Kasal hayvonlar sutini veterinariya sanitariya jihatdan baholash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	23.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Kasal hayvonlar sutini veterinariya sanitariya jihatdan baholash

Купить

Kasal hayvonlar sutini veterinariya sanitariya jihatdan baholash
Reja:
1. O‘ta xavfli kasalliklarda sutni sanitariya jixatidan baholash
2. Turli kasalliklarda sutni sanitariya jixatidan baholash
3. Tarkibida antibiotiklar va zaxarli moddalar bo‘lganda sutni sanitariya
jixatidan baholash.

O‘ta xavfli kasalliklarda, sutni sanitariya jixatidan baholash
Kasal hayvonlarda klinik belgilar namayon bo‘lgan qo‘ydagi kasalliklarda
ya’ni: kuydirgi, qorason, o‘lat, havfli shish, sil, leykoz, hamda sut bezlarining
nekrobakteriozi, sili va aktiyo‘lmikozi va ko‘pgina boshqa holatlarda, veterinariya
dasturiga asosan, hayvonlarda olingan sut oziq-ovqat va hayvonlar uchun oziqa
sifatida ilatish qatiyan man etiladi. Bunday sutlar 30 daqiqa qaynatilagandan keyin
yo‘qotilishi zarur.
Leykoz va sut bezining klinikasi aniq bo‘lmagan mastit kasalliklari bilan
kasallangan sigirlardan olingan sut 30 daqiqa qaynatilagandan keyin, leykoz
sigirlaridan tug‘ilgan buzoqlarga yoki cho‘chqalarga ozuqa sifatida ishlatish
mumkin. Hayvonlar quyidagi kasalliklarga gumon qilinib karantin qo‘yilganda
yoki shu kasallikka qarshi Senkovskiy vasinasi bilan emlangan bo‘lsa, olingan
sutni faqatgina qaynitalgandan keyin ishlatish mumkin. Bu mollardan olingan
sutni, xo‘jalikdan chiqarishga quyidagi holatlardan so‘ngina ruxsat beriladi:
birichidan karantin olingandan keyin, ikkinchidan hayvonlar emlangandan keyin
15 sutka o‘tgan bo‘lsa. Manqa kasalligi bilan kasallanganbaytallardan olingan,
hamtexnik utilizasiya yo‘qotilishi zarur.
Turli kasalliklarda sutni baholash.
Bursellyoz kasalligida sutni sanitariya jihatidan baholash
Bursellyoz kasalligini uchta turini mikroblari odamlar uchun havfli bo‘lib,
ular odamlarda kasallik chaqiradi.
Br. Abotusbovis.Br. Melitensis va Br. Suls.
Bularni eng havflisi Br. Melitensishisoblanib, ular faqat qo‘y va echkini
sutida bo‘lmasdan, balki sigir sutida ham bo‘lishi mumkin.
Sovitilgan sutda bursellar 6-8 kun, kislotaligi oshayotgan sutda 1-4 kun,
qaymoqda 10 kun, sariyog‘da 41-67 kun, pishloqda 42 kungacha saqlanishi
mumkin.
Qimizni tarkibida 3 kungacha tirishligini saqlaydi.
Tarkiblarga bursellar 60 o
haroratda 30 daqiqa pasterizasiya qilinganda o‘ladi.

Hayqonlarda allergik reaksiya musbat natija bersa, lekin kasallikni klinik
belgilari anniq bo‘lmagan hayvonlardan olingan sutni 70 o
haroratda 60 daqiqa
pasterizasiya qilingandan so‘ng oziq-ovqat uchun ishlatish mumkin. Qo‘ychilik va
echkichilik xo‘jaliklarida burseliyoz uchrab turadigan bo‘lsa, ularni sog‘ish
mumkin emas. Bursellyozga qarshi vaksina bilan emlangan sigirlarni suti 6
oygacha pasterizasiya qilinishi kerak, bunda podaning orasida oxirgi marta bola
tashlagan sigirlar aniqlanib ular tezda podadan ajralishi shart.
Sutning tarkibidagi bursellarni antigen bilan xalqali reaksiya hamda
agglyutinasiya reaksiyalari yordamida aniqlash mumkin. Kupincha tekshirishlar
natijasida shu narsa aniqlanganki, kislotaligi oshgan og‘iz suti, hamda mastit bilan
kasallangan sigirlarni suti xalqali reaksiya yordamida tekshirilganda to‘g‘ri natija
bermaydi.
Oqsil kasalligida olingan sutni sanitariya
jihatidan baholash
Oqsil kasalligi bilan qoramol, ko‘y, echki, tuya va buhular kasallanib, shu
bilan birgalikda odamlar, ko‘pincha yosh bolalar kasallanadi.
Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi filtirlanadigan virus bo‘lib, so‘lakda, qonda,
siydikda va kasal hayvonlarning sutida uchraydi.
Harorat 50 o
gacha qizdirilganda virusni tarkibi buziladi, qaynatilganda
tezlikda o‘ladi. 60-70 o
li suyuqlikda virus 15 daqiqada o‘ladi. Kislotali muxit
virusni tarkibini buzadi.
Viruslar sutni tarkibida 30-45 kun saqlanad, sovuqlikda esa
konservasiyalanadi. Odamlar bu kasallik bilan hayvonlarni sutini istemol qilganda
kasallanadi. Kasallangan hayvonlarning sut berish qobilyati pasayadi. Kasallangan
sigirningsutida 7 barobar, yog‘da 7-8 % va oqsilarvarok ta dan albumin va
globulinning miqdori ortadi.
Bundan tashqari sutni tarkibidagi mineral moddalar va vitaminlarni miqdori
o‘zgaradi. Oqsil bilan kasallangan sigirlarni sutidan sariyog‘ va tvarok
tayyorlanganda mahsulotlarni organaleptik ko‘rsatkichlari yaxshi bo‘ladi.

Sutdan yohni ajratib olish uchun va tayyorlash uchun, sutni oldin 85-90 o
haroratda 30 daqiqa pasterizasiya qilish kerak, pishloq tayyorlash uchun bu sut
ishlatilmaydi.
Ayrim vaqitlarda oqsil bilan kasallangan sigirlarni sutini ta’mi va xidi
o‘zgarib shilimshiq konsistensiyaga ega bo‘ladi, bunday sut zararsizlantirilgandan
keyin util qilinadi.
Leptosperoz bilan kasallangan sigir sutini sanitariya jixatidan baholash
Sutni tarkibidan leptosperalarni ajratib olish mumkin, lekin bu kasallik bilan
odamlar ham sutni istemol qilganda kasallanish uchramagan. Kasallangan sigirlar
sutining rangi sariqqa bo‘yalgan yoki uning tarkibida qon aralashmalari bo‘lganda
sut qaynatish yo‘li bilan zararsizlantirilib oziq sifatida ishlatish mumkin.
Chechak
Qoramolchilik, ko‘ychilik va echkichilik xo‘jalaiklarida chechak kasali
uchrab tursa, hayvonlardan olingan sut xo‘jalikdan tashqariga chiqarish mumkin
emas. Xo‘jalikni o‘zida qayta ishlanadi. Kasallikka qo‘yilgan karantin olingandan
keyin brinza va boshqa tayyorlangan mahsulotlar chiqarishga ruxsat etiladi.
Sigirning oqsil kasalligida olingan sutni sanitariya jihatidan baholash
Oqsil kasalligi bilan qoramol, qo‘y, echki, tuya va bug‘u kasallanib, shu
jumladan, odamlar, ko‘pincha yosh bolalar kasallanadi.
Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi filtrlanadigan viruslar bo‘lib, so‘lakda, qonda,
o‘tda, tezakda, siydikda va kasal hayvonlarning sutida uchraydi. Harorat 50 o
gacha
qizdirilganda tezda halok bo‘ladi. 60-70 o
li suyuq muhitlarda viruslar 15 daqiqa
ichida halok bo‘ladi. Kislotali muhit viruslarning tarkibini buzadi. Viruslar sutning
tarkibida 30-45 kun saqlanadi, sovuqlikda esa konservatsiyalanadi. Odam bu
kasallik bilan sutni hamda kasal hayvonlar sutining zardobini iste’mol qilganda
kasallanadi. Kasallangan hayvonlarning sut berish qobiliyati pasayadi. Oqsil kasali
bilan kasallangan sigirning sutida leykotsitlar yetti barobar, yog‘ 7-8% va
eriydigan oqsillardan albumin va globulinning miqdori ortadi. Bundan tashqari,
sutning tarkibidagi kalsiy va fosforning oralig‘idagi tenglik o‘zgaradi, ya’ni

kalsiyning miqdori 7-23 % ga ortadi va buning oqibatida sut bilan kalsiy ajralib
chiqa boshlaydi. Xlor-shakarining soni o‘zgarmaydi, vitamin A va riboflovin
kamayadi, vitamin E, C ning miqdori oshadi. Oqsil kasalligi bilan kasallangan
sigirlarning sutidan sariyog‘ va tvorog tayyorlanganda mahsulotlarning
organoleptik ko‘ratkichlari yaxshi bo‘ladi.
Sutdan yog‘ini ajratib olish uchun, qayta ishlashdan oldin va tvorog
tayyorlash uchun ishlatiladigan sutni 85-90 o
haroratda 30 daqiqa pasterizatsiya
qilish kerak. Pishloq tayyorlash uchun bu sut ishlatilmaydi. Oqsil kasalligiga qarshi
emlangan sog‘in sigirlar sutining kimyoviy tarkibining qismlari o‘zgarmaydi.
Ayrim vaqtlarda oqsil kasalligi bilan kasallangan sigir sutining ta’mi va hidi
o‘zgarib shilimshiq konsistensiyaga ega bo‘ladi, bunday sut zararsizlantirilgandan
keyin util qilinadi.
Boshqa kasalliklarda sutni sanitariya jihatidan baholash
Rikketsiozlar
Uy hayvonlarida bu kasalliklar kam o‘rganilgan. Bu kasalliklarning ichida
eng xavflisi kuistimasi hisoblanib, uning qo‘zg‘atuvchisi Rickeitsia burneti. Bu
kasallik bilan sigir, qo‘y, echki, xom sutni iste’mol qilganda odam ham
kasallanadi. Ku-isitmasi kasalligida sut bezlari va sutning tarkibi ko‘rinarli
darajada o‘zgarmaydi. Lekin hozirgi paytgacha bu kasallikning qo‘zg‘atuvchisini
sutga tushish yo‘li aniqlanmagan. Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi yuqori haroratga
juda chidamli. Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi 72 o
li haroratda o‘zining tirikligini 15
sekund saqlaydi. Oziq-ovqat mahsulotlari minus 20 o
da ikki yil saqlangandan keyin
ham kasallikning qo‘zg‘atuvchisini topish mumkin. Odamlar ko‘pincha xom
sutdan tayyorlangan tvorogni iste’mol qilganda kasallanadi. Kasal mollardan
olingan sut 3-5 daqiqa qaynatish yo‘li bilan zararsizlantiriladi.
Listerioz
Bu kasallik bilan sog‘in sigirlar, qo‘y va echkilar hamda odam ham
kasallanadi. Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi sut bezida hamda sutning tarkibida

bo‘ladi. Lekin hozirgi vaqtgacha hayvonlar va odamning bu kasallik bilan
kasallanish yo‘llari aniqlanmagan. Kasal hayvonlardan olingan sutni ishlatishdan
oldin 80 o
haroratda 30 daqiqa pasterizatsiya qilinadi.
Leptospiroz
Sutning tarkibidan leptosperlarni ajratib olish mumkin, lekin odamlarni bu
kasallik bilan xom sutni iste’mol qilganda, kasallanishi uchramagan. Kasal
hayvonlardan olingan sutning rangi sariqqa bo‘yalgan va yoki uning tarkibida qon
aralashmalari bo‘lganda, bunday sut qaynatish yo‘li bilan zararsizlantirilib,
hayvonlar uchun ozuqa sifatida ishlatilishi mumkin.
Tulyaremiya
Bu kasallik bilan qo‘y, echki, ot, qoramol, tuya va boshqa hayvonlar
kasallanishi mumkin. Odamlar sut va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibida
kasallikning qo‘zg‘atuvchisi bo‘lganda kasallanadi. Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi
sutda o‘zining faolligini 8 kungacha, muzlatilgan sutda 104 kungacha saqlaydi. Sut
60 o
haroratda 5 daqiqa isitilganda kasallikning qo‘zg‘atuvchisi halok bo‘ladi. Kasal
hayvonlardan olingan sut xo‘jalikning o‘zida qaynatish yo‘li bilan
zararsizlantiriladi. Zararsizlantirilgan sutni oziq-ovqat sifatida ishlatish mumkin.
Qo‘y va echkining yuqumli agalaktiya kasalligi
Bu kasallikda hayvonlarning sut berishi to‘xtaydi. Kasallikka xos
belgilardan sut bezning yallig‘lanishi hisoblanib, sut havo rangiga kirib, ta’mi
sho‘r bo‘ladi. Kasal hayvonlardan olingan sutning kimyoviy va fizikaviy
tarkibining o‘zgarishi o‘rganilmagan.
Ko‘pgina tekshirishlar natijasida shu narsa aniqlanganki, sut bilan
kasallikning qo‘zg‘atuvchilari ajralib chiqadi, lekin bunday ajralish kasallik
tuzalgandan to‘rt oy o‘tgandan keyin boshlanadi. Kasal hayvonlardan olingan
sutning organoleptik ko‘rsatkichlari o‘zgargan bo‘lsa yo‘qotiladi. Agar
hayvonlarda kasallikning ko‘z yoki bo‘g‘um formalari bo‘lsa, ulardan olingan sut
qaynatilgandan keyin oziq-ovqat sifatida ishlatilishi mumkin. Qo‘ychilik va
echkichilik xo‘jaliklarida bu kasallik uchrab turadigan bo‘lsa, olinayotgan sut
xo‘jalikning o‘zida pasterizatsiya qilinishi kerak.

Nekrobakterioz
Kasallik bilan ot, qo‘y va qoramollar kasallanadi. Kasallikning
qo‘zg‘atuvchisi anaerob sharoitida ko‘payib o‘sadi, spora hosil qilmaydi, 60 o
haroratda 30 daqiqa qizidirilganda halok bo‘ladi. 100 o
haroratda 1 daqiqada halok
bo‘ladi. Agar sut bezlari shikastlangan bo‘lsa, olingan sut yo‘qotiladi. Aksincha,
sut bezlari shikastlanmagan bo‘lsa, olingan sut qaynatilgandan keyin ishlatiladi.
Chechak
Qoramolchilik, qo‘ychilik va echkichilik xo‘jaliklarida chechak kasali
uchrab turadigan bo‘lsa, hayvonlardan olinayotgan sut xo‘jalikdan tashqariga
chiqarilishi mumkin emas. Olingan sut xo‘jalikning o‘zida qayta ishlanadi.
Kasallikka qo‘yilgan karantin olingandan keyin, brinza va boshqa tayyorlangan sut
mahsulotlarini xo‘jalikdan chiqarishga ruxsat etiladi.
Auyeski
Bu kasallikka gumon qilingan sog‘in sigirlaridan olinayotgan sut,
qaynatilgandan yoki pasterizatsiya qilingandan keyin, oziq-ovqat sifatida
ishlatilishi mumkin.
Paratuberkulyoz
Parrandalarning tuberkulyoziga musbat reaksiya ko‘rsatgan sog‘in
sigirlardan olinayotgan sut oziq-ovqat sifatida ishlatilishidan oldin 70 o
haroratda 30
daqiqa pasterizatsiya qilinishi yoki 5 daqiqa chamasida qaynatilishi kerak.
Leykoz
L.K.Semenovaning ma’lumotiga ko‘ra, leykoz kasalligi bilan kasallangan
hayvonlardan olinayotgan sutda β -laktoglobulinning miqdori kamayadi va
immunglobulinlar ikki barobar oshadi (sog‘lom hayvonlarning sutiga nisbatan).
Leykoz bilan kasallangan sigirlardan olingan sutni ishlatish taqiqlanadi. Olingan
sut yo‘qotiladi, yoki qaynatilgandan keyin leykoz kasali bilan kasallagan
sigirlarning buzog‘iga yoki cho‘chqalarga ozuqa sifatida ishlatilishi mumkin.

Kasallikka gumon qilingan sigirlardan olingan sutni oziq-ovqat sifatida
ishlatish mumkin, lekin ishlatilishdan oldin 85 o
haroratda 10 daqiqa pasterizatsiya
qilinishi yoki 5 daqiqa qaynatilishi kerak.
Kasallik uchrab turadigan xo‘jaliklardagi sog‘lom sigirlaridan olingan sutni
zavodiga yuborish mumkin. Lekin bunday sut sut zavodida pasterizatsiya qilinishi
shart.
Mastit
Sog‘in sigirlarning orasida ko‘pincha sut bezi yallig‘lanishining turli
formalari uchrab turadi. Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi ko‘pincha streptokokklar
hisoblanadi. A.F.Voytkevichning ma’lumotiga ko‘ra, 36 ta mastit kasalligidan
streptokokklar
68 %, stafilokokklar-10 %, sil tayoqchasi-30 %, ichak tayoqchasi-3 % ajratib
olingan. Sterptokokklar sigirlarning mastit kasalligida qo‘zg‘atuvchisi bo‘lishi
bilan birgalikda, odamlarda angina, skarlatina, otit va saramas kasalligini
chaqiradi. Mastit kasalligi bilan kasallangan sigir sutining tarkibi va xususiyatlari
kasallikning qanday holatda kechishligiga bog‘liq holda o‘zgaradi. Kasal
hayvonlarning sutida kazein, laktoza, yog‘, quruq moddasi kamayadi, zichligi va
ivishi pasayadi, aksincha, xlor va albuminning miqdorir ortadi, yog‘
sharikchalarining diametri kichiklashadi. Ventning ( Wendt ) ma’lumotiga ko‘ra,
mastit kasalligida askorbin kislotasining miqdori kasallik boshlanganda 10 % ga,
keyinchalik 30-50 % ga kamayadi. Kasallikning klinik belgilari aniq ko‘ringanda,
sutning konsistensiyasi tvorogsimon, rangi ko‘kimtir yoki sarg‘ish bo‘lib, ta’mi
sho‘r bo‘ldai. Bunday sifatsiz sut ekspertiza paytida brak qilinadi. Sog‘in
sigirlardan kasallikning surunkali, ya’ni klinik belgilari bilinmay o‘tadigan
formalarida olingan sut, iste’mol qilinganda kishilarning sog‘ligiga yomon ta’sir
ko‘rsatadi.
Sog‘lom hayvonlarning sutiga 5% mastit kasalligi bilan kasallangan
sigirlarning suti qo‘shilib pishloq tayyorlanganda, tayyorlangan pishloqning
kamchiligi juda ko‘p bo‘ladi.
Sigir ketozi

Ketoz kasalligi yuqusmiz kasalliklar qatoriga kiradi. Kasallik yosh va yuqori
mahsuldor, katta yoshdagi sog‘in sigirlarda tug‘ishdan oldin, ko‘pincha,
tug‘gandan keyin uchraydi. Sog‘in sigirlarning organizmida yog‘ va
uglevodlarning almashinishi buzilishi oqibatida, avvalambor, sigirlarda,
keyinchalik sutning tarkibida keton tanachalari paydo bo‘ladi. Keton
tanachalarning ko‘payishi, yog‘ kislotalarining hisobiga bo‘ladi, bu esa hayvonlar
uchun zaharli hisoblanadi. Ketoz kasalligi bilan kasallangan sog‘in sigirlardan
olingan sut pasterizatsiya qilinadi.

FOYDALANILGAN ADABIYОTLAR.
Asosiy adabiyotlar
1.S.Murodov va boshqalar. Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining veterinariya
sanitariya ekspertizasi, va qayta ishlash texnologiyasi, gigiyenasi va
standartizatsiyasi. O‘quv qo‘llanma. Samarqand 2013 yil.
2. A.M. Ahmedov, N.M. Samorodov, Y. Jiyanov Sutchilik ishi va chorvachilik
mahsulotlari texnologiyasi. O‘qituvchi nashriyoti. Toshkent -1973 y.
Qo‘shimcha adabiyotlar
3. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekistonda erkin va farovon yashaylik.
“Toshkent, “Tasvir” nashriyot uyi, 2021 yil. – 52 bet.
4. Mirziyoyev Sh.M. Insonparvarlik, ezgulik va bunyodkorlik-milliy
g‘oyamizning poydevoridir. Toshkent, “Tasvir” nashriyot uyi, 2021 yil. – 36 bet.
5 . Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi . Toshkent,
“O‘ zbekiston” nashriyoti, 2022 yil. – 416 bet.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 28-martdagi
“Veterinariya va chorvachilik sohasida davlat boshqaruvi tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5696 son Farmoni.
7 . O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 31-martdagi
“Veterinariya va chorvachilik sohasida kadrlar tayyorlash tizimini tubdan
takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ-187 -son qarori.
8 . Oliy ta’lim me’yoriy-huquqiy hujjatlar to‘plami I-II tom. Toshkent 2013.
9. А.В.Смирнов. Практикум по ветеринарно-санитарной экспертизе.
Учебник. Санкт-Петербург ГИОРД, 2015 год.

Kasal hayvonlar sutini veterinariya sanitariya jihatdan baholash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish