҚлиди овоз ва Ҳаракати ходисах,ои
табИат (гулДУР-гулдур), таҚлиди х;одисах;ои овоздори организми
инсон (гуп-гупи дил) ва гайраро фаро мегиранд. Калимадои таклидй
хдмчунин х;аракат, тасаввуроти равшанй, эмоция ва х,олати рузфро
низ инъикос менамоянд. Аммо эмоцияю Ҳолати рух,ии калимаи
таклидй аз эмоцияю Ҳолати рузщи нидо фарк; мекунад. Чунончи:
Эй Октабир — ИнҚилоби Октабир!
Эй мозИ! Не, офтоби Октабир!
Урра! Урра!!! Ба пеш биштоб!
Биштобу саодати башТар ёб!
(С. АйнЮ


Ҷ и х ,атх ;ои м у х тали ф и предм ету х ,одисазҲ ои вок ,еи ят бо
рох ,- Ҳ ои гу ногу : сом и а, боси ра ё лом и са дарк к арда
м еш аванд. К али м адои тақ ли дй чи х ,ати гу ногу ни предм ету
ҳ оди сах ,оро бо ёри и й н воқ и тх ,о ш артан асос м енам оянд.
Масалан, ба воси таи и дрок и ,ҳ арак ати гу ногу н; зарбу лат,
ш апи дану задани чи зе, ш алап-ш алап, тарап-тарап задану
к уф тан, ш и к астан, хам у рост ш удан, к аф и дан, харош и дан,
сои дан ва гай ра тасви р м еш аванд. Онхоро нати чаву
таъси ри овозу садои ни сбатан баланд ва ё пастро ба ву чуд
м еоваранд. қ у вваи чам ъбасти к али м адои тақ ли дй ни сбат
ба ни до суст аст. Масалан, барои к али м ах ,ои так ,ли дй ,
у м у м ан, задан ҳ ам чу н м афх ,у м и м у к ,аррарй м авчуд нест,
балк и м и к дори беш у м ори тарзи задан ди да м еш авад.

Х усуси ятдои сем анти к и и
к али м адои тац ли дй

К али м ахои тақ ли дй серм аъноанд. А з и н ч и хат онхо аз ди гар к али м ахои
гай ри так ,ли дй к ам ф арк ; м ек у нанд. Масалан, к али м ахои гулду р-гулду р ва
гулду ррос чу ни н м аънох ,оро и ф ода к арда м етавонанд: а) садои ту ндар; б)
садои ч апак занй ; в) галогулаи одам он; г) овози чап ак занй ; д) овози ханда. Ба
гай ри и н аз к али м ахои гулду р-гулду р ва гулду ррос ф еълхои тарк и би и ном й
(гулду р-гулду р к ардан, гулду ррос задан), ф еъли хол (гулду рросзанон, гулду р-
гулду рк у нон), си ф ати ф еълй (гулду ррос зада, гулду р-гулду р к арда) сох та
ш удаанд, к и дар ч у м ла м аънохои гу ногу н зох и р м енам оянд. Ми қ одори
к али м анои так ,ли дй , м ахсусан, дар забони гуф ту гу зи ёд аст. Ба ш ароф ати
и нк и ш офу тарак и еи ёти сохахои гу ногу ни зи ндагй к али м ахои тақ ли дй ни з
аф зуда и стодаанд. К али м ахои тақ ли дй дар си стем аи лек си к аи забони точ и к и
к й м ақ ом и м уай ян дош та, хелх ,ои гу ногу ни садою овоз, гавго, галогула,
хелх ,ои гу ногу ни ҳ арак ат, х ,оди сах ;ои равш анй , х ,и сси ёти гу ногу ни
ф и зи ологи ва х ,аяч ;они гу ногу ни ру х ;и и м авҷ удоти зи ндаро ни ш он
м еди х ,анд. А з и н ну к ;таи назар нам ай к али м адои тақ ли ди ро аз ру и м аъно ба
гу руадои зери н чудо к ардан м у м к и н аст:

МИСОЛҲ О

Аз даруни мех,монхона гайр аз садои х у р-х у ри
хобидагон дигар овозе шунида намешуд (С.
Айнй). Аз ин мебарояд, ки хабарй
расонидаамон бефоида набудааст? — гуфтам
ман ба Солех;, дар х;олате ки ба ҳаячон омада
будам ва дилам гу п гу п мезад (С. Улугзода).
Дама Қ ОҲ Қ ОҲ , механдиданд (Р. Ҷалил). Дар ду
зонуи Латиф дараг-дараг меларзид (Ф. Ниёзй).
Падарам дар хонаи торик танх;о нишаста^буд,
аз он ҶО ҳ и қ ҳ иқ гиристани у ба гуши мо
мерасид (С. Улугзода);

Х усуси ятх ,ои ф онети к и и
к али м адои так ;ли дй

Калиманои тақлидий забони точ;икй асосан дуҳичогй ( ваг ваг, гу в-гу в,
ф аш -ф аш ) мешаванд. Дар аввали калиманои так;- лидй бештар ҳамсадонои
г, ш , т, ч, л меоянд. Дар охири инно бештар ҳамсадонои р, к , т ва таркиби
ҳамсадонои рс, нг меояд. Дар калиманои так,лидие, ки ҳодисанои
равшаниро нишон мединанд, ҳамсадои бештар дучор мешавад, масалан:
ялт-ялт, м и лт-м и лт . Калиманои так,лидие, ки бо садонок cap шудаанд,
бисьёр каманд. Асосан садоноки а (ва гоно у) дучор мешавад, чунончи : ав-
ав, ак -ак , УНУ-УНУ (у х у -у ну )* Дар миёнаи калиманои тақлидй бештар
садонокнои а, и ва у меоянд, масалан: чаранг-чдранг, ваг-ваг, ш и би р-
ш и би р, пи чи р-пи чи р, гулду ргулду р, гу в-гу в . Решай калимаи тақлидй
одатан ду бор такрор мешавад, масалан: гу м -гу м , би ч,и р-би ч,и р/ тапар-
тапар . Аммо вобаста ба вазъияту мунити предмету нодисаи тасвиршаванда
решай калимаи тақлидй аз ду карат зиёд такрор шуда метавонад, чунончи:

Х усуси яти грам м ати к и и
к али м адои так ли ди
Аксари калиманои тацлидй аз руи хусусияти грамматикиащон ба гуруни калиманои исм
майл дошта бошанд нам,
вале категорияи муста^или калиманоро ташкил мекунанд,
зеро хусусиятнои ба худ хос доранд.
1. Калиманои танлидй ба воситаи суффикси -но шакли
ч,амъ месозанд: Ман ч ац-ч ацнои уро завц карда мешунавидам (С. Айнй).
Аммо калиманои так;лидй суффикси чамъро хеле кам цабул мекунанд, зеро ки худи онно
бо рони такрор дорой имконияти ифода намудани як к арати ва м улк арати и ҳ одисахо
мебошанд, масалан, хишир, гулдур, чаранг (яккаратй), хишкр-хшпир, гулдур-гулдур,
чаранг-чаранг, гум-гум-гум (мулкаратй).
2. Калиманои тацлидй артикли - е гирифта метавонанд.
Аммо ин артиклро танно калиманои танлидии бо суффикси
-ос (-ас) мегиранд.

К али м асози и к али м адои
тақ ли ди

Калимасозии калимах,ои тақлидй бо рохдои гуногун ба амал меояд. А.
Аф ф и к саци я. Бо рох;и аффиксация дар сохтани калимах;ои так қ лидй фақат
суффикс иштирок мекунад. Миқдори ин суффиксҳо зиёд нест: - ос f-ac), - и , -ус,
-а, -о . Ин суффиксх,о хусусияти экспрессивй дошта, ба калимах,ои таклидй
тобиши махсус мебахшанд. 1. Хамаи калимахое, ки ба воситаи суффикси -ос (-
ас) сохта мешаванд, аз руи хусусияти гоамматикиву маъноиашон ба исм
наздиканд. Суффикси - ос (-ас) аз калимах,ои тақлидй х,иссах,ои номие
месозад, ки х,одисах;ои гуногуни садову равшаниро нишон медих,анд. Вай
одатан ба яке аз чузъи калимаи тақлидй ҳамрох; шуда, гуё ч,узъи дуюми
калимаи тацлидиро иваз менамояд. Аммо қувваи экспрессивию таъсирнокии
калимаи тақлидии такрор зиёдтар аст (муқоиса: гич,ир-гинир — гич,иррос).
Дар забони адабии х,озираи точ;ик суффикси -ос, ки аз забони гуфтугу ба
забони адабй даромадааст, серистеъмол мебошад :

К али м аи таҚ ли дй дар м и соли як у м ба вази ф аи
м у бтадо,
дар м и Соли ду вву м ба вази ф аи хабар, дар
м и соли савву м
ба вази ф аи ҳ олл, дар м и соли чаҳ ору м ба
вази ф аи пу рк у нанда
ва дар м и соли панч у м ба вази ф аи
м у ай янк у нанда и сти ф ода
ш удааог.

РА Ҳ МАТ БА РОИ
ЕЪТИБОР

Калимаҳои тақлиди овози ва хелқои он

Купить

Похожие документы
Yevrosiyo har bir tabiiy geografik o‘lkasining umumiy ta'rifi
Yevrosiyo iqlimi
Yevrosiyo hududining tabiiy geografik o‘lkalarga bo‘linishi
Yevrosiyoning tabiat zonalari. Sovuq va mo‘ta~
Yig‘indining kvadrati