Karantin begona o‘tlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	109.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Karantin begona o‘tlar

Купить

KARANTIN BEGONA O‘ TLAR
Reja:
1.Zarpechak o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin kurash
tadbirla ri.
2.Kakra. O‘tish yo‘llari, rivojlanish xusuiyatlari, karantin kurash
tadbirlari.
3.Ambroziya, turlari strigalar va CHIZIQSIMON ituzum o‘tish yo‘llari,
rivojla nish xususiyatlari, karantin kurash tadbirlari.

Zarpechak — S u s uta app . (zarpechaklar oilasi- S u s utat ae)
Dunyo florasida zarpechakning 274 turi xisobga olingan, va dunyoning
x a mma mamlaktlarida tarkalgan.
Zarpechakparazit o‘ simlik u ildiz va bargga ega emas, o‘ zida ipsimon kuchli
shoxlangan poya namoyon kiladi. Gulaganda poyasi gullar bilan kalin koplanadi,
gullar popuksimon t o‘ pgullarda yoki zich bolichalarda yi g‘ iladi. Mevasi
k o‘ sakcha b o‘ lib unda 1 dan to 4 tagacha uru g‘ x o sil b o‘ ladi. Uru g‘l ari dumalok
yoki not o‘g‘ ri bur- chaksimon shakllarda, 2 tarafdan zich tomonli. Uru g‘ usti
g‘ adir-budir lupa ostida k o‘ rganda jilvirli ko g‘ ozni eslatadi.
Zarpechak x o‘ jayin o‘ simlik xisobiga yashaydi. Poyasi o‘ simlikni o‘ rab
oladi va uining maxsus o‘ simtasi-gaustoriylari bilan o‘ simlik ozikalarini s o‘ rib
oladi. Ular asosan ikki pal lalilar sinfining o‘ tsimon o‘ simliklarida
parazitlik kiladilar.
Lekin xar bir turning uzini maxsus zararlov o‘ simliklari bor. Zarpechak
uruglari va poya bulaklaridan kupayadi. Asosiy tarkalish manbai kishlok x o‘ jaligi
ekinlarining ifloslangan uru g‘ lik, yana shunday ifloslangan xashak, lub tolali
ekinlar poyasi va boshkalardir. Idish, kishlok x o‘ jaligi mashinalari, transport
vositasida, xayvonlar va kushlar yordamida xam zarpe chak uruglari tarkalishi
mumkin. Dala zarpechagining ochilmagan kurtaklari shamol va suv yordamida
xam tarkaladi.(4)
Zarpechak kishlok xujaligi ekinlari xosilining kuplab yukotilishiga sabab
buladi. Zararlangan usimlik avval o‘ sishdan kol ad i, keyin esa sargayadi va xalok
buladi. Markaziy Osiyo dav latlarida aloxida yillarda zarpechak tufayli 50% dan
ortik be da xosili y o‘q otilgan. Zarpechakdan kanop, tamaki, lavlagi va sabzavot
ekinlari kuchli zarar kuradi. Zarpechak tarkibida kus- kudin alkaloidlari va
kustalin saklaydi. xayvonlar zarpechakli xashakni yeganda ularda ich ketish
kasalligi kuzatiladi.

Karantin tadbirlari va kurash choralari. Dalani zarpechakdan tozalash
komleks profilaktikani agrotexnik va kimyoviy kurash choralarini kullashni talab
kiladi. Ekishda fakat tozalangan uruglarni ekish kerak. Tuprokka fakat tUla
chirigan gunglardan foydalanish kerak. Ekinlar ekishda turri almashlab ekishga
amal kilmok lozim, bunda zarpechak bilan zararlanmaydigan yoki kam
zararlaydigan - galla, kungabokar, kanop, kovok va boshkalardan ekish
kerak.
Zarpechakning tarkalishini oldini olishda chorvani zarpe chak bilan kuchli
ifloslangan dalalarga utlatish uchun kUyib yubormok yaramaydi.
Zararlangan ekin manbaini zarpechagi bilan birga urib olib, usha joyni
Uzida kuritib, shu x o‘ jalikdagi chorvaga yem uchun beriladi. Bunda Urib olganda
begona utlar gullamagan davri ya’ni gullaguncha bulgan davrda Urib olinadi.
Maydon esa gerbitsi d bilan ishlov beriladi yoki xaydaladi.
Biologik kurash choralari. Zarpechakk karshi Alternaria cuscutacedae Rud .
Zamburu g‘ i xam yaxshi ta’sir kiladi. Undan tashkari Smicvonyx uzunburini va
xavol xosil kiluvchi chivini miniruyu щ aya
Kakra — as roptieon repens » yoki pushti rang kakra — A r e r icris
( astra - lar oilasi - A steraceal).
chivini - Me 1 a nogromii a cuscutae zarpechak uchun yukori akgivlikka ega .
Poyasi turri , q irrali , shoxlangan , barg bilan kuchli q oplangan b o‘ yi 20-40
sm b o‘ ladigan o‘ simlik .
Barglari o‘ tirgan , pastki barglari yorilgan yoki tishsimon , tepa barglari
q irrali , bir savatli , aylanasimon shoxning oxirida joylashgan . Gullari ikki
jinsli naysimon q izil-pushti rang gultojli: xar q aysi savatchada 2 dan to 26
gacha uru g‘ band ri- vojlanadi, bitta o‘ simlikda 700 tagacha savatcha yetilishi
mumkin. Uru g‘ toj ( pkak ) dan oson tushadi , u zich , tekis , silli q . yoki bu -
rishi q yalan g‘ och , tuxumsimon shaklda b o‘ ladi .

Kakraning vatani-Markaziy Osiyodir, Afrikadan tash q ari xamma
kontinentlarda tar q algan.
Kakra —k o‘ p yillik o‘ simlik. U ildiz uru g‘ i, ildiz bachkila-ri va
ildizpoyasidan k o‘ payadi. Uning uru g‘ dan k o‘ payishi karantin nazoratda rol
o‘ ynaydi.
Uru g‘ o‘s uvchanligi 3-4 yil mobaynida sa q lanadi Ularning o‘ sishi uchun
yu q ori namlik va tupro q xarorati talab q ilinadi. Kakra x a ydalma q atlam
q alinligida ancha intensiv o‘ sadi, lekin bunday o‘ sish xususiyati fa q at 2-3,5
sm chu q urlikda b o‘ lishi mum kin. Undan xam chu q urdagi uru g‘ lar una
olmaydi.
Kakra rivojlani щ va xalok b o‘ lishi ildiz va ildiz bachki-laridan o‘s gan
novdalar ayni q sa axamiyatga ega. Ona o‘ simlik at-rofida kakra bachki
k o‘ chatlar kakrazor x o sil q iladi. Aloxida kakrazorlar birlashib 1 m 2
da 400
tagacha poya b o‘ lgan zich b o‘ lgan maydon x o sil q iladi. Ayni q sa namsizlikda
kakra ildizlari bir necha yilga tinim x o latiga ketadi.
Novdalar x o sil q ilishi va rivojlanishi erta bax o rdan boshlanib kech
kuzgacha davom etadi. Kakraning gullashi may va iyunda, mevalashi esa
iyun-iyuldadir.
Odatda g‘ alla ekinlarini yi g‘ ishtirib olish davriga yetilgan uru g‘ larni
x o sil q ilib ulguradi. Kakra xamma ekinlarni, bo g‘ larni, tokzorlarni, o‘ tlo q va
yaylovlani ifloslaydi. Kanal b o‘ ylari, asfalt y o‘ l yo q alarida juda m o‘ l o‘ sadi.
Kakra ildizidan toksinlar ajratib madaniy o‘ simliklarning xalok b o‘ lishiga
sabab b o‘ ladi.
Karantin tadbirlar va kurash choralari. Kakraga q arshi ku- rashishda
agrotexnika kurash choralari ayni q sa axamiyatlidir. Bunda, turri almashlab
ekish, tupro qqa ishlov berish, ekinni rivojlanishi uchun sharoit yaratish
kerak. Ba’zida yaxshi ishlov berilgan shudgor xdm begona o‘ t nobud

b o‘ lishini ta’minlay ol maydi. Shuning uchun kakra bilan kuchli ifloslangan
yerlarda be-
gona o‘ tni bir necha yillarda y o‘q otish uchun maxsus almashlab ek ish
qo‘ llaniladi. Misol uchun q uyidagicha almashlab ekishni qo‘ llash mumkin: 1)
q ora shudgor 2) kuzgi javdar (k o‘ k yem uchun) 3) kuzgi bu g‘ d o y g‘ alla
uchun 4) q ora shudgor 5) kuzgi bu g‘ doy don uchun 6) kuzgi javdar k o‘ k yem
uchun.(4,3,5)
Xamma dalalarda kuzgilarni yi g‘ ishtirib olgandan keyin t upro qq a yarim
shudgo r ishlov beriladi.
Biologik kurash choralari: kakraga q arshi eng samarali ger- bifag kakra
nematodasi-Ra r a nguina picridis r angsi z xisoblanadi undan tash q ari kakra biti
—Asega as r or tilon , kakra kurtak gallitsalari xam bor.
Kimyoviy preparatlari: Makkaj o‘ xorida to makkaj o‘ xori un- gunga
kadar simazin 80 % li (1,9-7,5 kg/ga) yoki 50 % lisi 3-12 kg/ga, atrazin 50
%li 3-8 kg/ga.
Ambroziya burganbargi –A mbrosia artemisifola L . (astralar —
A steraceae oilasi ).
Ambroziya tash q i k o‘ rinishdan oddiy shuvo q ni eslatadi. Uning b o‘ yi 10
sm dan 2,5 m gacha boradi. Shoxlari tur l i burchakli shoxlanadi i ldizi kuchli
shoxlangan o‘q ildiz, yer osti g a 4 m gacha kirishi mumkin. Barglari bandli,
patsimon. U bir uyli o‘ simlik. Erkak gullari beshtishli, sari q rangli, 5-25 ta
guldan savatchaga yi g‘ ilgan, tepa shoxda bosho q k o‘ rinishida b o‘ ladi. Onalik
gullari barg k o‘ lti g‘ ida yoki otalik gullari asosida 2-3 tasi bir joyda b o‘ lib
joylashadi. Uru g‘ lari yol g‘ on meva, asosiy ponasimon si q ilgan 5-10 ta kichik
va bitta katta tikanlidir. Mevasining uzunligi 2,2-5,1 mm, eni 1,5-2,5 mm.
Ambroziyaning gul lashi va meva tugishi iyuldan avgustgacha ch o‘ ziladi,
uru g‘ lari av gust va sentyabrda x o sil b o‘ ladi. Ambroziya burganbargining
vata n i — Shimoliy Amerikadir. U k o‘ pgina mamlak a tlarda Yevropada,

Osiyoda, Shimoliy, Markaziy va Janubiy Amerikada va Avstraliyada keng
tar q algan.
Ambroziya burganbargi ekish materialidagi uru g‘ lar, chi q indilar, xashak
bilan va transport vositasida tar q aladi. Bu begona o‘ tning meva va uru g‘ lari
karantin nazoratida uru g‘ va don-larda k o‘ p uchraydi.
Ambroziya burganbargi bir yillik begona o‘ t. Urugi bilan k o‘p ayadi,
ya’ni kaysiki juda k o‘ p uru g‘ xosil kiladi. Bitta Usimlikda 30-80 ming gacha
uru g‘ x o sil b o‘ ladi. Tuprokda unuvchan-ligi 5 yilgacha va undan xam kuprok
vakt saklaydi. unuvchanlik xususiyati nafakat urugida, balki butun kuk
massasida xam namoyon buladi.
Ambroziya yoru g‘ lik va issiklikni sevuvchi o‘ simlikdir. Vege tatsiya
davri 80-150 kun. U bir necha o‘ rimdan keyin xam o‘ saveradi. Ambroziya
butun dala ekinlarini ayniksa kator oralari ishlov beriladigan o‘ simliklar yana
shunday tomorka, bo g‘ larni, uzumzorlarni, o‘ tlok va yaylovlarni i f loslaydi.
Ambroziya temir y o‘ l, asfalt va yul yo q alarida, dar yo va xovuz
b o‘ ylarida va k o‘ chalarda axrli yashaydigan joylarda juda mul b o‘ ladi.
Ambroziyaning zarari judayam katta. Yer usti massasi va ildiz sistemasi
judayam kuchli rivojlanadi va o‘ simlikni kuchsiz-lantiradi. Ambroziyadan
don va kagor oralari ishlov beriladi gan ekinlar ayniksa zararlanadi. Yaylov
va utloklarda don, dukkakli o‘ tlarni sikib chikaradi va xashakni yemlik
sifatini y o‘q otadi. Chorva mollari uni yemaydi. Uning bargida 0,15 % gacha
achchi q efir moyi bor. Ambroziyaning gul changi pichan isitmasi kasalligiga
s abab b o‘ ladi.( 1,2,3)
Karantin tadbirlar va kurash choralari. Ambroziya aniklangan tuman va
x o‘ jaliklarni karantin k i lib k o‘ yish kerak. Ekish materiallarini tashkariga
chi q ishini takiklab k o‘ yish ke rak.
Agrotexnik kurash choralari: t o‘g‘ ri almashlab ekishni y o‘ lga qo‘ yish,
tuprokka ishlov berish, ekish uchun uru g‘ larni saralash, tuprokda begona o‘ t

uru g‘ larini kamaytirish kerak. Agar tuprokda turri ishlov berilsa uning
ifloslanish darajasi 70-80 % ga kamayadi.
Agarda toza shudgorlashda ambroziya ifloslanishini yuXotishni iloji
b o‘ lmasa, bunday x o lda kuzgi donni 2-3 yil almashmasdan ekish kerak.
Kuzgi don, ambroziya ommaviy o‘ sgan paytda zich usgan yoppasiga katlam
x o sil kiladi va begona o‘ t bu g‘ doy o‘ rib olingungacha pastki yarusda krlib
ketadi va xalok buladi. Donni yi g‘ ib olgandan keyin yer 8-10 sm chukurlikda
x a ydalishi kerak kuzgi shudgor pluglar bilan 25-30 sm chukurlikda
shudgorlanadi. Ekishdan oldingi boronali kultivatsiya kator oralariga ishlov
beriladigan ekinlarda yaxshi natijalar beradi.
Biologik kurash choralari. Ambroziya burganbargi uru g‘ ining yagona
zararkunansi olachipor kanotli pashsha- Tuaresta bella . Uni lichinkasi t o‘ p
meva ichida yashab uruglarni kemiradi; Ularning qo‘ n g‘ iz va lichinkalari
otak gullar bilan oziklanadi. Ulardan tashkdri shish x o sil kiluvchilar va
boshkalar kiradi. Zigogramma esa uni barglarini yeydi.
Kimyoviy kurash chorasi. Aktrila M ning 52 % li suvli eritmnem (1-
3,5 l/ga) ishlab chikarish amaliyotiida qo‘ llaniladi. Makkaj o‘ xori ekinida 50
% li atrazin tuprokda ekishgacha pur-kanadi 3-8 kg/ ga.
Uch kirrali ambrozi — Ambrosia trifida I.
Bu begona o‘ t suv va mineral o‘g‘it ozukalarda va yerni xos ildorligini
kamaytiradi.
Bundan tash q ari ambroziyani gul changi odamni upkasiga ki rib k o lsa
pollinoz kasalligini k o‘ z g‘ atadi.
Xozirgi kunda bu begona o‘ t o‘ z vaktida Shimoliy Amerikada bazi
Yevropa davlatlarida, Osiyoda (Xitoy, Yaroniya), Markaziy na Janubiy
Amerikada tarkalgan undan tashkari Rossiyada, Uzok Sharkda, Abxaziyada
keng tarkalgan. O‘ zbekistonda y o‘q , lekin VI ish xavfi bor.(2,3)

Xayot kechirishi. Uch kirrali ambroziya 3 m gacha yetadigan usimlik
poyasi tik turuvchi, rivolanishini oxirida yogochsimon pulib koladi, kalta
kattik tukchalar bilan koplangan, barglari qa rama-karshi joylashgan. Barglari
uch ki rr ali. Ambroziya guli (anatchalari 30 sm. soxta mevalarini tepasida 4-8
o‘ simtlari bor. M ev asi kattaligi 8-13 mm uzunligi, kengligi 35-6 mm gacha.
Ran gi ok sar g‘ ishdan jigarranggacha. Ba’zan mevasi do g‘ li b o‘ lishi mumkin.
Soxta mevalari karantin eksperetiza vaktida uru g‘ larda, uru g‘ koldiklarida
uchraydi.
Uch kirrali ambroziya bir yillik o‘ simlik. Aprel oxirida ski may oyini
boshida unib chikadi. Iyunda gullaydi, iyulda me na x osil kiladi, tukilishi
sentyabr oyiga t o‘g‘ ri keladi. Bitta o‘si mligida bir necha ming uru g‘ x o sil
b o‘ lishi mumkin.
Kurash choralari. Uch kirrali ambroziya o‘ sadigan joylarda uruglarni
karantin ekspertizasiz olib kelinishi mumkin emas. u begona o‘ t tarkalgan
joylarda kimyoviy preparatlar yaxshi na ti ja beradi. Ularni ichida gerbitsid
bazagran 48 % so. 2-4 l/ga, tiran 30 % k.e. 1,5-3 l /ga.
Strigalar – Striga spp
Yarim parazit yoki parazit usimlik. Usimliklarga parazit li k kilib zarar
yetkazadi.
Xozirgi kunda tropik va subtropik davlatlarda tarkalgan: Lfrikada,
AKD1 da, Avstraliyada, Uzbekistonda yUk, lekin utish
chanfi bor.
X ayot kechirishi. Sistematika va biologik rivojlanishdan shumgiyaga
yakin o‘ simlik. Strigalar ildiz paraziti. Asosan mak ka j o‘ xoriga, suliga, shakar
kamishga zarar yetkazadi. Uru g‘ yordami d a k o‘ payadi. Uru g‘ unishi,
rivojlanishi xavo xaroratiga va namligiga bo g‘ lik . Kulay sharoit b o‘ lmasa
strigani uru g‘ i yer ostida 10 yil saklanadi.

Kurash choralari. Olib kelingan uru g‘ i va k o‘ chatlarni karan tin
ekspertizasida o‘ tkazish lozim. Bu begona o‘ t aniklansa bunga q arshi
makkada va sulida 2,4 D gerbitsidi bilan ishlov berish lozim.
Chiz g‘ ichsimon ituzum- Solanum elaeagniforium Cav .
Dalalarda tarkalgan xolda, ildiz yordamida k o‘ payib yerni x o sildorligini
pasaytiradi. O‘ simlik zax a rli va mollarga yem-xashak sifatida ishlatilmaydi.
Xozigi kunda Kanada, AKSh da, Avstraliyada keng tarkalgan. AK Sh da
xavfli begona o‘ tlarni r o‘ yxatiga kirgan, lekin O‘ zbekistonda y o‘q .
Xayot kechirishi. Chiz g‘ich simon ituzamni poyasi tikka ingichka
o‘ simtalari bor, balandligi 100 sm. gacha. barglari poyada ketma-ket
joylashgan, lentasimon 2,5-10 sm uzunligida tuklangan, gullari kalkonsimon
tup gul, gul kosachasi beshta, tojibargi, binafsha yoki kuk rangida 1,8-2,5 sm
gacha. Mevasi yumalok, sillik tuk sar g‘ ish 1,25 sm. uru g‘ i tuxumsimon yoki
yumalok 3 mm gacha.
Ituzum k o‘ p yillik, urug yoki ildiz yordamida kupayadigan o‘ imlik
gullash va meva xrsil berish vakti may oydan vegetatsiya oxirigacha. Urug
yordamida tarkaladi. Kuzda o‘ imlik bir kismi shamol yordamida tarakaladi.
Kurash choralari. Chiz g‘ chsimon ituzum tarkalgan davlatlardan olib
keladigan uru g‘l arni va boshka kishlok x o‘ jalik maxsulotlarni karantin
nazoratisiz boshka joylarga o‘ tkazish mumkin emas.

Adabiyotlar
1. Pospelov SM. i dr. «Osnov ы karantina selskoxozyaystvenn ы x
rasteniy», M. «Kolos», 1983 g.
2. Voronkova L.V i dr. «Karantin rasteniy v SSSR», M.
«Agropromizdat», 1986 g.
3. Biologicheskie poddavlenie karantinn ы x vrediteley i sornyakov.
Sb. nauchn ы x trudov Moskva VNI IKR 1981 g.
4. Kimsanboev X.X. va boshkalar. «Usimliklarni kimyoviy ximoya
silish». T., « O‘q ituvchi» 1997 y.
5.3aurov Z.I. «Dexkrichilik» T., « O‘q ituvchi», 1980 y.

Karantin begona o‘tlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish